12. Sınıf Sanat Tarihi · Sanat Tarihine Giriş
Sanat Tarihinin Diğer Bilim Dallarıyla İlişkisi
- arkeoloji
- kronoloji
- arkeometri
- antropoloji
- paleografya
- epigrafi
- nümizmatik
- etnografya
Sanat tarihi hangi bilim dallarından yararlanır?
Sanat tarihi, bir eserin yaşını, yapıldığı yeri, üzerindeki yazıyı ve onu yapan toplumu anlamak için birçok bilim dalından yararlanır. Tarih, toplumların geçmişini neden-sonuç ilişkisiyle, yer ve zaman göstererek inceler ve sanat tarihiyle ayrılmaz bir bütündür. Coğrafya insan ile doğal çevre ilişkisini inceler; soğuk bölgelerde pencerelerin küçük yapılması, eserlerin biçiminin çevreyle ilgili olduğunu gösterir. Arkeoloji, toprak ya da su altında kalmış kalıntıları bulup çıkaran ve değerlendiren kazı bilimidir. Kronoloji olayların tarihini ve sırasını belirler; arkeometri ise fen bilimleri ve matematikten yararlanarak eserlerin yaşını ve malzemesini inceler. Antropoloji insanın fiziksel yapısını karşılaştırmalı inceler. Paleografya eski yazıları okur, epigrafi taşlara yazılmış kitabeleri inceler. Nümizmatik sikke yani madenî para bilimi, etnografya halk kültürü bilimi, filoloji ise dil bilimidir. Bir eserin yaşı için kronoloji ve arkeometriye, yazısı için paleografya ve epigrafiye başvurulur.
Sanat Tarihinin Diğer Bilim Dallarıyla İlişkisi: konu anlatımı ve özeti
Sanat tarihçisi bir eseri tek başına anlayamaz; eserin yaşını, yapıldığı yeri, üzerindeki yazıyı ve onu yapan toplumu anlamak için başka bilimlerden yardım alır. Bu konuda o yardımcı bilimleri tanıyorsun.
- Tarih: Toplumların geçmişini neden-sonuç ilişkisiyle, yer ve zaman göstererek inceler. Sanat tarihi bu bilimle ayrılmaz bir bütündür.
- Coğrafya: İnsan ile doğal çevre ilişkisini inceler. Soğuk bölgelerde pencerelerin küçük yapılması gibi, eserlerin biçimi çevreyle ilgilidir.
- Arkeoloji: Toprak ya da su altında kalmış kalıntıları bulup çıkaran ve değerlendiren kazı bilimidir.
- Kronoloji ve arkeometri: Kronoloji olayların tarihini ve sırasını belirler. Arkeometri, fen bilimleri ve matematikten yararlanarak eserlerin yaşını ve malzemesini inceler.
- Antropoloji: İnsanın fiziksel yapısını karşılaştırmalı inceler; paleoantropoloji fosil insan kalıntılarıyla ilgilenir.
- Paleografya ve epigrafi: Paleografya eski yazıları okur; epigrafi taşlara yazılmış kitabeleri inceler.
- Nümizmatik, etnografya, filoloji: Sırasıyla sikke (madenî para), halk kültürü ve dil bilimleridir.
Unutma: Bir eserin yaşını belirlemek için kronoloji ve arkeometriye, üzerindeki yazıyı okumak için paleografya ve epigrafiye başvurulur.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Her bilim dalının adının yanına tek kelimelik görevini yaz: arkeoloji-kazı, nümizmatik-para, epigrafi-kitabe, filoloji-dil.
- Bir müzedeki eski bir sikkeyi düşün; hangi bilimlerin onu inceleyeceğini sırala.
- Benzer adları (paleografya, paleoantropoloji) yan yana yazıp farklarını belirt.
Günlük hayattan: Bir caminin kapısındaki Osmanlıca kitabeyi okuyup yapının ne zaman yapıldığını öğrenmek epigrafinin işidir. Tarlada bulunan eski bir paranın hangi hükümdar dönemine ait olduğunu anlamak ise nümizmatiğin konusudur.
Sık yapılan hata: Paleografya ile epigrafiyi aynı sanmak. Paleografya her türlü eski yazının okunmasıyla, epigrafi ise taş gibi sert yüzeylere kazınmış yazıtlarla ilgilenir.
İpucu: "Nümizmatik" kelimesini "nümiz = para" diye, "epigrafi"yi "taş üstüne yazı" diye kodla; sınavda eşleştirme sorularında işini kolaylaştırır.
Derinleş
Yakınındaki bir tarihî yapıyı (cami, çeşme, han) seç. Yapının yaşını, yapanını ve dönemin hayatını öğrenmek için kitaptaki bilim dallarından hangilerine ihtiyaç duyacağını gerekçeleriyle listele. Düşün: Hiç yazı içermeyen bir mağara resminin tarihini belirlemek için hangi bilimler devreye girer?
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir müze uzmanı, bulunan bir ahşap parçanın kaç yıl önce kesildiğini belirlemek için laboratuvarda fen bilimleri ve matematik yöntemlerinden yararlanan bir inceleme yaptırıyor. Bu inceleme ders kitabına göre hangi bilim dalının işidir?
- A) Arkeometri
- B) Epigrafi
- C) Etnografya
- D) Filoloji
- E) Paleografya
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Arkeometri
Arkeometri, fen bilimleri ve matematikten yararlanarak kronolojik araştırmaların uygulamasını yapan bilim dalıdır.
Kolay
2Bir ekip, baraj gölü altında kalacak bir höyükte toprağı katman katman kazıyarak duvar kalıntıları, kap parçaları ve araç gereçler ortaya çıkarıyor. Ekibin yaptığı bu çalışma en çok hangi bilim dalının alanına girer?
- A) Filoloji
- B) Etnografya
- C) Arkeoloji
- D) Paleografya
- E) Nümizmatik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Arkeoloji
Toprak ya da su altında kalmış kalıntıların yerini belirleyip ortaya çıkaran ve değerlendiren kazı bilimi arkeolojidir.
Kolay
3Bir müzede sergilenen gümüş paraların üzerindeki hükümdar adları ve tasvirler incelenerek paranın hangi dönemde basıldığı ve o dönemin ekonomisi hakkında bilgi ediniliyor. Bu inceleme hangi bilim dalının konusudur?
- A) Epigrafi
- B) Antropoloji
- C) Nümizmatik
- D) Kronoloji
- E) Filoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Nümizmatik
Sikke (madenî para) bilimi nümizmatiktir; sikkelerin üzerindeki yazı ve tasvirler dönem hakkında bilgi veren kaynaklardır.
Kolay
4Bir araştırmacı, eski bir kervansarayın kapısı üzerindeki taşa kazınmış kitabeyi okuyup yapının ne zaman ve kimin adına yapıldığını öğrenmeye çalışıyor. Araştırmacının başvurduğu bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Etnografya
- B) Coğrafya
- C) Epigrafi
- D) Arkeometri
- E) Antropoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Epigrafi
Taşlar üzerine yazılmış yazıları, yani kitabeleri okuyup yorumlayan bilim dalı epigrafidir.
Kolay
5Bir halk bilimci, bir dağ köyünde düğün gelenekleri, yöresel giysiler ve el dokumalarını kayıt altına alarak toplumun öz kültürünü belgeliyor. Bu çalışma hangi bilim dalının alanındadır?
- A) Etnografya
- B) Paleografya
- C) Nümizmatik
- D) Arkeometri
- E) Kronoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Etnografya
Halk bilimi olan etnografya (etnoloji) toplumların öz kültürlerini inceler.
Kolay
6Bir kazıda bulunan fosilleşmiş insan iskeleti kalıntılarının hangi insan türüne ait olduğu araştırılıyor. Bu araştırma ders kitabına göre en çok hangi bilim dalıyla ilgilidir?
- A) Paleografya (paleografi)
- B) Nümizmatik
- C) Paleoantropoloji
- D) Etnografya
- E) Epigrafi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Paleoantropoloji
Antropolojinin içinde yer alan paleoantropoloji, insan türlerinin fosilleşmiş kalıntılarını inceler. Paleografya ise eski yazıları okur.
Kolay
7Bir sanat tarihçisi, Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan bir dönemde yapılan eserleri incelerken olayların hangi tarihte gerçekleştiğini saptayıp oluş sırasına göre düzenlemesi gerektiğini fark ediyor. Tarihçinin bu ihtiyacını karşılayan "zaman bilimi" aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Filoloji
- B) Coğrafya
- C) Etnografya
- D) Epigrafi
- E) Kronoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kronoloji
Kronoloji zaman bilimidir; olayların tarihlerini saptar ve oluşum sıralarını düzenler.
Kolay
8Bir araştırmacı eski bir el yazması belgede kullanılan yazı türünü ve harf biçimlerini inceleyerek metni okumaya çalışıyor. Araştırmacının yararlandığı bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Arkeometri
- B) Paleografya
- C) Etnografya
- D) Antropoloji
- E) Nümizmatik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Paleografya
Eski yazıların okunmasını sağlayan, yazıların tür ve biçimlerini inceleyen bilim dalı paleografyadır.
Orta
9Bir sanat tarihçisi kuzeydeki soğuk bir bölgede yer alan eski evlerin pencerelerinin çok küçük, güneydeki sıcak bir kentteki evlerin ise avlulu ve geniş açıklıklı olduğunu görüyor. Tarihçinin bu farkı açıklarken en çok yararlanacağı bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Nümizmatik
- B) Paleografya
- C) Filoloji
- D) Coğrafya
- E) Epigrafi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Coğrafya
Coğrafya insanın yaşadığı doğal çevreyi ve çevreyle ilişkisini inceler; kitapta soğuk bölgelerde camların küçük yapılması bu ilişkiye örnek verilir.
Orta
10Bir sanat tarihçisi bir saray yapısını incelerken yapının hangi siyasi olaylar sonrasında, hangi ekonomik koşullarda ve neden yaptırıldığını yer ve zaman göstererek açıklamaya çalışıyor. Bu çalışmada sanat tarihinin en çok ilişkili olduğu bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Filoloji
- B) Arkeometri
- C) Antropoloji
- D) Nümizmatik
- E) Tarih
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Tarih
Tarih, toplulukların geçmişini neden-sonuç ilişkisi içinde yer ve zaman göstererek inceler; kitaba göre sanat tarihi bu bilimle ayrılmaz bir bütündür.
Orta
11Bir kazıda üzerinde bilinmeyen bir dilde yazı bulunan kil tabletler çıkıyor. Uzmanlar önce yazı işaretlerini çözüyor, ardından bu dilin söz varlığını ve yapısını diğer dillerle karşılaştırıyor. Uzmanların ikinci aşamada yaptığı çalışma hangi bilim dalının konusudur?
- A) Etnografya
- B) Arkeometri
- C) Nümizmatik
- D) Coğrafya
- E) Filoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Filoloji
İkinci aşamada dilin kendisi incelendiği için dil bilimi olan filolojiye başvurulmuştur. Yazı işaretlerini okuma ise paleografyanın işidir.
Orta
12Bir ören yerinde bulunan bir tapınak kalıntısı için ekip şu işleri yapıyor: - Toprağın altındaki temelleri ortaya çıkarmak - Giriş kapısındaki taş yazıtı okumak Bu iki iş için sırasıyla hangi bilim dallarından yararlanılır?
- A) Epigrafi – nümizmatik
- B) Arkeoloji – epigrafi
- C) Nümizmatik – arkeoloji
- D) Etnografya – filoloji
- E) Kronoloji – antropoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Arkeoloji – epigrafi
Toprak altındaki kalıntıları ortaya çıkarmak arkeolojinin, taşlar üzerindeki yazıları okumak epigrafinin işidir.
Orta
13Ünlü bir ressam, yaşadığı dönemdeki savaşın yarattığı acıları tablolarına yansıtmış; bu tablolar sonraki kuşakların o dönemi anlamasına yardım etmiştir. Bu örnek, ders kitabında anlatılan hangi ilişkiyi açıklar?
- A) Sanatçı toplumdan etkilenir ve eserleriyle toplumun aynası olur.
- B) Sanatçı toplumdan uzak durduğu ölçüde daha özgün eserler verebilir.
- C) Sanat eserleri yalnız ihtiyaçları karşılamak için yapılır.
- D) Sanatçının eserleri yalnız kendi döneminde anlam taşır.
- E) Savaş dönemlerinde sanatsal üretim tümüyle durur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sanatçı toplumdan etkilenir ve eserleriyle toplumun aynası olur.
Kitaba göre sanatçı içinde yaşadığı toplumdan etkilenir, eserleriyle de toplumun aynası olur; sanatçı ile toplum arasında sürekli ve karşılıklı bir ilişki vardır.
Orta
14Turizm araştırmasına katılan bir gezgin, başka ülkelere gitmesinin başlıca nedeninin o toplumların kültürünü tanımak ve eserlerini yerinde görmek olduğunu söylüyor. Gezginin bu açıklaması ders kitabındaki hangi düşünceyi destekler?
- A) İnsanlar yalnız ekonomik nedenlerle başka ülkelere yolculuk yapar.
- B) Başka toplumların eserlerini görme isteği insanları gezmeye yönelten başlıca etkenlerdendir.
- C) Sanat eserleri yalnız yapıldıkları toplumun insanlarını ilgilendirir, başkalarını ilgilendirmez.
- D) Yenilikler ve buluşlar sanatta yeni ufuklar açmaz, yalnız eskiyi tekrarlatır.
- E) Kültürel miras yalnız kitaplardan öğrenilebilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Başka toplumların eserlerini görme isteği insanları gezmeye yönelten başlıca etkenlerdendir.
Kitapta insanları başka ülkeleri gezmeye yönelten etkenlerin başında diğer toplumların kültürünü tanıma ve eserlerini görme tutkusunun geldiği belirtilir.
Orta
15Bir öğrenci şu iki tanımı defterine yazıyor: I. İnsanın fiziki yapısını sistemli ve karşılaştırmalı olarak inceleyip insan ırkını sınıflandırır. II. Toplumların öz kültürlerini inceler. Bu tanımlar sırasıyla hangi bilim dallarına aittir?
- A) Etnografya – filoloji
- B) Antropoloji – etnografya
- C) Arkeoloji – antropoloji
- D) Filoloji – kronoloji
- E) Kronoloji – arkeometri
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Antropoloji – etnografya
İnsanın fiziki yapısını karşılaştırmalı inceleyen antropoloji, toplumların öz kültürünü inceleyen ise halk bilimi etnografyadır.
Orta
16Bir sanat tarihçisi bir Selçuklu camisini incelerken önce kapıdaki kitabeden yapım yılını öğreniyor, sonra bu yılı aynı dönemdeki diğer yapılarla sıraya koyarak üslup gelişimini çıkarıyor. Tarihçinin bu iki adımda yararlandığı bilim dalları sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Paleografya – coğrafya
- B) Nümizmatik – kronoloji
- C) Epigrafi – etnografya
- D) Arkeometri – filoloji
- E) Epigrafi – kronoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Epigrafi – kronoloji
Taş kitabeyi okumak epigrafinin, olayların tarihini saptayıp sıraya koymak kronolojinin konusudur.
Zor
17Bir kazıda tarihlendirilemeyen bir yerleşim katmanında, üzerinde bir hükümdarın adı ve portresi bulunan bir sikke çıkıyor. Ekip, katmanın tarihini bu buluntu yardımıyla daraltıyor. Bu durumdan aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılabilir?
- A) Sikkeler yalnız ticaret tarihini ilgilendirdiği için sanat tarihine hiçbir katkı vermez.
- B) Bir katmanın tarihi yalnız laboratuvar yöntemleriyle ve kesin olarak belirlenebilir.
- C) Kazı bilimi tarihlendirme yapamadığı için sanat tarihine yardımcı olamaz.
- D) Yardımcı bilimlerin verileri birbirini tamamlayarak eserin tarihlendirilmesine katkı sağlar.
- E) Kitabesi olmayan katmanların tarihi hiçbir zaman belirlenemez.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yardımcı bilimlerin verileri birbirini tamamlayarak eserin tarihlendirilmesine katkı sağlar.
Arkeolojik kazıda bulunan sikke nümizmatik bilgiyle okununca katmanın tarihlendirilmesine yardım eder; bu, sanat tarihine yardımcı bilimlerin birlikte çalıştığını gösterir.
Zor
18Bir sanat tarihçisinin bir eser hakkında yanıt aradığı sorular şunlardır: - Eser hangi malzemeden yapılmış ve kaç yaşında? - Üzerindeki eski yazı ne diyor? Bu sorular için en uygun bilim dalı eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Etnografya – nümizmatik
- B) Coğrafya – antropoloji
- C) Filoloji – arkeoloji
- D) Arkeometri – paleografya
- E) Antropoloji – etnografya
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Arkeometri – paleografya
Eserin yaşını ve malzemesini fen bilimleriyle inceleyen arkeometri, eski yazıların okunmasını sağlayan ise paleografyadır.
Zor
19Bir öğrenci şu çıkarımı yapıyor: "Sanat tarihi yalnız güzel eserlerin estetik değerini inceler; bu yüzden başka bilimlere ihtiyaç duymaz." Ders kitabındaki bilgilere göre bu çıkarıma yöneltilebilecek en güçlü eleştiri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sanat tarihi yalnız eski paraları ve kitabeleri inceleyen bir bilim dalı olduğu için estetik değerle ilgilenmez.
- B) Sanat tarihi yalnız doğal çevreyi incelediği için güzellikle ilgili bir yargı vermez.
- C) Sanat tarihi yalnız yaşayan sanatçıların eserlerini inceler, geçmişle ilgilenmez.
- D) Sanat tarihi bir eseri anlamak için tarih, coğrafya, arkeoloji gibi birçok bilimden bilimsel olarak yararlanır.
- E) Sanat tarihi yalnız yazılı kaynaklara dayandığı için kazıya gerek duymaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sanat tarihi bir eseri anlamak için tarih, coğrafya, arkeoloji gibi birçok bilimden bilimsel olarak yararlanır.
Kitaba göre sanat tarihi; tarih, coğrafya, arkeoloji, arkeometri, antropoloji, paleografya, epigrafi, nümizmatik, kronoloji, etnografya ve filoloji gibi dallarla ilişkilidir ve onlardan bilimsel olarak yararlanır.
Zor
20Bir sanatçı yeni bulunan bir boya tekniğini kullanarak eserlerine daha önce görülmemiş renk etkileri katıyor ve bu teknik kısa sürede başka sanatçılarca da benimseniyor. Bu durum, ders kitabındaki hangi yargıyla en iyi açıklanır?
- A) Yenilikler, gelişmeler ve yeni buluşlar sanatta yeni ufuklar açar.
- B) Sanat eserinin değeri kullanılan malzemenin pahalılığına bağlıdır.
- C) Sanatçı ile toplum arasındaki ilişki yalnız tek yönlüdür.
- D) Sanat eserlerinin kopyaları da özgün eser kadar değerlidir.
- E) Yeni teknikler sanatın gelişimini çoğunlukla yavaşlatır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yenilikler, gelişmeler ve yeni buluşlar sanatta yeni ufuklar açar.
Kitapta yeniliklerin, gelişmelerin ve yeni buluşların sanatta daima yeni ufuklar açtığı belirtilir; yeni boya tekniğinin yayılması buna örnektir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.