12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Tiyatro

Gılgameş (Tanrılar ve İnsanlar)

dram
Orhan Asena
mitoloji
ölümsüzlük
perde
temel çatışma
üç birlik kuralı

Orhan Asena'nın Gılgameş oyununda ne anlatılır?

Gılgameş (Tanrılar ve İnsanlar), Orhan Asena'nın konusunu Mezopotamya'nın Gılgameş Destanı'ndan aldığı ve ölümsüzlük arayışını işlediği dram türünde bir oyundur. Uruk halkı zalim kral En-Me-Kar'dan kurtulmak için Gılgameş'ten yardım ister; Gılgameş zafer kazandıkça kendini yenilmez sanır ve tanrılara başkaldırır. Dostu Enkidu'nun ölümüyle ölüm korkusunu tanıyan Gılgameş, ölümsüzlüğün sırrını öğrenmek için tek ölümsüz insan Utnapiştim'e gider ve sonunda insanın sandığı kadar güçlü olmadığını kavrar. Temel çatışmalar insan ile tanrılar ve ölümsüzlük arzusu ile ölümlülük arasındadır. Oyun dört perdeliktir, mitolojik bir zaman ve mekânda geçer ve şiirsel bir dil kullanır. Dram, acıklı ile güldürücüyü bir arada verebilir ve üç birlik kuralına uymak zorunda değildir. Trajedide ise üç birlik kuralı ve soylu kahramanlar esastır.

Gılgameş (Tanrılar ve İnsanlar): konu anlatımı ve özeti

Gılgameş (Tanrılar ve İnsanlar), Orhan Asena'nın konusunu Mezopotamya'nın Gılgameş Destanı'ndan aldığı, dram türündeki ilk oyunudur. Ölümsüzlük arayışı ve insanın sınırlılığı gibi evrensel bir temayı işlediği için önemlidir.

Konu: Uruk halkı zalim kral En-Me-Kar'dan kurtulmak için Gılgameş'ten yardım ister; Gılgameş zafer kazandıkça kendini yenilmez sanır ve tanrılara başkaldırır.
Dostu Enkidu'nun ölümüyle ölüm korkusunu tanıyan Gılgameş, ölümsüzlüğün sırrını öğrenmek için tek ölümsüz insan Utnapiştim'e gider; sonunda insanın sandığı kadar güçlü olmadığını kavrar.
Temel çatışmalar: insan ile tanrılar, ölümsüzlük arzusu ile ölümlülüğün çaresizliği, yöneten ile yönetilen.
Yapı: Dört perdeliktir; mitolojik bir zaman ve mekânda geçer. Kısa, etkili cümleler ve şiirsel bir dil kullanılır.
Dram: Konusunu günlük hayattan ya da tarihten alır, acıklı ile güldürücüyü bir arada verebilir; üç birlik kuralına uymak zorunda değildir.
Orhan Asena hekimdir; oyunlarının konusunu tarih, mitoloji ve toplum hayatından alır. Hürrem Sultan, Fadik Kız, Kocaoğlan, Simavnalı Şeyh Bedrettin başlıca oyunlarıdır.

Unutma: Trajedide üç birlik kuralı ve soylu kahramanlar esastır; dramda bu zorunluluk yoktur, sınavda iki türü bu ölçütle ayırt et.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu oyunu anlamak için kahramanın değişimini üç aşamada izle:

Güç: Gılgameş halkın yardımına koşar ve zafer kazanır.
Kibir: Zaferler onu yenilmez olduğuna inandırır; tanrılara başkaldırır.
Kavrayış: Dostu Enkidu'nun ölümü ona ölümlülüğü hatırlatır; ölümsüzlüğü arar ve sonunda insanın sınırlarını kabul eder.

Bu değişim, oyunun temel çatışmasını (ölümsüzlük isteği ile ölümlülük gerçeği) gösterir. Konu eski bir Mezopotamya destanından alınmış ama yazar onu modern bir tiyatro diliyle yeniden kurmuştur.

Günlük hayattan: Arka arkaya başarı kazanan bir sporcunun bir sakatlıkla sınırlarını fark etmesi, kahramanın yaşadığı dönüşüme benzer.

Sık yapılan hata: Oyunu destanın aynen sahneye aktarılması sanmak. Doğrusu: Yazar destandan yola çıkar ama yöneten-yönetilen ilişkisi gibi yeni çatışmalar ekleyerek ona kendi yorumunu katar.

Derinleş

Gılgameş Destanı'nın konusunu ansiklopedik kaynaklardan araştır ve oyunla karşılaştır: Yazar neleri korumuş, neleri değiştirmiş? Bu değişikliklerin oyunun iletisine etkisini açıkla. Ardından ölümsüzlük arayışını işleyen başka bir eseri (bir efsane, bir film) bul ve iki eserin bu soruya verdiği cevapları karşılaştır.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Gılgameş (Tanrılar ve İnsanlar) ile ilk oyununu yazan Orhan Asena, zamanla oyun yazarlığının asıl mesleğinin önüne geçtiğini belirtmiştir. Yazar, oyunlarının konusunu tarihten, mitolojiden ve toplum hayatından alırken bir yandan da hastalarla, acıyla ve ölümle her gün karşılaşan bir meslekte çalışmıştır. Orhan Asena'nın asıl mesleği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Avukatlık
- B) Öğretmenlik
- C) Hekimlik
- D) Mühendislik
- E) Gazetecilik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hekimlik
Orhan Asena hekimdir; Gılgameş'le başlayan oyun yazarlığı zamanla hekimliğinin önüne geçmiştir. Gazetecilik, birçok yazarın ikinci mesleği olduğu ve toplum hayatıyla ilgilendiği için çekicidir; ancak hastalarla ve ölümle her gün karşılaşan meslek hekimliktir.
Kolay
2Orhan Asena'nın Gılgameş oyununda Uruk kralı Gılgameş'in, bozkırdan gelen yabanıl dostu Enkidu ile maceralara atılması ve büyük bir tufandan kurtulmuş bilge bir ölümsüzle karşılaşması anlatılır. Yazar bu olayları kendisi uydurmamış, yazıya geçirilmiş en eski anlatılardan birinden almıştır. Asena'nın oyununun konusunu aldığı kaynak hangisidir?
- A) Dede Korkut hikâyelerinden
- B) Yunan mitolojisindeki İlyada'dan
- C) Osmanlı tarihindeki bir olaydan
- D) Hint destanı Mahabharata'dan
- E) Mezopotamya'nın Gılgameş Destanı'ndan
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mezopotamya'nın Gılgameş Destanı'ndan
Oyunun konusu, Mezopotamya'da ortaya çıkmış Gılgameş Destanı'ndan alınmıştır. İlyada da kahramanlık ve tanrılarla ilişki işlediği için çekicidir; ancak İlyada Truva Savaşı'nı anlatan bir Yunan destanıdır, Uruk ve tufan anlatısı Mezopotamya'ya aittir.
Kolay
3Bir oyun yazarı, ilk oyununda Mezopotamya'dan kalan çok eski bir destanı sahneye uyarlar. Oyunda Uruk kralının, can dostunu yitirdikten sonra ölümsüzlüğün sırrını araması ve sonunda insanın sınırlarıyla yüzleşmesi anlatılır; oyun “Tanrılar ve İnsanlar” alt başlığını taşır. Bu oyunun yazarı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ahmet Kutsi Tecer
- B) Turan Oflazoğlu
- C) Haldun Taner
- D) Güngör Dilmen
- E) Orhan Asena
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Orhan Asena
Gılgameş (Tanrılar ve İnsanlar), Orhan Asena'nın ilk oyunudur. Güngör Dilmen de mitolojik konulara yöneldiği için çekicidir; ancak Dilmen'in mitolojik oyunları Kurban ve Midas'ın Kulakları gibi eserlerdir, Gılgameş Asena'ya aittir.
Kolay
4Oyunda Gılgameş, Enkidu'nun ölümüyle sarsılır ve ölümün kendisini de beklediğini kavrar. Ölümsüzlüğün sırrını öğrenmek için uzun ve zorlu bir yolculuğa çıkar; tanrıların büyük tufandan kurtarıp ölümsüzlük bağışladığı tek insanı aramaktadır. Gılgameş'in yolculuğunda aradığı kişi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Enkidu
- B) En-Me-Kar
- C) Utnapiştim
- D) İştar
- E) Humbaba
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Utnapiştim
Gılgameş, dostu Enkidu'nun ölümünden sonra ölümsüzlüğün sırrını öğrenmek için tufandan kurtulmuş tek ölümsüz insan olan Utnapiştim'e gider. Enkidu adı yolculuğun nedeni olduğu için çekicidir; ancak Enkidu ölmüştür ve yolculuk onun ölümünün ardından başlar.
Kolay
5Bir öğrencinin hazırladığı oyun kartında şu bilgiler var: “Yazar mesleği: hekim. Oyunları: Hürrem Sultan, Fadik Kız, Kocaoğlan, Simavnalı Şeyh Bedrettin. İlk oyunu: Gılgameş (Tanrılar ve İnsanlar).” Kartta tanıtılan yazar hangisidir?
- A) Ahmet Kutsi Tecer
- B) Turan Oflazoğlu
- C) Orhan Asena
- D) Haldun Taner
- E) Güngör Dilmen
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Orhan Asena
Hekim olan ve Hürrem Sultan, Fadik Kız, Kocaoğlan gibi oyunları yazan yazar Orhan Asena'dır; Gılgameş onun ilk oyunudur. Ahmet Kutsi Tecer ise Bir Pazar Günü ve Köşebaşı'nın yazarıdır.
Kolay
6Gılgameş (Tanrılar ve İnsanlar) oyununun ilk perdesinde Uruk halkı, kralları En-Me-Kar'ın yaptıklarından bıkmış ve son çare olarak birinden yardım istemektedir. Halkın yardım istediği kişi kimdir?
- A) Gılgameş
- B) Enkidu
- C) Utnapiştim
- D) Anu
- E) Avcı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gılgameş
Zalim kral En-Me-Kar'dan kurtulmak isteyen Uruk halkı Gılgameş'ten yardım ister ve “Bizi kurtar Gılgameş!” diye seslenir. Enkidu ise daha sonra tanrılarca yaratılıp gönderilen kişidir.
Kolay
7Gılgameş, ölümsüzlüğün sırrını öğrenmek için uzun bir yolculuğa çıkar ve ölümsüzlük bağışlanmış tek insanın yanına gider. Gılgameş'in yanına gittiği bu kişi kimdir?
- A) En-Me-Kar
- B) Humbaba
- C) Utnapiştim
- D) Samaş
- E) Miliza
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Utnapiştim
Oyunda tek ölümsüz insan Utnapiştim'dir ve Gılgameş ölümsüzlüğün sırrını ondan öğrenmek ister. Humbaba ise Sedir Dağları'nın bekçisi olan ve Gılgameş ile Enkidu'nun yendiği yaratıktır.
Kolay
8Orhan Asena'nın oyunlarını araştıran bir öğrenci, yazarın konularını nerelerden aldığını özetlemek istiyor. Aşağıdakilerden hangisi Asena'nın oyunlarının konu kaynakları arasında sayılır?
- A) Tarih, mitoloji ve toplum hayatı
- B) Yalnızca bilim kurgu romanları
- C) Yalnızca çocuk masalları
- D) Yalnızca gazete haberleri
- E) Yalnızca Batı operaları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tarih, mitoloji ve toplum hayatı
Orhan Asena oyunlarının konusunu tarih, mitoloji ve toplum hayatından alır; Gılgameş mitolojiden, Hürrem Sultan tarihten beslenir. “Yalnızca” ile başlayan seçenekler yazarın konu çeşitliliğini yok sayar.
Kolay
9Oyunda Gılgameş, halkı korumak için tanrılara adanmış kutsal ağaçları kestirir; bunlarla ölülere mezar, dirilere ev bark yaptırır. Gılgameş'in bu davranışı onun hangi yönünü gösterir?
- A) Tanrılara körü körüne bağlı olması
- B) Halkın sıkıntılarına ilgisiz kalması
- C) Yalnızca kendi zenginliğini düşünmesi
- D) Savaştan korkup geri çekilmesi
- E) Halkı için tanrılara başkaldırmayı göze alması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Halkı için tanrılara başkaldırmayı göze alması
Kutsal ağaçları halkın ihtiyacı için kestirmek, tanrılara karşı gelmeyi göze alan bir davranıştır. Tanrılara körü körüne bağlı biri bu ağaçlara dokunmazdı.
Kolay
10Oyunun bir bölümünde tanrılar, Gılgameş'i tuzağa düşürmek için güzellik tanrıçasını gönderir; ama Gılgameş onun aşkını reddedip onu kovar. Gılgameş'in aşkını reddettiği tanrıça hangisidir?
- A) Nin-Sun
- B) Antum
- C) Aruru
- D) Miliza
- E) İştar
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İştar
Tanrıların gönderdiği güzellik tanrıçası İştar'dır; Gılgameş onu reddederek beşerî zaaflara boyun eğmediğini gösterir. Nin-Sun ise Gılgameş'in annesidir.
Kolay
11Avcı, Enkidu'yu Nin-Sun'a şöyle tarif eder: “Boyu Gılgameş'inkinden daha uzundu, göğsü daha geniş. Aslan yelesi gibi uzun saçları omuzlarında dalgalanıyordu...” Avcı'nın bu tarifinde hangi anlatım yolu kullanılmıştır?
- A) Tartışma
- B) Betimleme
- C) Tanımlama
- D) Sayısal veri
- E) Tanık gösterme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Betimleme
Avcı, Enkidu'nun dış görünüşünü boyu, göğsü ve saçlarıyla gözde canlandırarak anlatır; bu betimlemedir. Tanık gösterme ise bir düşünceyi başkasının sözüyle desteklemektir.
Kolay
12Gılgameş oyunu bir sahneleme için incelenirken şu ayrıntılar not ediliyor: “BİRİNCİ İHTİYAR (Bir başka savaşçıyı zorlayarak)”, “ÇOCUKLU KADIN (Ağlayarak)”. Kişi adlarının yanında ayraç içinde verilen bu ifadelerin işlevi hangisidir?
- A) Kişilerin seyirciye doğrudan söylediği sözleri aktarmak
- B) Oyunun perde sayısını belirtmek
- C) Yazarın kendi hayatından anılar aktarmak
- D) Oyunun geçtiği tarihi seyirciye bildirmek
- E) Oyunculara hareket ve tavırlarını gösteren sahne yönergesi olmak
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Oyunculara hareket ve tavırlarını gösteren sahne yönergesi olmak
Ayraç içindeki ifadeler, oyuncunun nasıl hareket edeceğini ve hangi duyguyla konuşacağını gösteren sahne yönergeleridir. Bunlar seyirciye söylenen sözler değildir, sahnelemeye yöneliktir.
Kolay
13Oyunun sonunda Gılgameş, ölümsüzlüğü aradığı yolculuktan sonra önemli bir gerçeği kavrar. Gılgameş'in sonunda kavradığı gerçek hangisidir?
- A) Tanrıların insanlardan daha zayıf olduğu
- B) Ölümsüzlüğün kolayca elde edilebileceği
- C) İnsanın sandığı kadar güçlü olmadığı
- D) Dostluğun hiçbir anlam taşımadığı
- E) Krallığın insanı ölümsüz kıldığı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İnsanın sandığı kadar güçlü olmadığı
Gılgameş ölümsüzlüğün sırrını arar ama sonunda insanın sandığı kadar güçlü olmadığını, sınırları olduğunu anlar. Ölümsüzlüğün kolayca elde edilebileceği yargısı oyunun sonuyla çelişir.
Kolay
14Orhan Asena'nın Gılgameş oyununu sahnelemek isteyen bir tiyatro topluluğu, oyunun kaç perdeden oluştuğunu öğrenmek istiyor. Oyun kaç perdeliktir?
- A) Dört
- B) İki
- C) Üç
- D) Beş
- E) Altı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dört
Gılgameş (Tanrılar ve İnsanlar) dört perdelik bir oyundur. Oyunun bölümleri I. Perde, II. Perde biçiminde sıralanır ve toplam dört perdedir.
Kolay
15Uruk halkı Gılgameş'e şöyle seslenir: “Yangın, kan, ölüm... Hiçbir şey henüz sona ermiş değil... Bizi kurtar Gılgameş!...” Halkın bu sözlerinde baskın olan duygu hangisidir?
- A) Çaresizlik ve kurtuluş umudu
- B) Sevinç ve coşku
- C) Kıskançlık ve öfke
- D) Pişmanlık ve utanç
- E) Merak ve şaşkınlık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çaresizlik ve kurtuluş umudu
Halk yaşadığı yıkımı anlatıp Gılgameş'ten kurtuluş beklemektedir; sözlerinde çaresizlik ile umut bir aradadır. Sevinç ya da coşku bu acı tabloya uymaz.
Kolay
16Bir öğrenci dram türünün özelliklerini maddelendirirken bir yanlış yapmıştır. Aşağıdakilerden hangisi dram türü için doğru değildir?
- A) Üç birlik kuralına uymak zorundadır.
- B) Konusunu günlük hayattan ya da tarihten alabilir.
- C) Acıklı ile güldürücüyü bir arada verebilir.
- D) Kahramanları soylu olmak zorunda değildir.
- E) Olaylar farklı zaman ve mekânlara yayılabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Üç birlik kuralına uymak zorundadır.
Dram üç birlik kuralına uymak zorunda değildir; bu kural trajediye özgüdür. Dram, konusunu günlük hayattan ya da tarihten alabilir ve acıklıyla güldürücüyü bir arada verebilir.
Kolay
17Gılgameş hükümdar olduktan sonra ormanda aslanlarla oynaşan, ceylanlarla yaşayan yabanıl bir yaratığın haberi gelir. Nin-Sun bu haberi duyunca tasalanır. Oyuna göre tanrıların Enkidu'yu yaratıp dünyaya göndermesinin nedeni hangisidir?
- A) Uruk halkına yol göstermek
- B) En-Me-Kar'ı tahttan indirmek
- C) Gılgameş'e haddini bildirmek
- D) Nin-Sun'u ormanda korumak
- E) İştar'ı Gılgameş'le barıştırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gılgameş'e haddini bildirmek
İkinci perdede tanrılar, Gılgameş'e haddini bildirmek üzere Enkidu'yu yaratır; Nin-Sun da tanrıların onu Gılgameş'in karşısına dikmek için yarattığını düşünür. En-Me-Kar bu sırada artık ölmüştür; Enkidu'nun halka yol göstermek, Nin-Sun'u korumak ya da İştar'ı barıştırmak gibi bir görevi yoktur.
Kolay
18Avcı, Gılgameş'in İştar'ı reddedişini Nin-Sun'a şöyle anlatır: “Onu reddetti, çünkü onun tutkusu hiçbir kadının tutkusuna benzemez... O alır, yalnızca alır... Ve hiçbir şey vermez. Ona hiçbir insan dayanamaz.” Avcı'nın bu sözlerine göre İştar'ın aşkını tehlikeli kılan hangisidir?
- A) Yalnız krallara yönelmesi
- B) Karşılık vermeden insanı tüketmesi
- C) Çabuk sönüp unutulması
- D) Halkı Gılgameş'e düşman etmesi
- E) Tanrıları birbirine düşürmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Karşılık vermeden insanı tüketmesi
“O alır, yalnızca alır... Ve hiçbir şey vermez.” sözü tek yönlü, tüketen bir tutkuyu anlatır; “Ona hiçbir insan dayanamaz.” de bu tutkunun insanı yıprattığını söyler. Avcı'nın sözlerinde krallara yönelme, çabuk sönme, halkı düşman etme ya da tanrıları birbirine düşürme yoktur.
Orta
19Gılgameş oyununun çatışmasını anlatmak için yazılmış örnek bir replik: “GILGAMEŞ — Tanrılar mı? Onlar gökte oturup yazgımızı yazarken ben burada, yeryüzünde kendi yazgımı yazacağım. Ölüm onların bize verdiği bir buyruksa, ben bu buyruğa boyun eğmeyeceğim!” Bu replikte oyunun temel çatışmalarından hangisi yansıtılmaktadır?
- A) İnsan ile tanrılar arasındaki çatışma
- B) Köylü ile kentli arasındaki çatışma
- C) Doğu ile Batı kültürü arasındaki çatışma
- D) Anne ile oğul arasındaki kuşak çatışması
- E) Kral ile soylular arasındaki taht çatışması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İnsan ile tanrılar arasındaki çatışma
Gılgameş'in tanrıların belirlediği ölüme başkaldırması, insan ile tanrılar arasındaki çatışmayı yansıtır; ölümsüzlük arzusu ile ölümlülüğün çaresizliği oyunun temel çatışmalarındandır. Taht çatışması, konuşanın bir kral olması nedeniyle çekicidir; ancak replikte Gılgameş'in karşısındaki güç saraydakiler değil, tanrılardır.
Orta
20Mitolojik konulu bir oyunda geçen şu replik veriliyor: "KRAL — Sustu rüzgâr. Eğildi dağlar. Kim kaldı karşımda? Kimse!" Bu replikte öne çıkan dil ve üslup özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Uzun, ağdalı ve bilimsel cümleler kurulması
- B) Günlük konuşmaya özgü argo sözler seçilmesi
- C) Kısa, etkili ve şiirsel cümleler kullanılması
- D) Ayrıntılı sahne betimlemelerine yer verilmesi
- E) Yöresel ağza özgü söyleyişlerin kullanılması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kısa, etkili ve şiirsel cümleler kullanılması
Replikteki cümleler kısa ve vurguludur; “Sustu rüzgâr. Eğildi dağlar.” gibi kişileştirmelerle şiirsel bir hava yaratılmıştır. Ayrıntılı sahne betimlemesi seçeneği, rüzgâr ve dağlardan söz edildiği için çekicidir; ancak bunlar betimleme değil, kralın gücünü vurgulayan söz sanatlarıdır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.