12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Tiyatro
Sözlü İletişim: Radyo Tiyatrosu Dinleme
- dinleme
- eleştirel dinleme
- empati kurarak dinleme
- seçici dinleme
- örtük ileti
- radyo tiyatrosu
Radyo tiyatrosu dinlerken nelere dikkat edilir?
Radyo tiyatrosu dinlerken kişiler seslerinden, mekân ve zaman efekt ve müzikten çıkarılır; olay örgüsü, temel çatışma ve oyunun iletisi not edilir. Dinleme; okuma, yazma ve konuşmayla birlikte dilin dört temel becerisinden biridir ve öğrenilip geliştirilebilen bir iletişim yoludur. Not alarak dinleme, empati kurarak dinleme, seçici dinleme ve eleştirel dinleme başlıca tekniklerdir; amaca göre uygun olan seçilir. İyi dinleyici konuşmanın konusunu ve ana düşüncesini belirler, akışını izler. Açıkça söylenen iletilerin yanında dolaylı verilen örtük iletileri de fark eder ve dinlediklerini özetleyebilir. Duyduklarını ön bilgileriyle karşılaştırarak konuşmanın tutarlılığını ve öne sürülen düşüncelerin dayanaklarını sorgular. Yazılan bir radyo oyunu bilişim araçlarıyla seslendirilip çevreye sunulabilir. Dinleme bitince oyunu kısaca özetlemek kaçırılan noktaların fark edilmesini sağlar. Eleştirel dinleme, söyleneni olduğu gibi kabul etmek değil, gerekçelerinin geçerli olup olmadığını sorgulamaktır.
Sözlü İletişim: Radyo Tiyatrosu Dinleme: konu anlatımı ve özeti
Dinleme; okuma, yazma ve konuşmayla birlikte dilin dört temel becerisinden biridir ve öğrenilip geliştirilebilen bir iletişim yoludur. Bu çalışmada bir radyo tiyatrosunu amaçlı ve dikkatli dinleyerek değerlendirmen beklenir.
- Dinleme teknikleri: not alarak dinleme, empati kurarak dinleme, seçici dinleme ve eleştirel dinleme; amaca göre uygun olan seçilir.
- İyi dinleyici konuşmanın konusunu ve ana düşüncesini belirler, konunun akışını izler.
- Açıkça söylenen iletilerin yanında dolaylı verilen örtük iletileri de fark eder ve dinlediklerini özetleyebilir.
- Duyduklarını ön bilgileriyle karşılaştırır; konuşmanın tutarlılığını ve öne sürülen düşüncelerin dayanaklarını sorgular.
- Radyo tiyatrosu dinlerken kişileri seslerinden, mekânı ve zamanı efekt ve müzikten çıkarmaya çalış; olay örgüsünü, temel çatışmayı ve oyunun iletisini not et. Dinleme bitince oyunu kısaca özetlemek, neyi kaçırdığını fark etmeni sağlar.
- Yazdığın radyo oyununu bilişim araçlarıyla seslendirip çevrene sunabilir, dinleme ve konuşmanı öz değerlendirme formlarıyla gözden geçirebilirsin.
Unutma: Eleştirel dinleme, söyleneni olduğu gibi kabul etmek değil, gerekçelerinin geçerli olup olmadığını sorgulamaktır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Radyo tiyatrosunu dinlerken görüntü olmadığı için dikkatin dağılabilir. Bunu önlemek için bir dinleme tablosu kullan:
- Kişiler: Her sesin kime ait olduğunu ve nasıl biri olduğunu yaz.
- Mekân ve zaman: Hangi efektlerden ve sözlerden anladığını not et.
- Olaylar: Sırayla, kısa maddeler hâlinde yaz.
- Örtük ileti: Açıkça söylenmeyen ama sezdirilen düşünceyi en sona yaz.
Dinlemeden önce amacını belirle: Bütün olayı özetleyecek misin, yoksa yalnızca bir kişinin değişimini mi izleyeceksin? Amaca göre seçici dinleme yapabilirsin.
Günlük hayattan: Bir podcast dinlerken önemli bir yeri kaçırırsan geri sarabilirsin; tek seferlik bir dinlemede ise not almak hafızana yardım eder.
Sık yapılan hata: Yalnızca açıkça söylenenleri dinlemek. Doğrusu: Ses tonundaki değişimler ve sessizlikler de anlam taşır; örtük iletiler çoğu zaman bunlarla verilir.
Derinleş
Bir radyo tiyatrosunu iki grup hâlinde dinleyin: Bir grup not alarak, öteki not almadan. Ardından iki grubun özetlerini karşılaştırın; hangi ayrıntılar unutuldu? Dinleme sonrası radyo tiyatrosunun bugünkü sesli içeriklerle (podcast, sesli kitap) benzer ve farklı yönlerini gösteren bir tablo hazırlayın.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir radyo oyununda anne, sınavdan düşük not alan oğluna kızmaz. Yalnızca “Senin yaşındayken ben de bir sınavdan kötü not almıştım; ertesi dönem sınıfın en iyisiydim.” der ve odadan çıkar. Annenin sözlerinde açıkça söylenmeyip sezdirilen iletiye ne ad verilir?
- A) Açık ileti
- B) Örtük ileti
- C) Ana konu
- D) Yardımcı fikir
- E) Ana duygu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Örtük ileti
Doğrudan söylenmeyen, dinleyicinin çıkarım yaparak anlaması beklenen ileti örtük iletidir; anne “Bir kötü not her şeyin sonu değil, çalışırsan düzeltirsin.” demeden bunu sezdirir. Açık ileti seçeneği, annenin bir anısını açıkça anlatması nedeniyle çekicidir; ancak anlatılan anı yalnızca araçtır, asıl ileti söylenmemiştir.
Kolay
2Radyo oyunu hakkında ertesi gün sınıfta sunum yapacak olan Seda, oyunu dinlerken defterine kişilerin adlarını, olayların sırasını ve önemli replikleri yazıyor. Seda'nın kullandığı dinleme tekniği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Seçici dinleme
- B) Empati kurarak dinleme
- C) Eleştirel dinleme
- D) Katılımlı dinleme
- E) Not alarak dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Not alarak dinleme
Dinlenenlerin önemli noktalarını yazıya geçirerek dinlemek not alarak dinlemedir. Seçici dinleme, Seda'nın yalnızca önemli bilgileri yazması nedeniyle çekicidir; ancak seçici dinlemede tek bir amaca yönelik bilgi ayıklanır, Seda ise oyunun bütününü kayda geçirmektedir.
Kolay
3Radyoda yayımlanan bir oyunda, savaşta evini kaybetmiş yaşlı bir kadın çocukluğunun geçtiği sokakları anlatıyor. Dinleyen Ebru, kadının sesindeki titremeyi duyunca onun o sokaklara son kez bakarken neler hissetmiş olabileceğini düşünüyor ve gözleri doluyor. Ebru'nun kullandığı dinleme tekniği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Empati kurarak dinleme
- B) Seçici dinleme
- C) Eleştirel dinleme
- D) Not alarak dinleme
- E) Katılımlı dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Empati kurarak dinleme
Konuşanın duygu ve düşüncelerini onun yerine kendini koyarak anlamaya çalışmak empati kurarak dinlemedir. Katılımlı dinleme, Ebru'nun oyuna duygusal olarak katılması nedeniyle çekicidir; ancak katılımlı dinlemede dinleyici soru sorarak ve tepki vererek konuşmaya etkin biçimde katılır, radyo dinlerken bu yapılamaz.
Kolay
4Ses tasarımı ödevi hazırlayan Kerem, bir radyo oyununu dinlerken kişilerin konuşmalarıyla ve olayların gelişimiyle ilgilenmiyor. Yalnızca kapı gıcırtısı, yağmur, ayak sesi gibi efektlerin hangi anlarda ve nasıl kullanıldığını izliyor. Kerem'in kullandığı dinleme tekniği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Empati kurarak dinleme
- B) Eleştirel dinleme
- C) Seçici dinleme
- D) Not alarak dinleme
- E) Katılımlı dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Seçici dinleme
Belirli bir amaca yönelik bilgileri ayırarak dinlemek seçici dinlemedir; Kerem yalnızca efektlere odaklanmaktadır. Eleştirel dinleme, efektlerin nasıl kullanıldığını incelemek bir değerlendirme gibi göründüğü için çekicidir; ancak eleştirel dinlemede söylenenlerin doğruluğu ve gerekçeleri sorgulanır.
Kolay
5Sınıfta bir öğrenci, “Dinlemek doğuştan gelen bir şey; kulağı duyan herkes zaten iyi dinler.” diyor. Ders kitabındaki bilgiye göre bu görüşe verilebilecek en doğru karşılık hangisidir?
- A) Haklısın, dinleme hiçbir çaba gerektirmez.
- B) Dinleme, amaçla yapılan ve öğrenilip geliştirilebilen bir beceridir.
- C) Dinleme yalnızca müzik dinlerken kullanılan bir beceridir.
- D) Dinleme, okuma ve yazmadan tamamen bağımsız bir yetenektir.
- E) Dinleme yalnızca okulda öğretmeni dinlerken önemlidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dinleme, amaçla yapılan ve öğrenilip geliştirilebilen bir beceridir.
Ders kitabına göre dinleme, belli bir amaç doğrultusunda yapılan ve öğrenilmesi gereken bir beceridir. Duymak ile dinlemek aynı şey değildir; iyi dinleyicilik çaba ve dikkat ister.
Kolay
6Ders kitabında sayılan dinleme teknikleri bir posterde listelenmiştir; ancak listeye kitapta yer almayan bir teknik de karışmıştır. Aşağıdakilerden hangisi ders kitabında sayılan dinleme tekniklerinden biri değildir?
- A) Not alarak dinleme
- B) Empati kurarak dinleme
- C) Seçici dinleme
- D) Hızlı dinleme
- E) Eleştirel dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hızlı dinleme
Ders kitabında not alarak, empati kurarak, seçici ve eleştirel dinleme teknikleri sayılır. “Hızlı dinleme” bu teknikler arasında yer almaz.
Kolay
7Bir öğretmen, dilin dört temel becerisini tahtaya yazarken bir tanesini bilerek yanlış yazıyor ve öğrencilerinden bulmalarını istiyor. Aşağıdakilerden hangisi dilin dört temel becerisinden biri değildir?
- A) Dinleme
- B) Okuma
- C) Ezberleme
- D) Yazma
- E) Konuşma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ezberleme
Dinleme; okuma, yazma ve konuşmayla birlikte dilin dört temel becerisinden biridir. Ezberleme bir öğrenme yöntemi olabilir ama dilin temel becerileri arasında sayılmaz.
Kolay
8Bir dinleme tekniğinde dinleyici, duyduklarını olduğu gibi kabul etmez; öne sürülen düşüncelerin gerekçelerinin geçerli olup olmadığını sorgular. Tanımı verilen dinleme tekniği hangisidir?
- A) Not alarak dinleme
- B) Empati kurarak dinleme
- C) Seçici dinleme
- D) Katılımsız dinleme
- E) Eleştirel dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Eleştirel dinleme
Söyleneni sorgulayan, gerekçelerin geçerliliğini tartan dinleme eleştirel dinlemedir. Empati kurarak dinlemede ise dinleyici kendini konuşanın yerine koyup onun duygularını anlamaya çalışır.
Kolay
9Bir radyo oyununu dinleyen Nisan, dinleme çalışmasını değerlendirmek istiyor. Ders kitabına göre Nisan dinleme çalışmasını neye göre değerlendirmelidir?
- A) Oyunun radyoda kaç kez yayımlandığına
- B) Oyunun süresinin kaç dakika olduğuna
- C) Oyunda kaç efekt kullanıldığına
- D) Dinleme Öz Değerlendirme Formu'ndaki ölçütlere
- E) Arkadaşlarının oyunu dinleyip dinlemediğine
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dinleme Öz Değerlendirme Formu'ndaki ölçütlere
Ders kitabı, dinleme çalışmasının kitabın sonundaki Dinleme Öz Değerlendirme Formu'ndaki ölçütlere göre değerlendirilmesini ister. Oyunun süresi ya da efekt sayısı dinleme becerisini ölçmez.
Kolay
10Radyo oyununu dinlerken Ayşe, birkaç dakika dalgın kalınca kahramanın neden köyüne döndüğünü kaçırıyor; sonraki sahneleri de anlamakta zorlanıyor. Ayşe'nin bu durumda eksik kalan dinleyici özelliği hangisidir?
- A) Konunun akışını takip etme
- B) Seslerin tonunu ayırt etme
- C) Radyonun sesini ayarlama
- D) Oyunun adını hatırlama
- E) Oyunun yazarını tanıma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Konunun akışını takip etme
İyi bir dinleyici, dinlediği konuşmada konu akışını takip eder; Ayşe bir halkayı kaçırınca sonraki olayları anlamlandıramamıştır. Oyunun adını ya da yazarını bilmek akışı izlemekle ilgili değildir.
Kolay
11Bir radyo oyununu dinledikten sonra Kaan, arkadaşına “Oyun, bir köy öğretmeninin okulu yeniden açma çabasını anlatıyor.” diyor. Kaan bu cümleyle oyunun neyini belirlemiştir?
- A) Efektlerini
- B) Yayın saatini
- C) Oyuncularını
- D) Konusunu
- E) Müziklerini
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Konusunu
Oyunda neyin anlatıldığını bildiren cümle oyunun konusudur; iyi bir dinleyici dinlediğinin konusunu ve ana düşüncesini belirler. Efektler ve müzikler oyunun ses ögeleridir, konusunu bildirmez.
Kolay
12Bir radyo oyununda iki ses duyulur: biri titrek, yavaş ve boğuk konuşan bir ses; diğeri ince, hızlı ve heyecanlı konuşan bir ses. Dinleyen Elif, birinin yaşlı bir dede, diğerinin küçük bir çocuk olduğunu anlar. Elif kişileri neye dayanarak ayırt etmiştir?
- A) Seslerinin özelliklerine
- B) Kostümlerine
- C) Yüz ifadelerine
- D) Sahnedeki yerlerine
- E) Boylarına
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Seslerinin özelliklerine
Radyo tiyatrosunda kişiler görülmez; dinleyici onları seslerinden ayırt eder. Kostüm, yüz ifadesi ya da boy gibi görsel özellikler radyoda algılanamaz.
Kolay
13Ders kitabında dinleme için “Hayatımızın her alanında gerçekleştirdiğimiz dinleme etkinliği aynı zamanda bir ... kurma yoludur.” deniyor. Cümledeki boşluğa hangi kelime gelmelidir?
- A) ev
- B) iletişim
- C) cümle
- D) bina
- E) takvim
Cevabı göster
Doğru cevap: B) iletişim
Ders kitabına göre dinleme, hayatın her alanında gerçekleştirilen bir iletişim kurma yoludur. Diğer kelimeler cümlenin anlamıyla ilgisizdir.
Kolay
14Bir radyo oyununda saat on iki kez çalar, ardından bir baykuşun ötüşü ve uzaktan bir köpek havlaması duyulur. Bu seslerden olayın hangi zamanda geçtiği anlaşılır?
- A) Gece yarısında
- B) Sabahın erken saatlerinde
- C) Öğle tatilinde
- D) İkindi vaktinde
- E) Gün batımından hemen önce
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gece yarısında
Saatin on iki kez çalması ve baykuş sesi birlikte gece yarısını gösterir. Saatin on iki kez çalması tek başına öğleyi de düşündürebilir; ama baykuş sesi gece olduğunu kesinleştirir.
Kolay
15Okulda yazdığı radyo oyununu seslendirmek isteyen Barış, bunu bilgisayarındaki ses kayıt programıyla yapıp kaydı ailesine dinletiyor. Barış'ın bu çalışması ders kitabındaki hangi uygulamaya uygundur?
- A) Bir romanı okuyup tanıtım yazısı yazmaya
- B) Hazırlıksız bir konuşma yapmaya
- C) Yazdığı radyo oyununu seslendirip çevresine sunmaya
- D) Bir tiyatro oyununu sahnede oynamaya
- E) Bir paragrafın giriş cümlesini bulmaya
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yazdığı radyo oyununu seslendirip çevresine sunmaya
Ders kitabı, yazma çalışmasında yazılan radyo tiyatrosunun bilişim teknolojileriyle seslendirilip yakın çevreye sunulmasını ister. Barış'ın yaptığı tam olarak budur; sahnede oynamak bu uygulamanın konusu değildir.
Kolay
16Bir radyo oyununda geçen bir olayın, tarih dersinde öğrendiklerine uymadığını fark eden Mehmet, oyunu dinlerken bu ayrıntıyı not ediyor. Mehmet'in bu davranışı iyi bir dinleyicinin hangi özelliğini gösterir?
- A) Dinlediklerini olduğu gibi kabul etmesi
- B) Yalnızca müziklere dikkat etmesi
- C) Konuşmacının sözünü kesmesi
- D) Dinlemeyi yarıda bırakması
- E) Dinlediklerini ön bilgileriyle karşılaştırması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Dinlediklerini ön bilgileriyle karşılaştırması
Mehmet duyduğunu, daha önce öğrendikleriyle karşılaştırmış ve uyumsuzluğu fark etmiştir; bu, iyi dinleyicinin ön bilgileriyle karşılaştırma özelliğidir. Duyduğunu olduğu gibi kabul etse bu farkı göremezdi.
Kolay
17Radyo oyununu dinleyen Arda, defterine “Ana düşünce: Yaşlı bir balıkçının teknesini satması” yazıyor. Öğretmeni bu notta konu ile ana düşüncenin karıştırıldığını söylüyor. Arda'nın ana düşünce olarak yazması gereken cümle aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) Balıkçı teknesini satmak için kasabaya iner ve alıcıyla konuşur.
- B) Oyun, küçük bir kıyı kasabasında, sonbahar günlerinde geçer.
- C) Balıkçının oğlu, teknenin satılacağını duyunca kasabaya döner.
- D) Denizde çalışanların ücretleri daha yüksek olmalıdır.
- E) İnsan, emek verdiği şeylerden ayrılırken kendinden de bir şey bırakır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İnsan, emek verdiği şeylerden ayrılırken kendinden de bir şey bırakır.
Konu oyunda anlatılan olaydır; ana düşünce olaydan çıkan genel iletidir. Emekle kurulan bağı anlatan yargı, teknenin satılması olayından çıkar. Balıkçının kasabaya inmesi, oğlunun dönmesi ve oyunun geçtiği yer olay ya da ayrıntıdır; ücretlerle ilgili yargı ise bir ileti olsa da bu konudan çıkmaz.
Kolay
18Cansu mutfakta çalışırken radyoda bir oyun açıktır; sesler kulağına gelmektedir ama oyunu izlemek gibi bir amacı yoktur. Akşam kardeşi oyunu sorunca kişileri ve olayları hiç anımsayamıyor. Bu durum, dinlemeyle ilgili hangi bilgiyi örneklendirir?
- A) Dinleme, dilin dört işlevi arasında en az kullanılan etkinliktir.
- B) Dinleme, doğuştan gelen ve kendiliğinden gelişen bir yetenektir.
- C) Dinleme, sesi duymaktan öte amaç ve dikkat isteyen bir etkinliktir.
- D) Dinleme, not alınmadığı sürece hiçbir sonuç vermeyen bir etkinliktir.
- E) Dinleme, yalnız empati kurularak yapıldığında anlam taşıyan bir etkinliktir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dinleme, sesi duymaktan öte amaç ve dikkat isteyen bir etkinliktir.
Kitap dinlemeyi belli bir amaç doğrultusunda yapılan, öğrenilmesi gereken bir beceri olarak tanımlar. Cansu sesleri duymuş ama amaçlı ve dikkatli dinlememiştir. Dinleme doğuştan gelen bir yetenek değildir; not alma ve empati kurma da birer tekniktir, dinlemenin tek yolu değildir.
Orta
19Dinlenen bir radyo oyununda dalga sesleri, martı çığlıkları ve uzaktan gelen bir vapur düdüğü duyulmaktadır. Bu seslere göre olayın geçtiği mekân aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sık ağaçlı bir orman içi
- B) Kalabalık bir kapalı çarşı
- C) Bir hastanenin koridoru
- D) Bir iskele ya da deniz kıyısı
- E) Bir dağ köyünün meydanı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir iskele ya da deniz kıyısı
Radyo tiyatrosunda mekân efektlerden çıkarılır; dalga, martı ve vapur sesleri deniz kıyısını ya da bir iskeleyi düşündürür. Kalabalık çarşı seçeneği çeşitli seslerin bir arada duyulması nedeniyle çekici olabilir; ancak dalga ve vapur düdüğü kapalı bir çarşıda duyulmaz.
Orta
20Bir radyo oyununda baba, çocuklarına şöyle der: "BABA — Bu evde herkes kendi tabağını yıkasa, annenizin de biraz dinlenmeye vakti kalır." Bu replikteki örtük ileti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ev işlerinde herkes sorumluluk almalıdır.
- B) Anne, yemek yapmayı hiç sevmemektedir.
- C) Babanın tabak yıkamaya hiç vakti yoktur.
- D) Çocuklar her akşam evden dışarı çıkar.
- E) Baba, akşam yemeği yapmayı öğrenmek istemektedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ev işlerinde herkes sorumluluk almalıdır.
Baba açıkça emir vermez, ama herkesin kendi tabağını yıkamasının anneyi rahatlatacağını söyleyerek ev işlerinin paylaşılması gerektiğini sezdirir. Annenin yemek yapmayı sevmediği seçeneği, annenin yorgunluğundan söz edildiği için çekicidir; ancak replikte annenin istekleri değil, yükünün paylaşılması konu edilir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.