5. Sınıf Fen Bilimleri · Canlıların Yapısına Yolculuk

Destek ve Hareket Sistemi

iskelet
kemik
kıkırdak
eklem
kas
sistem

Destek ve hareket sistemi hangi yapılardan oluşur?

Destek ve hareket sistemi, iskelet ve kaslardan oluşan, vücuda şekil veren, iç organları koruyan ve hareketi sağlayan sistemdir. İskeletin ana yapısı kemiklerdir; kemikler sert ve canlıdır, kalsiyum gibi mineralleri depolar. Kemikler şekillerine göre uzun, kısa ve yassı olarak üçe ayrılır: uyluk ve pazu uzun, el ve ayak bilek kemikleri kısa, kafatası, kaburga, kürek ve leğen yassı kemiklerdir. En uzun kemik uyluk kemiğidir. Kıkırdak kemikten daha yumuşak ve esnektir; burun, kulak kepçesi ve soluk borusunda bulunur. Kemiklerin birleştiği yerlere eklem denir: kol ve bacakta oynar, omurgada yarı oynar, kafatasında oynamaz eklem vardır. Kaslar kasılıp gevşeyerek hareketi sağlar; çizgili kaslar iskeleti sarar, düz kaslar mide ve bağırsakta bulunur, kalp kası hiç durmadan çalışır. Sistemin sağlığı için kalsiyum, D vitamini ve protein içeren besinler tüketilmelidir.

Destek ve Hareket Sistemi: konu anlatımı ve özeti

Yürümek, koşmak, yazı yazmak ve hatta gülmek destek ve hareket sistemi sayesinde olur. Bu sistem vücuduna şekil verir, iç organlarını korur ve hareket etmeni sağlar.

Destek ve hareket sistemi iskelet ve kaslardan oluşur. İskeletin ana yapısı kemiklerdir; kemikler sert ve canlıdır, kalsiyum gibi mineralleri depolar.
Kemikler şekillerine göre üçe ayrılır: uzun (uyluk, pazu), kısa (el ve ayak bilek) ve yassı (kafatası, kaburga, kürek, leğen). En uzun kemik uyluk kemiğidir.
Kıkırdak, kemikten daha yumuşak ve esnektir. Burun, kulak kepçesi ve soluk borusunda bulunur; kemik uçlarında sürtünmeyi önler.
Kemiklerin birleştiği yerlere eklem denir: oynar eklem (kol, bacak), yarı oynar eklem (omurga) ve oynamaz eklem (kafatası).
Kaslar kasılıp gevşeyerek hareketi sağlar. Çizgili kaslar iskeleti sarar, düz kaslar mide ve bağırsak gibi iç organlarda bulunur, kalp kası ise hiç durmadan çalışır.
Sağlık için dengeli beslen; kalsiyum, D vitamini ve protein içeren besinler tüket, yaşına uygun spor yap ve dik otur.

Unutma: Yerden bir şey alırken belini değil dizlerini bük; uzun süre ekran başında hareketsiz kalmak kas ve kemiklerine zarar verir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Destek ve hareket sistemini bir binaya benzetebilirsin: kemikler binanın kolonları, eklemler kapı menteşeleri, kaslar ise kapıyı açıp kapatan eller gibidir.

Kolunu bük ve öteki elinle pazunun ön kısmını tut. Kolun bükülürken bu kas sertleşir ve kısalır: kas kasılır.
Kolunu düzelttiğinde aynı kas yumuşar: kas gevşer.
Kas kemiği tek başına itemez; kasılarak çeker. Bu yüzden hareket için birbirine zıt çalışan kas grupları vardır.
Dirseğin kapı menteşesi gibi tek yönde açılıp kapanır; omzun ise birçok yöne döner. İkisi de oynar eklemdir ama farklı biçimde çalışır.

Günlük hayattan: Ağır bir çantayı yerden kaldırırken dizlerini bükmek, yükü güçlü bacak kaslarına verir ve belini korur.

Sık yapılan hata: "Kemikler cansızdır." Doğrusu: Kemikler canlıdır; büyür, kırıldığında kendini onarır ve kalsiyum depolar.

Derinleş

Okul çantalarının ağırlığı öğrencilerin sırt ve bel sağlığını nasıl etkiler? Sınıfındaki birkaç gönüllünün çanta kütlesini ölç ve her birini kendi vücut kütlesiyle oranla. Matematik dersindeki oran bilgini kullanarak sonuçları bir grafikle göster. Çantaları hafifletmek için öğrencilerin, ailelerin ve okul yönetiminin alabileceği birer önlem öner ve önlemlerin uygulanabilirliğini değerlendir.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.5.3.3Destek ve hareket sistemine ait yapıları sınıflandırabilme
- a) Destek ve hareket sistemine ait yapıların niteliklerini tanımlar.
- b) Destek ve hareket sistemine ait yapıları niteliklerine göre ayrıştırır.
- c) Destek ve hareket sistemine ait yapıları gruplandırır.
- ç) Destek ve hareket sistemine ait yapıları etiketler.
FB.5.3.4Destek ve hareket sisteminin sağlığı için yapılması gerekenler konusunda bilgi toplayabilme
- b) Belirlediği araçları kullanarak destek ve hareket sisteminin sağlığı hakkında bilgiler bulur.

Bu konuda neler var?

Destek ve Hareket Sisteminin Yapıları
Destek ve Hareket Sisteminin Sağlığı

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Zafer, bir robot kolu tasarlıyor. Kolun dik durması için sert çubuklar, hareket etmesi için de çubukları çeken lastik bantlar kullanıyor. Öğretmeni, Zafer'in tasarımının vücudumuzdaki bir sisteme çok benzediğini söylüyor. Zafer'in tasarımının benzediği destek ve hareket sistemi hangi yapılardan oluşur?
- A) Kalp ve damarlardan
- B) İskelet ve kaslardan
- C) Akciğerler ve soluk borusundan
- D) Mide ve bağırsaklardan
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İskelet ve kaslardan
Sert çubuklar iskelete, çubukları çeken lastikler kaslara benzer; destek ve hareket sistemi iskelet ve kaslardan oluşur. Kalp de bir kastır ama kalp ve damarlar dolaşım sistemini oluşturur.
Kolay
2Elif kolunu bükerken dirseğinde, dizini bükerken dizinde hareket olduğunu fark ediyor. Öğretmeni, bu bölgelerde iki kemiğin birbirine bağlandığını anlatıyor. Kemiklerin birbirine bağlandığı bu bölgelere ne ad verilir?
- A) Eklem
- B) Kıkırdak
- C) Kas
- D) Doku
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Eklem
Kemiklerin birbirine bağlandığı yerlere eklem denir; dirsek ve diz birer eklemdir. Kıkırdak eklemlerde kemik uçlarını örtebilir, ama kemiklerin birleştiği bölgenin adı değildir.
Kolay
3Doktor, bisikletten düşen Tolga'nın röntgenine bakarak kalçasından dizine kadar uzanan kemikte çatlak olduğunu söylüyor. Doktor bu kemiğin vücudumuzdaki en uzun kemik olduğunu da ekliyor. Tolga'nın çatlayan kemiği hangisidir?
- A) Pazu kemiği
- B) Kürek kemiği
- C) Kaburga kemiği
- D) Uyluk kemiği
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Uyluk kemiği
Kalçadan dizine uzanan uyluk kemiği vücudumuzun en uzun kemiğidir. Pazu kemiği de uzun bir kemiktir, ancak kolda bulunur ve uyluk kemiğinden kısadır.
Kolay
4Sena, kulak kepçesini ve burnunun ucunu parmaklarıyla bükebildiğini, bıraktığında eski şekline döndüklerini fark ediyor. Kaval kemiğini ise hiç bükemiyor. Burun ve kulak kepçesinde bulunan, kemikten yumuşak ve esnek olan bu yapı hangisidir?
- A) Uzun kemik
- B) Çizgili kas
- C) Kıkırdak
- D) Eklem
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kıkırdak
Burun ucu ve kulak kepçesi kıkırdaktan oluşur; kıkırdak kemikten yumuşak ve esnektir. Çizgili kas da yumuşaktır, ancak kasılıp gevşeyerek hareket sağlar; kulak kepçesine şekil veren yapı değildir.
Kolay
5Aşağıdakilerden hangisi destek ve hareket sisteminin sağlığı için yapılması gereken bir davranıştır?
- A) Gün boyu hareketsiz oturmak
- B) Kalsiyumlu besinleri hiç tüketmemek
- C) Sürekli kambur oturmak
- D) Yaşına uygun düzenli spor yapmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yaşına uygun düzenli spor yapmak
Yaşına uygun düzenli spor kas ve kemikleri güçlendirir. Hareketsizlik, kalsiyumdan yoksun beslenme ve kambur oturma bu sisteme zarar verir.
Kolay
6Kol ve bacaklardaki eklemler, kemiklerin geniş açılarla hareket etmesine izin verir. Bu eklemler hangi eklem çeşidine örnektir?
- A) Yarı oynar eklem
- B) Oynamaz eklem
- C) Kıkırdak eklem
- D) Oynar eklem
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Oynar eklem
Kol ve bacaklardaki eklemler geniş hareket sağlar ve oynar eklemdir. Omurgada yarı oynar, kafatasında oynamaz eklem bulunur.
Kolay
7Aşağıdakilerden hangisi destek ve hareket sisteminin görevlerinden biri değildir?
- A) Vücuda şekil vermek
- B) İç organları korumak
- C) Besinleri sindirmek
- D) Hareketi sağlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Besinleri sindirmek
Destek ve hareket sistemi vücuda şekil verir, iç organları korur ve hareketi sağlar. Besinleri sindirmek sindirim sisteminin görevidir.
Kolay
8Kemik sağlığı için aşağıdaki mineral ve vitaminlerden hangisinin alınması özellikle önemlidir?
- A) Kalsiyum ve D vitamini
- B) Şeker ve tuz
- C) Yalnızca yağ
- D) Yalnızca su
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kalsiyum ve D vitamini
Kemik sağlığı için kalsiyum, D vitamini ve protein içeren besinler tüketmek gerekir. Fazla şeker ve tuz kemik sağlığını desteklemez.
Kolay
9Aşağıdaki kemiklerden hangisi yassı kemiktir?
- A) Pazu kemiği
- B) Kürek kemiği
- C) El bilek kemiği
- D) Kaval kemiği
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kürek kemiği
Kürek kemiği levha şeklinde ve geniş yüzeylidir, yani yassı kemiktir. Pazu ve kaval uzun, el bilek kemikleri kısa kemiktir.
Kolay
10Kıkırdak, vücudumuzun aşağıdaki yapılarından hangisinde bulunur?
- A) Uyluk kemiğinin ortası
- B) Kulak kepçesi
- C) Kalp
- D) Mide
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kulak kepçesi
Kıkırdak burun, kulak kepçesi, soluk borusu ve uzun kemiklerin uç kısımlarında bulunur.
Kolay
11Omurgadaki eklemler hangi eklem çeşidine örnektir?
- A) Oynar eklem
- B) Yarı oynar eklem
- C) Oynamaz eklem
- D) Hiç eklem bulunmaz
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yarı oynar eklem
Omurgadaki eklemler az hareket edebilir; bu yüzden yarı oynar eklemdir. Kol ve bacaklarda oynar, kafatasında oynamaz eklem bulunur.
Kolay
12İskeletin ana yapısını oluşturan, sert ve canlı yapı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kemik
- B) Kıkırdak
- C) Kas
- D) Eklem
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kemik
Kemikler iskeletin ana yapısıdır; sert ve canlıdır, mineral depolar ve kan hücreleri üretir.
Kolay
13Destek ve hareket sistemi hangi iki ana yapıdan oluşur?
- A) Kalp ve damarlar
- B) İskelet ve kaslar
- C) Mide ve bağırsaklar
- D) Akciğerler ve soluk borusu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İskelet ve kaslar
Destek ve hareket sistemi iskelet ve kaslardan oluşur. Kalp ve damarlar dolaşım, mide ve bağırsaklar sindirim sistemine aittir.
Kolay
14Aşağıdaki kemiklerden hangisi uzun kemiktir?
- A) Kafatası kemiği
- B) Ayak bilek kemiği
- C) Kaburga kemiği
- D) Pazu kemiği
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Pazu kemiği
Pazu kemiğinin boyu eninden fazladır; bu yüzden uzun kemiktir. Kafatası ve kaburga yassı, ayak bilek kemikleri kısa kemiktir.
Kolay
15Aşağıdakilerden hangisi kemiklerin özelliklerinden biri değildir?
- A) Sert ve canlı olması
- B) Kasılıp gevşeyerek hareketi sağlaması
- C) Mineral depolaması
- D) Kan hücreleri üretmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kasılıp gevşeyerek hareketi sağlaması
Kasılıp gevşeyerek hareketi sağlayan yapılar kaslardır. Kemikler sert ve canlıdır, mineral depolar ve kan hücreleri üretir.
Kolay
16Kemikler şekillerine göre kaç gruba ayrılır?
- A) Üç: uzun, kısa ve yassı
- B) İki: uzun ve kısa
- C) Dört: uzun, kısa, yassı ve yuvarlak
- D) İki: sert ve yumuşak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Üç: uzun, kısa ve yassı
Kemikler şekillerine göre uzun, kısa ve yassı kemik olmak üzere üç gruba ayrılır.
Kolay
17Bisiklet sürerken düşen Kaan göğsünü yere çarpıyor. Doktor, kaburga kemiklerinin kalbi ve akciğerleri bir kafes gibi çevrelediğini, bu sayede Kaan'ın kalbinin ve akciğerlerinin zarar görmediğini söylüyor. Doktorun anlattığı durum, iskeletin aşağıdaki görevlerinden hangisine örnektir?
- A) Vücudun dik durmasını sağlamak
- B) İç organları darbelere karşı korumak
- C) Kasılıp gevşeyerek hareketi sağlamak
- D) Vücut için mineral depolamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İç organları darbelere karşı korumak
İskelet vücuda şekil verir, vücudun dik durmasını sağlar ve iç organları darbelere karşı korur. Kaburgaların kalbi ve akciğerleri çevreleyerek çarpmanın etkisinden koruması, iskeletin koruma görevine örnektir. Kasılıp gevşeyerek hareketi sağlamak kasların görevidir. Kemikler mineral de depolar ama anlatılan durum bununla ilgili değildir.
Kolay
18Kaykaydan düşen Onur'un kolunun röntgeni çekiliyor. Doktor, omuzdan dirseğe kadar uzanan kemikte ince bir çatlak olduğunu söylüyor ve bu kemiği iskelet modeli üzerinde gösteriyor. Doktorun gösterdiği kemik ve bu kemiğin şekline göre girdiği grup aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Pazu kemiği; kısa kemik
- B) Kaval kemiği; uzun kemik
- C) Kürek kemiği; yassı kemik
- D) Pazu kemiği; uzun kemik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Pazu kemiği; uzun kemik
Omuz ile dirsek arasında uzanan kemik pazu kemiğidir. Pazu kemiğinin boyu eninden fazla olduğu için uzun kemikler grubundadır. Kısa kemiklerin boyu ve eni birbirine yakındır; el ve ayak bilek kemikleri bu gruptadır. Kaval kemiği kolda değil, bacakta bulunur. Kürek kemiği ise sırtın üst kısmında yer alan yassı bir kemiktir.
Orta
19Sınıftaki iskelet modelini inceleyen Burak, kafatası kemiklerinin hiç oynamadığını, dirseğin rahatça büküldüğünü, omurlar arasında ise az bir hareket olduğunu fark ediyor. Burak'ın incelediği bu üç bölgedeki eklemler sırasıyla hangi eklem türlerine örnektir?
- A) Oynar – oynamaz – yarı oynar
- B) Yarı oynar – oynar – oynamaz
- C) Oynamaz – oynar – yarı oynar
- D) Oynamaz – yarı oynar – oynar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Oynamaz – oynar – yarı oynar
Kafatası kemikleri arasındaki eklemler hareket etmez (oynamaz), dirsek geniş hareket sağlar (oynar), omurlar ise sınırlı hareket eder (yarı oynar). Dirseği yarı oynar sanmak, dirseğin yalnızca tek yönde bükülmesinden kaynaklanan bir yanılgıdır.
Orta
20Ahmet, iskelet modelindeki kemikleri şekillerine göre gruplandırıyor. İnce ve geniş bir yüzeye sahip olan, iç organları koruyan kemikleri "yassı kemikler" kutusuna koyacak. Ahmet'in yassı kemikler kutusuna koyacağı kemiklerin tamamı hangisinde verilmiştir?
- A) Uyluk, pazu, kaval kemiği
- B) Kafatası kemikleri, kaburga, kürek kemiği
- C) El bilek kemikleri, ayak bilek kemikleri, kaburga
- D) Leğen kemiği, uyluk kemiği, kürek kemiği
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kafatası kemikleri, kaburga, kürek kemiği
Kafatası kemikleri, kaburgalar ve kürek kemiği ince ve geniş yüzeyli yassı kemiklerdir. Uyluk kemiği uzun kemik olduğu için leğen ve kürek kemiğiyle aynı grupta yer alamaz.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.