5. Sınıf Sosyal Bilgiler · Birlikte Yaşamak
Yardımlaşma ve Dayanışmada Beraberiz
- yardımlaşma
- dayanışma
- sivil toplum kuruluşu
- sosyal sorumluluk
- fedakârlık
- toplumsal birlik
Türk toplumunda yardımlaşma ve dayanışma nasıl yapılır?
Türk toplumunda yardımlaşma ve dayanışma, geçmişte sadaka taşları ve Millî Mücadele'deki halk desteğiyle, bugün ise kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları aracılığıyla yapılır. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde meydanlara, cami ve çeşme yanlarına sadaka taşı konurdu; yardım eden ile yardım alan birbirini görmediği için ihtiyaç sahibi incinmezdi. Millî Mücadele yıllarında Mustafa Kemal Paşa'nın yayımladığı emirlerle halk, ordunun giyecek, yiyecek ve cephane ihtiyacını karşılamak için elindekini paylaştı. Bugün Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, AFAD ve Türk Kızılay gibi kuruluşlar yoksulluğu azaltmak ve toplumsal birliği güçlendirmek için çalışır. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerde halk tek yürek olup depremzedelere maddi ve manevi destek verdi. Okullarda sosyal sorumluluk projeleri ve ihtiyaç fazlası eşyaların paylaşılması da dayanışmaya katkıdır. Yardımlaşma fedakârlık, insan sevgisi ve empatiyi geliştirir; yardım ederken karşıdakinin onurunu korumak yardımın kendisi kadar önemlidir.
Yardımlaşma ve Dayanışmada Beraberiz: konu anlatımı ve özeti
Yardımlaşma ve dayanışma, toplumu bir arada tutan en önemli değerlerdendir. Bu konu, geçmişten bugüne milletimizin zor günlerde nasıl birbirine destek olduğunu ve senin neler yapabileceğini anlatır.
- Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde sadaka taşları kullanılırdı. Yardım eden ile yardım alan birbirini görmez, böylece ihtiyaç sahibi incinmezdi.
- Millî Mücadele yıllarında Mustafa Kemal Paşa'nın yayımladığı emirlerle halk, ordunun giyecek, yiyecek ve cephane ihtiyacını karşılamak için elindekini paylaştı.
- Bugün yardımlaşma çalışmalarını kamu kurumları (örneğin Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, AFAD) ve sivil toplum kuruluşları (örneğin Türk Kızılay) yürütür.
- Bu çalışmalar yoksulluğu azaltmayı, yaşam koşullarını iyileştirmeyi ve toplumsal birliği güçlendirmeyi amaçlar.
- 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerde halkımız tek yürek olup depremzedelere maddi ve manevi destek verdi.
- Sen de okulunda sosyal sorumluluk projesi hazırlayarak, ihtiyaç fazlası eşyaları paylaşarak katkıda bulunabilirsin.
- Yardımlaşma; fedakârlık, insan sevgisi ve empati gibi duyguları geliştirir.
Unutma: Yardım ederken karşındaki kişinin onurunu ve mahremiyetini korumak, yardımın kendisi kadar önemlidir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Yardımlaşma ile dayanışmayı ayırmak için iki küçük soruyu sor.
- Biri zor durumda ve ona destek mi oluyorum? Bu yardımlaşmadır: düşen arkadaşının kitaplarını toplamak gibi.
- Ortak bir amaç için birlikte mi hareket ediyoruz? Bu dayanışmadır: sınıfça okul bahçesini temizlemek ya da bir kampanyaya hep birlikte katılmak gibi.
İkisi çoğu zaman iç içedir: afet sonrası insanlar hem tek tek yardım eder hem de birlikte örgütlenir.
Günlük hayattan: Mahallede yaşlı bir komşunun alışverişini yapmak, okulda ihtiyaç fazlası kitapları toplayıp köy okuluna göndermek.
Sık yapılan hata: "Yardım etmek için çok param olmalı." Doğrusu: Zaman, emek, bilgi ve güler yüz de yardımdır. Bir arkadaşına ders konusunu anlatmak da yardımlaşmadır.
Derinleş
Okulunda ya da mahallende çözülmesini istediğin küçük bir ihtiyaç belirle (kitap paylaşımı, sokak hayvanlarına su kabı, kışlık giysi toplama gibi). Bu ihtiyaç için bir sosyal sorumluluk projesi planla: kimlerle iş birliği yaparsın, hangi kuruma danışırsın, sonucu nasıl ölçersin? Yardım alan kişilerin onurunu ve mahremiyetini korumak için planında hangi önlemleri alırsın?
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
SB.5.1.3Toplumsal birliği sürdürmeye yönelik yardımlaşma ve dayanışma
- a) Toplumsal birliği sürdürmeye yönelik yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerini sorgular.
- b) Toplumsal birliği sürdürmeye yönelik yardımlaşma ve dayanışma faaliyetleri için sosyal temas oluşturur.
- ç) Toplumsal birliği sürdürmeye yönelik yardımlaşma ve dayanışma faaliyetleri için fikir üretir.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Okul aile birliği, ihtiyaç sahibi ailelere kışlık giysi ulaştırmak istiyor. Bunun için devlete bağlı olmayan, gönüllülük esasıyla çalışan ve ülkenin her yerinde yardım faaliyeti yürüten bir kuruluşla iş birliği yapmaya karar veriyor. Okul aile birliğinin iş birliği yapabileceği kuruluş hangisidir?
- A) Valilik
- B) Türk Kızılay
- C) Kaymakamlık
- D) Millî Eğitim Bakanlığı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türk Kızılay
Türk Kızılay gönüllülük esasıyla yardım çalışmaları yapan bir sivil toplum kuruluşudur. Valilik, kaymakamlık ve Millî Eğitim Bakanlığı ise devlete bağlı kamu kurumlarıdır; soruda devlete bağlı olmayan bir kuruluş arandığı için doğru değildir.
Kolay
2Müzede bir belge sergileniyor: 1921 yazında halktan her evin orduya birer kat çamaşır, çorap ve çarık vermesi, elindeki silah ve cephanenin bir kısmını teslim etmesi isteniyor. Belgenin altında Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'nın imzası var. Bu belgedeki isteklerin amacı neydi?
- A) Halkın ödediği vergileri kaldırıp yeni okullar açmak
- B) Cephedeki askerleri terhis edip evlerine göndermek
- C) Ordunun giyecek, yiyecek ve cephane ihtiyacını karşılamak
- D) Yabancı ülkelerden silah ve yiyecek satın almak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ordunun giyecek, yiyecek ve cephane ihtiyacını karşılamak
Millî Mücadele'de yayımlanan bu emirlerle (Tekâlif-i Millîye) halkın elindekiler orduyla paylaşılmış, ordunun ihtiyaçları karşılanmıştır. Yabancı ülkelerden satın alma şıkkı yanlıştır; belgede ihtiyacın halkın dayanışmasıyla giderildiği görülmektedir.
Kolay
3Bir ilde sel felaketi yaşandığında arama kurtarma ekipleri bölgeye gönderiliyor, çadır kentler kuruluyor ve bütün kurumların çalışması tek bir merkezden yönetiliyor. Bu işleri düzenleyen kurum bir kamu kurumudur. Süreci yöneten bu kurum hangisidir?
- A) AFAD
- B) TEMA
- C) RTÜK
- D) CİMER
Cevabı göster
Doğru cevap: A) AFAD
Afet ve acil durumlarda çalışmaları yöneten kamu kurumu AFAD'dır (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı). TEMA ise erozyon ve doğa koruma alanında çalışan bir vakıftır; afet yönetimini üstlenmez.
Kolay
4İstanbul'da tarihî bir caminin avlusunda Merve, üstü oyuk, bel hizasında bir taş görüyor. Rehber, eskiden varlıklı kişilerin bu oyuğa kimseye görünmeden para bıraktığını, ihtiyacı olanların da yine görünmeden yalnızca ihtiyacı kadarını aldığını anlatıyor. Rehberin anlattığı uygulama hangisidir?
- A) Kermes
- B) Kumbara
- C) Pazar yeri
- D) Sadaka taşı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sadaka taşı
Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde para bırakılıp alınan, yardımın gizlice yapıldığı taşlara sadaka taşı denir. Kermeste ise yardım herkesin önünde, satış yapılarak toplanır; gizlilik ilkesi yoktur.
Kolay
5Sınıfça bir sosyal sorumluluk projesi hazırlamak isteyen öğrencilerin öncelikle aşağıdakilerden hangisini yapması uygundur?
- A) İhtiyaçları belirleyip proje fikirleri üretmek
- B) Projeyi kimseye haber vermeden bitirmek
- C) Toplanan eşyaları sınıfta bekletmek
- D) Yalnızca bir öğrencinin bütün işleri yapmasını istemek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İhtiyaçları belirleyip proje fikirleri üretmek
Bir projeye başlamadan önce ihtiyaçları belirlemek ve fikir üretmek gerekir. İşleri tek kişiye bırakmak grup çalışmasının doğasına aykırıdır.
Kolay
6Afet ve acil durumlarda süreci yöneten, “AFAD” kısaltmasıyla bilinen kurumun açık adı hangisidir?
- A) Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı
- B) Aile ve Dayanışma Federasyonu
- C) Afet Sonrası Yardım Derneği
- D) Acil Destek ve Arama Birliği
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı
AFAD, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının kısaltmasıdır ve bir kamu kurumudur. Diğer şıklardaki adlar uydurmadır.
Kolay
7Millî Eğitim Bakanlığının arama kurtarma biriminin adı hangisidir?
- A) MEB AKUB
- B) AFAD
- C) Kızılay
- D) Ulusal Vefa
Cevabı göster
Doğru cevap: A) MEB AKUB
MEB AKUB, Millî Eğitim Bakanlığının arama kurtarma birimidir ve görevli öğretmenler depremde arama kurtarmaya destek vermiştir. AFAD ayrı bir kamu kurumudur.
Kolay
8Aşağıdakilerden hangisi okulda yapılabilecek bir yardımlaşma ve dayanışma faaliyetine örnektir?
- A) Sınıf panosunun yeni bir renge boyanması
- B) İhtiyaç fazlası kitapların köy okuluna gönderilmesi
- C) Teneffüs süresinin uzatılmasının istenmesi
- D) Okul bahçesine yeni bir kamera takılması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İhtiyaç fazlası kitapların köy okuluna gönderilmesi
İhtiyaç fazlası kitapları başka bir okula göndermek yardımlaşma faaliyetidir. Pano boyamak veya kamera takmak yardımlaşma amacı taşımaz.
Kolay
96 Şubat 2023 depremlerinden sonra Millî Eğitim Bakanlığının yaptığı çalışmalardan biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Deprem bölgesindeki bütün okulları satması
- B) Arama kurtarma çalışmalarını durdurması
- C) Meslek liselerinde üretimi tamamen bırakması
- D) Okul, pansiyon ve öğretmenevlerini barınma için açması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Okul, pansiyon ve öğretmenevlerini barınma için açması
MEB, depremzedelerin barınma ihtiyacı için okulları, pansiyonları ve öğretmenevlerini açmıştır. Ayrıca meslek liselerinde çadır, battaniye ve soba üretilmiştir.
Kolay
10Ülkemizde yardımlaşma ve dayanışma çalışmaları kamu kurum ve kuruluşlarının yanı sıra hangi kuruluşlar tarafından da yürütülür?
- A) Spor kulüpleri
- B) Sivil toplum kuruluşları
- C) Alışveriş merkezleri
- D) Ticaret şirketleri
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sivil toplum kuruluşları
Yardımlaşma çalışmalarını kamu kurumları ile sivil toplum kuruluşları birlikte yürütür. Şirketler ve alışveriş merkezleri bu amaçla kurulmuş kuruluşlar değildir.
Kolay
11“Asrın felaketi” olarak adlandırılan ve birçok ilimizi etkileyen Kahramanmaraş merkezli depremler hangi tarihte yaşanmıştır?
- A) 17 Ağustos 1999
- B) 29 Ekim 2023
- C) 23 Nisan 2020
- D) 6 Şubat 2023
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 6 Şubat 2023
Kahramanmaraş merkezli depremler 6 Şubat 2023'te yaşanmış ve “asrın felaketi” olarak adlandırılmıştır. 29 Ekim 2023 ise Cumhuriyet'in 100. yılıdır.
Kolay
12Aşağıdakilerden hangisi bir sivil toplum kuruluşudur?
- A) AFAD
- B) Türk Kızılay
- C) Millî Eğitim Bakanlığı
- D) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türk Kızılay
Türk Kızılay bir sivil toplum kuruluşudur. AFAD ve bakanlıklar ise devlete bağlı kamu kurumlarıdır.
Kolay
13Yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerine katılan bir öğrencide aşağıdaki duygulardan hangisinin gelişmesi beklenir?
- A) Empati
- B) Kıskançlık
- C) Öfke
- D) Bencillik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Empati
Yardımlaşma başkalarının durumunu anlamayı sağladığı için empati, fedakârlık ve insan sevgisini geliştirir. Bencillik ise yardımlaşmanın tersine bir duygudur.
Kolay
14Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının “Ulusal Vefa Programı” öncelikle hangi vatandaşların ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlar?
- A) Üniversiteye giden öğrencilerin
- B) Yurt dışından gelen turistlerin
- C) Yaşlı ve özel gereksinimli vatandaşların
- D) Yeni işe başlayan gençlerin
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yaşlı ve özel gereksinimli vatandaşların
Ulusal Vefa Programı, öz bakımını yapamayan yaşlı ve özel gereksinimli vatandaşların ev temizliği ve kişisel bakım gibi temel ihtiyaçlarını karşılar.
Kolay
15Türk Kızılay'ın kıyafet dönüşüm kutularında toplanan tekstil ürünlerinden elde edilen gelir hangi alanda kullanılır?
- A) Kızılay binalarının süslenmesinde
- B) Spor kulüplerine forma alınmasında
- C) Yeni giyim mağazaları açılmasında
- D) Barınma, gıda, giyim ve eğitim desteğinde
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Barınma, gıda, giyim ve eğitim desteğinde
Geri dönüşümden elde edilen gelir barınma, gıda, giyim ve eğitim desteği gibi yardım faaliyetlerine kaynak olur. Mağaza açmak ya da süsleme yapmak bu faaliyetlerden değildir.
Kolay
16Kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşlarının yardımlaşma çalışmalarındaki ortak amacı hangisidir?
- A) Yalnızca kendi üyelerine gelir sağlamak
- B) Yoksulluğu azaltıp yaşam koşullarını iyileştirmek
- C) Sadece yabancı ülkelere yardım göndermek
- D) Ticaret yaparak kâr elde etmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yoksulluğu azaltıp yaşam koşullarını iyileştirmek
Her iki tür kuruluş da yoksulluğu azaltmayı ve yaşam koşullarını güzelleştirmeyi amaçlar. Kâr elde etmek bu kuruluşların amacı değildir.
Kolay
17Osmanlı Dönemi'nde bir cami avlusundaki sadaka taşına akşam saatlerinde bir miktar para bırakılır. Gece boyunca üç ayrı ihtiyaç sahibi taşa uğrar ve üçü de taşta para bulur. Aynı paradan üç kişinin de yararlanabilmesi, taştan para alanların hangi davranışıyla açıklanır?
- A) Taşa gündüz saatlerinde uğramalarıyla
- B) Aldıkları parayı sonradan geri bırakmalarıyla
- C) Yalnız ihtiyaçları kadar para almalarıyla
- D) Parayı bırakan kişiyi tanımalarıyla
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yalnız ihtiyaçları kadar para almalarıyla
Sadaka taşından para alan ihtiyaç sahipleri yalnız ihtiyaçları kadarını alırdı. Böylece taşta kalan para, sonradan gelen ihtiyaç sahiplerine de yeterdi. İhtiyaç sahipleri taşa gündüz değil, kimseye görünmemek için gecenin geç saatlerinde uğrardı; parayı bırakanla alan da birbirini tanımazdı.
Kolay
18Öğretmen, milletimizin yalnız zor günlerde değil, sevinçli günlerde de birlik ve beraberlik içinde hareket ettiğini söylüyor ve öğrencilerinden sevinçli günlerdeki dayanışmaya bir örnek istiyor. Aşağıdakilerden hangisi öğretmenin istediği örnektir?
- A) Köydeki bir düğünün yemeğini komşuların birlikte hazırlaması
- B) Depremden sonra depremzedelere çadır ve battaniye gönderilmesi
- C) Sel basan evlerin temizliğine mahallelinin yardım etmesi
- D) Millî Mücadele'de halkın orduya giyecek ve yiyecek vermesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Köydeki bir düğünün yemeğini komşuların birlikte hazırlaması
Türk toplumu iyi günde de kötü günde de birlik ve beraberlik içinde hareket eder; sevinçleri paylaşarak çoğaltır. Düğün sevinçli bir gündür ve komşuların yemeği birlikte hazırlaması bu günlerdeki dayanışmaya örnektir. Deprem, sel ve Millî Mücadele ise zor günlerdir; buralardaki yardımlar hüzünlerin omuz omuza verilerek azaltılmasına örnektir.
Orta
196 Şubat 2023'te Kahramanmaraş merkezli depremlerden sonra ülkenin her yerinden insanlar yardım tırları doldurdu, kan bağışı için kuyruklar oluştu, öğrenciler de harçlıklarıyla oyuncak ve kırtasiye gönderdi. Yaşananlar aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Toplumsal dayanışma
- B) Rekabet
- C) Kentleşme
- D) Bireysel çıkar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Toplumsal dayanışma
İnsanların zor durumdaki yurttaşları için maddi ve manevi destek seferber etmesi toplumsal dayanışmadır. Bireysel çıkar, kişinin yalnızca kendi yararını düşünmesidir; yardım edenler ise başkalarının yararını gözetmiştir.
Orta
20Mahallede bir giyim dönüşüm kutusu var. Üzerindeki yazıda Türk Kızılay'ın kutularda toplanan giysileri ayırdığı, kullanılabilir olanları ihtiyaç sahiplerine verdiği, diğerlerinden elde edilen geliri de barınma, gıda ve eğitim yardımlarına aktardığı yazıyor. Bu çalışma en çok hangi amaca hizmet eder?
- A) Kızılay'a ait mağaza sayısını artırmaya
- B) Eski kıyafetleri satıp kâr elde etmeye
- C) Moda alanında yeni markalar kurmaya
- D) İhtiyaç sahiplerinin yaşam koşullarını iyileştirmeye
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İhtiyaç sahiplerinin yaşam koşullarını iyileştirmeye
Kutulardan elde edilen gelir barınma, gıda ve eğitim desteğine harcandığı için amaç ihtiyaç sahiplerinin yaşamını iyileştirmektir. Gelir elde edilse de amaç kâr değildir; gelir yine yardıma dönüşür.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.