5. Sınıf Sosyal Bilgiler · Evimiz Dünya

İlimizin Göreceli Konumu

göreceli konum
ana yönler
ara yönler
komşu il
harita
yeryüzü şekilleri

Bir ilin göreceli konumu nedir, nasıl anlatılır?

Bir ilin göreceli konumu, o ilin komşu illere, yeryüzü şekillerine, su kaynaklarına, tarihî mekânlarına ve doğal güzelliklerine göre nerede olduğunu ve hangi özellikleri taşıdığını anlatır. Göreceli konum, bir yerin başka yerlere göre konumudur; "Valilik binası karşısında, Millet Parkı'nın yanındaki Halk Kütüphanesi" ifadesi buna örnektir. Göreceli konum anlatılırken kuzey, güney, doğu, batı gibi ana yönler ve kuzeydoğu, güneybatı gibi ara yönler kullanılır. Edirne, Yunanistan ve Bulgaristan sınırında yer alan ve Avrupa'ya açılan bir ildir; Nevşehir ise peribacaları ve yer altı şehirleriyle tanınır. Göreceli konum insanların algılarına dayandığı için kişiden kişiye farklı anlatılabilir ve çevrede yeni yapılar oluştukça zamanla değişebilir. Karayollarındaki tabelalar bir sonraki il ya da ilçeye göre yön ve uzaklık bilgisi vererek göreceli konumu gösterir. Siyasi ve fiziki haritalar komşu illeri ve yer şekillerini bulmaya yardım eder. Göreceli konumda bir referans noktası şarttır; yalnızca "kuzeyinde" demek yetmez.

İlimizin Göreceli Konumu: konu anlatımı ve özeti

Bir yeri tarif ederken çoğu zaman çevresindeki yerleri kullanırız. Bu konu, yaşadığın ilin konumunu komşularına, yer şekillerine ve önemli mekânlarına göre anlatmayı öğretir.

Göreceli konum, bir yerin başka yerlere göre nerede olduğunu anlatır. "Kütüphane, parkın yanında ve valiliğin karşısında" demek göreceli konum ifadesidir.
Göreceli konumu anlatırken ana yönleri (kuzey, güney, doğu, batı) ve ara yönleri (kuzeydoğu, güneybatı gibi) kullanırız.
Yön gülü: ana yönler kuzey, güney, doğu, batı; ara yönler kuzeydoğu, kuzeybatı, güneydoğu, güneybatı
Bir ilin göreceli konumu; komşu illeri, dağları, ovaları, akarsuları, gölleri, tarihî mekânları ve doğal güzellikleriyle belirlenir.
Örneğin Edirne, Yunanistan ve Bulgaristan sınırında yer alan ve Avrupa'ya açılan bir ilimizdir. Nevşehir ise peribacaları ve yer altı şehirleriyle tanınır.
Göreceli konum kişiden kişiye farklı anlatılabilir ve çevrede yeni yapılar oluştukça zamanla değişebilir.
Yol tabelaları da bir sonraki il ya da ilçeye göre yön ve uzaklık bilgisi vererek göreceli konumumuzu gösterir.
Haritalar (siyasi ve fiziki haritalar) ilinin komşularını ve yer şekillerini bulmanda sana yardımcı olur.

Unutma: Göreceli konumu anlatırken her zaman bir referans noktası seçmelisin; "kuzeyinde" demek tek başına yetmez, neyin kuzeyinde olduğunu da söylemelisin.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Göreceli konumu anlatmak, bir arkadaşına yol tarif etmek gibidir.

Önce herkesin bildiği bir referans noktası seç: "okulun", "meydandaki saat kulesi" ya da "Ankara".
Sonra yönü söyle: kuzeyinde, güneydoğusunda, sağında, karşısında.
Gerekirse uzaklık ya da başka bir yer ekle: "Okulun kuzeyinde, iki sokak ötede, parkın yanında."

Bir il için de aynı adımları izlersin: komşu iller, yakındaki dağlar, göller ya da denizler referans noktası olur.

Günlük hayattan: Kargo görevlisine adresi tarif ederken "eczanenin üstündeki daire" demek bir göreceli konum bilgisidir.

Sık yapılan hata: "Evim kuzeyde" demek. Doğrusu: Yön bilgisi tek başına konum anlatmaz; neyin kuzeyinde olduğunu da söylemelisin. Evin okulun kuzeyinde, ama başka bir yerin güneyinde olabilir.

Derinleş

İlini hiç görmemiş bir yaşıtına ilini tanıtan kısa bir mektup yaz. Mektupta ilinin göreceli konumunu en az dört farklı referans noktasıyla anlat (komşu iller, yer şekilleri, tanınmış bir yapı ya da yol). Ardından bir haritaya bakarak anlatımını kontrol et. Anlatımın bir yabancının ilini bulmasına yeter miydi? Eksik bıraktığın bilgiyi tamamla.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

SB.5.2.1Yaşadığı ilin göreceli konum özelliklerini algılayabilme
- a) Yaşadığı ilin göreceli konum özelliklerini belirler.
- b) Yaşadığı ilin göreceli konum özelliklerini görselleştirir.
- c) Yaşadığı ilin göreceli konum özelliklerini özetler.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Sınıfça bir il tanıtım afişi hazırlanıyor. Afişte şunlar yazıyor: "Kayseri'nin batısında, Kırşehir'in güneydoğusundayım. Peribacalarım, Göreme Millî Parkı'm ve Derinkuyu ile Kaymaklı yer altı şehirlerimle tanınırım." Afişte tanıtılan il hangisidir?
- A) Nevşehir
- B) Edirne
- C) Rize
- D) Mersin
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Nevşehir
Peribacaları, Göreme ve Derinkuyu-Kaymaklı yer altı şehirleri Nevşehir'dedir; il Kayseri ile Kırşehir arasında yer alır. Edirne Trakya'da, Rize Karadeniz kıyısında, Mersin ise Akdeniz kıyısındadır.
Kolay
2Yeni taşındıkları şehirde Kerem, arkadaşına evini şöyle tarif ediyor: "Bizim ev, büyük parkın karşısında, fırının da hemen yanında." Arkadaşı bu tarifle evi kolayca buluyor. Kerem'in evini tarif ederken kullandığı konum türü hangisidir?
- A) Yükselti
- B) İklim
- C) Yüz ölçümü
- D) Göreceli konum
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Göreceli konum
Bir yerin çevresindeki başka yerlere göre nerede olduğunu anlatmak göreceli konumdur; Kerem evini park ve fırına göre tarif etmiştir. Yüz ölçümü bir yerin alanının büyüklüğüdür, konumunu anlatmaz.
Kolay
3Şehir rehberinde şöyle yazıyor: "Halk Kütüphanesi, Millet Parkı'nın yanında, valilik binasının karşısındadır." Rehberi okuyan Ali kütüphaneye gitmek için önce parkı arıyor. Rehberdeki bu cümle kütüphaneyle ilgili hangi bilgiyi vermektedir?
- A) Kütüphanenin kuruluş tarihini
- B) Kütüphanedeki kitap sayısını
- C) Kütüphanenin göreceli konumunu
- D) Kütüphanenin çalışma saatlerini
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kütüphanenin göreceli konumunu
Cümle kütüphanenin yerini park ve valilik binasına göre anlattığı için göreceli konum bilgisi verir. Kitap sayısı ya da çalışma saatleri gibi bilgiler kütüphanenin nerede olduğunu söylemez.
Kolay
4Pusula üzerinde çalışan Defne, kuzey ile doğu yönlerinin tam ortasını gösteren yöne bir işaret koyuyor. Öğretmen bu yönün ana yönlerden değil, iki ana yönün arasında kalan yönlerden olduğunu söylüyor. Defne'nin işaretlediği yön hangisidir?
- A) Kuzey
- B) Güney
- C) Kuzeydoğu
- D) Batı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kuzeydoğu
Kuzey ile doğunun arasında kalan yön kuzeydoğudur ve bir ara yöndür. Kuzey, güney ve batı ise ana yönlerdir; Defne'nin işaretlediği yön iki ana yönün arasında olduğu için bunlardan biri olamaz.
Kolay
5Pusulada kuzey ile batı yönlerinin arasında kalan yöne ne ad verilir?
- A) Güneybatı
- B) Kuzeybatı
- C) Kuzeydoğu
- D) Güneydoğu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kuzeybatı
Kuzey ile batının arasında kalan ara yön kuzeybatıdır. Kuzeydoğu ise kuzey ile doğunun arasındadır.
Kolay
6Aşağıdakilerden hangisi ana yönlerden biridir?
- A) Kuzeydoğu
- B) Güneybatı
- C) Kuzeybatı
- D) Batı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Batı
Ana yönler kuzey, güney, doğu ve batıdır. Kuzeydoğu, güneybatı ve kuzeybatı ise iki ana yönün arasında kalan ara yönlerdir.
Kolay
7Bir bilmecede şu ipuçları veriliyor: “Adımı efsanelere konu olan dağımdan almışım. Güneyimde Van Gölü, doğu yanımda İran var.” Bilmecede anlatılan il hangisidir?
- A) Sivas
- B) Ordu
- C) Mersin
- D) Ağrı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ağrı
Adını Ağrı Dağı'ndan alan, güneyinde Van Gölü, doğusunda İran bulunan il Ağrı'dır. Sivas İç Anadolu'da, Ordu ise Karadeniz kıyısındadır.
Kolay
8Bir öğrenci yaşadığı ilin göreceli konumunu görselleştirmek istiyor. Aşağıdaki çalışmalardan hangisi bu amaca en uygundur?
- A) İlini ve komşu illerini dilsiz haritada boyayıp adlarını yazmak
- B) İlinin nüfusunu yüksek sesle okumak
- C) İlindeki bir yemeğin tarifini yazmak
- D) İlinin adının kaç harften oluştuğunu saymak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İlini ve komşu illerini dilsiz haritada boyayıp adlarını yazmak
İli ve komşularını haritada boyamak göreceli konumu görsel olarak gösterir. Nüfusu okumak ya da yemek tarifi yazmak konumu görselleştirmez.
Kolay
9Ezgi, arkadaşına okulunu şöyle tarif ediyor: “Okulum, eski taş köprünün doğusunda, büyük camiye çok yakındır.” Ezgi'nin bu tarifinde hangisini kullanmadığı söylenebilir?
- A) Ana yön
- B) Ara yön
- C) Referans noktası
- D) Yakınlık bilgisi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ara yön
Ezgi “doğusunda” diyerek ana yön, köprü ve cami ile referans noktası, “çok yakındır” ile yakınlık bilgisi kullanmıştır. Kuzeydoğu gibi bir ara yön kullanmamıştır.
Kolay
10Bir bilmecede “Konya'dan sonra yüz ölçümü en büyük il benim. Tam sekiz komşum var. Divriği Ulu Camii ile yükselirim.” deniyor. Bu bilmecede anlatılan il hangisidir?
- A) Erzurum
- B) Sivas
- C) Ankara
- D) Kayseri
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sivas
Konya'dan sonra yüz ölçümü en büyük il olan, sekiz komşusu bulunan ve Divriği Ulu Camii'ne sahip il Sivas'tır.
Kolay
11Aşağıdakilerden hangisi bir ilin göreceli konumunu belirlerken kullanılan özelliklerden biri değildir?
- A) İlin komşu illeri
- B) İlin akarsuları ve gölleri
- C) İldeki tarihî mekânlar
- D) İlde yaşayan bir kişinin en sevdiği renk
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İlde yaşayan bir kişinin en sevdiği renk
Bir ilin göreceli konumu komşuları, yer şekilleri, su kaynakları, tarihî mekânları ve doğal güzellikleriyle belirlenir. Bir kişinin en sevdiği renk konumla ilgili değildir.
Kolay
12Bir yerin başka yerlere göre nerede bulunduğunu anlatan konum türüne ne ad verilir?
- A) Mutlak konum
- B) Coğrafi bölge
- C) Yükselti
- D) Göreceli konum
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Göreceli konum
Bir yerin çevresindeki başka yerlere göre konumunu anlatmak göreceli konumdur. Yükselti ise bir yerin deniz seviyesinden yüksekliğidir.
Kolay
13Bir ilin komşu illerini ve il sınırlarını görmek isteyen bir öğrenci aşağıdaki haritalardan hangisini kullanmalıdır?
- A) Fiziki harita
- B) Yer altı kaynakları haritası
- C) Dünya iklim haritası
- D) Mülkî idare bölümleri haritası
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mülkî idare bölümleri haritası
Mülkî idare bölümleri haritası illerin sınırlarını ve komşularını gösterir. Fiziki harita ise yeryüzü şekillerini öne çıkarır.
Kolay
14Güney ile batı yönlerinin tam ortasında kalan ara yön hangisidir?
- A) Güneybatı
- B) Kuzeybatı
- C) Güneydoğu
- D) Kuzeydoğu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Güneybatı
Güney ile batının arasındaki yön güneybatıdır. Güneydoğu ise güney ile doğunun arasında kalır.
Kolay
15Yaşadığı ilin dağlarını, ovalarını ve akarsularını haritada bulmak isteyen bir öğrencinin hangi haritayı kullanması en uygundur?
- A) Siyasi harita
- B) Fiziki harita
- C) Mülkî idare bölümleri haritası
- D) Şehir içi otobüs hattı haritası
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fiziki harita
Dağlar, ovalar ve akarsular gibi yer şekilleri fiziki haritada gösterilir. Siyasi ve mülkî idare haritaları ise sınırları ve illeri gösterir.
Kolay
16Göreceli konumu anlatırken “kuzeyinde” demek tek başına neden yeterli değildir?
- A) Neyin kuzeyinde olduğunu belirten bir referans noktası gerekir.
- B) Kuzey yönü haritalarda gösterilmez.
- C) Kuzey, ara yönlerden biri olduğu için kullanılmaz.
- D) Göreceli konumda yön kullanılmaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Neyin kuzeyinde olduğunu belirten bir referans noktası gerekir.
Göreceli konum bir yerin başka bir yere göre anlatılmasıdır; bu yüzden neyin kuzeyinde olduğu da söylenmelidir. Kuzey bir ana yöndür ve göreceli konumda kullanılır.
Kolay
17Şehre ilk kez gelen bir ziyaretçi, Emre'ye şehir müzesinin yerini soruyor. Emre, şehri hiç tanımayan birinin de kolayca anlayabileceği bir tarif yapmak istiyor. Emre'nin aşağıdaki tariflerden hangisini yapması en uygundur?
- A) “Müze, kuzenimin oturduğu apartmanın arka sokağındadır.”
- B) “Müze, valilik binasının tam karşısında yer almaktadır.”
- C) “Müze, geçen yıl yıkılan eski fırının bulunduğu yerdedir.”
- D) “Müze, benim her sabah okula yürüdüğüm yolun üzerindedir.”
Cevabı göster
Doğru cevap: B) “Müze, valilik binasının tam karşısında yer almaktadır.”
Göreceli konum, bir yerin başka yerlere göre tarif edilmesidir. Tarifin işe yaraması için seçilen yerin herkesçe bilinen, kolay bulunan önemli bir bina olması gerekir. Valilik binası böyle bir yerdir. Emre'nin kuzeninin apartmanını, yıkılmış fırını ya da Emre'nin okul yolunu şehre yeni gelen biri bilemez.
Kolay
18Öğretmen sınıfa bir Türkiye haritası dağıtıyor. Haritada il sınırları çizilmiş ama hiçbir ilin adı yazılmamış. Öğrenciler yaşadıkları ili boyuyor, komşu illerin adlarını da haritaya kendileri yazıyor. Üzerinde yer adları yazılı olmayan bu tür haritalara ne ad verilir?
- A) Dilsiz harita
- B) Fiziki harita
- C) Kabartma harita
- D) Turizm haritası
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dilsiz harita
Üzerinde yer adları yazılı olmayan, adları kullananın kendisinin yazdığı haritalara dilsiz harita denir. Öğrenciler dilsiz haritada yaşadıkları ili boyayıp komşu illeri yazarak illerinin göreceli konumunu görselleştirir. Fiziki harita dağ, ova, akarsu gibi yeryüzü şekillerini renklerle gösteren haritadır.
Orta
19Mahallenin krokisinde hastane ortada çizilmiş; vergi dairesi hastanenin hemen kuzeyine, okul ise doğusuna yerleştirilmiş. Murat vergi dairesinden çıkıp doğrudan hastaneye yürümek istiyor. Murat hangi yöne yürümelidir?
- A) Güneye
- B) Kuzeye
- C) Doğuya
- D) Batıya
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Güneye
Vergi dairesi hastanenin kuzeyindeyse hastane de vergi dairesinin güneyindedir; Murat güneye yürümelidir. Kuzey cevabı, konumu kimden bakıldığına göre değişen yönü ters okuyan birinin düşeceği yanılgıdır.
Orta
20Defne, yaşadığı ili tanıtan bir broşür hazırlıyor. Broşüre ilin komşu illerini, dağlarını ve ovalarını, içinden geçen akarsuları ve kıyısındaki gölü yazmayı planlıyor. Aşağıdakilerden hangisi ilin göreceli konumunu anlatırken kullanılabilecek bir bilgi değildir?
- A) İle komşu olan illerin adları
- B) İlde yaşayan bir kişinin en sevdiği renk
- C) İlin çevresindeki dağlar ve ovalar
- D) İlin yakınındaki akarsular ve göller
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İlde yaşayan bir kişinin en sevdiği renk
Göreceli konum bir yeri çevresindeki illere, yer şekillerine ve sulara göre anlatır. Bir kişinin sevdiği renk ilin yeriyle ilgili hiçbir bilgi vermez; diğer üç şık ise il çevresindeki unsurlar olduğu için göreceli konumda kullanılır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.