6. Sınıf Sosyal Bilgiler · Evimiz Dünya

Doğal ve Beşerî Çevre Özellikleri Arasındaki İlişki

doğal çevre
beşerî çevre
iklim
hava durumu
nüfus
göç
ekonomik faaliyetler

Doğal çevre ile beşerî çevre arasında nasıl bir ilişki vardır?

Doğal çevre ile beşerî çevre arasında karşılıklı bir ilişki vardır: iklim, yer şekilleri ve su kaynakları insanların yaşayışını belirlerken insanlar da doğal çevreyi değiştirir. Hava durumu kısa sürede ve dar alanda görülen hava olaylarıdır; iklim ise geniş bir alanda uzun yıllar boyunca görülen ortalama hava koşullarıdır. Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır; bitki örtüsü kızılçam ve makidir. Karadeniz iklimi her mevsim yağışlıdır ve bitki örtüsü ormandır. Karasal iklimde yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuktur; bitki örtüsü bozkırdır. Verimli ovalar tarımı, limanlar ticareti, deniz kıyıları turizmi geliştirir; çöller gibi kurak alanlar ise yaşamaya elverişli değildir. Nüfus eşit dağılmamıştır ve insanlar iş, eğitim, sağlık gibi nedenlerle göç eder. Barajlar, maden ocakları ve turizm tesisleri çevrenin görünümünü dönüştürür. "Bugün yağmur var" iklim değil, hava durumudur.

Doğal ve Beşerî Çevre Özellikleri Arasındaki İlişki: konu anlatımı ve özeti

Bir yerin iklimi, yer şekilleri ve su kaynakları, insanların orada nasıl yaşadığını büyük ölçüde belirler. Bu konu, doğal çevre ile beşerî çevre arasındaki karşılıklı ilişkiyi anlatır.

Hava durumu, kısa sürede ve dar alanda görülen hava olaylarıdır. İklim ise geniş bir alanda uzun yıllar boyunca görülen ortalama hava koşullarıdır.
Akdeniz iklimi: yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır; bitki örtüsü kızılçam ve makidir.
Karadeniz iklimi: her mevsim yağışlıdır; yaz ile kış arasındaki sıcaklık farkı azdır ve bitki örtüsü ormandır.
Karasal iklim: yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuktur; gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkı en fazladır ve bitki örtüsü bozkırdır.
Verimli ovalar tarımı, limanlar ticareti, deniz kıyıları ve uygun iklim turizmi geliştirir. Çöller gibi kurak alanlar ise yaşamaya elverişli değildir.
Nüfus ülkemizde eşit dağılmamıştır. İnsanlar iş, eğitim ve sağlık gibi nedenlerle göç eder.
İnsanlar da doğal çevreyi değiştirir: barajlar, maden ocakları ve turizm tesisleri çevrenin görünümünü dönüştürür.

Unutma: Hava durumu ile iklimi karıştırma: "Bugün yağmur var" hava durumudur, "Bu bölgede kışlar yağışlı geçer" ise iklimdir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Doğal ve beşerî çevreyi birbirinden ayırmak için şu soruyu sor: "Bunu insan mı yaptı?"

Cevap "hayır" ise doğal çevredir: dağ, ova, akarsu, iklim, bitki örtüsü.
Cevap "evet" ise beşerî çevredir: ev, yol, baraj, fabrika, tarla.

İkisi birbirini etkiler. Doğal çevre insanın nasıl yaşayacağını belirler; insan da doğal çevreyi değiştirir.

Günlük hayattan: Karadeniz kıyısında yağış bol ve araziler eğimli olduğu için evler yamaçlara dağınık kurulmuş, çatılar yağmuru akıtacak biçimde yapılmıştır. Burada iklim (doğal) evlerin biçimini (beşerî) etkilemiştir.

Sık yapılan hata: "Bugün çok yağmur yağdı, demek ki burada yağışlı iklim var." Doğrusu: Bir günün havası hava durumudur. İklimi söyleyebilmek için uzun yıllar boyunca tutulan kayıtlara bakmak gerekir.

Derinleş

Yaşadığın ilde ya da tatilde gördüğün bir yerde insanın doğal çevreye uyum sağladığı bir örnek ile doğal çevreyi değiştirdiği bir örnek bul. Örneğin evlerin yapı malzemesi, tarım ürünleri, bir baraj ya da yeni bir yol. Bu değişikliğin insanlara sağladığı yararı ve doğaya olası etkisini birlikte değerlendir. Bir değişikliğe karar verirken nelere bakılması gerektiğine dair üç ölçüt öner.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

SB.6.2.2Ülkemizin doğal ve beşerî çevre özellikleri arasındaki ilişkiyi çözümleyebilme
- a) Ülkemizdeki doğal ve beşerî çevre özelliklerini belirler.
- b) Ülkemizdeki doğal ve beşerî çevre özellikleri arasındaki ilişkiyi belirler.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir gezi rehberinde Türkiye'nin göllerini anlatan bir bölüm var. Rehbere göre ülkenin en büyük gölü Doğu Anadolu'da, Nemrut ve Süphan dağlarının yakınında bulunuyor. Suyu sodalı olduğu için bu gölde inci kefali dışında pek az balık türü yaşayabiliyor. Rehberde anlatılan göl hangisidir?
- A) Tuz Gölü
- B) Abant Gölü
- C) Van Gölü
- D) Burdur Gölü
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Van Gölü
Doğu Anadolu'da, Nemrut ve Süphan dağları yakınındaki sodalı Van Gölü, Türkiye'nin en büyük gölüdür. Tuz Gölü de büyük bir göldür ancak İç Anadolu'da yer alır ve ikinci sıradadır.
Kolay
2Hasan, yaşadığı şehrin son 30 yılına ait meteoroloji kayıtlarını inceliyor. Kayıtlara göre şehirde yazlar genellikle sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçiyor. Bazı yıllarda kışın kar yağsa da bu durum uzun dönem ortalamasını değiştirmiyor. Hasan'ın incelediği uzun dönemli ortalama hava koşulları hangi kavramla ifade edilir?
- A) Hava durumu
- B) Basınç
- C) Nem
- D) İklim
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İklim
Geniş bir alanda uzun yıllar boyunca görülen ortalama hava koşullarına iklim denir. Hava durumu ise kısa süre içinde, dar bir alanda görülen hava olaylarıdır; Hasan tek bir günü değil 30 yılın ortalamasını incelemektedir.
Kolay
3Muhtarlık panosunda şu duyuru yer alıyor: "1 Ocak itibarıyla mahallemizde 4.850 kişi yaşamaktadır. Geçen yıla göre 120 kişilik bir artış olmuştur." Duyuruda mahallenin alanı ya da kilometrekareye düşen kişi sayısı belirtilmemiş. Duyuruda verilen 4.850 sayısı hangi kavramı ifade eder?
- A) Nüfus yoğunluğu
- B) Nüfus
- C) Göç
- D) Yerleşme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Nüfus
Sınırları belli bir alanda, belli bir zamanda yaşayan insan sayısına nüfus denir. Nüfus yoğunluğu ise kilometrekareye düşen kişi sayısıdır ve hesaplamak için alan bilgisi gerekir; duyuruda alan verilmediği için 4.850 yoğunluk değil nüfustur.
Kolay
4Antalya'da yaşayan Derya, yaz tatilinde aylarca yağmur görmediklerini, kışın ise kar yerine genellikle yağmur yağdığını anlatıyor. Kıyıya yakın yamaçlarda kızılçam ormanları ve yaz kuraklığına dayanıklı, kısa boylu çalılar bulunuyor. Derya'nın yaşadığı yerde görülen iklim tipi hangisidir?
- A) Karadeniz iklimi
- B) Karasal iklim
- C) Akdeniz iklimi
- D) Kutup iklimi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Akdeniz iklimi
Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen, kızılçam ve makinin yetiştiği iklim Akdeniz iklimidir. Karadeniz ikliminde ise her mevsim yağış görülür ve yaz kuraklığı yaşanmaz.
Kolay
5Sıcaklık, nem ve basınç değişimi sonucunda atmosferde oluşan rüzgâr, yağmur, sis ve kar gibi olaylara ne ad verilir?
- A) İklim
- B) Yer şekilleri
- C) Hava olayları
- D) Bitki örtüsü
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hava olayları
Atmosferde oluşan rüzgâr, yağmur, sis ve kar gibi olaylar hava olaylarıdır. İklim ise bu olayların geniş alanda uzun yıllara dayanan ortalamasıdır.
Kolay
6Konya'yı gezen Ayşe, geniş düzlüklerin ilkbaharda yeşeren ama yaz kuraklığında sararan kısa otlarla kaplı olduğunu görüyor. Ayşe'nin gördüğü bitki örtüsü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Maki
- B) Kızılçam ormanı
- C) Geniş yapraklı orman
- D) Bozkır
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bozkır
Karasal iklimde yaz kuraklığı nedeniyle alçak kesimlerde bozkırlar görülür. Maki ise Akdeniz ikliminin her zaman yeşil kalan bitki örtüsüdür.
Kolay
7Yusuf'un dedesi, düzenli tedavi görebilmek için köyünden büyük hastanelerin bulunduğu il merkezine taşınmıştır. Dedenin göç etme nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Eğitim
- B) İş bulma
- C) Sağlık
- D) Turizm
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sağlık
Dede tedavi görmek amacıyla taşınmıştır; bu sağlık nedeniyle yapılan bir göçtür. İnsanlar iş, eğitim ve sağlık gibi nedenlerle göç eder.
Kolay
8Bir kıyı şehri, büyük gemilerin rahatça yanaşabildiği korunaklı bir koyun kenarında kurulmuştur. Şehirde zamanla büyük bir liman yapılmıştır. Bu şehirde en çok hangi ekonomik faaliyetin gelişmesi beklenir?
- A) Ticaret
- B) Bozkırda hayvancılık
- C) Madencilik
- D) Kış turizmi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ticaret
Limanlar deniz yoluyla mal taşınmasını sağladığı için ticareti geliştirir. Kış turizmi kıyı şehrinden çok karlı dağlık alanlarla ilgilidir.
Kolay
9Aşağıdakilerden hangisi insanlar tarafından oluşturulan beşerî çevre unsurudur?
- A) Dağ
- B) Baraj
- C) Akarsu
- D) Orman
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Baraj
Baraj insanlar tarafından yapılan bir yapıdır; bu yüzden beşerî çevre unsurudur. Dağ, akarsu ve doğal orman doğal çevrenin parçalarıdır.
Kolay
10Karadeniz ikliminin görüldüğü yerlerde, soğuk ve nemli koşulların bulunduğu yüksek kesimlerde hangi bitki örtüsü yetişir?
- A) İğne yapraklı ormanlar
- B) Maki
- C) Bozkır
- D) Kızılçam ormanları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İğne yapraklı ormanlar
Karadeniz ikliminde kıyıda geniş yapraklı nemli ormanlar, yüksek kesimlerde ise iğne yapraklı ormanlar bulunur. Bozkır karasal iklimin bitki örtüsüdür.
Kolay
11Çukurova gibi düz ve verimli topraklara sahip ovalarda en çok hangi ekonomik faaliyet gelişmiştir?
- A) Madencilik
- B) Tarım
- C) Deniz ticareti
- D) Kış turizmi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tarım
Verimli ovalar tarımın gelişmesini sağlar. Madencilik yer altı kaynaklarına, deniz ticareti limanlara bağlıdır.
Kolay
12Aşağıdaki şehirlerden hangisinde Akdeniz iklimi görülür?
- A) Erzurum
- B) İzmir
- C) Trabzon
- D) Konya
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İzmir
Akdeniz iklimi Akdeniz ve Ege kıyıları ile Marmara çevresinde etkilidir; İzmir Ege kıyısındadır. Trabzon'da Karadeniz, Erzurum ve Konya'da karasal iklim görülür.
Kolay
13Aşağıdaki ifadelerden hangisi hava durumu değil, iklimle ilgilidir?
- A) Yarın Ankara'da kar yağışı bekleniyor.
- B) Bu sabah İstanbul'da yoğun sis vardı.
- C) Akdeniz kıyılarında kışlar genellikle ılık ve yağışlı geçer.
- D) Öğleden sonra İzmir'de rüzgâr hızlanacak.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Akdeniz kıyılarında kışlar genellikle ılık ve yağışlı geçer.
Geniş bir alanda uzun yıllar boyunca görülen ortalama durum iklimdir; “kışlar genellikle ılık geçer” bunu anlatır. Diğerleri kısa süreli ve dar alanda görülen hava durumudur.
Kolay
14Aşağıdakilerden hangisi karasal iklimin görüldüğü yerlerden biridir?
- A) Karadeniz kıyıları
- B) İç Anadolu
- C) Ege kıyıları
- D) Akdeniz kıyıları
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İç Anadolu
Karasal iklim İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile Trakya'nın iç kısmında görülür. Ege ve Akdeniz kıyılarında Akdeniz iklimi etkilidir.
Kolay
15Çöllerin insanların yaşamasına elverişli olmamasının nedenlerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Su kaynaklarının kısıtlı olması
- B) Her mevsim bol yağış alması
- C) Toprağının çok verimli olması
- D) Sıcaklıkların hep ılıman olması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Su kaynaklarının kısıtlı olması
Çöller su kaynaklarının kısıtlılığı, aşırı sıcaklıklar ve toprağın verimsizliği yüzünden yaşamaya elverişli değildir. Bol yağış ve verimli toprak çöllerin özelliği değildir.
Kolay
16Gece ile gündüz, yaz ile kış arasındaki sıcaklık farkının en fazla olduğu iklim tipi hangisidir?
- A) Karasal iklim
- B) Karadeniz iklimi
- C) Akdeniz iklimi
- D) Ilıman kıyı iklimi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karasal iklim
Sıcaklık farkının en fazla olduğu iklim karasal iklimdir. Karadeniz ikliminde ise yaz ile kış arasındaki sıcaklık farkı azdır.
Kolay
17Öğretmen tahtaya “Kıyı ovaları” ve “İç ovalar” başlıklı iki sütun çiziyor. Elif; Çukurova, Bafra ve Gediz ovalarını “Kıyı ovaları” sütununa yazıyor. Elif “İç ovalar” sütununa aşağıdakilerden hangisini yazmalıdır?
- A) Silifke Ovası
- B) Çarşamba Ovası
- C) Menderes Ovası
- D) Konya Ovası
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Konya Ovası
Gediz, Menderes, Bafra, Çarşamba, Çukurova ve Silifke ovaları başlıca kıyı ovalarımızdır. Konya, Harran ve Malazgirt ovaları ise iç ovalarımız arasındadır. Bu nedenle iç ovalar sütununa Konya Ovası yazılmalıdır.
Kolay
18Bir çiftçi, don olayından kolayca zarar gören bir meyve fidanı yetiştirmek istiyor. Tarım danışmanı ona, kışın kar yağışının ve don olaylarının nadir görüldüğü bir yer seçmesini öneriyor. Danışmanın önerisine en uygun yer aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Akdeniz kıyı kuşağı
- B) İç Anadolu'nun düzlükleri
- C) Doğu Anadolu'nun platoları
- D) Trakya'nın iç kesimleri
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Akdeniz kıyı kuşağı
Akdeniz ikliminde kışlar ılık ve yağışlıdır; kıyı kuşağında kar yağışı ve don olayları nadir görülür. İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Trakya'nın iç kesimlerinde ise kışları soğuk geçen karasal iklim etkilidir; buralarda don olayı sık yaşanır. Böylece iklim, hangi ürünün nerede yetiştirileceğini etkiler.
Orta
19Rize'nin bir köyünü ziyaret eden Pınar, evlerin dik yamaçlara dağılmış olduğunu ve birbirinden epey uzakta kurulduğunu görüyor. Köylüler her evin yanında küçük bir çay bahçesi olduğunu, su kaynaklarının ise hemen her yerde bulunduğunu anlatıyor. Bu tür dağınık yerleşmenin nedenleri arasında hangisi yer almaz?
- A) Arazinin çok engebeli olması
- B) Su kaynaklarının bol olması
- C) Tarım alanlarının parçalı olması
- D) Arazinin geniş ve düz olması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Arazinin geniş ve düz olması
Doğu Karadeniz'de dağınık yerleşme; engebeli arazi, bol yağış ve su kaynakları ile küçük ve parçalı tarım alanları nedeniyle görülür. Geniş ve düz araziler ise evlerin bir arada kurulduğu toplu yerleşmeyi kolaylaştırır.
Orta
20Sabah radyoda şu haber okunuyor: "Bugün İzmir'de öğleden sonra sağanak yağış bekleniyor. Şemsiyenizi yanınıza almayı unutmayın." Haberi dinleyen Kerem, "Ama İzmir'de yazlar kurak geçmez mi?" diye soruyor. Radyodaki haber için hangisi doğrudur?
- A) Kısa süreli hava durumunu bildirmektedir.
- B) Şehrin uzun yıllık iklimini anlatmaktadır.
- C) Şehrin nüfus özelliğini anlatmaktadır.
- D) Şehrin yer şekillerini tanıtmaktadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kısa süreli hava durumunu bildirmektedir.
Haber, belirli bir gün ve kısa bir süre içinde görülecek hava olayını bildirir; bu hava durumudur. Kerem'in sözünü ettiği kurak yazlar ise iklimle ilgilidir; tek günlük bir yağış İzmir'in uzun yıllık iklimini değiştirmez.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.