Türk Dil Kurumu Sunar – Kaşık (Dinleme/İzleme)

not alma
anahtar kelime
açıklayıcı metin
söz varlığı
mâni
kalıp söz
ki'nin yazımı

Türk Dil Kurumu Sunar – Kaşık içeriğinde ne anlatılır?

Türk Dil Kurumu Sunar – Kaşık, kaşık kelimesini ele alan bilgilendirici bir dinleme/izleme içeriğidir. İçerik, tek bir kelimenin bile mutfaktan halk oyunlarına kadar ne çok anlam ve kültür taşıdığını gösterir. Kaşık çeşitleri, şimşir ve bakır gibi yapıldığı malzemeler ve halk oyunlarında ritim tutmak için çalınan kaşıklar tanıtılır. Kelimeyle ilgili deyimler, kalıp sözler ve yöresel kullanımlar Türkçenin söz varlığının zenginliğini ortaya koyar. Dinleme sırasında önemli yerler ve anlamı bilinmeyen kelimeler not alınır, kelimeler sözlükten kontrol edilir. Açıklayıcı metnin giriş, açıklama ve sonuç bölümleri incelenir; atasözlerinin çıkış hikâyeleri, mâniler ve iyi dilek bildiren kalıp sözlerle söz varlığı genişletilir. Bağlaç olan ki ayrı yazılır; bahçedeki ve seninki örneklerindeki ek olan -ki ise bitişik yazılır. Belki, oysaki ve illaki gibi kalıplaşmış kelimeler de bitişik yazılır.

Türk Dil Kurumu Sunar – Kaşık (Dinleme/İzleme): konu anlatımı ve özeti

Türk Dil Kurumu Sunar – Kaşık, "kaşık" kelimesini ele alan bilgilendirici bir dinleme/izleme içeriğidir. Tek bir kelimenin bile mutfaktan halk oyunlarına kadar ne çok anlam ve kültür taşıdığını gösterir.

İçerikte kaşık çeşitleri, şimşir ve bakır gibi yapıldığı malzemeler ve halk oyunlarında ritim tutmak için çalınan kaşıklar tanıtılır.
Kelimeyle ilgili deyimler, kalıp sözler ve yöresel kullanımlar, dilimizin söz varlığının zenginliğini ortaya koyar.
Dinlerken önemli yerleri ve bilmediğin kelimeleri not alırsın; kelimeleri ne kadar bildiğine göre puanlayıp sözlükten kontrol edersin.
İpuçlarından anahtar kelimeleri bulur, açıklayıcı metnin giriş, açıklama ve sonuç bölümlerini inceleyerek bilgileri düzenlersin.
Atasözlerinin ortaya çıkış hikâyeleri, mâniler ve iyi dilek bildiren kalıp sözlerle söz varlığını genişletirsin.
Hazırlıklı ve hazırlıksız konuşma yapar, geçiş ve bağlantı ifadeleriyle grupça bir hikâye kurarsın.
"ki"nin yazımını öğrenirsin: Bağlaç olan "ki" ayrı, "bahçedeki, seninki" örneklerindeki gibi ek olan "-ki" bitişik yazılır.

Unutma: Bağlaç olan "ki" iki cümleyi birbirine bağlar ve ayrı yazılır; kalıplaşmış "belki, oysaki, illaki" gibi kelimeler ise bitişik yazılır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu konudaki önemli yazım kuralı "ki"nin yazımıdır. Üç farklı "ki" vardır; hangisi olduğunu bulmak için şu sırayı izle:

İki cümleyi birbirine bağlıyor mu? → Bağlaçtır, ayrı yazılır: "Duydum ki yarın tatil."
"Bahçedeki, evdeki" gibi bir yeri ya da zamanı mı bildiriyor? → İlgi ekidir, bitişik yazılır.
"Seninki, benimki" gibi bir şeyin kime ait olduğunu mu gösteriyor? → Bu da ektir, bitişik yazılır.

Günlük hayattan: "Masadaki kaşık" derken hangi kaşığı kastettiğini belirtirsin; bu "-ki" bitişik yazılır. "Öyle acıktım ki!" derken ise "ki" bağlaçtır ve ayrı yazılır.

Sık yapılan hata: "Belki, çünkü, sanki, oysaki" kelimelerini ayırmak. Bu kelimeler kalıplaşmıştır ve her zaman bitişik yazılır.

Derinleş

Evinde ya da büyüklerinin evinde günlük hayatta kullanılan sıradan bir eşya seç (çaydanlık, oklava, sini gibi). Bu eşyayla ilgili deyimleri, atasözlerini ve yöresel adlarını araştır. Eşyanın geçmişte ve bugün nasıl kullanıldığını karşılaştıran kısa bir "kelime belgeseli" metni yaz. Tek bir kelimenin bu kadar çok kültür taşıması sence neyi gösterir?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.D.6.2Dinlemede/izlemede strateji ve yöntem seçimlerini yönetebilme
T.D.6.3Dinleyeceğinin/izleyeceğinin içeriğine yönelik tahminde bulunabilme
T.D.6.4Dinlediğinde/izlediğinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.D.6.5Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme
T.D.6.12Dinlediğini/izlediğini yorumlayabilme
T.D.6.15Bilgilendirici metinde anahtar kelimeleri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.D.6.19Dinlediğinden/izlediğinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.D.6.25Dinleme/izleme sürecine yönelik öz yansıtma yapabilme/kendini uyarlayabilme
T.K.6.8Hazırlıksız konuşma yapabilme
T.K.6.20Hazırlıklı konuşmasını yapılandırabilme
T.K.6.22Konuşmasını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme
T.O.6.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.Y.6.21Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Sınıfta Türkçenin söz varlığını anlatan bir video izlenecek. Öğretmen, video bittikten sonra her grubun izlediklerini anlatan bir sunum hazırlayacağını ve bunun için video sırasında not alınması gerektiğini söylüyor. Not alan bir öğrenci video sırasında aşağıdakilerden hangisini yapmalıdır?
- A) Konuşmacının söylediği her kelimeyi eksiksiz yazmalıdır.
- B) Dinlemeyi bırakıp yalnızca yazmaya odaklanmalıdır.
- C) Notlarını izlemeden günler sonra hatırlayarak yazmalıdır.
- D) Önemli yerleri ve bilmediği kelimeleri kısaca yazmalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Önemli yerleri ve bilmediği kelimeleri kısaca yazmalıdır.
Not alırken önemli bilgiler ve bilinmeyen kelimeler kısaca yazılır; böylece hem dinleme sürer hem de sunum için gerekli bilgi kaybolmaz. Her kelimeyi yazmak daha dikkatli bir yol gibi görünebilir; ancak bu sırada konuşmanın devamı kaçırılır.
Kolay
2Kerem, hafta sonu babaannesinin evine gidiyor. Babaannesi ona en sevdiği mercimek çorbasını ve ıspanaklı böreği hazırlıyor. Kerem yemeğini bitirince babaannesine teşekkür etmek için bir kalıp söz söylüyor. Kerem'in bu durumda söylemesi en uygun olan söz hangisidir?
- A) Geçmiş olsun.
- B) Eline sağlık.
- C) Hayırlı yolculuklar.
- D) Güle güle kullan.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Eline sağlık.
Yemek hazırlayan birine emeği için teşekkür ederken “Eline sağlık.” denir. “Güle güle kullan.” de iyi dilek bildirdiği için çekici görünebilir; ancak bu söz yeni alınmış bir eşya için söylenir, yemek için kullanılmaz.
Kolay
3Annesi, mahalledeki bayram törenine geç kalmamaları için Defne'ye kısa mesajlar gönderdi. Defne, bu mesajlardan birinde “ki”nin iki cümleyi birbirine bağladığını fark etti. “ki”nin bağlaç olarak kullanıldığı mesaj hangisidir?
- A) Bahçedeki çiçekleri akşam sula.
- B) Eve zamanında gel ki törene yetişebilelim.
- C) Kalemin kayboldu, seninkini alayım.
- D) Masadaki kitabı bana uzatır mısın?
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Eve zamanında gel ki törene yetişebilelim.
“Eve zamanında gel” ve “törene yetişebilelim” iki ayrı cümledir; “ki” bunları amaç ilişkisiyle bağlar ve ayrı yazılır. “Seninkini” sözünde de “ki” vardır, bu yüzden çekicidir; ancak orada “-ki” ilgi zamiri ekidir, cümle bağlamaz ve bitişik yazılır.
Kolay
4Hıdırellez şenliğinde gençler karşılıklı durup sözlü atışma yapıyor. Bir genç şu dizeleri söylüyor: “Armudu dişledim / Sapını gümüşledim / Ben yârimin adını / Gömleğime işledim” Karşısındaki genç de aynı ölçüde dört dizeyle hemen cevap veriyor. Bu sözler hangi halk ürününe örnektir?
- A) Mâni
- B) Ninni
- C) Fıkra
- D) Masal
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mâni
Dört dizeden oluşan, genellikle 1., 2. ve 4. dizeleri uyaklı olan ve karşılıklı atışmalarda söylenen halk ürünü mânidir. Ninni de dizelerle söylendiği için çekici görünebilir; ancak ninni çocuğu uyutmak için söylenir, şenlikte atışma için değil.
Kolay
5Mert, “Kaşık” adlı içeriği dinledikten sonra dinleme sürecini bir çizelgeyle değerlendiriyor. Çizelgede “Dinlemeden önce not almak için gerekli malzemeleri hazır bulundurdum.” ölçütü de var. Aşağıdakilerden hangisi de bu çizelgeye uygun bir dinleme ölçütüdür?
- A) Dinleme sırasında önemli gördüğüm yerleri not aldım.
- B) Dinleme sırasında sık sık başka işlerle uğraştım.
- C) Dinlerken arkadaşımla içerik hakkında konuştum.
- D) İçeriği yarıda bırakıp sonunu tahmin ettim.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dinleme sırasında önemli gördüğüm yerleri not aldım.
Önemli yerleri not almak etkili dinlemenin bir göstergesidir. Dinlerken konuşmak ya da başka işle uğraşmak dikkati dağıtır, bu yüzden ölçüt olamaz.
Kolay
6Kelime puanlama etkinliğinde öğrencilerden 3 puan verdikleri kelimeler için tahminlerini yazıp bu tahminleri TDK Güncel Türkçe Sözlük'ten kontrol etmeleri isteniyor. 4 puan verdikleri kelimeler için ise başka bir şey yapmaları gerekiyor. Öğrenciler 4 puan verdikleri kelimelerle ne yapmalıdır?
- A) Bu kelimeleri birer cümlede kullanmalıdır.
- B) Bu kelimelerin anlamlarını sözlükten aramalıdır.
- C) Bu kelimeleri defterlerinden silmelidir.
- D) Bu kelimeler için yeniden tahmin yürütmelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bu kelimeleri birer cümlede kullanmalıdır.
4 puan, kelimenin anlamının iyi bilindiğini gösterir; bu yüzden kelime bir cümlede kullanılır. Sözlükten arama, anlamı bilinmeyen 1 ve 2 puanlı kelimeler için yapılır.
Kolay
7Hıdırellez şenliğinde Zeynep bir mâni söylüyor: “Bahçelerde gül olur / Dalında bülbül olur / Dilimiz bal gibidir / Dinleyen hoşnut olur” Kitapta mânilerin söz varlığını genişlettiği belirtilir. Zeynep'in söylediği mânide dilimiz neye benzetilmiştir?
- A) Güle
- B) Bala
- C) Bahçeye
- D) Bülbüle
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bala
“Dilimiz bal gibidir” dizesinde dil, tatlılığı bakımından bala benzetilmiştir. Gül, bülbül ve bahçe mânide geçer ama dilin benzetildiği varlık değildir.
Kolay
8Defne, kaşık oyunlarını anlatan bir yazıda şu cümleyi kurdu: “Benim kaşığım bakırdan, seninki ise şimşirden yapılmış.” Bu cümledeki “-ki” ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Ek olduğu için kelimeye bitişik yazılmıştır.
- B) Bağlaç olduğu için kelimeden ayrı yazılmalıdır.
- C) Soru eki olduğu için ayrı yazılmalıdır.
- D) Kalıplaşmış bir bağlaç olduğu için bitişik yazılmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ek olduğu için kelimeye bitişik yazılmıştır.
“seninki” sözünde “-ki”, “senin kaşığın” anlamını veren bir ektir ve bitişik yazılır. Bağlaç olan “ki” iki cümleyi bağlar; burada böyle bir görev yoktur.
Kolay
9Okul dönüşü apartmanın bahçesini sulayan bekçi amcayı gören Yusuf, ona selam verip iyi dileğini bildiren bir kalıp söz söylüyor. Yusuf'un bu durumda söylemesi en uygun söz hangisidir?
- A) Afiyet olsun!
- B) Kolay gelsin!
- C) Hayırlı yolculuklar!
- D) Güle güle kullanın!
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kolay gelsin!
Çalışan birine işini kolaylıkla bitirmesi dileğiyle “Kolay gelsin” denir. “Afiyet olsun” yemek yiyene, “Hayırlı yolculuklar” yola çıkana söylenir.
Kolay
10İçeriği dinleyen öğrenciler, defterlerine yazdıkları bilinmeyen kelimeleri şu tabloya göre puanlıyor: 1: İlk defa duydum. 2: Duydum ama anlamını bilmiyorum. 3: Duydum ve anlamını tahmin edebilirim. 4: Anlamını bir başkasına anlatacak kadar iyi biliyorum. Elif, “şimşir” kelimesini daha önce duyduğunu ama anlamını bilmediğini söylüyor. Elif bu kelimeye kaç puan vermelidir?
- A) 3
- B) 1
- C) 4
- D) 2
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 2
Kelimeyi duymuş ama anlamını bilmeyen öğrenci 2 puan verir. 1 puan hiç duyulmamış, 3 puan ise anlamı tahmin edilebilen kelimeler içindir.
Kolay
11Öğretmen, sınıfta önceden haber vermeden bir öğrenciyi tahtaya kaldırıp “Kaşık türleri hakkında bildiklerini anlatır mısın?” diyor. Öğrenci, hiç hazırlık yapmadan o an konuşmaya başlıyor. Öğrencinin yaptığı konuşma türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hazırlıklı konuşma
- B) Panel
- C) Hazırlıksız konuşma
- D) Sözlü sunum
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hazırlıksız konuşma
Önceden plan yapılmadan, o an yapılan konuşma hazırlıksız konuşmadır. Hazırlıklı konuşma ve sözlü sunumda konuşmacı önceden çalışıp plan yapar.
Kolay
12Bir anahtar kelime kartında şu ipuçları yazıyor: “Çay ... , tatlı ... , şeker ...” Bu ipuçlarının işaret ettiği anahtar kelime aşağıdakilerden hangisidir?
- A) kaşık
- B) kâse
- C) bardak
- D) tabak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) kaşık
“çay kaşığı, tatlı kaşığı, şeker kaşığı” birer kaşık çeşididir. “Çay bardağı” olsa da “şeker bardağı” denmez; ipuçlarının hepsine uyan kelime kaşıktır.
Kolay
13İçeriği dinlemeden önce kitapta öğrencilere “Hem yemek yerken hem de bir halk oyunu oynarken kullanılabilen bir eşya söyleyiniz.” sorusu soruluyor. Bu sorunun dinleme öncesinde sorulmasının amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Öğrencilerin yemek alışkanlıklarını ölçmek
- B) Dinlenecek içeriğin konusunu tahmin ettirmek
- C) Dinlemeden sonra yazılacak özeti hazırlamak
- D) Halk oyunlarının adımlarını öğretmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dinlenecek içeriğin konusunu tahmin ettirmek
Soru, cevabı “kaşık” olan bir ipucu verir; böylece öğrenciler içeriğin konusunu önceden tahmin eder. Yemek alışkanlığı ya da oyun adımı öğretmek sorunun amacı değildir.
Kolay
14Dinlenen içerikte kaşıkların farklı malzemelerden yapıldığı anlatılıyor. Can, “malzeme” başlığı altına içerikte geçen kelimeleri yazacak. Aşağıdakilerden hangisi bu başlığa yazılmaya uygun iki kelimedir?
- A) çay, tatlı
- B) karıştırmak, çalmak
- C) halk oyunu, ritim
- D) şimşir, bakır
Cevabı göster
Doğru cevap: D) şimşir, bakır
Şimşir bir ağaç, bakır da bir madendir; ikisi kaşık yapımında kullanılan malzemelerdir. “Çay, tatlı” kaşık çeşitlerini, “karıştırmak, çalmak” ise kaşıkla yapılan işleri anlatır.
Kolay
15Bayramda yeni ayakkabılarını giyen Ayşe'yi gören komşusu ona iyi dileklerini bildiren bir kalıp söz söylüyor. Komşusunun söylediği söz aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) Geçmiş olsun!
- B) Güle güle giy!
- C) Kolay gelsin!
- D) Allah rahmet eylesin!
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Güle güle giy!
Yeni alınan giysi ya da eşya için “Güle güle giy, güle güle kullan” denir. “Geçmiş olsun” hastalık, “Kolay gelsin” çalışan birine söylenir.
Kolay
16Dinlenen içerikte, halk oyunlarında ritim tutmak için kaşıkların çalındığı anlatılıyor. Bu bilgiye göre kaşığın aşağıdaki kullanımlarından hangisi içerikte söz edilen bir kullanımdır?
- A) Bir müzik aleti gibi kullanılması
- B) Bahçede toprak kazmak için kullanılması
- C) Duvarlara süs olarak asılması
- D) Çocuklara oyuncak olarak verilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir müzik aleti gibi kullanılması
Ritim tutmak için kaşık çalınması, kaşığın bir müzik aleti gibi kullanıldığını gösterir. Süs, bahçe işi ya da oyuncak kullanımı bilgide geçmez.
Kolay
17Sınıfta bir telefon görüşmesi canlandırılıyor. Elif, bir televizyon programındaki özensiz dil kullanımını bildirmek için çağrı hattını arayan vatandaş rolünde. Yönergeye göre konuşmasını uygun bir ifadeyle başlatması, ardından kendini tanıtması gerekiyor. Elif konuşmasına aşağıdakilerden hangisiyle başlarsa yönergeye uymuş olur?
- A) Alo, o programı hemen yayından kaldırın, başka söyleyeceğim yok!
- B) İyi günler, ben Elif Kaya. Bir programla ilgili şikâyetimi iletmek istiyorum.
- C) Dün akşamki programı izlediniz mi? Bence çok kötüydü, siz ne dersiniz?
- D) Ben Elif Kaya. Programdaki sunucu Türkçeyi yanlış kullanıyor, bunu düzeltin.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İyi günler, ben Elif Kaya. Bir programla ilgili şikâyetimi iletmek istiyorum.
Yönerge iki şey ister: Konuşma uygun bir ifadeyle başlayacak, ardından konuşan kendini tanıtacak. “İyi günler” bir selamlama ifadesidir; Elif hemen ardından adını söylemiş ve neden aradığını nezaketle belirtmiştir. Öteki cevapların hiçbirinde selamlama yoktur; ikisinde Elif kendini de tanıtmamış, birinde ise doğrudan emir vererek konuşmuştur.
Kolay
18Sınıf, soru ve cevap grubu olarak ikiye ayrılıyor. Soru grubu şu metni okuyor: “Kaşık ustası Hasan Dede, her sabah atölyesinde şimşir ağacından kaşık oyar. Oyduğu kaşıkları cumartesi günleri pazarda satar.” Soru grubu, cevabı bu metinde bulunan sorular hazırlayacak. Aşağıdaki sorulardan hangisi bu amaca uygundur?
- A) Hasan Dede kaşıkları hangi ağaçtan oyar?
- B) Hasan Dede bu işe kaç yaşında başlamıştır?
- C) Hasan Dede bir kaşığı kaç liraya satar?
- D) Hasan Dede'nin atölyesi hangi şehirdedir?
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hasan Dede kaşıkları hangi ağaçtan oyar?
Metinde Hasan Dede'nin kaşıkları şimşir ağacından oyduğu yazılıdır; bu yüzden “Kaşıkları hangi ağaçtan oyar?” sorusunun cevabı metinde vardır. Hasan Dede'nin işe kaç yaşında başladığı, kaşığın fiyatı ve atölyenin bulunduğu şehir metinde yer almaz; cevap grubu bu soruları metne dayanarak cevaplayamaz.
Orta
19Sınıf panosuna asılacak “Kaşık Dinleme” etkinliği duyurusunu Arda hazırladı. Öğretmeni duyurudaki cümlelerden birinde “ki”nin yazımında yanlışlık yapıldığını söyledi. Yazım yanlışı yapılan cümle hangisidir?
- A) Masadaki kaşıkları bana uzatır mısın?
- B) Benimki seninkinden biraz daha eski.
- C) Duydumki yarın etkinlik yapılacakmış.
- D) Belki yarın bizimle sahneye çıkar.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Duydumki yarın etkinlik yapılacakmış.
“Duydum ki” sözünde “ki” iki cümleyi bağlayan bağlaçtır, ayrı yazılmalıdır. “Belki” de bitişik yazıldığı için yanlış sanılabilir; ancak “belki” kalıplaşmış bir kelimedir ve bitişik yazımı doğrudur.
Orta
20Bayramda köye izinli gelen asker ağabeyine komşu amca “Şafak kaç?” diye soruyor. Ağabey gülerek “Atarsa 42!” diye cevap veriyor. Yanlarındaki Ece ise bu konuşmadan hiçbir şey anlamıyor. Bu konuşmada amcanın sormak istediği nedir?
- A) Sabah güneşin saat kaçta doğacağı
- B) Askerde kaç arkadaş edindiği
- C) Kaç gün izin almış olduğu
- D) Askerliğinin bitmesine kaç gün kaldığı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Askerliğinin bitmesine kaç gün kaldığı
Asker dilinde “şafak”, askerliğin bitmesine kalan gün sayısını anlatır; “Atarsa 42” de bugün bittiğinde 42 gün kalacağını bildirir. Şafağın sözlük anlamı gün ağarması olduğu için güneşin doğuş saati şıkkı çekici görünebilir; ama cevap bir saat değil, gün sayısıdır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.