Türküz, Türkçe Konuşuruz

şiir
dize
dörtlük
ahenk
ana dil
soru eki
söz varlığı

'Türküz, Türkçe Konuşuruz' şiirinde ne anlatılır?

Türküz, Türkçe Konuşuruz, ana dilimiz Türkçeye duyulan sevgiyi ve gururu anlatan bir şiirdir. Şair, Türkçeyi geçmişle bugünü birbirine bağlayan değerli bir miras olarak görür. Şiirde Türkçe; insanın ilk öğrendiği dil, dert ortağı ve yurdun bize ait olduğunun kanıtı olarak anlatılır, “Yurdun tapusu dilimiz” ve “Türkçem, benim ses bayrağım” dizeleri bu duyguyu taşır. Dede Korkut, Kaşgarlı Mahmut ve Yunus Emre gibi isimler anılarak Türkçenin köklü geçmişine dikkat çekilir; türküler, atasözleri ve halk oyunları dilin zenginliğini gösterir. Şiirin her satırına dize, dört dizelik bölümlerine dörtlük denir. Her dörtlüğün sonunda tekrar eden “Türküz, Türkçe konuşuruz” dizesi şiire ahenk katar ve ana duyguyu pekiştirir. Soru eki mı, mi, mu, mü kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır ama o kelimenin ünlüsüne uyum sağlar.

Türküz, Türkçe Konuşuruz: konu anlatımı ve özeti

Türküz, Türkçe Konuşuruz, ana dilimize duyulan sevgiyi ve gururu anlatan bir şiirdir. Şair, Türkçeyi geçmişle bugünü birbirine bağlayan değerli bir miras olarak görür.

Şiirde Türkçe; insanın ilk öğrendiği dil, dert ortağı ve yurdun bize ait olduğunun kanıtı gibi anlamlarla anlatılır.
Dede Korkut, Kaşgarlı Mahmut ve Yunus Emre gibi isimler anılarak Türkçenin köklü geçmişine dikkat çekilir; türküler, atasözleri ve halk oyunları da dilin zenginliğini gösterir.
Şiirin her satırına dize, dört dizelik bölümlerine dörtlük denir. Her dörtlüğün sonunda tekrar eden dize şiire ahenk katar ve ana duyguyu pekiştirir.
Ahengi sağlayan ses ve kelime tekrarlarını bulur, dizelerin anlamını kendi cümlelerinle açıklarsın.
Dörtlükleri benzer ve farklı yönleriyle karşılaştırır, şiiri ana duyguya uygun vurgu ve tonlamayla okursun.
Dilimize giren yapay ve yabancı kelimeler üzerine bir haberi dinleyip tartışır, Türkçe karşılıklarını kullanmanın önemini fark edersin.
Soru eki "mı, mi, mu, mü"nün yazımını inceler, küçük bir sözlük hazırlarsın.

Unutma: Soru eki "mı, mi, mu, mü" kendinden önceki kelimeden her zaman ayrı yazılır ama o kelimenin ünlüsüne uyum sağlar.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu konudaki önemli yazım kuralı soru eki "mı, mi, mu, mü"dür. Adım adım düşün:

Cümle bir soru soruyor mu? Evet ise soru ekini bul.
Soru eki kendinden önceki kelimeden her zaman ayrı yazılır.
Ekin ünlüsü, önceki kelimenin son ünlüsüne uyar: kalem mi, kitap mı, okul mu, gül mü.
Ekten sonra gelen başka ekler soru ekine bitişik yazılır: Geliyor musun? Hazır mısınız?

Günlük hayattan: Arkadaşına "Yarın gelecekmisin?" diye yazmak yanlıştır; doğrusu "Yarın gelecek misin?"

Sık yapılan hata: Soru ekini "-mi" biçimini taşıyan başka kelimelerle karıştırmak. "Kimi insanlar" sözündeki "kimi" bir kelimedir, soru eki içermez.

Derinleş

Türkçede kullandığımız atasözlerinden birini seç ve başka dillerdeki benzer atasözlerini araştır (ailende ya da çevrende başka dil bilen birine de sorabilirsin). Aynı düşünce farklı dillerde nasıl anlatılıyor? Benzetmeler ve kullanılan varlıklar neden değişiyor olabilir? Bulduklarınla küçük bir "atasözleri köprüsü" panosu tasarla.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.K.6.9Konuşmasında sesini uygun şekilde kullanabilme
T.O.6.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.6.8Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
T.O.6.13Metni yorumlayabilme
T.O.6.18Şiirin biçim özelliklerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.6.21Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.Y.6.21Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Kaan, Türkçe şiirler konulu sınıf sohbetinde arkadaşlarına sormak için dört soru hazırladı. Yazım kurallarını iyi bilen Ezgi, bu sorulardan yalnızca birinin doğru yazıldığını söyledi. Doğru yazılan soru hangisidir?
- A) Ödevini zamanında bitirdinmi?
- B) Bu türküyü daha önce dinledin mi?
- C) Yarın bizimle geliyormusun?
- D) Şiiri sınıfta ezberledinmi?
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bu türküyü daha önce dinledin mi?
Soru eki “mı, mi, mu, mü” kendinden önceki kelimeden her zaman ayrı yazılır; “dinledin mi” bu kurala uyar. Öteki sorularda ek kelimeye bitişik yazılmıştır. Ekin önceki kelimenin ünlüsüne uyması bitişik yazılacağı izlenimini verebilir; ama ses uyumu yazımı değiştirmez.
Kolay
2Okulda Özbek İncebayraktar'ın “Türküz, Türkçe Konuşuruz” şiiri koro hâlinde okunacak. Koroyu yöneten öğretmen, şiirde her dörtlüğün aynı dizeyle bittiğini, bu tekrarlanan dizenin şiire adını da verdiğini söylüyor ve o dizeyi bütün sınıfın birlikte okuyacağını belirtiyor. Bütün sınıfın birlikte okuyacağı dize hangisidir?
- A) Türkçem, benim ana dilim,
- B) Yurdun tapusu dilimiz,
- C) Dünden bugünlere bağım,
- D) Türküz, Türkçe konuşuruz.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Türküz, Türkçe konuşuruz.
Öğretmen tekrarlanan dizenin şiire adını verdiğini söylediğine göre bu dize “Türküz, Türkçe konuşuruz.”dur. “Türkçem, benim ana dilim” de şiirin konusunu özetlediği için çekici görünebilir; ancak şiirin başlığıyla aynı değildir ve dörtlüklerin sonunda tekrarlanmaz.
Kolay
3Bora, Dil Bayramı için yazdığı şiiri öğretmenine gösteriyor: “Annemden öğrendim seni, / Türkçem, ilk sözüm, ilk sesim. / Masallarla büyüdüm seninle, / Sensin benim en güzel nefesim.” Öğretmeni şiirin her satırını ayrı ayrı okuyup inceliyor. Bora'nın şiirindeki her bir satıra ne ad verilir?
- A) Dörtlük
- B) Dize
- C) Paragraf
- D) Başlık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dize
Şiirin her bir satırına dize denir; Bora'nın şiiri dört dizeden oluşur. Şiir dört satır olduğu için “dörtlük” çekici görünebilir; ancak dörtlük tek bir satırın değil, dört dizenin oluşturduğu bölümün adıdır.
Kolay
4Almanya'da doğan Deniz, evde annesi ve babasıyla yalnızca Türkçe konuşarak büyüdü; Almancayı ise okula başlayınca öğrendi. Deniz, bugün iki dili de iyi konuştuğunu ama rüyalarını hâlâ Türkçe gördüğünü söylüyor. Türkçe, Deniz için aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yabancı dil
- B) Ana dil
- C) Yapay dil
- D) Bilim dili
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ana dil
İnsanın çocukluğunda ailesinden ve çevresinden öğrendiği ilk dile ana dil denir; Deniz Türkçeyi evde, ilk olarak öğrenmiştir. Deniz Almanya'da yaşadığı için Türkçenin onun için yabancı dil olduğu düşünülebilir; ama yaşanan ülke değil, dilin ilk ve ailede öğrenilmesi belirleyicidir.
Kolay
5Özbek İncebayraktar'ın “Türküz, Türkçe Konuşuruz” şiiri sekiz dörtlükten oluşmaktadır. Buna göre şiirde toplam kaç dize vardır?
- A) 16
- B) 8
- C) 24
- D) 32
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 32
Her dörtlük dört dizeden oluşur; sekiz dörtlükte 8 × 4 = 32 dize vardır. 8 sayısı dize değil dörtlük sayısıdır.
Kolay
6Şiirin ilk dörtlüğü şöyledir: “Türkçem, benim ana dilim, / İlk göz ağrım, ilk sevgilim. / Kırk bin köyüm, yetmiş ilim, / Türküz, Türkçe konuşuruz.” Bu dörtlükte geçen “ilk göz ağrım” ifadesiyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Türkçe öğrenirken gözlerinin ağrıdığı
- B) Türkçenin öğrenilmesi en zor dil olduğu
- C) Türkçenin şairin ilk ve en çok sevdiği şey olduğu
- D) Türkçeyi ilk kez gözlükle okuduğu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Türkçenin şairin ilk ve en çok sevdiği şey olduğu
“İlk göz ağrısı” deyimi, insanın ilk sevdiği ve bağlandığı şey anlamına gelir. Gözün gerçekten ağrıması gibi yorumlar ifadenin mecaz anlamını gözden kaçırır.
Kolay
7Şiirin dörtlüklerinden biri şöyledir: “Türkçem, benim tek endişem, / Tesellim, övüncüm, neşem. / Kırşehir'de Âşık Paşa'm, / Türküz, Türkçe konuşuruz.” Öğrenciler dörtlükleri özelliklerine göre işaretliyor. Bu dörtlük için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Son dizesi diğer dörtlüklerden farklıdır.
- B) “Dünden” kelimesiyle başlamaktadır.
- C) Bir şehir adı geçmektedir.
- D) Tırnak işareti kullanılmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir şehir adı geçmektedir.
Dörtlükte “Kırşehir” adı geçer. Tırnak işareti kullanılmamış, dörtlük “Türkçem” ile başlamış ve son dize öbür dörtlüklerle aynıdır.
Kolay
8Bir etkinlikte “Göle maya çalmak mı, ipe un sermek mi?” sorusu soruluyor. Emre, “ipe un sermek” deyiminin anlamını arkadaşına açıklayacak. Bu deyimin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Başkalarına karşılıksız yardım etmek
- B) Bir işi çok büyük bir özenle yapmak
- C) Bir işi yapmamak için bahaneler ileri sürmek
- D) Bir işi herkesten önce bitirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir işi yapmamak için bahaneler ileri sürmek
“İpe un sermek” birinin isteğini yerine getirmemek için olmayacak bahaneler bulmaktır. Özenle iş yapmak ya da yardım etmek deyimin anlamıyla ilgisizdir.
Kolay
9Kitaptaki “Doğrusunu Bilelim” bölümünde şiirdeki “Türküz” kelimesinin günümüz yazım kurallarına göre doğru biçimi verilmiştir. Bu kelimenin doğru yazımı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Türk üz
- B) Türk-üz
- C) Türküz'
- D) Türk'üz
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Türk'üz
Özel ada gelen ek kesme işaretiyle ayrılır ve özel ad büyük harfle başlar: Türk'üz. Kesme işareti ekin sonuna konmaz; ek, boşlukla ya da kısa çizgiyle de ayrılmaz.
Kolay
10Şiirin bir dörtlüğünde “Türkçem, Dertli'nin sazında, / Parlar her ata sözünde.” dizeleri yer alır. Bu dizelerde atasözleriyle ilgili ne söylenmektedir?
- A) Atasözleri dilimize yabancı dillerden girmiştir.
- B) Atasözleri yalnızca saz eşliğinde söylenir.
- C) Atasözleri dilimizi süsleyen, ona parlaklık katan sözlerdir.
- D) Atasözleri günümüzde artık kullanılmamaktadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Atasözleri dilimizi süsleyen, ona parlaklık katan sözlerdir.
Türkçenin “her ata sözünde parladığı” söylenerek atasözlerinin dile güzellik kattığı anlatılır. Saz yalnızca Dertli'nin şiirleriyle ilgilidir, atasözleri sazla sınırlı değildir.
Kolay
11Bir sohbet çemberinde “İğneyle kuyu kazmak mı, deveye hendek atlatmak mı?” sorusu soruluyor. Bu sorudaki “iğneyle kuyu kazmak” deyimi aşağıdaki durumlardan hangisini anlatır?
- A) Bir işi hiç uğraşmadan çabucak bitirivermek
- B) Çok zor bir işi büyük sabır ve emekle yavaş yavaş yapmak
- C) Bir işi yarıda bırakıp başka bir işe geçmek
- D) Başkasının işine karışıp onu engellemek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çok zor bir işi büyük sabır ve emekle yavaş yavaş yapmak
İğne gibi küçük bir araçla kuyu kazmak çok uzun ve sabır isteyen bir iştir; deyim de bu anlamı taşır. Hiç uğraşmadan iş bitirmek deyimin tam tersidir.
Kolay
12Şiirin bir dörtlüğünde “Ağzımda sütü annemin” dizesi geçer. Şair bu dizeyle Türkçenin hangi özelliğini vurgulamıştır?
- A) Bebeklikten itibaren anneden öğrenilen ilk dil olmasını
- B) Okulda öğretmenlerden öğrenilen bir dil olmasını
- C) Yalnızca büyükler arasında konuşulan bir dil olmasını
- D) Süt gibi kolay bozulan bir dil olmasını
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bebeklikten itibaren anneden öğrenilen ilk dil olmasını
Anne sütü bebekliği çağrıştırır; Türkçe de anneden öğrenilen ilk dil, yani ana dildir. Okulda öğrenilen dil ya da yalnızca büyüklerin dili yorumu dizeyle örtüşmez.
Kolay
13Sınıfta “Türküz, Türkçe Konuşuruz” şiiri sesli okunacak. Öğretmen, okurken şiire hâkim duyguyu yansıtan bir ses tonu seçilmesini istiyor. Bu şiire hâkim olan duygu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Haksızlığa karşı duyulan öfke
- B) Kaybedilen bir dosta duyulan özlem
- C) Bilinmeyene karşı duyulan korku
- D) Ana dile duyulan sevgi ve gurur
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ana dile duyulan sevgi ve gurur
Şiirde Türkçe “tesellim, övüncüm, neşem” gibi sözlerle anılır; hâkim duygu sevgi ve gururdur. Öfke ya da korku bildiren hiçbir dize yoktur.
Kolay
14Şiirde Türkçe için “Dünden bugünlere bağım” denir. Bu dizede anlatılmak istenen düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Türkçe, geçmiş ile bugün arasında köprü kurar.
- B) Türkçe, bugün eskisinden çok daha az konuşulur.
- C) Türkçe, her gün yeniden öğrenilmesi gereken bir dildir.
- D) Türkçe, yalnızca geçmişte konuşulmuş bir dildir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Türkçe, geçmiş ile bugün arasında köprü kurar.
“Bağ”, iki şeyi birbirine bağlayan şeydir; Türkçe de dünü bugüne bağlar. Türkçenin sadece geçmişte kaldığını söyleyen yorum dizedeki “bugünlere” sözüyle çelişir.
Kolay
15Öğretmen tahtaya üç cümle yazıyor: “Türkçe benim evimdir.”, “Türk dili mənim evimdir.”, “Türk tili menin üyüm.” Öğrencilere bu cümlelerin farklı Türk lehçelerinde yazıldığını söylüyor. Bu cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Üçü de aynı anlama sahip cümlelerdir.
- B) Her cümle eşit sayıda kelimeden oluşur.
- C) Cümleler birbirine zıt anlamlar taşır.
- D) Cümlelerin hiçbirinde ortak bir kelime yoktur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Üçü de aynı anlama sahip cümlelerdir.
Üç cümle de “Türkçe benim evimdir” anlamına gelir. İlk cümle üç, öbürleri dört kelimedir; “Türk” kelimesi de ortaktır. Bu yüzden öbür yargılar yanlıştır.
Kolay
16Şiirin dörtlüklerinde Dede Korkut, Kaşgarlı Mahmut, Yunus Emre, Âşık Paşa, Dertli, Emrah ve Veysel gibi adlar anılır. Bu kişilerin şiirde anılmasının amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bu kişilerin hangi yüzyılda doğduğunu öğretmek
- B) Türkçenin köklü geçmişine ve onu yaşatanlara dikkat çekmek
- C) Bu kişilerin aynı şehirde yaşadığını göstermek
- D) Okura bir şiir yarışmasının kazananlarını tanıtmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türkçenin köklü geçmişine ve onu yaşatanlara dikkat çekmek
Bu adlar Türkçeyle eser vermiş, dili yüzyıllar boyunca yaşatmış kişilerdir; şair onları Türkçenin köklü geçmişini göstermek için anar. Şiirde doğum yılları ya da yarışma bilgisi yoktur.
Kolay
17Sınıfta alfabe bulutu etkinliği yapılıyor: Her öğrenci bir harf seçip o harfle başlayan bir kelime yazıyor. “Ğ” harfini seçen Arda'ya öğretmeni, bu harfle başlayan değil, içinde bu harf geçen bir kelime yazmasını söylüyor. Öğretmenin Arda'dan farklı bir şey istemesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) “Ğ” harfi alfabemizde yer alan bir harf değildir.
- B) “Ğ” harfi yalnız kelimelerin sonunda bulunabilir.
- C) “Ğ” harfi yalnız özel adların başında kullanılır.
- D) Türkçede “ğ” harfiyle başlayan bir kelime yoktur.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Türkçede “ğ” harfiyle başlayan bir kelime yoktur.
Türkçede hiçbir kelime “ğ” harfiyle başlamaz; bu yüzden öğretmen, içinde “ğ” geçen bir kelime (ağaç, dağ, öğretmen gibi) yazılmasını istemiştir. “Ğ” alfabemizin harflerinden biridir. “Ağaç”, “öğretmen” gibi kelimelerde ortada da bulunduğundan yalnız kelime sonunda yer aldığı söylenemez; özel adların başında da kullanılmaz.
Kolay
18Okullar arası koşu yarışmasına hazırlanan Emre, bütün öğleden sonra antrenman yaptı. Akşam eve geldiğinde ayakta duracak gücü kalmamıştı; yemeğini bile yiyemeden koltukta uyuyakaldı. Emre'nin bu durumunu aşağıdaki deyimlerden hangisi anlatır?
- A) Gözden düşmek
- B) Pot kırmak
- C) Bitap düşmek
- D) İpe un sermek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bitap düşmek
“Bitap düşmek”, çok yorulmak, gücü tükenmek anlamına gelir; Emre'nin ayakta duracak gücünün kalmaması bu deyimle anlatılır. “Gözden düşmek” değerini ve itibarını yitirmek, “pot kırmak” uygunsuz, yersiz bir söz söylemek ya da davranışta bulunmak, “ipe un sermek” ise bir işi yapmamak için bahaneler ileri sürmek demektir.
Orta
19Öğretmen sınıfa aynı konuda iki metin dağıtıyor: Birincisi Türkçeyi anlatan bir paragraf, ikincisi her dörtlüğü aynı dizeyle biten bir şiir. Öğrencilerden ikinci metni sesli okurken onu birinciden daha akıcı ve kulağa hoş kılan özelliği bulmalarını istiyor. Şiire bu özelliği kazandıran unsur aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şiirin başına bir başlık konulmuş olması
- B) Şairin adının şiirin sonunda yazılması
- C) Şiirin bir kitabın içinde yayımlanması
- D) Dörtlük sonlarında aynı dizenin yinelenmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dörtlük sonlarında aynı dizenin yinelenmesi
Şiirde kulağa hoş gelen ritim, yani ahenk; ses ve dize tekrarlarıyla sağlanır. Her dörtlüğün sonunda aynı dizenin yinelenmesi bu ahengi yaratır. Başlık da şiirin bir parçası olduğu için çekici görünebilir; ancak paragrafın da başlığı olabilir ve başlık okunuşa ritim kazandırmaz.
Orta
20Ece arkadaşına şu mesajları yazdı: “Bu türküyü dinledin mi?”, “Okula geldi mi?”, “Bugün hava güzel mi?”, “Kitabı okudun mu?” Öğretmeni, bu soruların hepsinde aynı yazım kuralının uygulandığını söyledi. Bu örneklerden hareketle soru eki için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Önceki kelimeye her zaman bitişik olarak yazılır.
- B) Önceki kelimeden ayrı yazılır, o kelimenin ünlüsüne uyar.
- C) Hangi kelimeden sonra gelirse gelsin “mi” yazılır.
- D) Kullanıldığı cümlenin her zaman en başında bulunur.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Önceki kelimeden ayrı yazılır, o kelimenin ünlüsüne uyar.
Örneklerin hepsinde soru eki ayrı yazılmış; “dinledin mi, güzel mi” örneklerinde “mi”, “okudun mu” örneğinde ise “mu” olarak önceki kelimenin ünlüsüne uymuştur. Ekin hep “mi” olduğu yanılgısı yaygındır; “okudun mu” örneği bunun doğru olmadığını gösterir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.