7. Sınıf Fen Bilimleri · Elektriklenme

Elektrik Yükleri ve Elektriklenme

elektriklenme
pozitif yüklü cisim
negatif yüklü cisim
nötr cisim
elektron
elektroskop
yıldırım

Cisimler nasıl elektriklenir ve elektrik yükleri nelerdir?

Elektriklenme, cisimler arasında elektron alışverişi sonucu cisimlerin pozitif ya da negatif yükle yüklenmesidir. Atomda pozitif yüklü proton, negatif yüklü elektron ve yüksüz nötron bulunur; elektriklenmede yalnızca elektronlar yer değiştirir. Pozitif ve negatif yük sayısı eşit olan cisim nötrdür; elektron kaybeden cisim pozitif, elektron kazanan cisim negatif yüklü olur. Sürtünme ile elektriklenmede iki cisim arasında elektron geçer; yün kazak ile saç ya da tarak ile saç buna örnektir. Dokunma ile elektriklenmede nötr cisim yüklü cisimle aynı cins yükle yüklenir, etki ile elektriklenmede ise yüklü cisim yaklaştırılınca nötr cisimdeki yükler ayrışır. Aynı cins yükler birbirini iter, zıt cins yükler çeker; elektroskop bir cismin yüklü olup olmadığını anlamaya yarar. Şimşek ve yıldırım doğadaki, fotokopi makineleri ve elektrostatik boyama ise teknolojideki elektriklenme örnekleridir.

Elektrik Yükleri ve Elektriklenme: konu anlatımı ve özeti

Saçını taradıktan sonra tarağın küçük kâğıt parçalarını çekmesi elektriklenmenin sonucudur. Bu konu elektrik yüklerini, cisimlerin nasıl yüklendiğini ve elektriklenmenin doğada ve teknolojide nerelerde görüldüğünü anlatır.

Atomda pozitif yüklü proton, negatif yüklü elektron ve yüksüz nötron bulunur. Elektriklenmede yalnızca negatif yükler, yani elektronlar yer değiştirir.
Pozitif ve negatif yük sayısı eşit olan cisim nötrdür. Elektron kaybeden cisim pozitif, elektron kazanan cisim negatif yüklü olur.
Sürtünme ile elektriklenme: iki cisim sürtününce aralarında elektron geçer; yün kazak ile saç ya da tarak ile saç buna örnektir.
Dokunma ile elektriklenme: yüklü cisme dokunan nötr cisim onunla aynı cins yükle yüklenir. Etki ile elektriklenme: yüklü cisim yaklaştırılınca nötr cisimdeki yükler yer değiştirerek ayrışır.
Aynı cins yükler birbirini iter, zıt cins yükler birbirini çeker. Elektroskop, bir cismin yüklü olup olmadığını anlamaya yarayan araçtır.
Şimşek ve yıldırım doğadaki elektriklenme olaylarıdır. Teknolojide fotokopi makineleri ve elektrostatik boyama gibi uygulamalarda elektriklenmeden yararlanılır.

Unutma: Fırtınalı havada açık arazide ya da ağaç altında durma; yıldırım yüksek ve sivri noktalara düşebilir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Elektriklenmeyi anlamanın anahtarı şudur: Yalnızca elektronlar yer değiştirir.

Nötr bir cisimde pozitif ve negatif yük sayısı eşittir.
Cisim elektron kaybederse pozitif yükü fazla kalır → pozitif yüklü olur.
Cisim elektron kazanırsa negatif yükü fazla olur → negatif yüklü olur.
Aynı cins yükler birbirini iter, zıt cins yükler birbirini çeker.

Günlük hayattan: Yün kazağını çıkarırken duyduğun çıtırtılar ve saçlarının havalanması sürtünme ile elektriklenmenin sonucudur. Kazak ile saç arasında elektron geçişi olur.

Sık yapılan hata: "Pozitif yüklü cisim proton kazanmıştır." Doğrusu: Protonlar çekirdekte sıkıca bağlıdır ve yer değiştirmez; cisim elektron kaybettiği için pozitif yüklü olur.

Derinleş

Yıldırımdan korunmak için binalara paratoner takılır. Paratonerin nasıl çalıştığını ve neden binanın en yüksek noktasına yerleştirildiğini araştır. Fırtınalı bir havada açık arazide, deniz kenarında ya da bir parkta bulunan biri için güvenlik kurallarını içeren bir bilgilendirme kartı hazırla. Her kuralın bilimsel gerekçesini kısa bir cümleyle yaz.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.7.6.1Elektriklenme ile ilgili bilgi toplayabilme
- a) Elektriklenme ile ilgili bilgiye ulaşmak için kullanacağı araçları belirler.
- b) Belirlediği araçları kullanarak elektriklenme hakkında bilgileri bulur.
- c) Elektriklenme ile ilgili bulduğu bilgileri doğrular. ç) Elektriklenme ile ilgili bulduğu bilgileri kaydeder.
FB.7.6.2Elektriklenme çeşitlerini belirlemeye yönelik deney yapabilme
- a) Elektriklenme çeşitlerini gözlemleyebilecekleri bir deney tasarlar.
FB.7.6.3Cisimlerin elektrik yüklerini sınıflandırabilme
- a) Cisimlerin elektrik yüklerinin niteliklerini belirler.
- b) Cisimlerin yük durumlarını ayrıştırır.
- c) Cisimlerin yük durumlarını gruplandırır. ç) Cisimlerin yük durumlarını negatif, pozitif ve nötr olarak etiketler.

Bu konuda neler var?

Elektriklenmenin Teknolojideki Kullanımı
Elektriklenme Çeşitleri

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Fen kulübü öğrencileri bir cam kavanozun kapağından metal bir tel geçiriyor. Telin kavanoz içindeki ucuna iki ince alüminyum folyo şerit asıyorlar. Yüklü bir çubuk telin dışarıdaki ucuna dokununca şeritler birbirinden açılıyor, yüksüz bir çubukta ise kapalı kalıyor. Öğrencilerin hazırladığı araç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mikroskop
- B) Elektroskop
- C) Dinamometre
- D) Termometre
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Elektroskop
Elektroskop, bir cismin yüklü olup olmadığını anlamaya yarar; yüklü cisim dokununca yapraklar aynı cins yükle yüklenip birbirini iter ve açılır. Dinamometre kuvvet ölçer; yaprakların açılması kuvvetle ilgili görünse de araç yük varlığını gösterir.
Kolay
2Aslı iki balonu şişirip ikisini de aynı yün kumaşa sürtüyor ve iplerle tavana yan yana asıyor. İki balon aynı şekilde, aynı cins yükle yüklenmiş durumda. Ardından balonları birbirine doğru yaklaştırıyor. Balonlar birbirine yaklaştırıldığında ne gözlenir?
- A) Birbirlerini çekerler.
- B) Hiç etkileşmezler.
- C) Yükleri yok olur.
- D) Birbirlerini iterler.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Birbirlerini iterler.
Aynı cins yükler birbirini iter, zıt cins yükler birbirini çeker; iki balon da aynı cins yükle yüklendiği için birbirinden uzaklaşır. Yüklü cisimlerin her zaman birbirini çektiğini düşünmek yaygın bir yanılgıdır.
Kolay
3Fen dersinde Zehra, nötr bir cam çubuğu nötr bir ipek kumaşa sürtüyor. Öğretmeni, sürtünme sırasında cam çubuktan ipek kumaşa elektron geçtiğini anlatıyor. Sürtünmeden sonra cam çubuk hangi yükle yüklenir?
- A) Pozitif yükle
- B) Negatif yükle
- C) Hiç yüklenmez, nötr kalır
- D) Önce negatif, sonra nötr olur
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Pozitif yükle
Elektron kaybeden cam çubukta pozitif yük sayısı negatif yük sayısından fazla olur; çubuk pozitif yüklenir. Elektron yük taşıdığı için kaybeden cisim nötr kalamaz; negatif yüklenen, elektronu alan ipek kumaştır.
Kolay
4Kuru bir kış gününde Yiğit, yün kazağını çıkarırken çıtırtılar duyuyor ve karanlık odada küçük kıvılcımlar görüyor. Saçları da kazağa doğru kalkıyor. Öğretmeni, bu olayda kazakla saç arasında bazı yüklü parçacıkların yer değiştirdiğini söylüyor. Elektriklenme sırasında cisimler arasında yer değiştiren parçacık hangisidir?
- A) Proton
- B) Nötron
- C) Elektron
- D) Çekirdek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Elektron
Elektriklenmede yalnızca negatif yüklü elektronlar bir cisimden diğerine geçer. Protonlar da yüklüdür ama nötronlarla birlikte çekirdekte sıkıca bağlı kalır; bu yüzden yer değiştirmez.
Kolay
5Bir cisimde 7 pozitif yük ve 7 negatif yük bulunuyor. Bu cismin yük durumu hangisidir?
- A) Nötr
- B) Pozitif yüklü
- C) Negatif yüklü
- D) Yükü belirlenemez
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Nötr
Pozitif ve negatif yük sayısı eşit olan cisim nötrdür. Cisimde yük bulunması onun mutlaka yüklü olduğu anlamına gelmez.
Kolay
6Elektriklenme ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Proton kaybeden cisim negatif yüklenir.
- B) Elektron kaybeden cisim negatif yüklenir.
- C) Elektriklenmede protonlar yer değiştirir.
- D) Elektron kazanan cisim negatif yüklenir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Elektron kazanan cisim negatif yüklenir.
Elektron kazanan cismin negatif yükleri pozitif yüklerinden fazla olur ve cisim negatif yüklenir. Elektron kaybeden cisim ise pozitif yüklenir; protonlar yer değiştirmez.
Kolay
7Plastik kaydıraktan kayan bir çocuğun saçları kaydırağın sonunda havaya kalkıyor. Bu olay bir elektriklenme örneğidir. Elektriklenme sırasında cisimler arasında yer değiştiren parçacık hangisidir?
- A) Elektron
- B) Çekirdek
- C) Proton
- D) Nötron
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Elektron
Elektriklenmede yalnızca negatif yüklü elektronlar bir cisimden diğerine geçer. Protonlar ve nötronlar atomun çekirdeğinde bulunur ve yer değiştirmez.
Kolay
8Nötr bir cisim, yüklü bir cisme dokundurulduğunda hangi yükle yüklenir?
- A) Yüklü cisimle aynı cins yükle
- B) Her zaman pozitif yükle
- C) Hiç yüklenmez, nötr kalır
- D) Yüklü cisme zıt cins yükle
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yüklü cisimle aynı cins yükle
Dokunma ile elektriklenmede nötr cisim, dokunduğu yüklü cisimle aynı cins yükle yüklenir. Zıt cins yüklerin ayrışması etki ile elektriklenmede görülür.
Kolay
9Mert, açık bir arazide yürürken gök gürültülü bir fırtınaya yakalanıyor. Mert'in yıldırımdan korunmak için yapması gereken davranış hangisidir?
- A) Metal bir direğe yaslanıp fırtınanın geçmesini beklemek
- B) Çevreyi görmek için bir tepenin üstüne çıkmak
- C) Yüksek ağaçlardan uzak durup kapalı bir yapıya sığınmak
- D) Arazideki en yüksek ağacın altına sığınmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yüksek ağaçlardan uzak durup kapalı bir yapıya sığınmak
Yıldırım yüksek ve sivri noktalara düşebileceği için ağaç altında ya da açık arazide durmamak, kapalı bir yere sığınmak gerekir. Ağaç altına sığınmak sanıldığı gibi güvenli değildir.
Kolay
10Aşağıdaki araçlardan hangisinin çalışmasında elektriklenmeden yararlanılır?
- A) Dürbün
- B) Fotokopi makinesi
- C) Makara
- D) Termometre
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fotokopi makinesi
Fotokopi makineleri elektriklenmeden yararlanılan teknolojik uygulamalardandır. Termometre, dürbün ve makaranın çalışması elektriklenmeye dayanmaz.
Kolay
11Yüklü bir cisim nötr bir cisme dokundurulmadan yaklaştırıldığında nötr cisimdeki yükler yer değiştirerek ayrışır. Bu olaya ne ad verilir?
- A) Çözünme
- B) Etki ile elektriklenme
- C) Sürtünme ile elektriklenme
- D) Dokunma ile elektriklenme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Etki ile elektriklenme
Yüklü cismin yaklaştırılmasıyla, dokunma olmadan nötr cisimdeki yüklerin ayrışması etki ile elektriklenmedir. Dokunma ile elektriklenmede cisimler birbirine değer.
Kolay
12Bir cismin elektrik yüklü olup olmadığını anlamak için kullanılan araç hangisidir?
- A) Mıknatıs
- B) Dinamometre
- C) Elektroskop
- D) Termometre
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Elektroskop
Elektroskop, bir cismin yüklü olup olmadığını anlamaya yarayan araçtır. Termometre sıcaklığı, dinamometre kuvveti ölçer.
Kolay
13Elif, elektriklenmenin günlük hayattaki örnekleri hakkında bir araştırma yapacak. Elif'in yararlanacağı aşağıdaki kaynaklardan hangisi en güvenilirdir?
- A) Yazarı bilinmeyen bir forumdaki yorum
- B) Bir arkadaşının konu hakkındaki tahmini
- C) Kaynağı belirtilmemiş bir sosyal medya paylaşımı
- D) Bir üniversitenin (edu uzantılı) bilim sayfası
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir üniversitenin (edu uzantılı) bilim sayfası
Edu ya da gov uzantılı kurum sayfaları, kaynağı belli ve doğrulanmış bilgi sunduğu için güvenilirdir. Kaynağı belirtilmemiş paylaşımlardaki bilgilerin doğruluğu kontrol edilemez.
Kolay
14Pozitif yüklü bir cam çubuk, iple asılmış negatif yüklü hafif bir küreye yaklaştırılıyor. Küre ve çubuk arasında ne gözlenir?
- A) Hiçbir etkileşim olmaz.
- B) Birbirlerini çekerler.
- C) Küre nötr hâle gelir.
- D) Birbirlerini iterler.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Birbirlerini çekerler.
Zıt cins yükler birbirini çeker; pozitif çubuk negatif küreyi kendine doğru çeker. Aynı cins yükler ise birbirini iterdi.
Kolay
15Aşağıdakilerden hangisi doğada kendiliğinden gerçekleşen bir elektriklenme olayıdır?
- A) Gökkuşağı
- B) Yıldırım
- C) Rüzgâr
- D) Kar yağışı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yıldırım
Şimşek ve yıldırım doğada görülen elektriklenme olaylarıdır. Gökkuşağı ışıkla, rüzgâr ise hava hareketleriyle ilgilidir.
Kolay
16Zeynep, kuru bir günde kedisini sevdikten sonra elini çektiğinde küçük çıtırtılar duyuyor ve kedinin tüylerinin kabardığını görüyor. Bu olay hangi elektriklenme çeşidine örnektir?
- A) Sürtünme ile elektriklenme
- B) Mıknatıslanma
- C) Etki ile elektriklenme
- D) Dokunma ile elektriklenme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sürtünme ile elektriklenme
El ile kedinin tüyleri birbirine sürtündüğü için aralarında elektron geçer; bu sürtünme ile elektriklenmedir. Mıknatıslanma bir elektriklenme çeşidi değildir.
Kolay
17Bir fabrikanın bacasında elektrostatik filtre kullanılıyor. Filtrenin yüklü plakaları, kirli havadaki is ve duman parçacıklarını kendine çekerek tutuyor. Bu filtrenin çalışmasına benzeyen olay aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mıknatısın kumun içindeki demir tozlarını kendine çekmesi
- B) Yün kumaşa sürtülen balonun küçük kâğıt parçalarını çekmesi
- C) Süzgeç kâğıdının kum tanelerini üzerinde tutması
- D) Ayırma hunisinde yağın suyun üstünde toplanması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yün kumaşa sürtülen balonun küçük kâğıt parçalarını çekmesi
Elektrostatik filtrede yüklü plakalar is ve duman parçacıklarını elektriksel çekme kuvvetiyle tutar; bu, elektriklenmenin teknolojideki kullanımıdır. Yüne sürtülerek yüklenen balonun kâğıt parçalarını çekmesi de elektriklenmeyle açıklanır. Mıknatısın demiri çekmesi elektriklenme değil mıknatıslıktır. Süzgeç kâğıdı katıyı tanecik boyutu sayesinde tutar; ayırma hunisinde ise yoğunluk farkı etkilidir.
Kolay
18Lazer yazıcıda toner tozu önce kâğıdın yüzeyine çekilir, sonra kâğıda kalıcı olarak tutturulur. Ders kitabına göre bu iki aşamada sırasıyla hangi etkilerden yararlanılır?
- A) Elektriklenme ve ısı
- B) Isı ve elektriklenme
- C) Mıknatıslanma ve ısı
- D) Elektriklenme ve mıknatıslanma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Elektriklenme ve ısı
Ders kitabına göre lazer yazıcıda toner tozu elektriklenmeden yararlanılarak kâğıdın yüzeyine çekilir, ardından ısı ile sabitlenir. Sıra ters verildiğinde ilk aşamada ısı kullanılmış olur; tozun kâğıda çekilmesinde ve sabitlenmesinde mıknatıslanmadan söz edilmez.
Orta
19Kübra, elektriklenmenin teknolojide nerelerde kullanıldığını araştırıp bir liste hazırlıyor. Listesine lazer yazıcıyı, otomobil boyamayı, fabrika bacalarındaki filtreleri ve elektrikli su ısıtıcısını yazıyor. Öğretmeni listedeki örneklerden birinin yanlış olduğunu söylüyor. Listedeki örneklerden hangisi elektriklenmenin kullanımına örnek değildir?
- A) Lazer yazıcıda toner tozunun kâğıda çekilmesi
- B) Otomobil parçalarının elektrostatik boyanması
- C) Su ısıtıcısıyla suyun kaynatılması
- D) Baca filtrelerinin is parçacıklarını tutması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Su ısıtıcısıyla suyun kaynatılması
Lazer yazıcı, elektrostatik boyama ve baca filtreleri yüklü parçacıkların çekilmesinden yararlanır. Su ısıtıcısı da elektrikle çalışır ama elektrik enerjisini ısıya dönüştürür; burada cisimlerin elektriklenmesi kullanılmaz.
Orta
20Deneyde pozitif yüklü metal bir küre yalıtkan bir ayağın üzerinde duruyor. Kaan, yalıtkan sapından tuttuğu nötr metal bir çubuğu küreye dokunduruyor ve hemen geri çekiyor. Ardından çubuğun yükünü elektroskopla kontrol ediyor. Kaan çubuğun son yük durumunu nasıl bulur?
- A) Negatif yüklü olur.
- B) Pozitif yüklü olur.
- C) Nötr kalır.
- D) Küreyle zıt yüklü olur.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Pozitif yüklü olur.
Dokunma ile elektriklenmede yük iki cisim arasında paylaşılır ve cisimler aynı cins yükle yüklenir; çubuk da pozitif olur. Sürtünmede cisimler zıt yüklenir; bu kuralı dokunmaya uygulamak en sık yapılan hatadır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.