7. Sınıf Fen Bilimleri · Sürdürülebilir Yaşam ve Enerji

Sürdürülebilir Yaşam

tatlı su kaynakları
su ayak izi
atık su
arıtma
su tasarrufu

Sürdürülebilir yaşam nedir ve su ayak izi nasıl küçültülür?

Sürdürülebilir yaşam, ihtiyaçları karşılarken doğal kaynakları tüketmeden ve gelecek nesillerin haklarını koruyarak yaşamaktır. Dünyadaki suyun yaklaşık %97’si tuzludur ve tatlı suyun büyük bölümü buzullarda bulunduğu için kullanılabilir tatlı su çok azdır. Su ayak izi, bir kişinin, ürünün ya da ülkenin kullandığı ve kirlettiği toplam tatlı su miktarıdır; içilen suyun yanında gıdaların ve kıyafetlerin üretiminde harcanan su da hesaba katılır. Evde, sanayide ya da tarımda kullanılarak kirlenen atık su, arıtma tesislerinde temizlenmeden doğaya bırakılmamalıdır. Su ayak izini küçültmek için diş fırçalarken musluğu kapatmak, kısa duş almak, yiyecekleri israf etmemek ve ihtiyaç kadar eşya almak gerekir. Yağmur suyunu biriktirmek ve tarımda damla sulama kullanmak da su tasarrufu sağlar. Kullanılmış kızartma yağı lavaboya dökülmemelidir, çünkü az miktar yağ bile çok büyük miktarda suyu kirletir.

Sürdürülebilir Yaşam: konu anlatımı ve özeti

Dünyadaki suyun yalnızca küçük bir kısmı kullanılabilir tatlı sudur ve doğal kaynaklar sınırlıdır. Bu konu kaynakları gelecek nesillerin de kullanabileceği biçimde tüketmeyi, su ayak izini ve atık suyu anlatır.

Sürdürülebilir yaşam, ihtiyaçlarımızı karşılarken doğal kaynakları tüketmeden ve gelecek nesillerin haklarını koruyarak yaşamaktır.
Dünyadaki suyun yaklaşık %97'si tuzludur. Tatlı suyun da büyük bölümü buzullarda olduğu için kullanabileceğimiz tatlı su kaynakları çok azdır.
Su ayak izi, bir kişinin, ürünün ya da ülkenin kullandığı ve kirlettiği toplam tatlı su miktarıdır. İçtiğimiz su kadar yediğimiz gıdaların ve giydiğimiz kıyafetlerin üretiminde harcanan su da hesaba katılır.
Atık su, evde, sanayide ya da tarımda kullanılarak kirlenmiş sudur. Arıtma tesislerinde temizlenmeden doğaya bırakılmamalıdır.
Su ayak izini küçültmek için diş fırçalarken musluğu kapat, kısa duş al, yiyecekleri israf etme, ihtiyacın kadar eşya al ve enerjiyi verimli kullan.
Yağmur suyunu biriktirmek ve tarımda damla sulama kullanmak su tasarrufu sağlar.

Unutma: Kullanılmış kızartma yağını lavaboya dökme; az miktar yağ bile çok büyük miktarda suyu kirletir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Sürdürülebilir yaşamı tek bir soruyla düşünebilirsin: "Bugün yaptığım tercih, gelecekte yaşayacak insanların da aynı kaynağı kullanmasına izin veriyor mu?"

Su ayak izini anlamak için görünen ve görünmeyen suyu ayır:

Görünen su: İçtiğin, duşta ve bulaşıkta kullandığın su.
Görünmeyen su: Yediğin ekmeğin buğdayını sulamak, giydiğin tişörtün pamuğunu yetiştirmek ve kumaşını boyamak için harcanan su.

Su ayak izin bu ikisinin toplamıdır; bu yüzden yiyecek ve kıyafet israfı da su israfıdır.

Günlük hayattan: Dişlerini fırçalarken musluğu kapatmak ya da duş süresini birkaç dakika kısaltmak, bir ay boyunca yüzlerce litre suyun boşa akmasını önler.

Sık yapılan hata: "Dünya'nın çoğu sularla kaplı, o hâlde su hiç tükenmez." Doğrusu: Suyun yaklaşık %97'si tuzludur; kullanabileceğimiz tatlı su çok azdır.

Derinleş

Okulunda bir haftalık su ya da enerji tüketimini gözlemleyen küçük bir araştırma planla: Hangi alanlarda (lavabolar, ışıklar, kantin) israf olabileceğini belirle. Topladığın gözlemleri bir tabloyla göster ve tasarruf için uygulanabilir üç öneri geliştir. Önerilerinin maliyetini, kimin sorumluluğunda olduğunu ve okul toplumunu nasıl ikna edebileceğini tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.7.7.2Kaynakların tasarruflu kullanımının önemini sorgulayabilme
- a) Kaynakların tasarruflu kullanımı ile ilgili problemi tanımlar.
- d) Kaynakların tasarruflu kullanımına yönelik kanıta dayalı çözüm üretir.
- e) Kaynakların tasarruflu kullanımına yönelik bilgileri değerlendirir ve paylaşır.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Patates kızartmasından sonra tavada bir miktar kullanılmış yağ kalıyor. Zeynep yağı lavaboya dökmek üzereyken annesi, yağın su borularında birikip tıkanmaya yol açtığını ve atık suyun temizlenmesini zorlaştırdığını söylüyor. Kullanılmış kızartma yağı için doğru davranış aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Lavaboya dökülüp sıcak suyla akıtılmalıdır.
- B) Bahçedeki toprağa dökülüp gömülmelidir.
- C) Biriktirilip atık yağ toplama noktasına verilmelidir.
- D) Tuvalete dökülüp sifon çekilmelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Biriktirilip atık yağ toplama noktasına verilmelidir.
Atık yağ suyu ve toprağı kirletir, atık suyun arıtılmasını zorlaştırır; bu yüzden şişede biriktirilip atık yağ toplama noktalarına verilmelidir. Toprağa gömmek lavabodan uzak olduğu için çekici görünür ama yağ toprağı ve yer altı sularını kirletir.
Kolay
2Bir belgeselde, Dünya'daki tatlı suyun büyük bölümünün içmek ya da sulamak için kolayca kullanılamadığı anlatılıyor. Bunun nedeni, bu suyun katı hâlde ve çoğunlukla kutuplarda bulunması olarak gösteriliyor. Dünya'daki tatlı suyun en büyük kısmı nerede bulunur?
- A) Göllerde ve nehirlerde
- B) Yer altı sularında
- C) Bataklıklarda
- D) Buzullarda ve buz dağlarında
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Buzullarda ve buz dağlarında
Tatlı suyun yaklaşık %69'u buzullarda ve buz dağlarında donmuş hâldedir, bu yüzden kolayca kullanılamaz. Göller ve nehirler en çok gördüğümüz tatlı su kaynakları olsa da toplam tatlı suyun çok küçük bir bölümünü oluşturur.
Kolay
3Coğrafya kulübü, okul koridoruna Dünya'daki suların dağılımını gösteren bir pasta grafiği asıyor. Grafikte okyanus ve denizlerin dilimi neredeyse bütün daireyi kaplıyor; göller, akarsular, yer altı suları ve buzullar ince bir dilime sığıyor. Grafiğe göre Dünya'daki suyun yaklaşık yüzde kaçı tuzlu sudur?
- A) Yaklaşık %70
- B) Yaklaşık %50
- C) Yaklaşık %3
- D) Yaklaşık %97
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yaklaşık %97
Dünya'daki suyun yaklaşık %97'si okyanus ve denizlerdeki tuzlu sudur; tatlı su yalnızca yaklaşık %2,5–3'tür. %70, Dünya yüzeyinin sularla kaplı kısmıdır; suyun ne kadarının tuzlu olduğunu göstermez.
Kolay
4Bulaşık makinesinden çıkan deterjanlı su, bir fabrikanın boya karışmış suyu ve tarlalardan akan gübreli su borularla aynı yere taşınıyor. Belediye bu suların doğaya bırakılmadan önce temizlenmesi gerektiğini açıklıyor. Bu örneklerdeki gibi kullanılarak kirlenmiş ya da özellikleri değişmiş suya ne ad verilir?
- A) Yer altı suyu
- B) Tatlı su
- C) Atık su
- D) Yağmur suyu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Atık su
Evsel, endüstriyel ve tarımsal kullanımlar sonucunda kirlenen ya da özellikleri değişen sulara atık su denir. Örneklerdeki suların bir kısmı başlangıçta tatlı su olsa da kullanıldıktan sonra artık atık su sayılır.
Kolay
5Emre, çamaşır makinesinin yıkama bittikten sonra boşalttığı kirli ve deterjanlı suyu gözlemliyor. Bu suya ne ad verilir?
- A) Atık su
- B) Yer altı suyu
- C) Yağmur suyu
- D) Tatlı su
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Atık su
Kullanılarak kirlenmiş ya da özellikleri değişmiş suya atık su denir. Makineden çıkan deterjanlı su da kirlendiği için atık sudur.
Kolay
6Ahmet'in okulundaki afişte “Su varken tasarruf edilir.” yazıyor. Bu sözle verilmek istenen mesaj hangisidir?
- A) Su tükenebilir bir kaynaktır, bol görünse de dikkatli kullanılmalıdır.
- B) Su tasarrufu yalnızca okullarda yapılmalıdır.
- C) Su yalnızca azaldığında tasarruf edilmelidir.
- D) Su hiç tükenmeyeceği için istenildiği kadar kullanılabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Su tükenebilir bir kaynaktır, bol görünse de dikkatli kullanılmalıdır.
Afiş, suyun sınırlı bir kaynak olduğunu ve bitmeden önce tasarrufa başlanması gerektiğini vurgular. Su azaldığında tasarrufa başlamak geç kalmak demektir.
Kolay
7Aşağıdakilerden hangisi tuzlu su kaynağıdır?
- A) Buzul
- B) Okyanus
- C) Yer altı suyu
- D) Nehir
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Okyanus
Dünya'daki tuzlu suyu okyanus ve denizler oluşturur. Nehirler, buzullar ve yer altı suları ise tatlı su kaynaklarıdır.
Kolay
8Bir kişinin, bir ürünün ya da bir ülkenin kullandığı ve kirlettiği toplam tatlı su miktarına ne ad verilir?
- A) Atık su
- B) Su kaynağı
- C) Yer altı suyu
- D) Su ayak izi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Su ayak izi
Kullanılan ve kirletilen toplam tatlı su miktarı su ayak izidir. Atık su ise kullanılarak kirlenmiş sudur, toplam bir miktarı göstermez.
Kolay
9Canlıların kullanabildiği suyun büyük kısmı aşağıdakilerden hangisinden sağlanır?
- A) Kutuplardaki buzullardan
- B) Buz dağlarından
- C) Nehir ve göller gibi yüzey sularından
- D) Okyanus ve denizlerden
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Nehir ve göller gibi yüzey sularından
Kullanılabilir suyun çoğu nehir ve göller gibi yüzey sularından, daha az bir kısmı yer altı sularından sağlanır. Okyanus ve denizlerin suyu tuzludur.
Kolay
10Zeynep yeni kıyafet almadan önce dolabını gözden geçiriyor. Zeynep'in aşağıdaki davranışlarından hangisi su ayak izini küçültür?
- A) Her ay yeni kıyafetler almak
- B) Aynı kıyafeti birçok farklı renkte almak
- C) Yalnızca ihtiyaç duyduğu kıyafeti almak
- D) Az giyilmiş kıyafetleri çöpe atmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yalnızca ihtiyaç duyduğu kıyafeti almak
Kıyafetlerin üretiminde su kullanıldığı için ihtiyaç kadar eşya almak su ayak izini küçültür. Gereksiz alışveriş, üretimde harcanan suyu artırır.
Kolay
1116. yüzyılda İstanbul'un su sorununu çözmek için Kırkçeşme Su Tesisi'ni inşa eden ve su kemerleriyle şehre uzaktan su ulaştıran mimar kimdir?
- A) Mimar Sinan
- B) Piri Reis
- C) Ali Kuşçu
- D) Evliya Çelebi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mimar Sinan
Kırkçeşme Su Tesisi'ni Mimar Sinan inşa etmiş ve İstanbul'a 55 kilometre uzaktan su ulaştırmıştır. Piri Reis bir denizci ve haritacıdır.
Kolay
12Su ayak izini küçültmek için enerjiyi verimli kullanmak da önerilir. Aşağıdakilerden hangisi enerjinin verimli kullanımına örnektir?
- A) Kullanılmayan televizyonu açık bırakmak
- B) Odadan çıkarken ışıkları kapatmak
- C) Buzdolabının kapağını uzun süre açık bırakmak
- D) Gündüz perdeleri kapatıp lambaları yakmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Odadan çıkarken ışıkları kapatmak
Kullanılmayan ışıkları kapatmak gereksiz enerji tüketimini önler. Gündüz lamba yakmak ya da buzdolabı kapağını açık bırakmak enerji israfıdır.
Kolay
13Aşağıdakilerden hangisi evsel atık suya örnektir?
- A) Bulaşık yıkandıktan sonra lavabodan akan su
- B) Çatıdan oluklara akan temiz yağmur suyu
- C) Bir fabrikada boyama işleminden çıkan su
- D) Gübrelenmiş tarladan akıp giden su
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bulaşık yıkandıktan sonra lavabodan akan su
Evde bulaşık yıkarken kirlenen su evsel atık sudur. Fabrikadan çıkan su endüstriyel, tarladan akan gübreli su tarımsal atık sudur.
Kolay
14Aşağıdaki davranışlardan hangisi su tasarrufu sağlar?
- A) Damlatan musluğu tamir ettirmeden kullanmak
- B) Bahçeyi öğle sıcağında uzun süre hortumla sulamak
- C) Duşta kısa süre kalmak
- D) Bulaşıkları akan suyun altında tek tek durulamak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Duşta kısa süre kalmak
Kısa duş almak kullanılan su miktarını azaltır. Damlatan musluk ise kullanılmadığı hâlde sürekli su kaybına yol açar.
Kolay
15Bir okulda çatı oluklarından gelen yağmur suyu büyük bir depoda biriktiriliyor ve okul bahçesinin sulanmasında kullanılıyor. Bu uygulamanın temel amacı hangisidir?
- A) Atık su miktarını artırmak
- B) Yağmurun yağmasını engellemek
- C) Şebeke suyundan tasarruf etmek
- D) Bahçedeki toprağı tuzlu hâle getirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Şebeke suyundan tasarruf etmek
Biriktirilen yağmur suyu bahçe sulamasında kullanıldığında şebekeden alınan su azalır ve tasarruf sağlanır. Yağmur suyu biriktirmek yağışı etkilemez.
Kolay
16Bir kâğıt fabrikasında üretim sırasında kullanılan su kirlenerek fabrikanın atık su kanalına veriliyor. Bu su hangi tür atık sudur?
- A) Evsel atık su
- B) Endüstriyel atık su
- C) Yağmur suyu
- D) Tarımsal atık su
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Endüstriyel atık su
Fabrika ve sanayi kuruluşlarında kirlenen sular endüstriyel atık sudur. Evsel atık su evlerde oluşur.
Kolay
17Bir grup öğrenci su kaynaklarını "doğal" ve "yapay" olarak iki gruba ayırıyor. Aşağıdaki su kaynaklarından hangisi yapay grubuna yazılmalıdır?
- A) Buzul
- B) Baraj gölü
- C) Akarsu
- D) Yer altı suyu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Baraj gölü
Baraj gölü, insanların akarsuyun önüne yaptığı baraj sonucunda oluşur; bu yüzden yapay bir su kaynağıdır. Buzullar ve akarsular doğal kaynaklardır. Yer altı suyu kuyularla çıkarılsa da kendisi doğal bir su kaynağıdır; suyu çıkarmak için yapılan kuyu, kaynağı yapay hâle getirmez.
Kolay
18Bir tişörtün üretiminde pamuk bitkisi suyu yağmurdan, yer altı ve yüzey sularından alır. Kumaştan tişört üretilirken fabrikada atık su oluşur. Bu atık su arıtma tesisinde temizlendikten sonra çevreye bırakılır. Arıtılan suyun çevreye bırakılmasının bu döngüdeki işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Pamuğun büyümesi için gereken suyun tamamını tek başına karşılar.
- B) Fabrikada tişört üretimi için su kullanılmasını gereksiz kılar.
- C) Temizlenen suyun yeniden su kaynaklarına katılmasını sağlar.
- D) Fabrikada atık su oluşmasını tamamen önler.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Temizlenen suyun yeniden su kaynaklarına katılmasını sağlar.
Kullanılan su atık suya dönüşür; atık su arıtma tesisinde kirleticilerden arındırılıp çevreye bırakılınca su kaynaklarını yeniden besler ve döngü tamamlanır. Arıtılmış su pamuğun ihtiyacının tamamını tek başına karşılamaz; pamuk yağmurdan ve yer altı ile yüzey sularından da su alır. Arıtma, üretimde su kullanılmasını gereksiz kılmaz ve atık su oluşmasını önlemez; oluşan atık suyu temizler.
Orta
19Sınıfta su ayak izini küçültmek için öneri panosu hazırlanıyor. Öğrenciler kartlara şu davranışları yazıyor: diş fırçalarken musluğu kapatmak, yiyecekleri israf etmeden tüketmek, söküğü olan pantolonu tamir ettirmek ve ihtiyaç yokken yeni kıyafet almak. Kartlardaki davranışlardan hangisi su ayak izini küçültmeye yardımcı olmaz?
- A) Diş fırçalarken musluğu kapatmak
- B) Yiyecekleri israf etmeden tüketmek
- C) İhtiyaç yokken yeni kıyafet almak
- D) Söküğü olan pantolonu tamir ettirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İhtiyaç yokken yeni kıyafet almak
Her kıyafetin üretiminde pamuğun sulanması ve kumaşın boyanması için çok su harcanır; ihtiyaç yokken kıyafet almak dolaylı su kullanımını artırır. Pantolonu tamir ettirmek su harcamıyor gibi görünse de yeni ürün üretimini önlediği için su ayak izini küçültür.
Orta
20Bir çiftçi, tarlasını yıllarca kanallardan su salarak suluyor. Bu yıl bitkilerin dibine uzanan ince hortumlarla suyu damla damla vermeye başlıyor. Yılın sonunda aynı ürünü yetiştirmek için daha az su kullandığını görüyor. Çiftçinin kullandığı damla sulama yönteminin temel yararı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Toprağa daha fazla tarım ilacı karışmasını sağlar.
- B) Bitkiye gereken suyu az kayıpla vererek tasarruf sağlar.
- C) Bitkilerin hiç suya ihtiyaç duymamasını sağlar.
- D) Yer altı sularının daha hızlı tükenmesine yol açar.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bitkiye gereken suyu az kayıpla vererek tasarruf sağlar.
Damla sulamada su doğrudan bitkinin köküne az miktarda verilir; buharlaşma ve akışla kaybolan su azalır. Bitkiler yine suya ihtiyaç duyar; yöntem suyun gereksiz yere harcanmasını önler.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.