7. Sınıf Sosyal Bilgiler · Hayatımızdaki Ekonomi
Millî Kalkınma Hamleleri
- millî kalkınma
- ekonomik bağımsızlık
- Misak-ı İktisadi
- yerli üretim
- AR-GE
- yenilikçilik
- dışa bağımlılık
Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki millî kalkınma hamleleri nelerdir?
Millî kalkınma hamleleri, bir ülkenin ekonomik bağımsızlığını güçlendirmek ve üretimini artırmak için yaptığı planlı girişimlerdir. Cumhuriyet'in ilk yıllarında siyasi bağımsızlığı ekonomik bağımsızlıkla desteklemek amaçlanmıştır. 1923'te İzmir'de toplanan Türkiye İktisat Kongresi'nde Misak-ı İktisadi kararları alınmış, yerli üretim, çok çalışmak ve israftan kaçınmak temel ilkeler olmuştur. Öncü girişimcilerden Şakir Zümre ilk özel silah fabrikasını, Mehmet Ali Kâğıtçı İzmit'te kâğıt fabrikasını kurmuş, Nuri Demirağ ilk uçak fabrikasını açmış, Zihni Derin Rize'de çay tarımını başlatmıştır. II. Dünya Savaşı, ucuz ithal mallar ve sık değişen politikalar bu hamleleri yavaşlatmış; ilk yerli otomobil Devrim seri üretime geçememiştir. Günümüzde İHA ve SİHA'lar, KAAN, TCG Anadolu ve yerli elektrikli otomobil gibi projeler geliştirilmektedir. Millî üretim dışa bağımlılığı azaltır ve yeni iş alanları açar.
Millî Kalkınma Hamleleri: konu anlatımı ve özeti
Millî kalkınma hamleleri, bir ülkenin ekonomik bağımsızlığını güçlendirmek ve üretimini artırmak için yaptığı planlı girişimlerdir. Cumhuriyet'in ilk yıllarında siyasi bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla desteklenmesi amaçlandı.
- 1923'te İzmir'de toplanan Türkiye İktisat Kongresi'nde Misak-ı İktisadi kararları alındı; yerli üretim, çok çalışmak ve israftan kaçınmak temel ilkeler oldu.
- Öncü girişimciler: Şakir Zümre ilk özel silah fabrikasını, Nuri Killigil silah ve cephane fabrikalarını, Mehmet Ali Kâğıtçı İzmit'te kâğıt fabrikasını kurdu. Nuri Demirağ demiryolları yaptı ve ilk uçak fabrikasını açtı. Zihni Derin Rize'de çay tarımını başlattı.
- II. Dünya Savaşı, ucuz ithal malların rekabeti, sık değişen kalkınma politikaları ve askerî müdahaleler bu hamleleri yavaşlattı. İlk yerli otomobil Devrim seri üretime geçemedi.
- Günümüzde AR-GE ve yenilikçilik çalışmalarıyla İHA ve SİHA'lar, millî muharip uçak KAAN, TCG Anadolu ve yerli elektrikli otomobil gibi projeler geliştirildi; Türkiye Uzay Ajansı kuruldu.
- Millî üretim dışa bağımlılığı azaltır, yeni iş alanları açar ve ülkeyi güçlü kılar.
Unutma: Ekonomik bağımsızlık, siyasi bağımsızlığın en önemli dayanağıdır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Ekonomik bağımsızlığın neden önemli olduğunu bir aile bütçesiyle düşünebilirsin.
- Bir aile ihtiyacı olan her şeyi borçla ya da başkasından alarak karşılıyorsa, borç verenin koyduğu şartlara uymak zorunda kalır.
- Aile kendi gelirini artırır, bazı ihtiyaçlarını kendisi üretirse kararlarını daha özgürce verebilir.
- Ülkeler için de durum benzerdir: Gereken ürünleri kendi üreten bir ülke, dış baskılara karşı daha güçlüdür.
Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki fabrikalar, demiryolları ve öncü girişimciler bu amaçla çalıştı. Bugün yerli savunma sanayisi ve teknoloji projeleri aynı hedefin devamıdır.
Sık yapılan hata: "Kalkınma yalnızca devletin işidir." Doğrusu: Cumhuriyet'in ilk yıllarında özel girişimciler de fabrika kurdu, yeni ürünler geliştirdi. Bugün de devlet, özel şirketler ve üniversiteler birlikte çalışır.
Derinleş
Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki öncü girişimcilerden birini seç ve hayatını araştır: Hangi zorluklarla karşılaştı, hangi kararları verdi? Onun döneminde var olmayan bugünkü bir teknolojiyle bir girişim fikri tasarla. Fikrin ülkenin dışa bağımlılığını nasıl azaltabileceğini, çevreye ve insanlara etkisini de değerlendirerek açıkla.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
SB.7.5.1Millî kalkınma hamlelerini neden ve sonuçlarıyla yorumlayabilme
- a) Millî kalkınma hamlelerine neden olan unsurları inceler.
- b) Millî kalkınma hamlelerinin etkilediği unsurları inceler.
- ç) Millî kalkınma hamlelerinin neden ve sonuçlarını bağlamından kopmadan yeniden ifade eder.
Bu konuda neler var?
- Şakir Zümre
- Nuri Killigil
- Mehmet Ali Kâğıtçı
- Nuri Demirağ
- Zihni Derin
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Cumhuriyet'in ilk yıllarında gazete, kitap ve defterlerin kâğıdı büyük ölçüde yurt dışından alınıyordu. Bu bağımlılığı azaltmak için İzmit'te kurulan selüloz ve kâğıt fabrikası, ülkemizin kâğıt ihtiyacının önemli bir kısmını karşılamaya başladı. Bu fabrikanın kuruluşuna öncülük eden kişi kimdir?
- A) Mehmet Ali Kâğıtçı
- B) Nuri Killigil
- C) Zihni Derin
- D) Vecihi Hürkuş
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mehmet Ali Kâğıtçı
İzmit'teki kâğıt fabrikasının kuruluşuna Mehmet Ali Kâğıtçı öncülük etmiştir. Vecihi Hürkuş ise yerli uçak tasarımlarıyla tanınan bir havacıdır, kâğıt sanayisiyle ilgisi yoktur.
Kolay
2Türkiye İktisat Kongresi'nde alınan kararlar, Millî Mücadele'nin siyasi hedeflerini belirleyen ünlü belgeye benzetilerek "Ekonomik And" anlamına gelen bir adla anılmıştır. Bu kararlarda yerli malı kullanılması, israftan kaçınılması ve çok çalışılması gibi ilkeler yer almıştır. Bu kararlara verilen ad hangisidir?
- A) Misak-ı Millî
- B) Amasya Genelgesi
- C) Islahat Fermanı
- D) Misak-ı İktisadi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Misak-ı İktisadi
İktisat Kongresi'nin kararlarına Misak-ı İktisadi (Ekonomik And) denir. Misak-ı Millî ise kararların benzetildiği, Millî Mücadele'nin siyasi hedeflerini belirleyen belgedir; ekonomiyle ilgili değildir.
Kolay
3Şubat 1923'te tüccarlar, çiftçiler, sanayiciler ve işçilerin temsilcileri, Lozan Barış görüşmeleri henüz sonuçlanmamışken yeni devletin ekonomi politikasını belirlemek için bir kongrede toplandı. Kongrenin yapıldığı şehir, birkaç ay önce Kurtuluş Savaşı'nın son aşamasında işgalden kurtarılmış bir liman kentiydi. Bu kongre hangi şehirde toplanmıştır?
- A) Ankara
- B) Sivas
- C) İstanbul
- D) İzmir
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İzmir
Türkiye İktisat Kongresi 17 Şubat–4 Mart 1923 tarihlerinde, 9 Eylül 1922'de kurtarılan İzmir'de toplanmıştır. İstanbul da bir liman kentidir, ancak savaşla kurtarılmamış ve ancak Ekim 1923'te teslim alınmıştır.
Kolay
4Cumhuriyet'in ilk yıllarında ülkemiz çay ihtiyacını dışarıdan karşılıyordu. Bir ziraat mühendisi, Doğu Karadeniz'in bol yağışlı ve ılıman ikliminin çay tarımına uygun olduğunu düşünerek Rize'de fidanlıklar kurdurdu ve bölgede çay üretiminin yaygınlaşmasına öncülük etti. Sözü edilen kişi kimdir?
- A) Nuri Demirağ
- B) Zihni Derin
- C) Şakir Zümre
- D) Mehmet Ali Kâğıtçı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Zihni Derin
Zihni Derin, Rize'de çay fidanlıkları kurdurarak bölgenin çay tarımına elverişli olduğunu göstermiş ve çay üretiminin yaygınlaşmasına öncülük etmiştir. Nuri Demirağ ise tarımla değil, demiryolu ve uçak üretimiyle tanınan bir girişimcidir.
Kolay
51885'te Varna'da doğan, Cenevre'de hukuk eğitimi alan ve Millî Mücadele'de Anadolu'daki birliklere silah desteği verdiği için İstiklal Madalyası ile onurlandırılan girişimci kimdir?
- A) Şakir Zümre
- B) Nuri Killigil
- C) Mehmet Ali Kâğıtçı
- D) Nuri Demirağ
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şakir Zümre
Bu bilgiler, Cumhuriyet'in ilk özel silah fabrikasını kuran Şakir Zümre'ye aittir. Nuri Killigil de silah üretmiştir ama asker kökenlidir ve Varna'lı değildir.
Kolay
6Bir ülkenin ekonomik ve sosyal bağımsızlığını güçlendirmek, üretim kapasitesini artırmak ve çağdaş bir devlet yapısına ulaşmak amacıyla yaptığı planlı ve kapsamlı girişimlere ne ad verilir?
- A) Askerî müdahaleler
- B) İthalat politikaları
- C) Dış ticaret anlaşmaları
- D) Millî kalkınma hamleleri
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Millî kalkınma hamleleri
Üretimi artırmayı ve ekonomik bağımsızlığı güçlendirmeyi amaçlayan planlı girişimler millî kalkınma hamleleridir. İthalat politikaları dışarıdan mal almayı düzenler, üretimi artırmayı değil.
Kolay
7Trablusgarp Savaşı'nda ve I. Dünya Savaşı'nın Kafkas Cephesi'nde görev yapan bir asker, Millî Mücadele'den sonra İstanbul'da iki silah ve cephane fabrikası kurdu. Bu kişi kimdir?
- A) Mehmet Ali Kâğıtçı
- B) Nuri Killigil
- C) Vecihi Hürkuş
- D) Şakir Zümre
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Nuri Killigil
Asker kökenli olan ve İstanbul'da silah ve cephane fabrikaları kuran kişi Nuri Killigil'dir. Şakir Zümre de silah fabrikası kurmuştur ama hukuk eğitimi almış bir siyasetçidir, asker değildir.
Kolay
8Vecihi Hürkuş, sivil havacılığı yaymak istemesinin nedenini şöyle açıklar: “O tarihte vilayetler arasında ulaşım ilkel hâldeydi; acil sağlık müdahaleleri ve posta işleri aksıyordu.” Bu açıklamaya göre Vecihi Hürkuş havacılığı en çok hangi ihtiyaca çözüm olarak görmüştür?
- A) Gazete ve kitapların kâğıt ihtiyacına
- B) Doğu Karadeniz'de çay üretimine
- C) Ülke içinde hızlı ulaşım ihtiyacına
- D) Ordunun silah ve cephane ihtiyacına
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ülke içinde hızlı ulaşım ihtiyacına
Hürkuş, iller arası ulaşımın yavaş olmasının sağlık ve posta işlerini aksattığını belirtmiş, uçakları bu ulaşım sorununa çözüm olarak görmüştür. Silah ve kâğıt ihtiyacı metinde geçmemektedir.
Kolay
9Nuri Killigil'in 1938'de açtığı Sütlüce Silah ve Cephane Fabrikası'nın dikkat çeken özelliği hangisidir?
- A) Fabrikanın yabancı uzmanlarca yönetilmesi
- B) İthal makineler yerine yerli makinelerin kullanılması
- C) Fabrikanın çay işleme tesisi olarak kurulması
- D) Fabrikada yalnızca kâğıt ve karton üretilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İthal makineler yerine yerli makinelerin kullanılması
Sütlüce'deki fabrikada ithal makineler yerine yerli üretim makineler kullanılmıştır. Kâğıt ve karton üretimi Mehmet Ali Kâğıtçı'nın İzmit'teki fabrikasıyla ilgilidir.
Kolay
101933 yılında sivil havacılığı ülkenin bütün bölgelerine yaymak için girişimde bulunan ve bu düşüncesini havacılığı “halkın malı yapmak” sözleriyle açıklayan havacı kimdir?
- A) Nuri Demirağ
- B) Şakir Zümre
- C) Vecihi Hürkuş
- D) Zihni Derin
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Vecihi Hürkuş
Sivil havacılığı yurdun her yerine yaymak isteyen ve bunu “halkın malı yapmak” diye açıklayan kişi Vecihi Hürkuş'tur. Nuri Demirağ da havacılıkla ilgilenmiş ama uçak fabrikası kurmasıyla tanınır.
Kolay
111923'te 17 Şubat–4 Mart tarihleri arasında Mustafa Kemal'in öncülüğünde toplanan Türkiye İktisat Kongresi'nin temel amacı hangisidir?
- A) Cumhuriyet yönetimini ilan etmek
- B) Kadınlara seçme hakkı tanımak
- C) Yeni devletin anayasasını hazırlamak
- D) Yeni devletin ekonomi politikasını belirlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yeni devletin ekonomi politikasını belirlemek
Türkiye İktisat Kongresi, yeni Türk devletinin ekonomi politikasını belirlemek amacıyla toplanmıştır. Cumhuriyetin ilanı ise aynı yıl TBMM'de gerçekleşmiştir.
Kolay
12Aşağıdakilerden hangisi günümüzde AR-GE ve yenilikçilik çalışmaları kapsamında ülkemizde gerçekleştirilen gelişmelerden biridir?
- A) Zeytinburnu Demir Fabrikası'nın açılması
- B) İzmit'te kâğıt fabrikası kurulması
- C) Türkiye Uzay Ajansı'nın kurulması
- D) Devrim otomobilinin üretilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Türkiye Uzay Ajansı'nın kurulması
Türkiye Uzay Ajansı günümüzdeki AR-GE ve yenilikçilik çalışmalarının bir sonucudur. Diğer seçenekler Cumhuriyet'in ilk dönemlerine ya da 1960'lı yıllara ait gelişmelerdir.
Kolay
13Bir yazar, Nuri Killigil'i anlatırken şöyle der: “Yaptığı her mermi, tezgâhtan çıkardığı her tabanca onun gözünde Türk Ordusu'nun biraz daha kuvvetlenmesini sağlayan mukaddes varlıklardı.” Bu ifade Nuri Killigil'in en çok hangi özelliğini yansıtır?
- A) Vatanseverliğini
- B) Ticaretten kazanç elde etme isteğini
- C) Tarımsal üretime ilgisini
- D) Yabancı ürünlere hayranlığını
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Vatanseverliğini
Killigil, ürettiği her silahı ordunun güçlenmesi için kutsal görmüştür; bu onun vatanseverliğini gösterir. Metinde kazanç ya da ticaretle ilgili bir ifade yoktur.
Kolay
14Millî Mücadele'nin ardından ülkede üretim düşmüş, sanayi tesisleri yetersiz kalmış ve ekonomi büyük ölçüde dışa bağımlı hâle gelmişti. Bu durumda yeni Türk devletinin ekonomideki öncelikli hedefi hangisi olmuştur?
- A) Bütün ihtiyaçları ithalat yoluyla karşılamaya devam etmek
- B) Fabrika kurma işini tamamen yabancılara bırakmak
- C) Yerli üretimi artırarak ekonomik bağımsızlığı güçlendirmek
- D) Sanayiyi bırakıp yalnızca ticarete yönelmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yerli üretimi artırarak ekonomik bağımsızlığı güçlendirmek
Dışa bağımlılıktan kurtulmak için yerli üretimin artırılması ve ekonomik bağımsızlığın güçlendirilmesi hedeflenmiştir. İthalatla devam etmek dışa bağımlılığı sürdürür.
Kolay
15Mehmet Ali Kâğıtçı'nın 1934 yılında İzmit'te kurduğu selüloz ve kâğıt fabrikası hangi plan kapsamında hayata geçirilmiştir?
- A) Misak-ı İktisadi kararları
- B) Islahat Fermanı
- C) Lozan Barış Antlaşması
- D) I. Beş Yıllık Kalkınma Planı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) I. Beş Yıllık Kalkınma Planı
Kâğıtçı, fabrikayı I. Beş Yıllık Kalkınma Planı kapsamında kurmuştur. Misak-ı İktisadi 1923'teki kongrede alınan genel ekonomik kararlardır, bir sanayi planı değildir.
Kolay
16Bir şehirde yerli bir elektrikli otomobil fabrikası açıldı ve fabrikada yüzlerce kişi işe başladı. Bu durum millî üretimin hangi yararını göstermektedir?
- A) Yeni iş alanları açması
- B) Dışa bağımlılığı artırması
- C) İşsizliği artırması
- D) İthalatı artırması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yeni iş alanları açması
Fabrikada yüzlerce kişinin işe başlaması, millî üretimin yeni iş alanları açtığını gösterir. Millî üretim dışa bağımlılığı artırmaz, azaltır.
Kolay
171930'lu yıllarda mühendis Mehmet Ali Kâğıtçı şöyle diyordu: "Bu toprağın emeğinin yanına bu toprağın kâğıdını koymak gerek, yaşamak için ekmek ne ise, düşünmek için kâğıt odur. İkisini de topraklarında yetiştirmeyen milletler, eksikli olurlar." Kâğıtçı bu sözüyle aşağıdakilerden hangisini vurgulamaktadır?
- A) Kâğıt üretiminin buğday tarımından daha fazla kazanç sağladığını
- B) Kâğıdın da ekmek gibi yurt içinde üretilmesi gereken temel bir ihtiyaç olduğunu
- C) Ekmeğin ve kâğıdın yurt dışından alınmasının daha ucuz olacağını
- D) Kâğıt fabrikalarının yalnız tarımın yapıldığı yerlerde kurulabileceğini
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kâğıdın da ekmek gibi yurt içinde üretilmesi gereken temel bir ihtiyaç olduğunu
Kâğıtçı, ekmeğin yaşamak için ne kadar gerekliyse kâğıdın da düşünce hayatı için o kadar gerekli olduğunu ve ikisini kendi topraklarında üretmeyen milletlerin eksik kalacağını söyler; yani kâğıdın yurt içinde üretilmesi gereken temel bir ihtiyaç olduğunu vurgular. Sözde kazanç karşılaştırması yoktur; dışarıdan almayı değil kendi üretmeyi önerir; fabrikanın yeriyle ilgili bir yargı da bulunmaz.
Kolay
18Her yıl düzenlenen TEKNOFEST'te öğrenciler ve girişimciler; insansız hava araçları, robotik, yapay zekâ ve uzay teknolojileri gibi alanlarda geliştirdikleri projelerle yarışmalara katılıyor. Bu festivalin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yurt dışında üretilen teknolojik ürünlerin ülkemizdeki satışını artırmak
- B) Gençlerin yalnız spor yarışmalarına katılmasını sağlamak
- C) Teknoloji projelerini yalnız devlet kurumlarına bırakmak
- D) Gençlerin teknolojiye ilgisini artırıp onları yerli üretime yöneltmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Gençlerin teknolojiye ilgisini artırıp onları yerli üretime yöneltmek
Ders kitabına göre TEKNOFEST'in amacı gençlerin bilim ve teknolojiye ilgisini artırmak, onları yerli ve millî üretime yönlendirmek ve yenilikçi projeler geliştirmeleri için teşvik etmektir. Festival yabancı ürünlerin satışına ya da spor yarışmalarına yönelik değildir; öğrencilerin ve girişimcilerin katılması projelerin yalnız devlete bırakılmadığını gösterir.
Orta
191961'de Eskişehir'deki demiryolu atölyelerinde çalışan Türk mühendis ve işçiler, çok kısa bir sürede bir otomobil yaptı. "Devrim" adı verilen bu araçlar aynı yıl Ankara'daki Cumhuriyet Bayramı törenlerinde tanıtıldı. Devrim otomobiliyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Yurt dışında tasarlanmış, Türkiye'de seri olarak üretilmiştir.
- B) Türkiye'de tasarlanıp yapılan ilk otomobildir; seri üretime geçememiştir.
- C) Yabancı mühendislerce yapılmış ve çok sayıda ihraç edilmiştir.
- D) Elektrikli motoruyla öne çıkmış ve yurt içinde yaygın satılmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türkiye'de tasarlanıp yapılan ilk otomobildir; seri üretime geçememiştir.
Devrim, Türk mühendis ve işçilerin tasarlayıp yaptığı ilk yerli otomobildir; birkaç örnek üretilmiş, ancak seri üretime geçilememiştir. Araç yurt içinde Türk mühendislerce tasarlandığı için yurt dışında tasarlandığı yargısı yanlıştır.
Orta
20Türkiye İktisat Kongresi'nde alınan kararlardan birinde, Türkiye halkının kullandığı malları mümkün olduğunca kendisinin üretmesi, çok çalışması, zamanını ve servetini boşa harcamaması istenir. Aynı kararda dış alımda (ithalatta) da israftan kaçınılması gerektiği vurgulanır. Bu kararda aşağıdakilerden hangisi vurgulanmamıştır?
- A) Yabancı mallara öncelik verilmesi
- B) Yerli üretimin artırılması
- C) Çalışkanlığın teşvik edilmesi
- D) Kaynakların boşa harcanmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yabancı mallara öncelik verilmesi
Karar, ihtiyaçların yurt içinde üretilmesini ve ithalatta israftan kaçınılmasını ister; yabancı mallara öncelik vermek bu anlayışa terstir. Kaynakların boşa harcanmaması ise zamanda ve servette israftan kaçınma ilkesiyle örtüşür.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.