7. Sınıf Sosyal Bilgiler · Yaşayan Demokrasimiz
Demokrasinin Uygulanma Sürecinde Karşılaşılan Sorunlar
- antidemokratik uygulama
- darbe
- ayrımcılık
- temel hak ve özgürlükler
- adalet
- eşitlik
- basın özgürlüğü
Demokrasinin uygulanmasında hangi sorunlarla karşılaşılır?
Demokrasinin uygulanmasında karşılaşılan başlıca sorunlar darbeler, ayrımcılık, ırkçılık, savaş, şiddet ve basın özgürlüğünün engellenmesi gibi antidemokratik uygulamalardır. Demokrasi yalnızca seçimlerde oy vermek değil, ailede, okulda ve toplumda yaşanan bir hayat biçimidir. Ailede kararlara herkesin katılması ve fikirlere saygı demokrasiyi gösterirken baskı ve emirle yönetilen ortamlar çocukların gelişimini olumsuz etkiler. Okulda sınıf başkanı seçimi, kuralların birlikte belirlenmesi ve herkesin fikrinin dinlenmesi demokratik uygulamalardır. Türkiye'de 27 Mayıs 1960 ve 12 Eylül 1980 darbeleri seçilmiş yönetimleri görevden almış, hak ve özgürlükleri kısıtlamıştır; 15 Temmuz 2016 darbe girişimi ise milletin direnişiyle engellenmiştir. Antidemokratik uygulamalar halkın yönetime katılmasını engeller, temel hakları kısıtlar ve toplumsal barışı bozar. Haksızlık karşısında susmak yerine uygun yollarla hak savunmak demokratik bir davranıştır.
Demokrasinin Uygulanma Sürecinde Karşılaşılan Sorunlar: konu anlatımı ve özeti
Demokrasi yalnızca seçimlerde oy vermek değil; ailede, okulda ve toplumda yaşanan bir hayat biçimidir. Bu konu, demokrasinin uygulanmasında karşılaşılan sorunları ve bunlara karşı neler yapılabileceğini anlatır.
- Demokrasi ilk olarak ailede öğrenilir: Kararlara herkesin katılması, iş bölümü ve fikirlere saygı aile içindeki demokrasiyi gösterir. Baskı ve emirle yönetilen ortamlar ise çocukların gelişimini olumsuz etkiler.
- Okulda sınıf başkanı seçimi, kuralların birlikte belirlenmesi ve herkesin fikrinin dinlenmesi demokratik uygulamalardır.
- Darbeler demokrasinin en büyük sorunlarındandır. Türkiye'de 27 Mayıs 1960 ve 12 Eylül 1980 darbeleri seçilmiş yönetimleri görevden almış, hak ve özgürlükleri kısıtlamıştır. 15 Temmuz 2016 darbe girişimi ise milletin direnişiyle engellenmiştir.
- Dünyada ayrımcılık, ırkçılık, savaş ve şiddet ile basın özgürlüğünün engellenmesi gibi antidemokratik uygulamalar görülmektedir.
- Antidemokratik uygulamalar halkın yönetime katılmasını engeller, temel hakları kısıtlar ve toplumsal barışı bozar.
- Adalet ve eşitlik, herkesin hak ve özgürlüklerden ayrım yapılmadan yararlanmasını sağlar.
Unutma: Birine haksızlık yapıldığını gördüğünde susmak yerine uygun yollarla onun hakkını savunmak demokratik bir davranıştır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bir uygulamanın demokratik olup olmadığını anlamak için üç soru sorabilirsin.
- Katılım: Karardan etkilenen kişiler fikrini söyleyebildi mi?
- Eşitlik: Herkese aynı kurallar uygulandı mı, yoksa bazıları ayrı tutuldu mu?
- Haklar: Karar, kimsenin temel hak ve özgürlüklerini ortadan kaldırıyor mu?
Bu sorulardan birine bile "hayır" cevabı çıkıyorsa demokrasinin uygulanmasında bir sorun vardır.
Günlük hayattan: Sınıfta bir gezi yeri seçilirken yalnızca birkaç öğrencinin fikri soruluyor, diğerlerine hiç söz verilmiyorsa katılım sorunu yaşanır.
Sık yapılan hata: "Çoğunluk ne isterse demokratik olan odur." Doğrusu: Çoğunluğun kararı önemlidir, ama çoğunluk azınlıktaki kişilerin temel haklarını elinden alamaz. Demokraside çoğunluk kararı ile hak ve özgürlüklere saygı birlikte bulunur.
Derinleş
Okulunda ya da çevrende demokratik katılımı artırabilecek bir uygulama tasarla: öneri kutusu, sınıf toplantısı ya da çevrim içi bir anket gibi. Uygulamanın kimlerin sesini daha çok duyurabileceğini, kimlerin dışarıda kalabileceğini düşün. Herkesin katılabilmesi için hangi düzenlemeler gerekir? Tasarımını bir sayfalık plan olarak yaz ve sınıfınla değerlendir.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
SB.7.4.4Demokrasinin uygulama sürecinde karşılaşılan sorunları
- a) Demokrasinin uygulama sürecinde karşılaşılabilecek sorunları çözümler.
- b) Demokrasinin uygulama sürecinde karşılaşılabilecek sorunları sınıflandırır.
- c) Demokrasinin uygulama sürecinde karşılaşılabilecek sorunları yorumlar.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir belgeselde demokrasi tarihimizin zor günleri anlatılıyor: Seçimle iş başına gelen hükûmetler ordunun bir kesimi tarafından görevden alınmış, Meclis kapatılmış, siyasi faaliyetler bir süre yasaklanmıştır. Belgeselde anlatılan askerî darbeler hangi tarihlerde yaşanmıştır?
- A) 23 Nisan 1920 ve 29 Ekim 1923
- B) 21 Temmuz 1946 ve 14 Mayıs 1950
- C) 20 Ocak 1921 ve 20 Nisan 1924
- D) 27 Mayıs 1960 ve 12 Eylül 1980
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 27 Mayıs 1960 ve 12 Eylül 1980
27 Mayıs 1960 ve 12 Eylül 1980 askerî darbelerinde seçilmiş yönetimler görevden alınmış ve demokratik düzen kesintiye uğramıştır. 21 Temmuz 1946 ve 14 Mayıs 1950 ise demokrasiyi güçlendiren çok partili seçimlerin tarihleridir.
Kolay
2Haberlerde, bir ülkede yönetimin muhalefet partilerini kapattığı, seçimleri süresiz ertelediği ve hükûmeti eleştiren toplantıları yasakladığı bildiriliyor. Bu ülkede halk, yönetimi etkileme imkânını büyük ölçüde kaybetmiştir. Bu ülkedeki uygulamalar genel olarak nasıl adlandırılır?
- A) Çoğulcu uygulama
- B) Antidemokratik uygulama
- C) Katılımcı uygulama
- D) Hukuka bağlı uygulama
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Antidemokratik uygulama
Halkın yönetime katılmasını engelleyen, hak ve özgürlükleri kısıtlayan uygulamalar antidemokratiktir. Muhalefet partilerinin kapatılması farklı seslerin susturulması demektir; bu nedenle uygulama çoğulcu değil, çoğulculuğa aykırıdır.
Kolay
3Bir ortaokulda yeni dönemin başında sınıf kurallarının nasıl belirleneceği tartışılıyor. Müdür yardımcısı, farklı sınıflardan gelen önerileri panoya asıyor ve öğrencilerden demokrasiye uygun olanı bulmalarını istiyor. Panodaki önerilerden hangisi demokratik bir uygulamadır?
- A) Sınıf kurallarının yalnızca öğretmence belirlenmesi
- B) Sınıf kurallarının öğrencilerle birlikte hazırlanması
- C) Yalnızca bazı öğrencilerin görüşlerinin alınması
- D) Kuralların öğrencilere hiç sorulmadan duyurulması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sınıf kurallarının öğrencilerle birlikte hazırlanması
Kuralların öğrencilerle birlikte hazırlanması herkesin karara katılmasını sağlar; bu, katılımcılığın okuldaki örneğidir. Yalnızca bazı öğrencilerin görüşünün alınması ise bir katılım gibi görünse de herkese eşit söz hakkı tanımadığı için demokratik değildir.
Kolay
4Kaya ailesi her pazar akşamı toplanıp hafta boyunca yapılacak işleri konuşuyor. Herkes fikrini söylüyor, en küçük çocuğun önerisi de dinleniyor; görevler sonunda oylamayla paylaştırılıyor. Kaya ailesinin bu uygulaması aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
- A) Demokrasi yalnızca seçimlerde uygulanır.
- B) Demokratik değerler ilk olarak ailede kazanılır.
- C) Demokratik kararları yalnızca yetişkinler alır.
- D) Demokrasi ilk olarak Mecliste öğrenilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Demokratik değerler ilk olarak ailede kazanılır.
Çocuk, fikirlere saygı, iş bölümü ve ortak karar alma gibi demokratik değerlerle ilk kez ailede karşılaşır. Demokrasinin yalnızca seçimlerde uygulandığı düşüncesi yanlıştır; ailedeki bu oylama da gündelik hayattaki demokrasiye örnektir.
Kolay
5Bir bilmecede şu dizeler yer alıyor: “Doğuştan sahip olduğumuz, Her canlıya eşit denilen, Dokunulmaz en temel hak, Varlığımıza dayanak.” Bilmecede anlatılan hak hangisidir?
- A) Yaşama hakkı
- B) Seçme hakkı
- C) Seyahat özgürlüğü
- D) Eğitim hakkı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yaşama hakkı
Doğuştan sahip olunan, varlığımızın dayanağı olan ve en temel kabul edilen hak yaşama hakkıdır. Eğitim hakkı da temel bir haktır ama varlığımızın dayanağı olarak tanımlanmaz.
Kolay
6Her yıl 15 Temmuz'da, 2016'daki darbe girişimine karşı meydanlara çıkarak demokrasiye sahip çıkan vatandaşlar anılır. Bu gün hangi adla anılmaktadır?
- A) Zafer Bayramı
- B) Cumhuriyet Bayramı
- C) 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü
- D) Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü
15 Temmuz, milletin darbe girişimine karşı birlikte direnişini anmak için Demokrasi ve Millî Birlik Günü olarak kabul edilmiştir. Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı ise 23 Nisan'da kutlanır.
Kolay
7Nijer'de 2023 yılında seçilmiş cumhurbaşkanı askerî güçler tarafından görevden alındı ve demokratik kurumlar işlevsiz hâle getirildi. Bu olay hangi antidemokratik uygulamaya örnektir?
- A) Darbe
- B) Dinî ayrımcılık
- C) Basın sansürü
- D) Irkçılık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Darbe
Seçilmiş bir yöneticinin askerî güçlerce zorla görevden alınması darbedir. Irkçılık ve ayrımcılık ise insanlara kökenleri ya da inançları nedeniyle farklı davranılmasıdır.
Kolay
8Aşağıdakilerden hangisi antidemokratik bir uygulama değildir?
- A) Seçimlerin belirlenen zamanda yapılması
- B) Azınlıklara inançları nedeniyle baskı yapılması
- C) Gazetecilerin haber yapmasının engellenmesi
- D) Irkçı söylemlerin yaygınlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Seçimlerin belirlenen zamanda yapılması
Seçimlerin zamanında yapılması halkın yönetime katılmasını sağlayan demokratik bir uygulamadır. Diğer seçenekler eşitliği ve özgürlükleri kısıtlayan antidemokratik uygulamalardır.
Kolay
9Sudan'ın Darfur bölgesinde yaşanan çatışmalar sivillerin yaşamını tehdit ediyor ve birçok insanı evsiz bırakıyor. Bu durum hangi antidemokratik uygulamaya örnektir?
- A) Basın özgürlüğünün engellenmesi
- B) Savaş ve şiddet
- C) Siyasi partilerin kapatılması
- D) Seçimlerin süresiz ertelenmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Savaş ve şiddet
Çatışmaların sivillerin yaşamını tehdit etmesi savaş ve şiddete örnektir. Metinde haber, seçim ya da partilerle ilgili bir bilgi yer almamaktadır.
Kolay
10Demokrasinin yerleştiği bir toplumda en çok hangi değerler ön plana çıkar?
- A) Baskı, emir ve zorlama
- B) Ayrımcılık ve dışlama
- C) Korku ve sorgusuz itaat
- D) Saygı, sevgi, eşitlik ve adalet
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Saygı, sevgi, eşitlik ve adalet
Ailede ve okulda kazanılan demokratik deneyimler topluma yansıdığında saygı, sevgi, eşitlik ve adalet ön plana çıkar. Diğer seçenekler demokratik olmayan ortamların özellikleridir.
Kolay
11Ece'nin kardeşi odasına izinsiz giriyor. Ece ona bağırmak yerine “Odama sormadan girdiğinde kendimi rahatsız hissediyorum.” diyor. Ece'nin kullandığı iletişim biçimi hangisidir?
- A) Sen dili
- B) Emir verme
- C) Ben dili
- D) Suçlama
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ben dili
Ece, kardeşini suçlamadan kendi duygusunu anlatmıştır; bu ben dilidir. Sen dilinde ise karşıdaki kişi suçlanır, örneğin “Sen hep izinsiz giriyorsun!” denir.
Kolay
12Bir bilmecede şu dizeler yer alıyor: “Evim benim gizli kalem, İzinsiz giremez el âlem.” Bilmecede anlatılan hak hangisidir?
- A) Konut dokunulmazlığı
- B) Eğitim hakkı
- C) Sağlık hakkı
- D) Seçme ve seçilme hakkı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Konut dokunulmazlığı
Kimsenin bir başkasının evine izinsiz girememesi konut dokunulmazlığıdır. Diğer haklar ev ve özel yaşamla ilgili değildir.
Kolay
13Aşağıdakilerden hangisi antidemokratik uygulamaların sonuçlarından biridir?
- A) Temel hakların güvence altına alınması
- B) Halkın yönetime katılmasının engellenmesi
- C) Toplumsal barışın güçlenmesi
- D) Farklı görüşlerin özgürce ifade edilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Halkın yönetime katılmasının engellenmesi
Antidemokratik uygulamalar halkın yönetime katılmasını engeller, temel hakları kısıtlar ve toplumsal barışı bozar. Diğer seçenekler demokratik uygulamaların sonuçlarıdır.
Kolay
14Bir ailede kararlar çocukların görüşü alınmadan veriliyor; iletişim açıklama yerine emir ve ağır cezaya dayanıyor. Bu tutumun çocuklar üzerindeki olası etkisi hangisidir?
- A) Kendini ifade etmekte zorlanması
- B) Öz güveninin belirgin biçimde artması
- C) Sorunları yapıcı yollarla çözmeyi öğrenmesi
- D) Farklı görüşleri daha kolay anlaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kendini ifade etmekte zorlanması
Baskı ve emirle yönetilen ortamlarda çocuklara kendini ifade etme fırsatı verilmez; bu da gelişimlerini olumsuz etkiler. Öz güvenin artması ise kararlara katılımın sağlandığı ailelerde görülür.
Kolay
15Aşağıdakilerden hangisi okulda demokrasinin katılım ilkesinin sonucu olan bir uygulamadır?
- A) Sınav tarihlerinin öğrencilere sorulmadan ilan edilmesi
- B) Okul servis saatlerinin belediyece belirlenmesi
- C) Seçmeli derslerin öğrenci tercihlerine göre belirlenmesi
- D) Ders programının yalnız okul müdürünce hazırlanması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Seçmeli derslerin öğrenci tercihlerine göre belirlenmesi
Seçmeli derslerin öğrencilerin tercihleriyle belirlenmesi, öğrencilerin kendilerini ilgilendiren kararlara katılmasını sağlar. Diğer seçeneklerde öğrencilerin görüşüne başvurulmamaktadır.
Kolay
16Aşağıdakilerden hangisi ailede demokrasinin göstergelerinden biridir?
- A) Anlaşmazlıkların emir ve cezayla çözülmesi
- B) Çocukların fikirlerinin dikkate alınmaması
- C) İş bölümü yaparak sorumlulukların paylaşılması
- D) Kararların yalnızca bir kişi tarafından verilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İş bölümü yaparak sorumlulukların paylaşılması
Aile üyelerinin iş bölümü yaparak eşit sorumluluk alması ailedeki demokrasinin göstergesidir. Diğer seçenekler baskıcı aile tutumuna örnektir.
Kolay
17Grup çalışmasında sunum yapma sırası Arda'ya gelmiştir. Arda, sınıfın önünde konuşmaktan çok heyecanlandığını söyler. Zehra, "Ben de senin yerinde olsam heyecanlanırdım." der ve sunumun ilk bölümünü birlikte yapmayı önerir. Zehra'nın bu davranışı okulda demokrasinin göstergelerinden hangisine örnektir?
- A) Empati kurma
- B) Ben dili kullanma
- C) Oy kullanma
- D) Kuralları birlikte belirleme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Empati kurma
Zehra kendini Arda'nın yerine koyarak onun duygusunu anlamış ve buna göre davranmıştır; bu empati kurmaktır. Ben dili, kişinin karşısındakini suçlamadan kendi duygusunu anlatmasıdır; Zehra'nın cümlesi "Ben" ile başlasa da kendi rahatsızlığını değil Arda'nın duygusunu anlamayı dile getirir. Olayda oylama ya da kural belirleme yoktur.
Kolay
18Sınıf meclisinde her öğrenciye görüşünü anlatması için iki dakikalık söz hakkı veriliyor. Can, süresi dolunca cümlesini tamamlayıp sözü bir sonraki arkadaşına bırakıyor; arkadaşları konuşurken de onların sözünü kesmiyor. Can'ın davranışı okulda demokrasinin hangi göstergesini yansıtır?
- A) Sınıf kurallarını arkadaşlarına sormadan tek başına belirleme
- B) Yalnız kendi görüşünü doğru kabul etme
- C) Hak ve sorumluluklarını bilip buna göre davranma
- D) Seçmeli dersleri öğrencilerle belirleme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hak ve sorumluluklarını bilip buna göre davranma
Can söz hakkını kullanmış, süresi dolunca başkalarının da konuşma hakkına saygı göstererek sözü bırakmıştır; bu, hak ve sorumluluklarını bilip buna göre davranmaktır ve ders kitabında okulda demokrasinin göstergeleri arasında sayılır. Kuralı tek başına koymak ve yalnız kendi görüşünü doğru saymak demokratik değildir. Seçmeli derslerin belirlenmesi katılımın bir örneğidir ama olayda böyle bir karar yoktur.
Orta
1920. yüzyılın ortalarına kadar ABD'nin bazı eyaletlerinde siyahlar beyazlarla aynı okullara gidemiyor, otobüslerde ayrı bölümlerde oturmak zorunda kalıyordu. Rosa Parks'ın 1955'te otobüste yerini beyaz bir yolcuya vermeyi reddetmesi, bu uygulamalara karşı geniş bir tepki başlattı. Metinde anlatılan uygulamalar demokrasinin karşılaştığı hangi soruna örnektir?
- A) Askerî darbe
- B) Savaş ve terör
- C) Irkçılık ve ayrımcılık
- D) Basın özgürlüğünün kısıtlanması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Irkçılık ve ayrımcılık
İnsanların ten rengi nedeniyle farklı muamele görmesi ırkçılık ve ayrımcılıktır; bu durum eşitlik ilkesine aykırıdır. Metinde yönetimi zorla ele geçirme ya da haber yapmanın engellenmesi gibi bir durum anlatılmadığı için diğer seçenekler bu örneğe uymaz.
Orta
20Bir ülkede hükûmeti eleştiren haberler yapan gazeteler kapatılıyor, muhabirlerin bazı olayları izlemesi yasaklanıyor. Halk, ülkede olup bitenleri yalnızca yönetimin izin verdiği kaynaklardan öğrenebiliyor. Bu ülkede öncelikle hangi hak ve özgürlük kısıtlanmıştır?
- A) Seyahat özgürlüğü
- B) Basın ve ifade özgürlüğü
- C) Mülkiyet hakkı
- D) Eğitim hakkı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Basın ve ifade özgürlüğü
Haber yapma ve bilgiyi topluma ulaştırma hakkı basın ve ifade özgürlüğüyle ilgilidir; bunun engellenmesi antidemokratik bir uygulamadır. Muhabirlerin bazı yerlere gitmesinin yasaklanması seyahat özgürlüğünü andırsa da asıl amaç haber yapılmasını engellemektir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.