8. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · Kader İnancı
Kader ve Kaza İnancı
- kader
- kaza
- takdir
- ilim
- irade
- kudret
- evrendeki düzen
Kader ile kaza arasındaki fark nedir?
Kader, Allah'ın sonsuz ilmi ve kudretiyle evrende gerçekleşecek her şeyi önceden bilmesi, takdir etmesi ve bir plana göre düzenlemesidir. Kaza ise ezelde bilinen ve takdir edilen şeyin, yeri ve zamanı gelince Allah tarafından yaratılması, gerçekleştirilmesidir. 'Kader' kelimesi sözlükte güç yetirmek, planlamak ve ölçü ile yapmak; 'kaza' ise hükmetmek, yaratmak ve gerçekleştirmek anlamlarına gelir. Yer çekimi kuvveti kaderle, yüksekten bırakılan bir cismin yere düşmesi ise kazayla ilgili bir örnektir. Kader ve kazaya iman, İslam'ın altı iman esasından biridir ve Allah'a imanın sonucudur. Allah'ın ilim, irade ve kudret sıfatları kaderle doğrudan ilişkilidir. Gece ile gündüzün ardışık gelmesi, mevsimler ve gezegenlerin yörüngeleri her şeyin bir ölçüye göre yaratıldığını gösterir. Kader önceden bilip planlama, kaza ise zamanı gelince gerçekleştirme anlamıyla birbirinden ayrılır.
Kader ve Kaza İnancı: konu anlatımı ve özeti
Evrende en küçük hücreden galaksilere kadar her şey bir ölçü ve düzen içindedir. Bu konu, bu düzeni anlatan kader ve kaza kavramlarını ve bu inancın neden imanın esaslarından biri olduğunu açıklıyor.
- Kader, Allah'ın sonsuz ilmiyle evrende olacak her şeyi önceden bilmesi, takdir etmesi ve bir plana göre düzenlemesidir. Yasa, plan, ölçü ve düzen kaderle ilgili kelimelerdir.
- Kaza, takdir edilen şeylerin yeri ve zamanı gelince Allah tarafından yaratılması, gerçekleştirilmesidir.
- Örnek: Yer çekimi yasası kaderle, yüksekten bırakılan bir cismin yere düşmesi kazayla ilgilidir.
- Kader ve kazaya iman, İslam'ın altı iman esasından biridir ve Allah'a imanın bir sonucudur.
- Allah'ın ilim (her şeyi bilmesi), irade (dilemesi) ve kudret (her şeye gücünün yetmesi) sıfatları kaderle doğrudan ilişkilidir.
- Gece ile gündüzün ardışık gelmesi, mevsimler, gezegenlerin yörüngeleri ve insan vücudunun kusursuz işleyişi her şeyin bir ölçüye göre yaratıldığını gösterir.
- Dünya; atmosferi, suyu, ısısı ve ışığıyla canlıların yaşamasına uygun yaratılmıştır.
Unutma: Kader "önceden bilip planlama", kaza ise "zamanı gelince gerçekleştirme" demektir; ikisini bu farkla ayırt et.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Kader ile kazayı ayırmanın en kolay yolu bir okul binasının yapılışını düşünmektir.
- Önce mimar binanın planını çizer: kaç kat olacak, pencereler nerede duracak. Bu plan kadere benzer.
- Sonra bina, plana uygun olarak zamanı gelince inşa edilir. Planın gerçekleşmesi kazaya benzer.
- Evrende de her şey bir ölçü ve düzene göre takdir edilmiştir (kader); takdir edilenler yeri ve zamanı gelince yaratılır (kaza).
Günlük hayattan: Suyun 100 °C'de kaynaması bir yasadır; bu kaderle ilgilidir. Ocaktaki çaydanlığın birazdan kaynaması ise kazayla ilgilidir.
Sık yapılan hata: "Kaza, trafik kazası gibi kötü bir olay demektir." Doğrusu: Dinî anlamda kaza, takdir edilen bir şeyin gerçekleşmesidir; iyi ya da kötü olması gerekmez.
Derinleş
Fen bilimleri dersinde öğrendiğin bir doğa yasasını seç (yer çekimi, suyun donması, mevsimlerin oluşumu gibi). Bu yasanın bir gün değişseydi hayatın nasıl etkileneceğini düşün ve bir senaryo yaz. Evrendeki düzenin ve ölçünün bilim insanlarının çalışmasını nasıl mümkün kıldığını, kader inancındaki "ölçü" kavramıyla karşılaştırarak tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
DKAB.8.1.1Allah’ın (cc) her şeyi bir ölçü ve düzene göre yarattığını kader ve kaza inancı bağlamında özetleyebilme
- a) Allah’ın (cc) her şeyi bir ölçü ve düzene göre yarattığını kader ve kaza inancı bağlamında inceler.
- b) Evrenin işleyişindeki ölçü ve düzeni gösteren örnekleri kader ve kaza bağlamında kendi hayatı için anlamlı hâle getirir.
- c) Kader ve kaza inancını doğru ve bilgiyi değiştirmeyecek şekilde kendi cümleleriyle yeniden ifade eder.
DKAB.8.1.2Kaderle ilgili kavramları açıklayabilme
- b) Kaderle ilgili kavramlar ve kader arasında parça-bütün ilişkisi kurar.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bilim insanları; suyun belirli bir sıcaklıkta kaynadığını, gezegenlerin yörüngelerinde düzenli döndüğünü ve tohumların uygun koşulda çimlendiğini gözlemleyerek kurallar keşfeder. Bu kurallar her yerde ve her zaman aynı şekilde işler, kendiliğinden değişmez. Din kültüründe Allah'ın evrene koyduğu bu yasalar hangi kavramla ifade edilir?
- A) Kaza
- B) Sünnetullah
- C) Tevekkül
- D) Cüzi irade
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sünnetullah
Allah'ın evrendeki düzeni sağlamak için koyduğu, değişmeyen fiziksel, biyolojik ve toplumsal yasalara sünnetullah denir. Kaza ise yasanın kendisi değil, bu yasalara göre tek tek olayların zamanı gelince gerçekleşmesidir.
Kolay
2Öğretmen tahtaya iki cümle yazıyor: “Bir tohumun hangi koşullarda filizleneceği önceden belirlenmiştir.” ve “Koşullar oluşunca tohum, belirlenen zamanda filizlenir.” Ardından öğrencilerden ikinci cümlenin hangi kavramla ilgili olduğunu bulmalarını istiyor. Öğrencilerin bulması gereken kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kader
- B) Kaza
- C) Ecel
- D) Sünnetullah
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kaza
İkinci cümle, önceden belirlenen şeyin zamanı gelince gerçekleşmesini anlatır; bu kazadır. Kader ise ilk cümledeki önceden belirleme ve ölçüdür; iki kavram birbirini tamamlar ama aynı şey değildir.
Kolay
3Zeynep, kavram haritası hazırlarken bir kutuya şu açıklamayı yazıyor: “Allah, evrende olacak her şeyi ezelî bilgisiyle önceden bilmiş, ölçüsünü ve zamanını belirlemiştir.” Arkadaşı Can ise bu açıklamanın, belirlenen şeyin zamanı gelince yaratılmasını anlattığını düşünüyor. Zeynep'in yazdığı açıklama hangi kavrama aittir?
- A) Kader
- B) Kaza
- C) Tevekkül
- D) Cüzi irade
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kader
Açıklama, Allah'ın her şeyi önceden bilip ölçüsünü ve zamanını belirlemesini anlatır; bu kaderdir. Can'ın düşündüğü kaza ise takdir edilen şeyin zamanı ve yeri gelince yaratılmasıdır; açıklamada yaratılma anından söz edilmez.
Kolay
4Melike, gece gökyüzünü izlerken gözle göremediği milyarlarca yıldızı, okyanusun dibindeki canlıları ve insanların içinden geçirdiklerini düşünüyor. Bunların hiçbirinin Allah'ın bilgisinin dışında kalmadığını hatırlıyor. Melike'nin hatırladığı düşünce Allah'ın hangi sıfatıyla ilgilidir?
- A) İlim
- B) İrade
- C) Kudret
- D) Hayat
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İlim
Görünen ve görünmeyen her şeyi bilmek Allah'ın ilim sıfatıdır. Kudret çekici bir çeldiricidir; ancak kudret Allah'ın her şeye gücünün yetmesidir, Melike ise bilmeyi düşünmektedir.
Kolay
5Günlük dilde “kaza” denince çoğu kişinin aklına trafik kazası gelir. Oysa bu kelimenin din kültüründeki terim anlamı farklıdır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi kazanın terim anlamıdır?
- A) Her şeyin önceden bilinip bir plana göre düzenlenmesi
- B) İnsanın başına beklenmedik anda gelen kötü olaylar
- C) İnsanın iki seçenekten birini tercih edebilme gücü
- D) Takdir edilen şeyin yeri ve zamanı gelince Allah tarafından yaratılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Takdir edilen şeyin yeri ve zamanı gelince Allah tarafından yaratılması
Kaza, ezelde bilinen ve takdir edilen şeyin zamanı ve yeri gelince Allah tarafından yaratılmasıdır. Her şeyin önceden bilinip planlanması ise kaderin tanımıdır.
Kolay
6Bir gün Cebrail (as) Hz. Peygamber'e gelerek iman hakkında soru sorar. Hz. Peygamber; Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine ve ahiret gününe imanı sayar. Bu hadise göre Hz. Peygamber'in bunlara eklediği iman esası hangisidir?
- A) Ramazan ayında oruç tutmak
- B) Hayrı ve şerriyle kadere inanmak
- C) Malının zekâtını vermek
- D) Gücü yetenin hacca gitmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hayrı ve şerriyle kadere inanmak
Hadiste Hz. Peygamber, diğer iman esaslarından sonra “hayrı ve şerriyle kadere inanmayı” sayar. Oruç, zekât ve hac ise iman esası değil, ibadettir.
Kolay
7Elif, sözlükte bir kelimenin anlamlarını şöyle buluyor: “güç yetirmek, biçimlendirmek, planlamak, ölçü ile yapmak, mukayese etmek.” Elif'in sözlükte anlamına baktığı kelime aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kader
- B) Kaza
- C) Tevekkül
- D) Rızık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kader
Kader kelimesi güç yetirmek, biçimlendirmek, planlamak ve ölçü ile yapmak anlamlarına gelir. Kaza ise hükmetmek, yaratmak ve gerçekleştirmek anlamındadır.
Kolay
8Fen dersinde Emre, kalbin dakikada ortalama 70 kez attığını, beynin bütün bedenin koordinasyonunu sağladığını ve her organın ayrı bir görevi olduğunu öğreniyor. Bu bilgilerden çıkarılabilecek en uygun sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İnsanın organlarını kendi isteğiyle çalıştırdığı
- B) İnsanın da bir ölçü ve düzene göre yaratıldığı
- C) Organların birbirinden habersiz ve düzensiz çalıştığı
- D) İnsan bedeninin evrendeki düzenden bağımsız olduğu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İnsanın da bir ölçü ve düzene göre yaratıldığı
Organların uyum içinde ve belirli bir ölçüyle çalışması, insanın da bir ölçü ve düzene göre yaratıldığını gösterir. Kalp gibi organlar insanın iradesiyle değil, kendiliğinden çalışır.
Kolay
9Fiziksel yasalar; madde ve enerjinin yapısı, değişimi, hareketi ve maddeler arasındaki ilişkilerle ilgilidir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi fiziksel bir yasaya örnektir?
- A) Bir kedinin yavrularını emzirmesi
- B) Isınan metal bir telin uzaması
- C) Kırlangıçların sonbaharda göç etmesi
- D) Adaletli toplumlarda huzurun artması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Isınan metal bir telin uzaması
Isınan metallerin genleşmesi, maddenin değişimiyle ilgili fiziksel bir yasadır. Hayvanların emzirmesi ve göçü canlılarla, toplumdaki huzur ise toplumla ilgili yasalara örnektir.
Kolay
10Zeynep, “Dünya, canlıların yaşamasına uygun yaratılmıştır.” başlıklı bir poster hazırlıyor. Posterin altına varlığın ve canlılığın temel şartlarını yazacak. Zeynep'in yazması gereken şartlar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kayalar, madenler, kum ve toprak
- B) Uydular, gök taşları ve kuyruklu yıldızlar
- C) Atmosfer, su, ısı ve ışık
- D) Yollar, köprüler, binalar ve fabrikalar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Atmosfer, su, ısı ve ışık
Ders kitabına göre atmosfer, su, ısı ve ışık, varlığın ve canlılığın temel şartlarıdır. Diğer seçeneklerde sayılanlar Dünya'nın yaşanabilir olmasının temel şartları olarak gösterilmez.
Kolay
11Öğretmen tahtaya şu ayeti yazıyor: “O; geceyi, gündüzü, Güneş'i, Ay'ı yaratandır. Her biri bir yörüngede yüzmektedir.” (Enbiya suresi, 33. ayet) Bu ayette belli bir ölçüye göre yaratıldığı vurgulanan durum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yağmurun gökten uygun ölçüde indirilmesi
- B) Yeryüzünde ölçüleri belli ürünlerin bitmesi
- C) Gök cisimlerinin belirli yörüngelerde hareket etmesi
- D) İnsana işitme duyusu ve gözler verilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gök cisimlerinin belirli yörüngelerde hareket etmesi
Ayette Güneş ve Ay'ın her birinin bir yörüngede yüzdüğü belirtilerek gök cisimlerinin hareketindeki ölçüye dikkat çekilir. Yağmur, ürünler ve duyular başka ayetlerde anlatılır.
Kolay
12Defne bir bulmacada şu ipucunu görüyor: “Yaratmak, hükmetmek, gerçekleştirmek, ortaya çıkarmak ve yerine getirmek bu kavramla ilgili ifadelerdir.” Defne'nin bulması gereken kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kaza
- B) Kader
- C) Ecel
- D) Hidayet
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kaza
Yaratmak, hükmetmek ve gerçekleştirmek kazayla ilgili ifadelerdir. Kaderle ilgili kelimeler ise yasa, plan, ölçü ve düzendir.
Kolay
13Can, Allah'ın evrene koyduğu yasaları anlatan bir sunum hazırlıyor. Sunumunda sünnetullahın üç gruba ayrıldığını belirtecek. Can'ın sunumuna yazması gereken gruplar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fiziksel, biyolojik ve toplumsal yasalar
- B) Ahlaki, ekonomik ve hukuki yasalar
- C) Yazılı, sözlü ve geleneksel yasalar
- D) Bireysel, ailevi ve siyasi yasalar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Fiziksel, biyolojik ve toplumsal yasalar
Sünnetullah; fiziksel, biyolojik ve toplumsal yasalar olmak üzere üç gruba ayrılır. Diğer seçeneklerdeki ayrımlar ders kitabında sünnetullahın grupları olarak yer almaz.
Kolay
14Yusuf, Allah'ın sıfatlarıyla ilgili kartlar hazırlıyor. Kartlardan birinin arkasına “Allah'ın dilemesi ve dilediğini yapması” yazıyor. Bu kartın ön yüzüne yazılması gereken sıfat aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İlim
- B) Kudret
- C) İrade
- D) Kaza
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İrade
Allah'ın dilemesi ve dilediğini yapması irade sıfatıdır. İlim her şeyi bilmesi, kudret ise her şeye gücünün yetmesidir.
Kolay
15Can, din kültürü kitabında Allah'ın evrendeki uyum ve düzeni sağlamak için koyduğu yasalara “sünnetullah” dendiğini okuyor. Öğretmeni bu yasaların başka bir adla da anıldığını söylüyor. Bu ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kelamullah
- B) Beytullah
- C) Resulullah
- D) Âdetullah
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Âdetullah
Allah'ın evrene koyduğu yasalara sünnetullah ya da âdetullah denir. Kelamullah Allah'ın sözü, Beytullah Kâbe, Resulullah ise Hz. Peygamber için kullanılır.
Kolay
16Aşağıdaki kelimelerden hangisi kaderle ilişkili kelimelerden biridir?
- A) Gerçekleştirmek
- B) Hükmetmek
- C) Ölçü
- D) Yerine getirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ölçü
Yasa, plan, ölçü, düzen ve ahenk kaderle ilişkili kelimelerdir. Gerçekleştirmek, hükmetmek ve yerine getirmek ise kazayla ilgilidir.
Kolay
17Meal okuyan Elif, bir açıklamada “kaza” kelimesinin Kur'an-ı Kerim'deki kullanımından söz edildiğini görüyor ve konuyu ders kitabından araştırıyor. Ders kitabına göre Kur'an-ı Kerim'de “kaza” kelimesi neyi anlatmak için kullanılır?
- A) İnsanların birbirleri hakkında verdikleri hükümleri
- B) Allah'ın bütün varlıklarla ilgili karar, emir ve fiillerini
- C) Evrende bir plana bağlı olmadan gelişen olayları
- D) Yalnız insanın başına gelen sıkıntı ve zorlukları
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Allah'ın bütün varlıklarla ilgili karar, emir ve fiillerini
Ders kitabına göre Kur'an-ı Kerim'de kaza kelimesi, Allah'ın tüm varlıklarla ilgili karar, emir ve fiillerini anlatmak için kullanılır. Kazayı yalnız başa gelen sıkıntılar sanmak, kelimenin günlük dildeki anlamıyla karıştırmaktır; evrende plansız gelişen olay düşüncesi de kader inancıyla bağdaşmaz.
Kolay
18Öğretmen tahtaya şu ayeti yazıyor: “Biz, gerçekten insanı en güzel bir biçimde yarattık.” (Tin suresi, 4. ayet) Ardından öğrencilerinden bu ayetteki vurguyu destekleyen bir örnek bulmalarını istiyor. Aşağıdaki örneklerden hangisi bu ayetteki vurguyu doğrudan destekler?
- A) Kalbin damarlar aracılığıyla bütün vücuda kan pompalaması
- B) İnsanların yaptığı demir köprülerin sıcakta genleşmesi
- C) Gezegenlerin kendilerine ait yörüngelerde hareket etmesi
- D) İnsanların ektiği tohumların yağmurla birlikte filizlenmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kalbin damarlar aracılığıyla bütün vücuda kan pompalaması
Ayet insanın yaratılışındaki mükemmelliği vurgular. Ders kitabı buna beynin bedenin koordinasyonunu sağlamasını, kalbin kan pompalamasını ve organların ayrı ayrı işlevlerini örnek verir. Köprünün genleşmesi, gezegenlerin hareketi ve tohumun filizlenmesi de evrendeki ölçüyü gösterir; ancak bunlar insanın yapısıyla ilgili örnekler değildir.
Orta
19Sena, bir belgeselde gezegenlerin yörüngelerinde çarpışmadan döndüğünü, mevsimlerin her yıl sırayla geldiğini öğreniyor. Sonra defterine şu ayeti yazıyor: “Yedi göğü birbiriyle tam bir uygunluk içinde yaratan O'dur. Rahman'ın yaratışında hiçbir uyumsuzluk göremezsin…” (Mülk suresi, 3. ayet) Sena'nın izlediği belgesel ile bu ayet arasındaki ortak vurgu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İnsanın davranışlarını kendi iradesiyle seçmesi
- B) Rızkın helal yoldan çalışılarak kazanılması
- C) Tedbir aldıktan sonra Allah'a güvenilmesi
- D) Evrendeki her şeyin bir ölçü ve düzenle yaratılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Evrendeki her şeyin bir ölçü ve düzenle yaratılması
Hem belgeseldeki gözlemler hem de ayet, evrende kusursuz bir ölçü ve düzen bulunduğunu gösterir. Tedbir ve tevekkül de kader konusuyla ilgilidir; ancak ne ayette ne de belgeselde insanın alacağı önlemlerden söz edilir.
Orta
20Ödevi için gözlem yapan Barış şunları not ediyor: Kutup ayısının kalın bir kürkü vardır. Çöl bitkilerinin yaprakları küçük ve kalındır. Kırlangıçlar sonbaharda sıcak bölgelere göç eder. Barış'ın notlarındaki örnekler sünnetullahın hangi türüne aittir?
- A) Biyolojik yasalar
- B) Fiziksel yasalar
- C) Toplumsal yasalar
- D) Ahlaki yasalar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Biyolojik yasalar
Notlardaki örneklerin hepsi canlıların yapısı ve çevreye uyumuyla ilgilidir; bunlar biyolojik yasalardır. Göç ve sıcaklık gibi ifadeler fiziksel yasaları düşündürebilir; ancak fiziksel yasalar cansız varlıklarla ilgili düzeni (kaynama, yer çekimi gibi) anlatır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.