20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• İTA.8.1.1Mustafa Kemal’in doğduğu dönemde Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu siyasi, sosyal ve ekonomik durumu neden ve sonuçlarıyla yorumlayabilme

  • a) Mustafa Kemal’in doğduğu dönemde Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu siyasi, sosyal ve ekonomik duruma ilişkin koşulları inceler.
  • b) Mustafa Kemal’in doğduğu dönemde Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu siyasi, sosyal ve ekonomik durumu kendi cümleleriyle yeniden ifade eder.

1. Kolay

   1Bir öğrenci ödevinde bir olayı şöyle anlatıyor: Olay 18. yüzyılın sonunda Avrupa'da bir krallığa karşı başladı. Yaydığı fikirlerden biri, aynı dili konuşan ve ortak bir geçmişi paylaşan insanların kendi devletlerini kurması gerektiğiydi. Bu fikir, birçok farklı halkı barındıran imparatorluklarda ayrılık hareketlerini hızlandırdı. Öğrencinin anlattığı olay hangisidir?

   • AA) Fransız İhtilali
   • BB) Sanayi İnkılabı
   • CC) Reform Hareketi
   • DD) Rönesans
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Fransız İhtilali

   1789'da başlayan Fransız İhtilali milliyetçilik, eşitlik ve özgürlük fikirlerini yaymış; bu fikirler çok uluslu Osmanlı Devleti'nde azınlık isyanlarını artırmıştır. Sanayi İnkılabı da aynı yüzyılda başlamıştır; ancak o, üretimde makineleşmeyi getiren ekonomik bir gelişmedir, milliyetçilik fikrini yaymamıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Sınıf panosuna 19. yüzyıl Osmanlı yeniliklerini gösteren bir zaman şeridi asılmış: 1839 Tanzimat Fermanı, 1856 Islahat Fermanı, 1908 II. Meşrutiyet'in ilanı. Öğretmen, Türk tarihinin ilk anayasası olan ve seçilmiş temsilcilerden oluşan bir meclisin açılmasını sağlayan belgenin şeritte eksik olduğunu söylüyor. Şeride eklenmesi gereken belge ve yılı hangisidir?

   • AA) Kanun-i Esasi – 1908
   • BB) Kanun-i Esasi – 1876
   • CC) Teşkilat-ı Esasiye – 1921
   • DD) Islahat Fermanı – 1876
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Kanun-i Esasi – 1876

   Kanun-i Esasi 1876'da ilan edilmiş, böylece I. Meşrutiyet başlamış ve Meclis-i Mebusan açılmıştır. 1908'de Kanun-i Esasi yeniden yürürlüğe girdiği için bu yıl çekici görünür; ancak 1908, anayasanın ilk ilan edildiği yıl değil II. Meşrutiyet'in yılıdır ve zaten şeritte yer almaktadır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Bir gazete arşivinde 1910'larda yazılmış şu görüş bulunuyor: "Bir devleti ayakta tutan; dili, kültürü ve ülküsü ortak olan bir topluluktur." Bu görüşü savunan aydınlar, bu dönemde Türk dilini sadeleştirmek ve Türk kültürünü canlandırmak için dernekler ve dergiler kurmuştu. Bu görüş hangi fikir akımına aittir?

   • AA) Türkçülük
   • BB) Osmanlıcılık
   • CC) İslamcılık
   • DD) Batıcılık
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Türkçülük

   Devletin dil, kültür ve ülkü birliği olan bir millete dayanması gerektiğini savunan akım Türkçülüktür; Ziya Gökalp ve Mehmet Emin Yurdakul bu akımın önemli temsilcileridir. Osmanlıcılık da devleti bir arada tutmayı amaçlar; ancak dil ve kültür birliğini değil, farklı halkların eşit vatandaşlığını esas alır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Bir müzede 1880'lerden kalma bir vergi makbuzu sergileniyor. Makbuzda tuz, ipek ve damga gelirlerinin Osmanlı hazinesine değil, yabancı alacaklılar adına çalışan bir kuruma ödendiği yazıyor. Rehber, devletin borçlarını ödeyemez hâle gelmesinin bu kurumun doğmasına yol açtığını anlatıyor. Makbuzda sözü edilen kurum hangisidir?

   • AA) Maliye Nezareti
   • BB) Meclis-i Mebusan
   • CC) Düyun-u Umumiye
   • DD) Divan-ı Hümayun
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Düyun-u Umumiye

   Osmanlı'nın ödeyemediği dış borçları toplamak için 1881'de kurulan Düyun-u Umumiye, tuz, ipek, damga gibi gelirleri doğrudan alacaklılar adına topluyordu. Maliye Nezareti de vergi toplayan bir kurumdur; ancak Osmanlı'nın kendi kurumudur, makbuzda ise gelirin devlet hazinesine gitmediği belirtilmiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Katolik kilisesinin siyasi ve bilimsel alanlarda elinde tuttuğu güçten rahatsız olan toplum, Almanya'da bir hareket başlattı. Bu hareket kısa sürede Avrupa'ya yayıldı ve kilisenin gücü azaldı. Metinde sözü edilen hareket aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Rönesans
   • BB) Coğrafi Keşifler
   • CC) Reform
   • DD) Fransız İhtilali
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Reform

   Kilisenin gücüne tepki olarak Almanya'da başlayan hareket Reform'dur. Rönesans da kiliseyi sarsmıştır ama bilim, sanat ve düşüncedeki yeniden doğuşu ifade eder.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Ders kitabında şu bilgi yer alıyor: “Kilise yönetiminin gücünü kaybetmesinin ardından 17 ve 18. yüzyıllarda Avrupa'da bilim ve teknoloji hızla ilerledi.” Avrupa tarihinde bu yüzyıllara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Aydınlanma Çağı
   • BB) Orta Çağ
   • CC) Keşifler Çağı
   • DD) Meşrutiyet Dönemi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Aydınlanma Çağı

   17 ve 18. yüzyıllarda bilim ve teknolojinin hızla ilerlediği dönem Aydınlanma Çağı'dır. Orta Çağ ise kilisenin baskın olduğu, “karanlık” diye anılan dönemdir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Bir sözlükte bir kavram şöyle açıklanıyor: “Yeniden doğuş anlamına gelir. Bu dönemde Avrupa'da akıl ve bilim ön plana çıkmış, kilisenin savunduğu skolastik düşünce sarsılmıştır.” Sözlükte açıklanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Rönesans
   • BB) Reform
   • CC) Meşrutiyet
   • DD) Sömürgecilik
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Rönesans

   “Yeniden doğuş” anlamına gelen ve akıl ile bilimi öne çıkaran dönem Rönesans'tır. Reform ise Katolik kilisesine karşı Almanya'da başlayan dinî alandaki harekettir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Bir müze panosunda şu bilgi yazıyor: “Bu fikir akımı farklı ırklardan Müslümanları birleştirip kalkındırmayı amaçladı. II. Abdülhamit, Cevdet Paşa ve Mehmet Âkif bu akımı destekledi.” Panoda tanıtılan fikir akımı aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Batıcılık
   • BB) Osmanlıcılık
   • CC) İslamcılık
   • DD) Türkçülük
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) İslamcılık

   Müslümanları birleştirmeyi amaçlayan ve II. Abdülhamit'in desteklediği akım İslamcılıktır. Osmanlıcılık ise din ayrımı yapmadan herkesi birleştirmeyi amaçlar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Elif, tarih dersinde şu notu alıyor: “Bu düşünceye göre devletin kurtuluşu, bilim ve teknolojide ilerlemiş olan Batı'yı örnek almaktır. Tevfik Fikret bu görüşü savunanlardandır.” Elif'in not aldığı fikir akımı aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Batıcılık
   • BB) İslamcılık
   • CC) Osmanlıcılık
   • DD) Türkçülük
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Batıcılık

   Kurtuluşu Batı'yı örnek almakta gören ve Tevfik Fikret'in savunduğu akım Batıcılıktır. İslamcılık ise Müslümanları birleştirmeyi amaçlar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    1015. yüzyılda Avrupalı gemiciler gelişen gemi yapımı ve pusula gibi yön bulma araçları sayesinde okyanuslara açıldı; Amerika kıtasına ve Hindistan'a ulaşan yeni ticaret yolları buldular. Avrupa'da yaşanan bu gelişmelere ne ad verilir?

    • AA) Coğrafi Keşifler
    • BB) Reform hareketleri
    • CC) Aydınlanma Çağı
    • DD) Sanayi İnkılabı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Coğrafi Keşifler

    Okyanuslara açılıp yeni kıtalara ve ticaret yollarına ulaşılması Coğrafi Keşifler olarak adlandırılır. Sanayi İnkılabı ise makineleşme ve seri üretimle ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Can, ödevinde şu cümleyi yazıyor: “1909'da İstanbul'da meşrutiyet karşıtı bir ayaklanma çıktı; Selanik'ten gelen bir ordu bu ayaklanmayı bastırdı.” Can'ın sözünü ettiği ayaklanmayı bastıran ordu aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Kuva-yı Milliye
    • BB) Yeniçeri Ocağı
    • CC) 5. Ordu
    • DD) Hareket Ordusu
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Hareket Ordusu

    31 Mart Vakası'nı Selanik'ten gelen Hareket Ordusu bastırmıştır. Kuva-yı Milliye çok daha sonra, Millî Mücadele yıllarında kurulan halk kuvvetleridir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Bir tarih dergisinde şu cümle var: “Sömürgecilik yarışında Avrupa devletleri arasında iki ülke öne geçti; dünyanın pek çok yerinde ham madde kaynaklarını ve pazarları denetimleri altına aldılar.” Metinde sözü edilen iki ülke aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Almanya ve İtalya
    • BB) İngiltere ve Fransa
    • CC) Rusya ve Avusturya
    • DD) İspanya ve Yunanistan
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) İngiltere ve Fransa

    Sömürgecilik yarışında İngiltere ve Fransa önde gitmiştir. Almanya ve İtalya siyasi birliklerini geç kurdukları için bu yarışa geç katılmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Zeynep, sınıf panosu için 1911–1912 yıllarına ait bir kart hazırlıyor: “İtalya, Osmanlı toprağı olan bu yere saldırdı. Osmanlı Devleti burayı Uşi Antlaşması ile kaybetti.” Kartta sözü edilen yer aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Trablusgarp
    • BB) Selanik
    • CC) Manastır
    • DD) Girit
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Trablusgarp

    İtalya 1911'de Trablusgarp'a saldırmış, burası 1912'deki Uşi Antlaşması ile kaybedilmiştir. Selanik ve Manastır ise Mustafa Kemal'in öğrenim gördüğü Balkan şehirleridir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Buhar gücüyle çalışan makineler icat edilince küçük üretim tesislerinin yerini büyük fabrikalar aldı ve ürünler çok sayıda, hızla üretilmeye başlandı. Avrupa'da yaşanan bu değişim aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?

    • AA) Aydınlanma Çağı
    • BB) Rönesans
    • CC) Sanayi İnkılabı
    • DD) Coğrafi Keşifler
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Sanayi İnkılabı

    Buhar gücü, makineleşme ve seri üretimle gelen değişim Sanayi İnkılabı'dır. Aydınlanma Çağı bu gelişmeye zemin hazırlayan bilimsel ilerleme dönemidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Ders kitabına göre Fransız İhtilali'nden sonra Osmanlı Devleti'nde bağımsızlık isteğiyle çıkan isyanlar ilk olarak belli bir bölgede başlamıştır. Bu bölge aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Kafkasya
    • BB) Balkanlar
    • CC) Kuzey Afrika
    • DD) Arap Yarımadası
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Balkanlar

    Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik fikriyle bağımsızlık isyanlarının ilk başladığı yer Balkanlardır. Sırp, Rum ve Bulgar gibi topluluklar bu bölgede yaşıyordu.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    161789'da Fransa'da başlayan bir olay, “Her millet kendi devletini kurabilir.” düşüncesini dünyaya yaydı. Bu olayın yaydığı fikirler en çok aşağıdaki devletlerden hangisini olumsuz etkilemiştir?

    • AA) Tek bir milletten oluşan küçük krallıklar
    • BB) Okyanusta yeni kurulan ada devletleri
    • CC) Pek çok milleti barındıran Osmanlı Devleti
    • DD) Sömürge yarışında öne geçen İngiltere
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Pek çok milleti barındıran Osmanlı Devleti

    Milliyetçilik fikri, içinde pek çok farklı milleti barındıran çok uluslu devletleri parçalanma tehlikesiyle karşı karşıya bırakmıştır. Tek milletten oluşan devletler bu fikirden bu kadar zarar görmemiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Deniz, Osmanlı Devleti'nin güç kaybettiği yüzyıllarda yaşanan bazı gelişmeleri kartlara yazıyor ve kartları "siyasi" ve "ekonomik" yazılı iki kutuya ayırıyor. Aşağıdaki kartlardan hangisi "ekonomik" yazılı kutuya konulmalıdır?

    • AA) Balkanlarda yaşayan milletlerin bağımsızlık isteğiyle Osmanlı yönetimine karşı ayaklanması
    • BB) Kanun-i Esasi'nin ilan edilmesiyle I. Meşrutiyet Dönemi'nin başlaması
    • CC) Akdeniz limanlarının ticaretteki önemini yitirmesiyle vergi gelirinin azalması
    • DD) Hareket Ordusunun İstanbul'da çıkan ayaklanmayı bastırması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Akdeniz limanlarının ticaretteki önemini yitirmesiyle vergi gelirinin azalması

    Coğrafi Keşiflerle yeni ticaret yolları bulununca Akdeniz limanları ticari önemini yitirdi ve Osmanlı Devleti vergi kaybına uğradı; bu, devletin gelirleriyle ilgili ekonomik bir gelişmedir. Azınlık isyanları, meşrutiyetin ilanı ve 31 Mart Vakası'nın bastırılması ise yönetim ve devlet düzeniyle ilgili siyasi gelişmelerdir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Fransız İhtilali milliyetçilik, hürriyet ve eşitlik gibi düşünceleri dünyaya yaydı. Bu düşüncelerin her biri Osmanlı Devleti'nde farklı gelişmelerle ilişkilendirilir. Aşağıdaki gelişmelerden hangisi "eşitlik" düşüncesiyle doğrudan ilgilidir?

    • AA) Islahat Fermanı ile gayrimüslimlere Müslümanlarla aynı hakların tanınması
    • BB) Balkanlarda yaşayan milletlerin kendi devletlerini kurmak için ayaklanması
    • CC) Borçların ödenememesi üzerine Düyun-u Umumiye'nin kurulması
    • DD) İtalya'nın saldırdığı Trablusgarp'ın Uşi Antlaşması'yla bırakılması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Islahat Fermanı ile gayrimüslimlere Müslümanlarla aynı hakların tanınması

    Islahat Fermanı (1856) gayrimüslimlere Müslümanlarla eşit haklar tanımıştır; bu düzenleme eşitlik düşüncesiyle ilgilidir. Balkanlardaki isyanlar "Her millet kendi devletini kurabilir." anlayışına, yani milliyetçiliğe dayanır. Düyun-u Umumiye'nin kurulması dış borçlarla, Trablusgarp'ın kaybı ise İtalya'nın saldırısıyla ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    191913'te İstanbul'da yaşayan bir öğretmenin temsilî günlüğünden: "Yıllarca bütün halkları eşit vatandaşlar olarak bir arada tutmaya çalıştık. Oysa son savaşta birlikte yaşadığımız topluluklar devletten ayrıldı, Arnavutlar bile bağımsızlık ilan etti. Artık aydınlarımız başka bir fikre yöneliyor." Günlükte geçerliliğini yitirdiği anlatılan fikir akımı hangisidir?

    • AA) Osmanlıcılık
    • BB) İslamcılık
    • CC) Batıcılık
    • DD) Türkçülük
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Osmanlıcılık

    Farklı halkları eşit vatandaşlıkla bir arada tutmayı amaçlayan Osmanlıcılık, Balkan Savaşları'nda Balkan halklarının devletten ayrılmasıyla geçerliliğini yitirmiştir. Türkçülük de günlükteki döneme ait bir akımdır; ancak geçerliliğini yitiren değil, bu dönemden sonra öne çıkan akımdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Sanayi İnkılabı'ndan sonra Avrupa fabrikalarında üretim hızla arttı. Avrupalı devletler sanayisi gelişmemiş ülkelerden ucuza ham madde alıp ürettikleri malları yine bu ülkelere yüksek fiyatla satmaya başladı. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin ortaya çıkmasına yol açmıştır?

    • AA) Reform hareketi
    • BB) Sömürgecilik
    • CC) Meşrutiyet yönetimi
    • DD) Skolastik düşünce
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Sömürgecilik

    Ucuz ham madde ve yeni pazar arayışı, sanayileşmiş Avrupa devletlerini başka ülkeleri ekonomik ve siyasi olarak denetim altına almaya yöneltmiş, böylece sömürgecilik yaygınlaşmıştır. Meşrutiyet yönetimi de aynı yüzyılın konusudur; ancak o bir yönetim biçimidir, ham madde ve pazar arayışıyla ilgili değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner