8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Bir Kahraman Doğuyor
Genç Komutan Mustafa Kemal
- trablusgarp savaşı
- uşi antlaşması
- balkan savaşları
- londra antlaşması
- hareket ordusu
- vatan ve hürriyet cemiyeti
- derne
- tobruk
Mustafa Kemal I. Dünya Savaşı'ndan önce hangi görevlerde bulundu?
Mustafa Kemal, I. Dünya Savaşı'na kadar Şam'daki 5. Orduda, 31 Mart Vakası'nı bastıran Hareket Ordusunda ve Trablusgarp Savaşı'nda görev yaptı. Şam'da görevdeyken Vatan ve Hürriyet Cemiyetini kurdu. 1909'da 31 Mart Vakası'nı bastıran Hareket Ordusunun kurmay başkanıydı. 1911'deki Trablusgarp Savaşı'nda Mısır İngiliz kontrolünde olduğu için kara yolu kapalıydı; Mustafa Kemal gizlice bölgeye gidip yerli halkı örgütledi, Tobruk ve Derne'de başarılar kazandı. Balkan Savaşları çıkınca İtalya ile 1912'de Uşi Antlaşması imzalandı ve Trablusgarp ile fiilen On İki Ada kaybedildi. I. Balkan Savaşı'nda Balkan devletleri birleşip Osmanlı'ya saldırdı; 1913 Londra Antlaşması ile Midye-Enez hattının batısı kaybedildi. II. Balkan Savaşı'nda Osmanlı Edirne'yi geri aldı. Trablusgarp'ta kara yolunun kapalı olmasının nedeni, Mısır'ın İngiltere'nin elinde bulunmasıydı.
Genç Komutan Mustafa Kemal: konu anlatımı ve özeti
Mustafa Kemal'in farklı cephelerdeki başarıları, onun milletçe lider olarak benimsenmesinin yolunu açtı. Bu konu, I. Dünya Savaşı'na kadar üstlendiği görevleri ve katıldığı savaşları anlatıyor.
- Şam'daki 5. Orduda görev yaptı ve burada Vatan ve Hürriyet Cemiyetini kurdu.
- 1909'da 31 Mart Vakası'nı bastıran Hareket Ordusunun kurmay başkanıydı.
- Trablusgarp Savaşı (1911): Mısır İngiliz kontrolünde olduğu için kara yolu kapalıydı; Mustafa Kemal gizlice gidip yerli halkı örgütledi, Tobruk ve Derne'de başarılar kazandı.
- Balkan Savaşları çıkınca İtalya ile Uşi Antlaşması (1912) imzalandı; Trablusgarp ve fiilen On İki Ada kaybedildi.
- I. Balkan Savaşı'nda Balkan devletleri birleşip Osmanlı'ya saldırdı; Londra Antlaşması (1913) ile Midye-Enez hattının batısı kaybedildi.
- II. Balkan Savaşı'nda Balkan devletleri kendi aralarında savaştı; Osmanlı Edirne'yi geri aldı.
- Sonuçta Balkanlardaki yüzyıllık hâkimiyet sona erdi, pek çok Türk Anadolu'ya göç etmek zorunda kaldı.
Unutma: Trablusgarp'ta kara yolunun kapalı olmasının nedeni, Mısır'ın İngiltere'nin elinde olmasıdır; neden-sonuç sorularında bu bağlantı sık sorulur.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Mustafa Kemal'in görevlerini sırasıyla bir harita üzerinde takip et.
- Şam (5. Ordu): Vatan ve Hürriyet Cemiyetini kurdu.
- 1909, İstanbul: 31 Mart Vakası'nı bastıran Hareket Ordusunun kurmay başkanıydı.
- 1911, Trablusgarp: İtalya saldırınca gizlice bölgeye gitti, yerli halkı örgütledi; Tobruk ve Derne'de başarı kazandı.
- 1912, Uşi Antlaşması: Balkan Savaşları çıkınca Osmanlı İtalya ile barış yapmak zorunda kaldı; Trablusgarp kaybedildi.
- Balkan Savaşları: Birincisinde Rumeli'nin büyük kısmı kaybedildi, ikincisinde Edirne geri alındı.
Neden gizlice? Trablusgarp'a kara yolu Mısır'dan geçiyordu ve Mısır İngiltere'nin denetimindeydi; İngiltere geçişe izin vermedi.
Günlük hayattan: Okula giden yolun kapandığını düşün; başka bir yoldan, belki de kimseye görünmeden gitmen gerekir. Trablusgarp'a giden subaylar da böyle yol buldu.
Sık yapılan hata: "Trablusgarp, İtalya'ya karşı savaş kaybedildiği için bırakıldı." Doğrusu: Balkan Savaşları'nın çıkması üzerine Osmanlı, iki cephede birden savaşamayacağı için Uşi Antlaşması'nı imzaladı.
Derinleş
Bir haritada İstanbul'dan Trablusgarp'a giden kara ve deniz yollarını çiz; bu yollar üzerindeki engelleri göster. Kısıtlı imkânlarla güçlü bir orduya karşı koymanın yolları neler olabilir? Trablusgarp'ta halkı örgütleme deneyiminin, yıllar sonra Millî Mücadele'de Anadolu halkını örgütlemeye nasıl yansımış olabileceğini tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
İTA.8.1.2Çocuk, komutan ve devlet adamı olarak Atatürk’ün hayatına ilişkin oluşturduğu özgün ürünleri paylaşabilme
- b) Çocuk, komutan ve devlet adamı olarak Atatürk’ün hayatına ilişkin oluşturacağı ürün için belirlediği kaynaklardan bilgi toplar.
- d) Çocuk, komutan ve devlet adamı olarak Atatürk’ün hayatına ilişkin oluşturacağı ürün için kullanacağı kaynaklardaki bilgileri yorumlar.
İTA.8.1.3Mustafa Kemal’in kişilik özelliklerini özetleyebilme
- b) Mustafa Kemal’in kişilik özelliklerini kendi cümleleri ile ifade eder.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
11911'de İtalya, Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'daki toprağı Trablusgarp'a asker çıkardı. Mustafa Kemal gönüllü olarak bölgeye geçti; yerli halkı örgütleyerek Akdeniz kıyısındaki iki şehirde İtalyanlara karşı başarılı çarpışmalar yaptı. Mustafa Kemal'in bu savaşta başarı kazandığı yerler hangileridir?
- A) Tobruk ve Derne
- B) Anafartalar ve Conkbayırı
- C) Muş ve Bitlis
- D) Maraş ve Antep
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tobruk ve Derne
Mustafa Kemal, Trablusgarp Savaşı'nda Tobruk ve Derne'de İtalyanlara karşı başarılar kazanmıştır. Anafartalar ve Conkbayırı da onun zafer kazandığı yerlerdir; ancak bunlar Kuzey Afrika'da değil, I. Dünya Savaşı'nda Çanakkale Cephesi'ndedir.
Kolay
2Ekim 1912'de Balkan devletleri Osmanlı'ya saldırmaya hazırlanırken İstanbul yönetimi, Kuzey Afrika'daki savaşı hızla bitirmek zorunda kaldı. İsviçre'de imzalanan antlaşmayla Trablusgarp İtalya'ya bırakıldı. Sözü edilen antlaşma hangisidir?
- A) Uşi Antlaşması
- B) Londra Antlaşması
- C) İstanbul Antlaşması
- D) Atina Antlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Uşi Antlaşması
Balkan Savaşı'nın başlaması üzerine 1912'de İtalya ile Uşi Antlaşması imzalanmış ve Trablusgarp İtalya'ya bırakılmıştır. Londra Antlaşması da aynı dönemde imzalanmıştır; ancak o 1913'te I. Balkan Savaşı'nı bitiren antlaşmadır.
Kolay
3Kurmay yüzbaşı olarak Şam'daki 5. Orduya atanan Mustafa Kemal, burada yönetimin ve ordunun durumundan rahatsız olan birkaç subayla gizlice buluşmaya başladı. Bu subaylar, meşruti yönetimin yeniden kurulması ve vatanın kurtarılması için çalışmayı amaçlıyordu. Mustafa Kemal'in bu çevreyle Şam'da kurduğu cemiyet hangisidir?
- A) İttihat ve Terakki Cemiyeti
- B) Millî Kongre Cemiyeti
- C) Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
- D) Vatan ve Hürriyet Cemiyeti
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Vatan ve Hürriyet Cemiyeti
Mustafa Kemal 1906'da Şam'da arkadaşlarıyla Vatan ve Hürriyet Cemiyetini kurmuştur. İttihat ve Terakki de meşrutiyeti amaçlayan bir örgüttür ve Mustafa Kemal'in cemiyeti daha sonra onunla birleşmiştir; ancak Şam'da kurduğu cemiyet bu değildir.
Kolay
4Ekim 1912'de dört Balkan devleti, Osmanlı'nın Trablusgarp'ta savaşmasını fırsat bilerek birleşti. Rusya'nın desteklediği bu ittifak kısa sürede Osmanlı ordusunu İstanbul'a yakın Çatalca'ya kadar geri çekilmek zorunda bıraktı. Osmanlı'ya birlikte saldıran bu devletler hangileridir?
- A) Bulgaristan, Yunanistan, Sırbistan, Karadağ
- B) Bulgaristan, Romanya, Sırbistan, Arnavutluk
- C) Yunanistan, İtalya, Sırbistan, Karadağ
- D) Almanya, Avusturya, Sırbistan, Rusya
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bulgaristan, Yunanistan, Sırbistan, Karadağ
I. Balkan Savaşı'nda Bulgaristan, Yunanistan, Sırbistan ve Karadağ birlikte Osmanlı'ya saldırmıştır. Romanya'nın bulunduğu seçenek çekicidir; ancak Romanya bu savaşa değil, II. Balkan Savaşı'na Bulgaristan'a karşı katılmıştır; Arnavutluk ise bu savaş sırasında bağımsızlığını ilan etmiştir.
Kolay
5Mustafa Kemal, 1907'de Şam'dan merkezi Manastır'da bulunan bir ordunun karargâhına atandı ve burada Şark Demiryolu Müfettişliği görevini de yürüttü. Mustafa Kemal'in bu dönemde görev yaptığı ordu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 5. Ordu
- B) Hareket Ordusu
- C) Kuva-yı Milliye
- D) 3. Ordu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 3. Ordu
Merkezi Manastır'da bulunan ordu 3. Ordudur. 5. Ordu Şam'daki ilk görev yeridir; Hareket Ordusu ise 1909'da 31 Mart Vakası için kurulmuştur.
Kolay
6Ders kitabına göre Mustafa Kemal, Şam'da küçük rütbeli bir subay olduğu hâlde kendisini herkese saydırmış, görevlerini üstün başarıyla yerine getirmiş ve komutanlarının sevgisini kazanmıştır. Bu bilgi Mustafa Kemal'in hangi özelliğini öne çıkarır?
- A) Görevine bağlılığı ve başarısı
- B) Rütbesi yüksek olduğu için sözünün dinlenmesi
- C) Görevlerini başkalarına devretmesi
- D) Komutanlarıyla sürekli anlaşmazlık yaşaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Görevine bağlılığı ve başarısı
Rütbesi küçük olduğu hâlde başarısıyla saygı ve sevgi kazanması görevine bağlılığını gösterir. Rütbesi yüksek olduğu için dinlendiği yargısı metinle çelişir.
Kolay
7Harp Akademisini bitiren Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal, stajını yapmak üzere ilk olarak bir orduya atandı. Bu ordunun merkezi, o dönemde Arap aşiretlerinin karışıklık çıkardığı bir şehirdeydi. Mustafa Kemal'in ilk görev yeri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şam'daki 5. Ordu
- B) Manastır'daki 3. Ordu
- C) İstanbul'daki Genelkurmay
- D) Selanik'teki 38. Piyade Alayı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şam'daki 5. Ordu
Mustafa Kemal stajı için merkezi Şam'da bulunan 5. Orduya atanmıştır. Manastır'daki 3. Orduya ise 1907'de, daha sonra atanmıştır.
Kolay
8II. Balkan Savaşı sırasında Osmanlı ordusu, I. Balkan Savaşı'nda kaybedilen önemli bir şehri Bulgaristan'dan kısa sürede geri aldı. Geri alınan bu şehir aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Selanik
- B) Edirne
- C) Manastır
- D) Derne
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Edirne
Osmanlı ordusu II. Balkan Savaşı'nda Bulgaristan'dan Edirne'yi geri almıştır. Selanik ve Manastır ise Balkan Savaşları'nda kaybedilip geri alınamamıştır.
Kolay
9Ders kitabına göre I. Balkan Savaşı'nın yarattığı kargaşa ortamından yararlanan bir Balkan halkı bu dönemde bağımsızlığını ilan etti. Bağımsızlığını ilan eden bu devlet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mısır
- B) Trablusgarp
- C) Arnavutluk
- D) Suriye
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Arnavutluk
I. Balkan Savaşı'nın kargaşasından yararlanan Arnavutluk bağımsızlığını ilan etmiştir. Trablusgarp ise İtalya'ya bırakılmıştır, bağımsız olmamıştır.
Kolay
10Ekim 1912'de Bulgaristan, Yunanistan, Sırbistan ve Karadağ birleşerek Balkanlardaki Osmanlı topraklarına saldırdı. Tarihe geçen bu savaş aşağıdakilerden hangisidir?
- A) II. Balkan Savaşı
- B) I. Balkan Savaşı
- C) Trablusgarp Savaşı
- D) Birinci Dünya Savaşı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) I. Balkan Savaşı
Dört Balkan devletinin birleşip Osmanlı'ya saldırdığı savaş I. Balkan Savaşı'dır. II. Balkan Savaşı'nda ise Balkan devletleri birbirleriyle savaşmıştır.
Kolay
11Aralık 1911'de Mustafa Kemal, Ethem Paşa'nın yerine Trablusgarp'taki bir bölgenin komutanlığına getirildi. Burada yerel kuvvetlerle İtalyanlara baskınlar düzenledi. Mustafa Kemal'in Ethem Paşa'dan devraldığı komutanlık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şam 5. Ordu Komutanlığı
- B) Tobruk Bölgesi Komutanlığı
- C) Edirne Komutanlığı
- D) Selanik Redif Tümeni Kurmay Başkanlığı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tobruk Bölgesi Komutanlığı
Mustafa Kemal, 19 Aralık 1911'de Ethem Paşa'nın yerine Tobruk Bölgesi Komutanlığına getirilmiştir. Derne'ye ise bundan sonra geçmiştir.
Kolay
12Ders kitabına göre Mustafa Kemal, Trablusgarp'ta bulunduğu sırada 27 Kasım 1911'de bir üst rütbeye yükseldi. Mustafa Kemal'in bu tarihte yükseldiği rütbe aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Binbaşı
- B) Yüzbaşı
- C) Albay
- D) Paşa
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Binbaşı
Mustafa Kemal, Trablusgarp'ta 27 Kasım 1911'de binbaşı rütbesine yükselmiştir. Yüzbaşılık, Harp Akademisinden mezun olduğunda sahip olduğu rütbedir.
Kolay
131909'da İstanbul'da çıkan meşrutiyet karşıtı isyan üzerine Selanik'ten bir ordu yola çıktı. Mustafa Kemal bu orduda önemli bir görev üstlendi. Mustafa Kemal'in Hareket Ordusundaki görevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Başkomutanlık
- B) Harbiye Nazırlığı
- C) Kurmay başkanlığı
- D) Donanma komutanlığı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kurmay başkanlığı
Mustafa Kemal, 31 Mart Vakası'nı bastıran Hareket Ordusunun kurmay başkanıydı. Başkomutanlık unvanını çok daha sonra, Millî Mücadele yıllarında almıştır.
Kolay
141910'da Mustafa Kemal, aralarında Fethi Bey'in de bulunduğu bir kurulla orduyu temsilen yurt dışında yapılan askerî manevralara katıldı. Bu manevralar hangi ülkede yapılmıştır?
- A) Fransa
- B) İtalya
- C) Bulgaristan
- D) Yunanistan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Fransa
Mustafa Kemal, 1910'da Fransa'daki Picardie manevralarına katılmıştır. İtalya ve Bulgaristan ise o yıllarda Osmanlı'nın savaştığı devletlerdir.
Kolay
151911'de güçlü bir donanmayla Kuzey Afrika'daki Osmanlı toprağına asker çıkaran devlet, Trablusgarp Savaşı'nı başlattı. Bu devlet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İngiltere
- B) Fransa
- C) İtalya
- D) Rusya
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İtalya
Trablusgarp'a 1911'de asker çıkaran devlet İtalya'dır. İngiltere ise o sırada Mısır'ı kontrolünde tutuyordu, savaşı başlatan taraf değildi.
Kolay
16Bir öğrenci, Mustafa Kemal'in Şam'da arkadaşlarıyla kurduğu ve hürriyet mücadelesi amacı taşıyan derneğin adını araştırıyor. Öğrencinin ulaşacağı dernek adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Müdafaa-i Hukuk
- B) Vatan ve Hürriyet
- C) Hareket Ordusu
- D) Kuva-yı Milliye
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Vatan ve Hürriyet
Mustafa Kemal Şam'da “Vatan ve Hürriyet” adlı derneği kurmuştur. Müdafaa-i Hukuk ve Kuva-yı Milliye ise Millî Mücadele yıllarına ait yapılardır.
Kolay
17Trablusgarp, Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'da elinde kalan son topraktı. 1912'de imzalanan Uşi Antlaşması ile bu bölge İtalya'ya bırakıldı. Bu bilgiye göre Uşi Antlaşması'nın Osmanlı Devleti açısından sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Balkanlardaki Osmanlı hâkimiyeti sona ermiştir.
- B) On İki Ada yeniden Osmanlı yönetimine girmiştir.
- C) Kuzey Afrika'daki Osmanlı hâkimiyeti sona ermiştir.
- D) İtalya, Osmanlı Devleti'nin müttefiki olmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kuzey Afrika'daki Osmanlı hâkimiyeti sona ermiştir.
Trablusgarp, Kuzey Afrika'daki son Osmanlı toprağı olduğundan bu bölgenin İtalya'ya bırakılmasıyla Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'daki hâkimiyeti sona ermiştir. Balkanlardaki hâkimiyet Balkan Savaşları sonunda kaybedilmiştir; On İki Ada İtalya'da kalmış, geri verilmemiştir; antlaşma bir ittifak değil, savaşı bitiren bir barış antlaşmasıdır.
Kolay
18Mustafa Kemal, 1910'da orduyu temsil eden bir kurulla birlikte Fransa'da yapılan askerî manevralara (tatbikatlara) katıldı. Bu görev Mustafa Kemal'e aşağıdaki imkânlardan hangisini sağlamıştır?
- A) Bir Avrupa ordusunun eğitim ve tatbikatlarını yerinde gözlemleme
- B) Trablusgarp'a gidecek gönüllü subayları Avrupa ülkelerinde belirleme
- C) Vatan ve Hürriyet Cemiyetinin yeni şubelerini Fransa'da açma
- D) Hareket Ordusunun kurmay başkanlığı görevini üstlenme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir Avrupa ordusunun eğitim ve tatbikatlarını yerinde gözlemleme
Mustafa Kemal, 3. Ordu Subay Talimgâhı Komutanı iken orduyu temsilen Fransa'daki Picardie manevralarına katılmıştır; bu görev ona bir Avrupa ordusunun tatbikatlarını yerinde görme imkânı vermiştir. Trablusgarp Savaşı 1911'de başlamıştır; Vatan ve Hürriyet Cemiyeti Şam'da kurulmuş, şubeleri yurt içinde açılmıştır; Hareket Ordusundaki görevi ise 1909'dadır.
Orta
19Mayıs 1913'te imzalanan Londra Antlaşması'yla Karadeniz kıyısındaki Midye ile Ege kıyısındaki Enez arasına çizilen hattın batısında kalan topraklar Balkan devletlerine bırakıldı. Bu hat, İstanbul'a oldukça yakından geçiyordu. Bu antlaşmayla elden çıkan şehirlerden biri hangisidir?
- A) Edirne
- B) Tekirdağ
- C) Çorlu
- D) Silivri
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Edirne
Edirne, Midye–Enez hattının batısında kaldığı için Londra Antlaşması'yla elden çıkmış, II. Balkan Savaşı'nda geri alınmıştır. Tekirdağ da Trakya'da bir şehirdir; ancak hattın doğusunda kaldığı için Osmanlı'da kalmıştır.
Orta
20Uşi Antlaşması'na göre İtalya, savaşta işgal ettiği On İki Ada'yı Osmanlı'ya geri verecekti. Osmanlı ise Balkan Savaşları sürerken adaların Yunanistan'ın eline geçmesinden çekindiği için adaların geçici olarak İtalya'da kalmasını istedi. Savaşlar bitince İtalya adaları geri vermedi. Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) On İki Ada, Uşi ile doğrudan Yunanistan'a verilmiştir.
- B) Balkan Savaşları, Ege'deki toprak kaybını da etkilemiştir.
- C) İtalya, Balkan Savaşları'nda Osmanlı'nın müttefikiydi.
- D) Osmanlı, On İki Ada'yı savaşmadan geri almıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Balkan Savaşları, Ege'deki toprak kaybını da etkilemiştir.
Balkan Savaşları sürerken adaların Yunanistan'a geçmesinden çekinilip İtalya'da bırakılması, sonunda On İki Ada'nın kaybedilmesine yol açmıştır; yani Balkan Savaşları Ege'deki toprak kaybını da etkilemiştir. Adaların Uşi ile doğrudan Yunanistan'a verildiği yargısı yanlıştır; metne göre adalar antlaşmadan sonra İtalya'nın elinde kalmıştır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.