Dükkânlarına Alâmet Koyan Çarşı Esnafı

ana düşünce
düşünceyi geliştirme yolları
örneklendirme
nesnel
öznel
neden-sonuç
Mısır Çarşısı

Mısır Çarşısı esnafı dükkânlarına neden alâmet koyardı?

Mısır Çarşısı esnafı, iyi alışveriş yapan müşteri dükkânı kolayca tarif edebilsin diye dükkânlarına küçük bir gemi modeli, devekuşu yumurtası, fener ya da püskül gibi alâmetler koyardı. Böylece aldığı mal iyi çıkan biri, “Mısır Çarşısı’nda fenerli veya yumurtalı dükkândan” diyebilirdi; Büyük Çarşı esnafı ve Beyazıt’taki dükkâncılar da benzer işaretler kullanırdı. Mısır Çarşısı esnafı vaktiyle ilaç da satardı. Eski İstanbul’da hasırcılar, kürkçüler, bakırcılar, sahaflar gibi aynı işi yapan esnaf genellikle aynı semtte toplanırdı. Çarşı, Yeni Cami’nin kurucusu Turhan Valide Sultan tarafından mimar Kasım Ağa’ya yaptırılmıştır ve dükkânları vakıftır. Adını, satılan malların vaktiyle Mısır’dan getirilmesinden alır. “Dükkânlarına Alâmet Koyan Çarşı Esnafı” metni, düşünceyi geliştirme yollarından örneklendirmeye başvuran bilgilendirici bir yazıdır ve millî kültürde çarşı ve esnaf geleneğinin yerini tanıtır.

Dükkânlarına Alâmet Koyan Çarşı Esnafı: konu anlatımı ve özeti

Bu metin, İstanbul'daki Mısır Çarşısı'nın geçmişini ve esnafın eski bir geleneğini anlatan bilgilendirici bir yazıdır. Millî kültürümüzde çarşı ve esnaf geleneğinin yerini tanıtır.

Eski İstanbul'da aynı işi yapan esnaf genellikle aynı semtte toplanırdı.
Mısır Çarşısı esnafı, dükkânlarına küçük bir gemi modeli, fener ya da devekuşu yumurtası gibi işaretler koyardı; böylece müşteri iyi alışveriş yaptığı dükkânı kolayca tarif edebilirdi.
Çarşının Yeni Cami ile birlikte bir vakıf olarak yaptırıldığı ve adını, satılan malların vaktiyle Mısır'dan gelmesinden aldığı anlatılır.
Ana düşünce ve konu ayrımı çalışılır: konu metnin neyden söz ettiği, ana düşünce ise yazarın asıl vermek istediği mesajdır.
Düşünceyi geliştirme yolları (tanımlama, karşılaştırma, örneklendirme, tanık gösterme, sayısal veri, benzetme) tanıtılır; metinde örneklendirmeden yararlanılmıştır.
Öznel ve nesnel cümleleri ayırt etme, neden-sonuç ilişkisini bulma ve makale türünün özelliklerini tanıma becerileri öne çıkar.

Unutma: Kanıtlanabilen cümleler nesnel, kişisel görüş ve duygu bildiren cümleler özneldir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Konu ile ana düşünceyi ayırmanın kolay yolu iki farklı soru sormaktır:

Konu: "Bu metin neyden söz ediyor?" Cevap genellikle birkaç kelimedir: mahalle fırını.
Ana düşünce: "Yazar bununla bana ne demek istiyor?" Cevap bir yargı cümlesidir: Küçük esnaf, mahallenin buluşma noktasıdır.

Düşünceyi geliştirme yollarını tanımak için ipuçlarına bak:

"Örneğin, mesela" → örneklendirme
Bir uzmanın ya da ünlü birinin sözü → tanık gösterme
Rakam, yüzde, tarih → sayısal veri
"…-den daha, …-e göre" → karşılaştırma

Sık yapılan hata: "Bu metnin ana düşüncesi esnaf geleneğidir" demek. Doğrusu: "Esnaf geleneği" yalnızca konudur; ana düşünce bir yargı bildirir, örneğin "Eski esnaf, müşterisiyle güvene dayalı bir bağ kurardı."

Derinleş

Bugün dükkânlar alâmet yerine tabela ve logo kullanıyor. Çevrendeki üç dükkânın logosunu incele: Logodaki şekil ve renk, dükkânın ne sattığını anlatıyor mu? Sonra hayalî bir dükkân için, yazı kullanmadan yalnızca bir simgeyle tanınabilecek bir alâmet tasarla. Adreslerin ve haritaların olmadığı bir dönemde böyle işaretler insanların hayatını nasıl kolaylaştırmış olabilir? Açıkla.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.O.8.4Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.8.5Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.8.7Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
T.O.8.14Bilgilendirici metinlerde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.8.21Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Dedesinin köydeki evini anlatan Berk şöyle yazıyor: “Kış gelmeden ambar buğday, arpa ve un çuvallarıyla dolardı. Dedem, zahiremiz bitmesin diye her yıl hasadın bir kısmını ayırır, ambarın kapısını sıkıca kapatırdı.” Berk'in yazısındaki “zahire” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Saklanan tahıl, erzak
- B) Kumaş, bez
- C) Bakır kap kacak
- D) Tarla ve bahçe aletleri
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Saklanan tahıl, erzak
“Zahire” ileride kullanılmak üzere saklanan tahıl ve yiyecek, yani erzak demektir; ambarın buğday ve unla dolması bu anlamı destekler. Tarla aletleri seçeneği hasat ve köy hayatıyla ilişkili olduğu için çekicidir; ancak hasattan ayrılıp saklanan şey alet değil, üründür.
Kolay
2Bir yazıyı okuyan öğrencilere öğretmen üç soru soruyor: “Yazı neyi anlatıyor?”, “Yazıya hangi başlık uygun olur?” ve “Yazar bu yazıyla bize asıl ne söylemek istiyor?” Öğrencilerden özellikle son sorunun cevabını metinde bulmalarını istiyor. Öğretmenin son sorusu metnin hangi unsuruna yöneliktir?
- A) Konu
- B) Başlık
- C) Yardımcı düşünce
- D) Ana düşünce
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ana düşünce
Yazarın metinde asıl vermek istediği mesaj ana düşüncedir; son soru buna yöneliktir. Konu çekici görünebilir ama konu metnin neyi anlattığıdır ve öğretmenin ilk sorusu buna yöneliktir; ana düşünce ise yazarın o konuda söylemek istediğidir.
Kolay
3Bir gezi yazısında eski çarşılarda dükkânların numarası ve tabelası olmadığı, esnafın kapıya devekuşu yumurtası, gemi modeli ya da püskül astığı anlatılıyor. Yazar, bir müşterinin arkadaşına “Kapısında fener asılı dükkândan aldım, sen de oradan al.” dediğini aktarıyor. Esnafın bu işaretleri asmasının amacı hangisidir?
- A) Dükkânı kötü niyetli kişilerden korumak
- B) Satılan malların fiyatını müşteriye göstermek
- C) Memnun kalan müşterinin dükkânı kolayca tarif edebilmesi
- D) Dükkânın hangi yıl açıldığını belirtmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Memnun kalan müşterinin dükkânı kolayca tarif edebilmesi
Tabela ve numara olmayan çarşıda işaretler dükkânın adresi gibidir; müşterinin arkadaşına feneri anlatarak dükkânı tarif etmesi bunu gösterir. Devekuşu yumurtası gibi nesneler nazara karşı asıldığı düşüncesiyle koruma seçeneğini çekici kılabilir; ancak yazıdaki örnek, işaretin tarif için kullanıldığını gösterir.
Kolay
4İstanbul gezisinde rehber, grubu Eminönü'ndeki tarihî çarşıya götürüp şöyle anlatıyor: “Yüzyıllar önce baharat, kına ve şifalı otlar gemilerle Mısır'dan getirilir, bu çarşıda satılırdı. Halk da çarşıyı, satılan malların geldiği yere göre adlandırdı.” Rehberin anlatımına göre Mısır Çarşısı'na bu adın verilmesinin nedeni nedir?
- A) Çarşıyı Mısırlı bir mimarın yapması
- B) Çarşıda satılan malların vaktiyle Mısır'dan getirilmesi
- C) Çarşının Mısır'a giden gemilerin limanında olması
- D) Çarşı esnafının çoğunun Mısır'dan gelmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çarşıda satılan malların vaktiyle Mısır'dan getirilmesi
Rehber, çarşıda satılan malların Mısır'dan getirildiğini ve halkın çarşıyı bu yüzden böyle adlandırdığını söyler. Gemilerden ve limandan söz edildiği için liman seçeneği çekicidir; ancak gemiler malları Mısır'dan getirmektedir, çarşının adı limanla ilgili değildir.
Kolay
5Metinde şöyle denir: “Rivayete göre, Valide Sultanın bu çarşıyı yaptırması cami imam, müezzin ve hademelerinin Mısır Çarşısı'nda satılan attariye eşyası ile geçindirilmeleri içindi.” Bu cümleye göre çarşının yaptırılma amacı nedir?
- A) Mısır'la ticareti tamamen durdurmak
- B) Esnafı tek bir semtte toplamak
- C) Şehre gelen gezginleri ağırlamak
- D) Cami görevlilerinin geçimini sağlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Cami görevlilerinin geçimini sağlamak
Çarşının, cami imamı, müezzini ve hademelerinin geçimini sağlamak için yaptırıldığı söylenir. Esnafın aynı semtte toplanması ise metnin başında anlatılan genel bir İstanbul geleneğidir.
Kolay
6Metinde Mısır Çarşısı'ndaki dükkânlar için şöyle denir: “Dükkânlar vakıftı.” Bu dükkânların geliri, cami görevlilerinin geçimine ayrılmıştı. Bu bağlamda “vakıf” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Geliri bir hayır işine ayrılmış mülk
- B) Tek bir kişiye ait özel dükkân
- C) Kiraya verilmesi yasak olan ev
- D) Satılmak üzere bekleyen mal
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Geliri bir hayır işine ayrılmış mülk
Dükkânların geliri cami görevlilerinin geçimine ayrıldığı için burada vakıf, geliri bir hayır işine bağlanmış mülk anlamındadır. Tek bir kişinin özel kazancı için işletilen dükkân, metindeki bağlamla uyuşmaz.
Kolay
7Metinde Mısır Çarşısı'nın yapımında görev alan kişilerden de söz edilir. Metne göre çarşıyı inşa eden mimar kimdir?
- A) Turhan Valide Sultan
- B) Kasım Ağa
- C) Ali Rıza Bey
- D) Mimar Sinan
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kasım Ağa
Çarşı, Yeni Cami'nin mimarı Kasım Ağa'ya yaptırılmıştır. Turhan Valide Sultan çarşıyı yaptıran kişidir, mimarı değildir.
Kolay
8Kitapta, anlatılacakların türüne ya da amacına göre açıklayıcı, tartışmacı, öyküleyici ve betimleyici anlatım biçimlerinden biri kullanıldığı belirtilir. “Dükkânlarına Alâmet Koyan Çarşı Esnafı” metninde yazar, çarşının geçmişi ve esnafın geleneği hakkında bilgi verir. Bu metinde ağırlıklı olarak kullanılan anlatım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Öyküleyici anlatım
- B) Betimleyici anlatım
- C) Açıklayıcı anlatım
- D) Tartışmacı anlatım
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Açıklayıcı anlatım
Yazar okura bilgi vermeyi, öğretmeyi amaçladığı için açıklayıcı anlatımı kullanır. Bir görüşü savunup okuru ikna etmeye çalışmadığı için tartışmacı anlatım ağır basmaz.
Kolay
9Metne göre Mısır Çarşısı esnafı dükkânlarına bazı işaretler koyardı. Aşağıdakilerden hangisi metinde sayılan işaretlerden biri değildir?
- A) Çan
- B) Gemi modeli
- C) Devekuşu yumurtası
- D) Püskül
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çan
Metinde ufak bir gemi modeli, devekuşu yumurtası, fener ve püskülden söz edilir. Çan, sayılan işaretler arasında yoktur.
Kolay
10“Dükkânlarına Alâmet Koyan Çarşı Esnafı” metninde Mısır Çarşısı'nın nasıl yapıldığı şöyle anlatılır: “Mısır Çarşısı, Yeni Cami'nin kurucusu … tarafından makas biçiminde Yeni Cami mimarı Kasım Ağa'ya yaptırılmıştır.” Metne göre Mısır Çarşısı'nı kim yaptırmıştır?
- A) Kanuni Sultan Süleyman
- B) Balıkhane Nazırı Ali Rıza Bey
- C) Sıhhiye Dairesi
- D) Turhan Valide Sultan
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Turhan Valide Sultan
Metinde çarşıyı, Yeni Cami'nin kurucusu Turhan Valide Sultan'ın yaptırdığı belirtilir. Ali Rıza Bey ise metnin yazarıdır.
Kolay
11Kitaptaki çalışmada şu cümle verilir: “Uyuyakaldığı için işe geç kalmış.” Öğrencilerden bu cümlenin nedenini ve sonucunu tabloya yazmaları istenir. Bu cümlenin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Uyuyakalması
- B) İşe geç kalması
- C) İşe gitmek istememesi
- D) Erken kalkması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Uyuyakalması
“-dığı için” ifadesi nedeni bildirir; neden uyuyakalması, sonuç ise işe geç kalmasıdır. “İşe geç kalması” nedenin sonucudur.
Kolay
12Metne göre Mısır Çarşısı'nda “attariye eşyası” satılırdı; esnaf vaktiyle ilaç da satardı. Bağlamdan hareketle “attariye” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) Aktar dükkânında satılan baharat, ot gibi şeyler
- B) Kuyumcularda satılan altın ve gümüş eşya
- C) Terzilerin diktiği giysiler
- D) Marangozların yaptığı mobilyalar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aktar dükkânında satılan baharat, ot gibi şeyler
Çarşıda ilaç da satıldığı düşünüldüğünde attariye, aktarlarda satılan baharat ve ot gibi şeyler anlamına gelir. Altın ve gümüş eşya kuyumculara aittir.
Kolay
13Metnin ilk cümlesinde İstanbul esnafıyla ilgili bir bilgi verilir, ardından hasırcılar, kurukahveciler, kürkçüler, bakırcılar, sahaflar gibi örnekler sıralanır. Metne göre eski İstanbul esnafıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Aynı işi yapan esnaf genellikle aynı semtte toplanırdı.
- B) Her esnaf dükkânını şehrin farklı bir yerinde açardı.
- C) Esnaf dükkânlarına büyük, yazılı tabelalar asardı.
- D) Esnaf yalnızca Mısır'dan gelen malları satardı.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aynı işi yapan esnaf genellikle aynı semtte toplanırdı.
Metne göre İstanbul esnafının çoğu öteden beri bir semtte toplanırdı. Dükkânlarda tabela yerine gemi modeli, fener gibi işaretler kullanılırdı.
Kolay
14Metin şu cümleyle başlar: “İstanbul esnafının çoğu öteden beri bir semtte toplanırlardı.” Ardından hasırcılar, kürkçüler, bakırcılar, sahaflar gibi örnekler sıralanır. Bu cümledeki “esnaf” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Devlet dairelerinde çalışan memurlar ve görevliler
- B) Şehirden şehre dolaşan gezginler
- C) Dükkânında alım satım ya da zanaatla geçinenler
- D) Çarşıdan alışveriş yapan müşteriler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dükkânında alım satım ya da zanaatla geçinenler
Hasırcı, kürkçü, sahaf gibi örnekler; dükkânında alım satım ya da zanaat yaparak geçinen kişilerdir, bunlar esnaftır. Çarşıdan alışveriş yapanlar ise müşteridir.
Kolay
15Metinde çarşının yapıldığı yerin geçmişi de anlatılır: “Bu çarşı ve cami yeri Bizans zamanında Musevilerin semti idi.” Metne göre çarşı yapıldıktan sonra bu semtte yaşayanlar nereye götürülmüştür?
- A) Hasköy'e
- B) Beyazıt'a
- C) Eminönü'ne
- D) Mısır'a
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hasköy'e
Metinde Musevilerin çarşı yaptırıldıktan sonra Hasköy'e götürüldüğü belirtilir. Beyazıt ise işaret koyan Büyük Çarşı esnafının bulunduğu yer olarak anılır.
Kolay
16Metinde şu bilgi yer alır: “Mısır Çarşısı esnafı vaktiyle ilâç da satarlardı. Sıhhiye Dairesi son zamanlarda ilâç satışlarını sınırladı.” Bu cümlelere göre Mısır Çarşısı'nda neyin satışı sınırlanmıştır?
- A) Kahve
- B) Kürk
- C) İlaç
- D) Kumaş
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İlaç
Metinde Sıhhiye Dairesinin çarşıdaki ilaç satışlarını sınırladığı söylenir. Kahve, kürk ve kumaştan bu bağlamda söz edilmez.
Kolay
17“Dükkânlarına Alâmet Koyan Çarşı Esnafı” metninde şu cümle yer alır: “Bu çarşıdaki dükkânlara ufak bir gemi modeli, bir devekuşu yumurtası, bir fener, bir püskül gibi işaretler koyarlardı.” Metnin başlığındaki “alâmet” sözcüğü, bu cümledeki hangi sözcükle aynı anlamda kullanılmıştır?
- A) dükkân
- B) model
- C) işaret
- D) fener
Cevabı göster
Doğru cevap: C) işaret
Başlıkta esnafın dükkânına “alâmet” koyduğu söylenir; cümlede ise dükkânlara “işaretler” konduğu anlatılır. İki sözcük aynı şeyi karşılar: alâmet, işaret demektir. Gemi modeli ve fener bu işaretlerin örnekleridir; dükkân ise işaretin konduğu yerdir.
Kolay
18Bir mahalle tanıtım yazısında şu cümle yer alıyor: “Bu sokakta öteden beri bakırcılar çalışır; dedelerin tezgâhında bugün torunlar çekiç sallıyor.” “Dükkânlarına Alâmet Koyan Çarşı Esnafı” metni de “İstanbul esnafının çoğu öteden beri bir semtte toplanırlardı.” cümlesiyle başlar. Bu cümlelerde “öteden beri” sözü hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Çok eskiden bu yana
- B) Kısa bir süredir
- C) Uzak bir yerden
- D) Arada sırada
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çok eskiden bu yana
Tanıtım yazısında dedelerin tezgâhında bugün torunların çalıştığı söylenir; bu, işin kuşaklardır sürdüğünü gösterir. “Öteden beri” sözü “eskiden beri, çoktandır” anlamındadır. Söz bir yer ya da sıklık bildirmez; “kısa bir süredir” ise anlamın tersidir.
Orta
19Mısır Çarşısı'nı gezen öğrenciler, gezi defterine birer cümle yazıyor. Öğretmenleri, yazılanlardan yalnızca birinin kişisel duygu ve yorum içermeyen, doğrulanabilir bir bilgi olduğunu söylüyor. Hangi öğrencinin cümlesi nesneldir?
- A) Mısır Çarşısı, İstanbul'un en büyüleyici yeridir.
- B) Çarşıdaki baharat kokuları insanı mest eder.
- C) Mısır Çarşısı'nda baharat ve kuruyemiş satılır.
- D) Bu çarşıyı gezmeyen İstanbul'u tanımış sayılmaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mısır Çarşısı'nda baharat ve kuruyemiş satılır.
Çarşıda baharat ve kuruyemiş satıldığı, gidip görülerek doğrulanabilen nesnel bir bilgidir. Baharat kokuları cümlesi çarşının gerçek bir özelliğinden söz ettiği için çekicidir; ancak kokunun “insanı mest etmesi” kişiden kişiye değişen bir duygudur.
Orta
20Okul gazetesinde çıkan bir yazıdan alınan parça: “Eski çarşılarda her esnaf, dükkânını tanıtmak için bir işaret seçerdi. Kimi kapısına küçük bir gemi modeli, kimi bir devekuşu yumurtası, kimi de renkli bir püskül asardı.” Bu parçada daha çok hangi düşünceyi geliştirme yolundan yararlanılmıştır?
- A) Tanık gösterme
- B) Örneklendirme
- C) Sayısal verilerden yararlanma
- D) Karşılaştırma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Örneklendirme
İlk cümledeki düşünce (esnafın bir işaret seçmesi), gemi modeli, devekuşu yumurtası ve püskül örnekleriyle açıklanmıştır; bu örneklendirmedir. Esnaflar arasında farklı işaretler sıralandığı için karşılaştırma çekici görünebilir; ancak parçada iki şeyin benzer ya da farklı yönleri ortaya konmaz.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.