Oğuz Kağan (Dinleme/İzleme)

dinleme yöntemleri
tahmin etme
sözlü özetleme
hazırlıksız konuşma
destan
millî kültür
beden dili

Oğuz Kağan destanı dinlenirken nelere dikkat edilir?

Oğuz Kağan destanı, seçici, eleştirel, empati kurarak ya da not alarak dinleme yöntemlerinden biri seçilerek, olayların gelişimi tahmin edilerek ve konusu ile ana fikri belirlenerek dinlenir. Destanın ilk iki dakikasını dinledikten sonra olayların nasıl gelişeceğini tahmin etmek dikkati canlı tutar. Bilinmeyen sözcüklerin anlamı bağlamdan tahmin edilir; destan başka birine sözlü olarak özetlenir ve destana bir başlık önerilir. Olayları sorgulamak, birbiriyle çelişen durumları fark etmek ve destanın bir bölümünü canlandırmak dinlemeyi derinleştirir. Ardından kültür, gelenek, dil, din, etkileşim ve medeniyet kavramları kullanılarak millî kültür üzerine hazırlıksız bir konuşma yapılır; beden dili, sözcükleri anlamına uygun kullanma ve geçiş-bağlantı ifadeleri değerlendirilir. Hazırlıksız konuşma düzensiz olmak zorunda değildir; kısa bir giriş, düşünceler ve toparlayıcı bir son cümle konuşmayı düzenli kılar.

Oğuz Kağan (Dinleme/İzleme): konu anlatımı ve özeti

Bu bölümde Oğuz Kağan Destanı bir dinleme metni olarak ele alınır ve ardından millî kültürle ilgili hazırlıksız bir konuşma yapılır. Amaç, bir destanı etkin biçimde dinleyip anlamak ve düşünceleri anında, düzenli şekilde ifade edebilmektir.

Seçici, yaratıcı, eleştirel, empati kurarak ya da not alarak dinleme yöntemlerinden biri seçilerek dinlenir.
Dinlemenin başında olayların nasıl gelişeceğini tahmin etmek, dikkati canlı tutar.
Bilinmeyen sözcüklerin anlamı bağlamdan tahmin edilir; dinlenen destanın konusu, ana fikri belirlenir ve başkasına sözlü olarak özetlenir.
Destandaki olayları sorgulamak, çelişen durumları fark etmek ve bir bölümünü canlandırmak dinlemeyi derinleştirir.
Hazırlıksız konuşmada kültür, gelenek, dil, din, etkileşim ve medeniyet gibi kavramlar kullanılarak millî kültür üzerine konuşulur.
Konuşmada beden dili, sözcükleri anlamına uygun kullanma ve geçiş-bağlantı ifadeleri değerlendirilir.

Unutma: Hazırlıksız konuşmada bile önce kısa bir giriş, sonra düşünceler, en sonda bir toparlama cümlesi kurarsan konuşman daha düzenli olur.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Dinleme yöntemini amacına göre seç:

Belirli bir bilgiyi arıyorsan (kahramanın adları) → seçici dinleme
Anlatılanın doğruluğunu sorgulayacaksan → eleştirel dinleme
Kahramanın duygularını anlamak istiyorsan → empati kurarak dinleme

Hazırlıksız konuşmayı üç parçaya böl; konuşmaya başlamadan önce bu planı birkaç saniyede kafanda kur:

Giriş: Konuyu bir cümleyle söyle. "Bence bayramlar, kültürümüzü yaşatan en önemli günlerdir."
Gelişme: Bir ya da iki örnek ver. "Bayram sabahı büyükleri ziyaret etmek…"
Toparlama: Başta söylediğine dön. "Bu yüzden bayram geleneklerini sürdürmek önemlidir."

Sık yapılan hata: Konuşurken aklına gelen her şeyi söyleyip konudan uzaklaşmak. Doğrusu: Girişte söylediğin cümleyi aklında tut; her yeni örneğin o cümleye hizmet edip etmediğine bak.

Derinleş

Ailende ya da çevrende bir büyüğünden, onun çocukken dinlediği bir masalı, efsaneyi ya da yöresel bir hikâyeyi izin alarak kaydet. Sınıfta aynı hikâyenin farklı anlatılışlarını karşılaştırın: Hangi ayrıntılar değişmiş, hangileri hep aynı kalmış? Sözlü anlatılar neden zamanla değişir? Bu hikâyelerin unutulmaması için neler yapılabileceğini öner.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.D.8.2Dinlemede/izlemede strateji ve yöntem seçimlerini yönetebilme
T.D.8.4Dinlediğinde/izlediğinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.D.8.5Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme
T.D.8.12Dinlediğini/izlediğini yorumlayabilme
T.K.8.8Hazırlıksız konuşma yapabilme
T.K.8.16Değerlendirmesini sözlü olarak ifade edebilme
T.K.8.22Konuşmasını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme
T.K.8.25Konuşmasında beden dilini ve mekânı etkili kullanabilme

Bu konuda neler var?

Konuşma

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Sınıfa beklenmedik bir konuk gelince öğretmen, Mert'ten konuğa sınıfın yürüttüğü destan projesini anlatmasını istiyor. Mert hiç hazırlık yapmadan, o anda aklına gelenleri sıralı ve anlaşılır biçimde anlatıyor. Mert'in yaptığı konuşmanın türü hangisidir?
- A) Hazırlıklı konuşma
- B) Hazırlıksız konuşma
- C) Münazara
- D) Sunum
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hazırlıksız konuşma
Önceden plan yapılmadan, o anda akla gelen düşüncelerin düzenli biçimde anlatılması hazırlıksız konuşmadır. Mert projeyi iyi bildiği ve düzenli anlattığı için hazırlıklı konuşma çekici görünebilir; ancak konuşma için önceden bir hazırlık yapılmamıştır.
Kolay
2Köydeki eski düğünleri anlatan dede, torunu Ali'ye şöyle diyor: “Eskiden düğünlerde bütün köy bir araya gelir, kazanlarla yemek pişer, günlerce toy yapılırdı; komşu köylerden gelenler de sofradan aç kalkmazdı.” Dedenin sözlerindeki “toy” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Savaş
- B) Av
- C) Ziyafet
- D) Yarış
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ziyafet
“Toy” eski Türkçede halkın bir araya gelip yiyip içtiği şölen, ziyafet anlamındadır; kazanlarla pişen yemek ve kurulan sofralar bu anlamı destekler. Yarış seçeneği düğünlerde at yarışı gibi etkinlikler yapıldığı için çekici olabilir; ancak dede, sofrayı ve yemeği anlatmaktadır.
Kolay
3Oğuz Kağan Destanı'nın sesli kitabını dinleyen Zehra'nın ödevi, yalnızca destanda geçen hayvanları listelemek. Zehra dinlerken diğer ayrıntılara takılmadan dikkatini yalnızca gergedan, kurt ve geyik gibi hayvanların geçtiği bölümlere veriyor. Zehra hangi dinleme yöntemini uygulamaktadır?
- A) Seçici dinleme
- B) Yaratıcı dinleme
- C) Empati kurarak dinleme
- D) Eleştirel dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Seçici dinleme
Dinlenen metinden yalnızca amaca uygun bilgileri seçip dikkati onlara yöneltmek seçici dinlemedir. Eleştirel dinleme de dikkatli bir dinleme türü olduğu için çekicidir; ancak eleştirel dinlemede bilgiler sorgulanır, Zehra ise yalnızca belirli bilgileri seçer.
Kolay
4Bir köşe yazısında şu gözlem yer alıyor: “Mahallemizde artık bayramlarda büyükler ziyaret edilmiyor. Çocuklar ninni yerine anlamını bilmedikleri yabancı şarkılarla uyutuluyor, dükkân tabelalarında Türkçe bir sözcük bulmak gittikçe zorlaşıyor.” Yazarın anlattığı durumu en iyi açıklayan ifade hangisidir?
- A) Bir milletin kültürünü başka milletlere tanıtması
- B) Kültürel değerlerin kuşaktan kuşağa aktarılması
- C) Bir toplumun eski geleneklerini kayda geçirmesi
- D) Bir toplumun kendi kültürel değerlerini yitirip bozulması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir toplumun kendi kültürel değerlerini yitirip bozulması
Yazar, toplumun kendi geleneklerinden, ninnilerinden ve dilinden uzaklaştığını anlatır; bu kültürel yozlaşmadır. Kuşaktan kuşağa aktarma seçeneği ninni ve bayram gibi gelenekler anıldığı için çekicidir; ancak yazar bu değerlerin aktarıldığını değil, tersine yitirildiğini söyler.
Kolay
5Dinlenen destanda Oğuz Kağan halkına şöyle seslenir: “…demir kargı olsun orman; av yerinde yürüsün kulan…” “Kulan” sözcüğünün anlamı bağlamdan tahmin edildiğinde aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) Avlanan yabani bir hayvan
- B) Savaşta kullanılan bir silah
- C) Kağanın oturduğu çadır
- D) Toyda içilen bir içecek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Avlanan yabani bir hayvan
“Av yerinde yürüsün” ifadesi kulanın av yerinde dolaşan, avlanan bir hayvan olduğunu düşündürür. Silah olarak kargı, çadır olarak “kurıkan” ayrıca anılır.
Kolay
6Dinlenen destanda şu cümle geçer: “Tan ağarırken yine geldi ve gördü ki gergedan geyiği almış.” “Tan ağarırken” ifadesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Güneş batıp hava kararırken
- B) Sabah olup ortalık aydınlanırken
- C) Gece yarısı herkes uyurken
- D) Öğle sıcağında güneş tepedeyken
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sabah olup ortalık aydınlanırken
“Tan ağarmak”, sabah olup gün doğmadan ortalığın aydınlanmasıdır; önceki cümlede de “Sonra sabah oldu.” denir. Güneşin batması ise akşamı anlatır.
Kolay
7Ece, “Oğuz Kağan” destanını not alarak dinleme yöntemiyle dinleyecek. Destan uzun olduğu ve pek çok olay içerdiği için dinlerken önemli noktaları kaçırmak istemiyor. Ece'nin dinleme sırasında yapması en uygun olan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Anlatıcının söylediği her sözcüğü eksiksiz yazmaya çalışmak
- B) Olayları, kişileri ve önemli ayrıntıları kısa notlar hâlinde yazmak
- C) Dinlemeyi bırakıp destanın görselleri üzerine düşünmek
- D) Yalnızca destanın son cümlesini not etmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Olayları, kişileri ve önemli ayrıntıları kısa notlar hâlinde yazmak
Not alarak dinlemede olaylar, kişiler ve önemli ayrıntılar kısa notlarla kaydedilir. Her sözcüğü yazmaya çalışmak dinlemeyi aksatır ve önemli bilgilerin kaçmasına yol açar.
Kolay
8Değerlendirme formunda “Konuşmamda yabancı dillerden alınmış, dilimize henüz yerleşmemiş sözcüklerin Türkçelerini kullandım.” ölçütü yer alıyor. Can konuşmasında şöyle diyor: “Okulumuzda geçen hafta bir destan event'i düzenlendi.” Can bu cümlede “event” sözcüğü yerine hangi sözcüğü kullanmalıdır?
- A) etkileşim
- B) gelenek
- C) medeniyet
- D) etkinlik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) etkinlik
“Event” sözcüğünün Türkçe karşılığı “etkinlik”tir. “Etkileşim” ise toplulukların birbirini etkilemesi anlamına gelir; buraya uymaz.
Kolay
9Kitapta destanın seçici, yaratıcı, eleştirel, empati kurarak ya da not alarak dinleme yöntemlerinden biriyle dinlenmesi istenir. Arda destanı dinlerken Oğuz Kağan'ın yaşadıklarını zihninde canlandırıyor, dinlediği bölümlerin resmini çiziyor ve destana farklı bir son düşünüyor. Arda'nın kullandığı dinleme yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Seçici dinleme
- B) Not alarak dinleme
- C) Eleştirel dinleme
- D) Yaratıcı dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yaratıcı dinleme
Dinlediklerini hayalinde canlandırıp resmini çizmek ve farklı bir son düşünmek yaratıcı dinlemedir. Eleştirel dinlemede ise anlatılanların doğruluğu ve tutarlılığı sorgulanır.
Kolay
10Oğuz Kağan'ın tebliğinde şu ifade geçer: “Kim baş eğmezse, gazaba gelirim; düşman sayarak, ona karşı asker çıkarır…” “Gazaba gelmek” ifadesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çok öfkelenmek
- B) Çok sevinmek
- C) Yorgun düşmek
- D) Hediye vermek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çok öfkelenmek
Baş eğmeyene asker çıkarılacağı söylendiğine göre “gazaba gelmek” çok öfkelenmek anlamındadır. Hediye kabul etmek ise baş eğenlere gösterilen davranıştır.
Kolay
11Dinleme etkinliğinden sonra yapılacak hazırlıksız konuşmada kültür, gelenek, dil, din, etkileşim ve medeniyet kavramlarının kullanılması isteniyor. Mehmet, kavramlardan birini şöyle açıklıyor: “Bir toplumda eskiden beri sürüp gelen ve kuşaktan kuşağa aktarılan alışkanlıklar, töre ve davranışlar.” Mehmet'in açıkladığı kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gelenek
- B) Medeniyet
- C) Etkileşim
- D) Dil
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gelenek
Kuşaktan kuşağa aktarılan alışkanlık, töre ve davranışlar gelenektir. Etkileşim ise toplulukların birbirini etkilemesidir.
Kolay
12Sınıfta dinlenen ses kaydında Oğuz Kağan'ın olağanüstü doğuşu, halkı korkutan gergedanı yenmesi, evlenip oğulları olması ve toy verip kağan olması anlatılıyor. Dinlenen destanın konusu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Türklerin Orta Asya'dan göç etme nedenleri
- B) Bir ormandaki hayvanların birbirleriyle dostluğu
- C) Eski Türklerde at yetiştirme yöntemleri
- D) Oğuz Kağan'ın doğuşu, kahramanlıkları ve kağan oluşu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Oğuz Kağan'ın doğuşu, kahramanlıkları ve kağan oluşu
Ses kaydı, Oğuz Kağan'ın doğumundan kağan oluşuna kadar yaşadıklarını anlatır. Ormandaki hayvanlar yalnız bir bölümde ve kahramanın avıyla ilgili olarak geçer.
Kolay
13Değerlendirme formunda “Konuşmamda beden dilini etkili bir şekilde kullandım.” ölçütü yer alıyor. Defne hazırlıksız konuşmasını yaparken başını hep yere eğiyor, elleri ceplerinde duruyor. Defne'nin bu ölçütü karşılamak için yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Konuşmasını kâğıttan okuyup başını hiç kaldırmamak
- B) Dinleyicilerle göz teması kurup anlattıklarını jest ve mimiklerle desteklemek
- C) Sesini kısarak dinleyicilerin onu duymamasını sağlamak
- D) Konuşmasını olabildiğince kısa tutup hemen yerine oturmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dinleyicilerle göz teması kurup anlattıklarını jest ve mimiklerle desteklemek
Beden dilini etkili kullanmak; göz teması kurmayı, el ve yüz hareketleriyle anlatılanı desteklemeyi gerektirir. Başı hep eğik ve eller cepteyken beden dili konuşmaya katkı sağlamaz.
Kolay
14Dinlenen destanda gergedan için şöyle denir: “Büyük ve yaman bir canavardı. Ağır bir eziyetle halkı ezmişti.” Bu bağlamda “yaman” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Küçük ve zararsız
- B) Korkunç ve baş edilmesi zor
- C) Yavaş ve tembel
- D) Sevimli ve uysal
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Korkunç ve baş edilmesi zor
Gergedanın at sürülerini ve halkı yediği, halkı eziyetle ezdiği anlatıldığından “yaman” burada korkunç, baş edilmesi zor anlamındadır. “Sevimli ve uysal” bağlamla çelişir.
Kolay
15Hazırlıksız konuşma için verilen kavramlardan biri de “medeniyet”tir. Elif konuşmasında bu sözcüğün Türkçe karşılığını kullanmak istiyor. “Medeniyet” sözcüğünün anlamca karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gelenek
- B) Bölge
- C) Uygarlık
- D) Tarih
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Uygarlık
Medeniyet, uygarlık anlamına gelir. Gelenek ise kuşaktan kuşağa aktarılan alışkanlıklar ve davranışlardır; medeniyetle aynı anlamda değildir.
Kolay
16Dinleme sonrasındaki çalışmada öğrencilerden dinledikleri destana bir başlık önermeleri isteniyor. Aşağıdaki başlıklardan hangisi destanın bütününe en uygundur?
- A) Kayıp Geyik
- B) Kağan Olan Kahraman
- C) Göl Kıyısında Bir Gün
- D) Kırk Masa
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kağan Olan Kahraman
Destan, Oğuz Kağan'ın doğumundan kahramanlıklarına ve kağanlığına kadar uzanır; “Kağan Olan Kahraman” bu bütünü karşılar. Diğer başlıklar yalnız bir ayrıntıya dayanır.
Kolay
17Dinleme etkinliğinden sonra öğretmen, öğrencilerden destanla ilgili görüşlerini gerekçesiyle açıklamalarını istiyor. Aşağıdaki öğrencilerden hangisi görüşünü bir gerekçeye dayandırarak açıklamıştır?
- A) Destanı çok sevdim, fırsat bulursam evde bir kez daha dinlemek istiyorum.
- B) Destanı etkileyici buldum; çünkü kahraman, halkı için tehlikeye atılıyor.
- C) Bence destan sıkıcıydı, bu konuda kimse beni başka türlü düşündüremez.
- D) Destan fena değildi, ama ne düşündüğümü tam olarak anlatamıyorum.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Destanı etkileyici buldum; çünkü kahraman, halkı için tehlikeye atılıyor.
İkinci öğrenci görüşünü (“etkileyici buldum”) söyledikten sonra “çünkü” diyerek destanın içeriğinden bir neden gösterir: kahramanın halkı için tehlikeye atılması. Öteki öğrenciler yalnızca beğenip beğenmediklerini söyler; neden öyle düşündüklerini açıklamazlar.
Kolay
18Dinlenen destanda Oğuz Kağan'ın tebliğinde şu sözler geçer: “Sizden itaat dilerim. Kim benim emirlerime baş eğerse, hediyelerini kabul ederek onu dost edinirim.” Bu sözlerde “baş eğmek” deyimi hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Selam göndermek
- B) Karşı çıkmak
- C) Yardım istemek
- D) Boyun eğip uymak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Boyun eğip uymak
Oğuz Kağan önce “Sizden itaat dilerim.” der, ardından emirlerine “baş eğenleri” dost edineceğini söyler. Bağlam, deyimin “itaat etmek, boyun eğip uymak” anlamında kullanıldığını gösterir. Karşı çıkmak bunun tersidir; selam gönderme ya da yardım isteme anlamı sözlerde yoktur.
Orta
19Sınıfta yapılan bir sunumda şu örnek anlatılıyor: Pazar yerinde buluşan iki komşu köyden birinin kilim desenleri zamanla öbür köyde de dokunmaya başlamış. Öbür köyün düğün türküleri ise ilk köyde söylenir olmuş; iki köy birbirinin yemeklerini de öğrenmiş. Sunumdaki örnek hangi kavramla açıklanır?
- A) Kültürel yozlaşma
- B) Kültürel etkileşim
- C) Gelenek
- D) Medeniyet
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kültürel etkileşim
Komşu toplulukların bir arada yaşayarak birbirlerinden desen, türkü ve yemek gibi kültürel öğeler alıp vermesi kültürel etkileşimdir. Kültürel yozlaşma da başka bir kültürden öğe almayı içerdiği için çekicidir; ancak yozlaşmada kendi değerler yitirilir, örnekteki köyler ise birbirini zenginleştirmektedir.
Orta
20Destan dinleme etkinliğinde Efe, dinlerken “Bir bebek kırk günde nasıl yürüyebilir?” diye not alıyor. Anlatılan olayların gerçekliğini sorguluyor, birbiriyle çelişen yerleri işaretleyip kendi değerlendirmesini yazıyor. Efe'nin uyguladığı dinleme yöntemi hangisidir?
- A) Seçici dinleme
- B) Not alarak dinleme
- C) Eleştirel dinleme
- D) Empati kurarak dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Eleştirel dinleme
Dinlediklerinin gerçekliğini sorgulamak, çelişkileri fark edip değerlendirmek eleştirel dinlemedir. Efe not aldığı için “not alarak dinleme” çekicidir; ancak onun asıl yaptığı bilgileri kaydetmek değil, sorgulamaktır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.