Mekânın Sembolik Dili: Harita

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• COĞ.9.2.1Harita uygulamaları yapabilme

  • a) Haritaya ait bileşenlerden yararlanarak haritaları okur.
  • b) Haritaya ait bileşenlerden yararlanarak haritadaki olay, olgu ve mekânlar arası ilişkileri çözümler.
  • c) Haritada yer alan olay, olgu veya mekânların özellik, konum, dağılış ve ilişkileri ile değişim ve/veya harita türüne ilişkin çıkarım yapar.

Bu konuda neler var?

• Harita Okuryazarlığı
• Haritalar Nasıl Okunur?
• Haritada Yükselti ve Yer Şekilleri Nasıl Gösterilir?

1. Kolay

   1Ece, kamp alanının krokisini çizip arkadaşlarına gönderiyor. Arkadaşları krokide göl, çadırlar ve yol doğru yerlerde olduğu hâlde hangi tarafın kuzey olduğunu bilmedikleri için krokiyi araziye göre çeviremiyor. Ece'nin krokisinde eksik olan harita elemanı hangisidir?

   • AA) Yön oku
   • BB) Lejant
   • CC) Başlık
   • DD) Ölçek
   • EE) Çerçeve
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Yön oku

   Haritanın araziyle aynı doğrultuya getirilebilmesi için kuzeyi gösteren yön oku gerekir. Lejant da sık eksik bırakılan bir eleman olduğu için çekici gelebilir; ancak arkadaşlar işaretlerin anlamını değil, yönü bilemedikleri için zorlanıyor.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bir doğa yürüyüşü grubunun haritasında kahverengi kapalı eğriler vardır ve her eğrinin üzerinde 1000, 1100, 1200 gibi sayılar yazılıdır. Grup lideri, aynı eğrinin üzerinde yürüyen birinin ne yokuş çıkacağını ne de yokuş ineceğini söylüyor. Grup liderinin açıklaması bu eğrilerin hangisi olduğunu gösterir?

   • AA) İzobar
   • BB) İzohips
   • CC) İzoterm
   • DD) Paralel
   • EE) Meridyen
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) İzohips

   Deniz seviyesine göre aynı yükseltideki noktaları birleştiren eğriler izohipstir; bu yüzden aynı eğri üzerinde yükselti değişmez. İzobar da eş değerli noktaları birleştiren bir eğri olduğu için karıştırılabilir; ancak izobar eş basınç noktalarını birleştirir ve arazinin eğimini göstermez.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Bir öğrenci, portakal kabuğunu yırtmadan masanın üzerine düz biçimde sermeye çalışıyor; kabuk kenarlardan yırtılıyor ve bazı yerlerde boşluklar oluşuyor. Öğretmen, haritacıların Dünya'yı kâğıda aktarırken benzer bir sorunla karşılaştığını ve bunun için çeşitli yöntemler geliştirdiklerini anlatıyor. Öğretmenin sözünü ettiği yöntemlere ne ad verilir?

   • AA) Projeksiyon
   • BB) Profil
   • CC) İzohips
   • DD) Kroki
   • EE) Ölçek
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Projeksiyon

   Küre biçimindeki Dünya'nın düzleme aktarılmasında kullanılan yöntemlere projeksiyon denir; bu aktarımda bir miktar bozulma kaçınılmazdır. Ölçek de harita yapımının temel kavramlarından olduğu için çekici gelebilir; ancak ölçek küçültme oranını gösterir, eğri yüzeyi düzleme aktarma sorununu çözmez.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Arda, ilçesinin turizm haritasında mavi renkli küçük üçgenleri ve kahverengi kesikli çizgileri görüyor ama bunların neyi gösterdiğini anlayamıyor. Arkadaşı, haritanın bir köşesinde bu işaretlerin anlamlarının yazılı olduğu bölüme bakmasını söylüyor. Arkadaşının işaret ettiği harita elemanı hangisidir?

   • AA) Ölçek
   • BB) Yön oku
   • CC) Lejant
   • DD) Başlık
   • EE) Koordinat ağı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Lejant

   Haritadaki işaret, renk ve çizgilerin anlamlarını açıklayan bölüm lejanttır. Ölçek de haritanın köşesinde yer aldığı için karıştırılabilir; ancak ölçek işaretlerin anlamını değil, haritadaki uzunlukların gerçekte ne kadar küçültüldüğünü gösterir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Küre biçimindeki Dünya'nın düz bir kâğıda aktarılması için kullanılan yönteme projeksiyon denir. Bu aktarımla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

   • AA) Hiçbir bozulma olmadan aktarım yapılabilir.
   • BB) Yalnızca küçük ölçekli haritalarda kullanılır.
   • CC) Alan, şekil ya da uzaklıkta mutlaka bir miktar bozulma olur.
   • DD) Yükselti farklarını göstermek için kullanılır.
   • EE) Yerel saat farklarını hesaplamaya yarar.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Alan, şekil ya da uzaklıkta mutlaka bir miktar bozulma olur.

   Küre yüzeyi düzleme aktarılırken alan, şekil ya da uzaklıkta mutlaka bozulma olur. Yükseltiyi göstermek projeksiyonun değil izohips, renklendirme gibi yöntemlerin işidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Mehmet, bir atlasta incelediği haritanın neyi ve hangi yeri gösterdiğini hızlıca anlamak istiyor. Mehmet'in önce haritanın hangi elemanına bakması gerekir?

   • AA) Ölçek
   • BB) Başlık
   • CC) Yön oku
   • DD) Çerçeve
   • EE) Coğrafi koordinatlar
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Başlık

   Başlık, haritanın konusunu ve gösterdiği yeri belirtir. Ölçek ise küçültme oranını gösterir, haritanın konusunu söylemez.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Bir haritada aynı yükseltideki noktaları birleştiren kapalı eğriler çizilmiştir. Bu eğrilere ne ad verilir?

   • AA) Paralel
   • BB) Meridyen
   • CC) Profil
   • DD) İzohips
   • EE) Lejant
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) İzohips

   Eş yükselti eğrilerine izohips denir. Paralel ve meridyenler ise coğrafi koordinatları gösteren hayalî çizgilerdir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Aşağıdakilerden hangisi haritada kullanılan renk ve sembollerin anlamlarını gösteren harita elemanıdır?

   • AA) Başlık
   • BB) Çerçeve
   • CC) Yön oku
   • DD) Ölçek
   • EE) Lejant
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Lejant

   Renk ve sembollerin anlamlarını gösteren liste lejanttır. Yön oku yalnızca coğrafi yönleri gösterir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Yusuf, köyündeki öğle ezanının Güneş'in gökyüzünde en yüksek noktaya ulaştığı ana göre belirlendiğini öğreniyor. Güneş'in ufuk düzleminde en yüksek noktaya ulaştığı ana göre ayarlanan saate ne ad verilir?

   • AA) Ulusal saat
   • BB) Yerel saat
   • CC) Saat dilimi
   • DD) Ortak saat
   • EE) Resmî saat
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Yerel saat

   Güneş'in en yüksek noktaya ulaştığı an öğle (12.00) kabul edilir ve buna göre ayarlanan saate yerel saat denir. Ulusal saat ise ülke genelinde kullanılan ortak saattir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Dünya kendi ekseni etrafında 4 dakikada 1° döner. Buna göre aralarında 15° boylam farkı bulunan iki yer arasındaki yerel saat farkı ne kadardır?

    • AA) 15 dakika
    • BB) 30 dakika
    • CC) 4 saat
    • DD) 2 saat
    • EE) 1 saat
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) 1 saat

    15° × 4 dakika = 60 dakika, yani 1 saattir. 15 dakika cevabı, boylam sayısını doğrudan dakika sanmaktan kaynaklanır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Ölçeği 1/250.000 olan bir haritada 1 cm'lik uzunluk gerçekte kaç kilometreye karşılık gelir?

    • AA) 25 km
    • BB) 2,5 km
    • CC) 0,25 km
    • DD) 250 km
    • EE) 2.500 km
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) 2,5 km

    1 cm, gerçekte 250.000 cm'ye karşılık gelir; 250.000 cm = 2.500 m = 2,5 km'dir. 25 km sonucu, santimetreden kilometreye çevirirken bir basamak kaydırma hatasıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Bir öğrenci, sınıf panosuna asmak için yaptığı çizimlerin harita sayılıp sayılamayacağını merak ediyor. Öğretmeni bir çizimin harita sayılması için bazı özellikler taşıması gerektiğini söylüyor. Aşağıdakilerden hangisi bu özelliklerden biri değildir?

    • AA) Kuş bakışı görünümle çizilmesi
    • BB) Ölçek kullanılarak küçültülmesi
    • CC) Düzlem üzerine aktarılması
    • DD) Renkli kalemlerle boyanmış olması
    • EE) Coğrafi unsurları orantılı göstermesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Renkli kalemlerle boyanmış olması

    Harita kuş bakışı çizilir, ölçek kullanılarak orantılı küçültülür ve düzleme aktarılır. Renkli olmak haritanın tanımı için gerekli bir özellik değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Bir kentin belediyesi, ilçe sınırlarını ve ilçe merkezlerini gösteren bir harita bastırmak istiyor. Bu amaca en uygun harita türü hangisidir?

    • AA) Jeomorfoloji haritası
    • BB) Toprak haritası
    • CC) Bitki örtüsü haritası
    • DD) İklim haritası
    • EE) Siyasi harita
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Siyasi harita

    Siyasi haritalarda ülke ve il sınırları gibi yönetim sınırları yer alır. Jeomorfoloji haritası ise yer şekillerini gösterir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Bir öğretmen, “Dünya üzerindeki bir noktanın Ekvator'a uzaklığının yerin merkeziyle yaptığı açı değeri” tanımını tahtaya yazıyor. Bu tanım hangi kavrama aittir?

    • AA) Boylam
    • BB) Enlem
    • CC) Ölçek
    • DD) Yerel saat
    • EE) Projeksiyon
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Enlem

    Bir noktanın Ekvator'a açısal uzaklığı enlemdir. Boylam ise başlangıç meridyenine olan açısal uzaklıktır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bir telefon uygulaması, kullanıcının bulunduğu yerin enlem ve boylamını uydular aracılığıyla belirleyip ekranda gösteriyor. Bu uygulamanın kullandığı sistem aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Ulusal saat dilimi sistemi
    • BB) Ölçekli kroki çizim yöntemi
    • CC) Lejant ve sembol sistemi
    • DD) Eş yükselti eğrisi yöntemi
    • EE) Küresel Konumlandırma Sistemi (GPS)
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Küresel Konumlandırma Sistemi (GPS)

    Bir yerin coğrafi koordinatlarını uydular aracılığıyla belirleyen sistem GPS'tir. İzohips yöntemi yükseltiyi göstermek için kullanılır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Bir ülkede her kentin kendi yerel saatini kullandığını düşünelim. Bu durumda tren, uçak saatleri ve resmî işlemlerde karışıklık çıkar. Ülkelerin bu sorunu çözmek için başvurduğu uygulama hangisidir?

    • AA) Her kentte farklı takvim kullanmak
    • BB) Haritalarda ölçeği büyütmek
    • CC) İzohips aralıklarını sıklaştırmak
    • DD) Saat dilimlerine göre ortak saat kullanmak
    • EE) Yalnızca kroki kullanmak
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Saat dilimlerine göre ortak saat kullanmak

    Ülkeler yerel saat farklarının yarattığı karışıklığı önlemek için saat dilimlerine dayanan ortak (ulusal) saat kullanır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Bir izci grubu, ölçeği 1/50.000 olan haritada K noktasından L noktasına gidecektir. Haritadaki kuş uçuşu uzaklık şekilde gösterilmiştir. Buna göre K ile L arasındaki gerçek kuş uçuşu uzaklık kaç kilometredir?

    

    • AA) 0,4
    • BB) 4
    • CC) 40
    • DD) 400
    • EE) 4.000
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) 4

    Gerçek uzaklık = harita uzunluğu × ölçek paydasıdır. 8 cm × 50.000 = 400.000 cm = 4.000 m = 4 km bulunur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Deniz, telefonundaki bir uygulamada mahallesinin kuş bakışı görünümle ve belirli bir ölçekle çizilmiş görüntüsünü inceliyor. Arkadaşı, bu görüntünün kâğıda basılmadığı için harita sayılamayacağını ileri sürüyor. Arkadaşının görüşüyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

    • AA) Doğrudur; harita, kâğıt üzerine yapılan çizimlere verilen addır.
    • BB) Doğrudur; ekrandaki bir görüntüde ölçekten söz edilemez.
    • CC) Yanlıştır; haritanın çizildiği düzlem ekran da olabilir.
    • DD) Yanlıştır; bir çizim düzleme aktarılmadan da harita sayılabilir.
    • EE) Yanlıştır; kuş bakışı çizilen bir görüntü ölçeksiz de harita olabilir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Yanlıştır; haritanın çizildiği düzlem ekran da olabilir.

    Bir çizimin harita sayılması için kuş bakışı çizilmesi, ölçek kullanılması ve düzlem üzerine aktarılması gerekir. Bu düzlem kâğıt olabileceği gibi kabartma yüzey ya da ekran da olabilir; Deniz'in incelediği görüntü üç koşulu da taşıdığından haritadır. Ölçek ve düzleme aktarma harita için zorunludur; ölçeksiz kabataslak çizim krokidir. Kuş bakışı olması tek başına yeterli değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Aynı yarım kürede bulunan iki kentten birinin boylamı 30° D, diğerininki 42° D'dir. Bu kentlerde yaşayan Selin ile Murat, Güneş'in gün içinde en yüksek konuma ulaştığı anı, yani yerel öğle vaktini kendi saatleriyle karşılaştırıyor. İki kent arasındaki yerel saat farkı kaç dakikadır?

    • AA) 12
    • BB) 24
    • CC) 36
    • DD) 48
    • EE) 60
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) 48

    Boylam farkı 42 − 30 = 12°'dir; Dünya 1° boylamı 4 dakikada döndüğü için yerel saat farkı 12 × 4 = 48 dakikadır. 12 dakika sonucu, boylam farkının doğrudan dakika sanılmasından kaynaklanır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Dağcılık yapan Burcu bir yürüyüş rotası için 1/25.000 ölçekli bir harita kullanırken, kardeşi aynı bölgeyi 1/1.000.000 ölçekli bir Türkiye haritasında inceliyor. Burcu kendi haritasında patikaları, çeşmeleri ve tek tek evleri görebildiğini söylüyor. Kardeşinin kullandığı harita için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

    • AA) Büyük ölçeklidir ve gösterdiği ayrıntı daha fazladır.
    • BB) Aynı alan kâğıt üzerinde daha büyük yer kaplar.
    • CC) Uzunluklar gerçeğe göre daha az küçültülmüştür.
    • DD) Ölçek paydası büyük olduğu için ayrıntı artmıştır.
    • EE) Küçük ölçeklidir ve gösterdiği ayrıntı daha azdır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Küçük ölçeklidir ve gösterdiği ayrıntı daha azdır.

    Paydası büyük olan 1/1.000.000 küçük ölçekli bir haritadır; küçültme oranı fazla olduğu için patika, çeşme gibi ayrıntılar gösterilemez. Paydası büyük ölçeklerin "büyük ölçek" anlamına geldiğini düşünmek yaygın bir yanılgıdır; ölçek büyüdükçe payda küçülür.

    Hata mı var? Düzeltme öner