İçeriğe geç
dershanede

Influencer ortaklığı

Takipçilerine indirim, sana kazanç

Yükleniyor…

9. Sınıf Demokrasi ve İnsan Hakları · Yönetim ve Yaşam Biçimi Olarak Demokrasi

Demokrasinin İlke ve Kurumları

  • temsilî demokrasi
  • genel oy
  • seçim ilkeleri
  • nispi temsil
  • seçim barajı
  • siyasi parti
  • çoğulculuk
  • hukukun üstünlüğü

Demokrasinin temel ilke ve kurumları nelerdir?

Demokrasinin ilke ve kurumları; seçimler ve temsil, siyasi partiler, çoğulculuk ve katılım ile hukukun üstünlüğüdür. Kalabalık toplumlarda doğrudan demokrasi mümkün olmadığından halk temsilcilerini serbest seçimlerle belirler; buna temsilî demokrasi denir. Genel oy ilkesinde servet, cinsiyet, ırk ya da eğitim şartı aranmaz; Türkiye'de kadınlar 5 Aralık 1934'te milletvekili seçme ve seçilme hakkı kazanmıştır ve 18 yaşını dolduran her vatandaş oy kullanır. Seçimler serbest, eşit, gizli, tek dereceli olarak, açık sayım ve döküm esasına göre yargı denetimi altında yapılır; uyuşmazlıkları Yüksek Seçim Kurulu çözer. Siyasi partiler demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurudur ve önceden izin almadan kurulur; Türkiye'de çok partili hayata 1946'da geçilmiştir. Çoğulculuk farklı görüşlerin örgütlenip yarışabilmesi, hukukun üstünlüğü ise yöneticiler dahil herkesin hukuka bağlı olmasıdır. Tek partili bir seçim demokrasi değildir; seçimle birlikte çoğulculuk da gerekir.

Demokrasinin İlke ve Kurumları: konu anlatımı ve özeti

Bu konu demokrasinin dayandığı dört ilke ve kurumu anlatıyor: seçimler ve temsil, siyasi partiler, çoğulculuk ve katılım, hukukun üstünlüğü.

  • Temsilî demokrasi: Kalabalık toplumlarda doğrudan demokrasi mümkün değildir; halk temsilcilerini serbest seçimlerle belirler.
  • Genel oy: Servet, cinsiyet, ırk ya da eğitim şartı aranmaz. Türkiye'de kadınlar 5 Aralık 1934'te milletvekili seçme ve seçilme hakkı kazandı. 18 yaşını dolduran her vatandaş oy kullanır.
  • Seçim ilkeleri: Seçimler serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esasına göre, yargı yönetim ve denetimi altında yapılır. Uyuşmazlıkları Yüksek Seçim Kurulu çözer.
  • Seçim sistemi (güncel): Türkiye d'Hondt nispi temsil sistemini kullanır. Kitaptaki %10 ülke barajı 2022'de %7'ye indirildi.
  • Seçilme ve Cumhurbaşkanlığı (güncel): 18 yaşını dolduran vatandaş milletvekili seçilebilir. Kitapta Cumhurbaşkanını Meclisin seçtiği yazar; 2007 değişikliğinden beri Cumhurbaşkanını halk seçer. Aday 40 yaşını doldurmuş ve yükseköğrenim görmüş olmalıdır.
  • Siyasi partiler: Demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurudur, önceden izin almadan kurulur. Partiye üye olmak için 18 yaş gerekir. Türkiye'de çok partili hayata 1946'da geçildi.
  • Çoğulculuk ve hukukun üstünlüğü: Farklı görüşlerin örgütlenip yarışabilmesi ve herkesin, yöneticiler dahil, hukuka bağlı olmasıdır.

Unutma: Tek partili bir seçim demokrasi değildir; demokrasi için seçimle birlikte çoğulculuk da gerekir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:

Kitapta düzeltme

Ders kitabının bu konusundaki bazı bilgiler hatalı, güncel değil ya da çelişkili. Kitaptaki ifadeyi ve doğrusunu aşağıda görebilirsin.

  • Güncel değil

    Kitapta (s. 50): “Ülkemizde uygulanan seçim sistemi tek dereceli %10 ülke barajlı d’Hondt nispi temsil sistemidir.”

    Doğrusu: Türkiye d’Hondt sistemini kullanmaya devam eder ancak ülke barajı 2022’de 7393 sayılı Kanun’la %7’ye indirildi.

  • Güncel değil

    Kitapta (s. 51): Milletvekillerinin Cumhurbaşkanlığına aday olabileceği, milletvekili olmayanların Meclis üye tamsayısının beşte birinin yazılı önerisiyle aday gösterilebileceği ve “Bir kimse, iki defa Cumhurbaşkanı seçilemez.” deniyor.

    Doğrusu: 2007 Anayasa değişikliğinden beri Cumhurbaşkanını halk seçer (ilk kez 2014). Adayı siyasi parti grupları, son milletvekili seçiminde toplam %5 oy alan partiler ya da en az 100.000 seçmen gösterir. Bir kişi en fazla iki kez Cumhurbaşkanı seçilebilir.

Önce temeli pekiştir

  1. Seçim ilkelerini Anayasa'daki sırayla yaz ve her birinin ne işe yaradığını bir cümleyle açıkla (ör. gizli oy: baskı altında kalmadan seçmek).
  2. Kısıtlı oy ile genel oyu karşılaştır; vergiye, cinsiyete ve eğitime bağlı oy türlerini örnekle.
  3. Güncel bilgileri ayrı bir kartta tut: baraj %7, Cumhurbaşkanını halk seçer, milletvekili seçilme yaşı 18.

Günlük hayattan: Okulda sınıf başkanı seçiminde oy pusulasının gizli olması ve sayımın herkesin önünde yapılması, genel seçimlerdeki "gizli oy, açık sayım" ilkesinin küçük bir örneğidir.

Sık yapılan hata: Kitap 2017 öncesi bilgiyi verir. Seçim barajını %10, Cumhurbaşkanını Meclisin seçtiğini yazarsan güncel bilgiyle çelişirsin.

İpucu: Seçim ilkelerini "serbest-eşit-gizli-tek dereceli-genel oy-açık sayım" zinciri olarak ezberle.

Derinleş

Kitapta seçim barajının artısı (istikrar) ve eksisi (temsil edilmeyen seçmen) tartışılıyor. İki görüşü birer paragrafla savun, sonra kendi görüşünü yaz. Düşün: "Temsilde adalet" ile "yönetimde istikrar" aynı anda nasıl sağlanabilir?

Bu konuda neler var?

  • Seçimler ve Temsil
  • Siyasal Partiler
  • Çoğulculuk ve Katılım
  • Hukukun Üstünlüğü

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.