9. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · Allah-İnsan İlişkisi
İnsan ve İnsanın Yaratılışı
- yaratılış
- ahsen-i takvim
- halife
- emanet
- akıl
- irade
- sorumluluk
- kulluk
İslam'a göre insan nasıl ve hangi amaçla yaratılmıştır?
İslam'a göre insan, Rabbini tanımak, O'na kulluk etmek ve salih amel işlemek amacıyla en güzel biçimde (ahsen-i takvim) yaratılmış bir varlıktır. Kur'an'a göre insan su ve topraktan yaratılmıştır; ilk insan ve ilk peygamber Hz. Âdem'dir. Kur'an anne karnındaki gelişimi de nutfe ve alaka gibi aşamalarla anlatır. İnsana akıl, ilim ve irade verilmiş, böylece pek çok varlıktan üstün kılınmıştır. Akıl yürütme, seçim yapma, ahlaki değerlere göre davranma ve medeniyet kurma insana özgü yeteneklerdir; Allah'ın Hz. Âdem'e varlıkların isimlerini öğretmesi insanın öğrenebilen bir varlık olduğunu gösterir. Kur'an insanı yeryüzünde halife olarak niteler ve ona emanet yüklendiğini bildirir; bu, insanın sorumluluk taşıdığını anlatır. İnsanın üstünlüğü yalnızca yaratılışındaki özelliklerden değil, bu özellikleri sorumluluk bilinciyle doğru kullanmasından gelir.
İnsan ve İnsanın Yaratılışı: konu anlatımı ve özeti
İnsan "Ben kimim, neden varım?" sorularını hep sormuştur. Bu konu, İslam'a göre insanın nasıl ve hangi amaçla yaratıldığını, onu diğer varlıklardan ayıran özellikleri ve taşıdığı sorumlulukları anlatır.
- Evrendeki her şey bir ölçü ve düzen içinde, belli bir amaçla yaratılmıştır; hiçbir şey boş yere var edilmemiştir.
- Kur'an'a göre insan su ve topraktan yaratılmış, ilk insan ve ilk peygamber Hz. Âdem'dir. Kur'an anne karnındaki gelişimi de aşama aşama anlatır (nutfe, alaka gibi).
- İnsan "en güzel biçimde" (ahsen-i takvim) yaratılmıştır. Akıl, ilim ve irade verilerek pek çok varlıktan üstün kılınmıştır.
- Akıl yürütme, seçim yapma, ahlaki değerlere göre davranma, şehir ve medeniyet kurma insana özgü yeteneklerdir. Allah, Hz. Âdem'e varlıkların isimlerini öğreterek insanı öğrenebilen bir varlık yapmıştır.
- Kur'an insanı yeryüzünde "halife" olarak niteler ve ona "emanet" yüklendiğini bildirir; bu, insanın sorumluluk taşıyan bir varlık olduğunu gösterir.
- İnsanın yaratılış amacı Rabbini tanımak, O'na kulluk etmek ve salih amel işlemektir. Bu bilinç; Allah'a, kendine, ailesine ve topluma karşı sorumluluk olarak hayata yansır.
Unutma: İnsanın üstünlüğü yalnızca yaratılışındaki özelliklerden değil, bu özellikleri sorumluluk bilinciyle doğru kullanmasından gelir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bu konuyu üç soruyla düşünebilirsin.
- İnsan neyle donatıldı? Akıl, irade ve öğrenme yeteneğiyle. Bir arı her yıl aynı peteği örer; insan ise ev yapmayı öğrenir, yeni yöntemler bulur, şehir kurar.
- Bu donanım ne getirir? Sorumluluk. Seçebilen bir varlık, seçiminin hesabını da verir. "Halife" ve "emanet" kavramları bu sorumluluğu anlatır.
- Amaç ne? Rabbini tanımak, O'na kulluk etmek ve iyi işler yapmak.
Günlük hayattan: Öğretmen sınıf başkanına bir anahtar emanet eder. Anahtar başkanın değildir, ama onu korumaktan o sorumludur. İnsana verilen yetenekler de böyle bir emanettir.
Sık yapılan hata: "İnsan en güzel biçimde yaratıldıysa her davranışı da güzeldir." Doğrusu: Ahsen-i takvim insana verilen imkânı anlatır; o imkânı iyi ya da kötü kullanmak insanın tercihine bağlıdır.
Derinleş
Yapay zekâ programları bugün resim çizebiliyor, metin yazabiliyor. Biyoloji ve bilişim derslerinden de yararlanarak insanı bir makineden ya da hayvandan ayıran özellikleri bir tabloda karşılaştır. Sence "sorumluluk taşımak" bu ayrımda nerede durur: Bir makine yaptığı bir hatadan sorumlu tutulabilir mi, yoksa sorumluluk onu tasarlayan ve kullanan insanda mı kalır?
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
DKAB.9.1.1İnsanın yaratılışını ve özelliklerini ayetlerden hareketle tefekkür ederek sorgulayabilme
- a) İnsanın yaratılışı ve özellikleri ile ilgili merak ettiklerini tanımlar.
- c) İnsanın yaratılışına ve özelliklerine dair İslam’ın temel kaynaklarından bilgiler toplar.
- ç) İnsanın yaratılışına ve özelliklerine dair topladığı bilgileri değerlendirir.
- d) İnsanın yaratılışına ve özelliklerine dair çıkarımlarda bulunur.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Kerem, Bakara suresinin 31-32. ayetlerinin mealini okuyor: Allah, Hz. Âdem'e bütün varlıkların isimlerini öğretiyor; ardından melekler, kendilerine öğretilenden başka bilgileri olmadığını söylüyor. Kerem bu anlatımın insanın yaratılışındaki bir özelliğe dikkat çektiğini düşünüyor. Kerem'in dikkat çektiği özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hiç hata yapmayan bir varlık olması
- B) Yalnızca içgüdüleriyle yönlenen bir varlık olması
- C) Bilgi edinip öğrenebilen bir varlık olması
- D) Meleklerden daha güçlü bir bedene sahip olması
- E) Beslenmeye ihtiyaç duymayan bir varlık olması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bilgi edinip öğrenebilen bir varlık olması
İsimlerin öğretilmesi, insanın öğrenme ve bilgi edinme yeteneğiyle yaratıldığını gösterir. Âdem'in meleklerden üstün tutulması bedenî bir güce dayanmaz; ayette öne çıkan, insana verilen bilgi kapasitesidir.
Kolay
2Biyoloji dersinde canlıların ortak özellikleri tahtaya yazılıyor: beslenme, solunum, büyüme, üreme ve uyaranlara tepki verme. Din kültürü öğretmeni ertesi gün bu listeye bakarak insanı öteki canlılardan ayıran ve onu davranışlarından sorumlu kılan bir özelliğin listede yer almadığını söylüyor. Öğretmenin işaret ettiği özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çevresindeki değişikliklere tepki verebilmesi
- B) İradesiyle iyi ile kötü arasında seçim yapabilmesi
- C) Hücrelerden oluşan bir bedene sahip olması
- D) Enerji elde etmek için besin tüketmesi
- E) Neslini sürdürmek için üreyebilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İradesiyle iyi ile kötü arasında seçim yapabilmesi
Beslenme, üreme ve tepki verme bütün canlılarda vardır; insanı ayıran, akıl ve iradesiyle iyi ile kötü arasında seçim yapabilmesidir. Tepki vermek seçim yapmaya benzer görünse de içgüdüsel bir davranıştır ve sorumluluk doğurmaz.
Kolay
3Mira, Kur'an ve hadislerde bazı varlıkların yaratılışına dair verilen bilgileri bir tabloya aktarıyor: Varlık | Yaratıldığı madde Cin | Dumansız ateş Melek | Nur İnsan | ? Tablodaki soru işaretinin yerine aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?
- A) Nur ve ışık
- B) Ateş ve hava
- C) Duman ve buhar
- D) Hava ve ışık
- E) Su ve toprak
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Su ve toprak
Kur'an'da insanın topraktan, çamurdan ve sudan yaratıldığı farklı ayetlerde bildirilir. Nur meleklerin, dumansız ateş ise cinlerin yaratıldığı madde olarak anıldığından bu varlıklara ait bilgileri insana aktarmak yanlış olur.
Kolay
4Ece, din kültürü dersi için Kur'an'da adı geçen peygamberleri tarih sırasına koyduğu bir zaman şeridi hazırlıyor. Şeridin en başına, hem insan soyunun atası hem de kendisine vahiy gelen ilk kişi olarak bilinen peygamberi yazmak istiyor. Ece zaman şeridinin başına hangi peygamberin adını yazmalıdır?
- A) Hz. Nuh
- B) Hz. İbrahim
- C) Hz. İdris
- D) Hz. Âdem
- E) Hz. Musa
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hz. Âdem
Kur'an'a göre insanlığın atası Hz. Âdem'dir ve peygamberlik zinciri de onunla başlar. Tufandan sonra insanlığın yeniden çoğalması nedeniyle Hz. Nuh bazen "ikinci ata" diye anılır; ancak ilk insan ve ilk peygamber o değildir.
Kolay
5Din kültürü dersinde "İnsan niçin yaratılmıştır?" sorusu tartışılıyor. Konuda verilen bilgilere göre insanın yaratılış amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sadece kendi çıkarı için çalışıp mal biriktirmek
- B) Diğer canlıları kendi isteğine göre yönetmek
- C) Hiçbir kurala bağlı kalmadan özgürce yaşamak
- D) Rabbini tanımak, O'na kulluk etmek ve salih amel işlemek
- E) Yalnızca dünya nimetlerinden olabildiğince yararlanmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Rabbini tanımak, O'na kulluk etmek ve salih amel işlemek
Konuya göre insan Rabbini tanımak, O'na kulluk etmek ve salih amel işlemek için yaratılmıştır. Nimetlerden yararlanmak meşrudur ama yaratılışın amacı değildir.
Kolay
6Kantinde yere düşmüş bir cüzdan bulan Defne, çevrede kimse olmadığı hâlde cüzdanı okul idaresine teslim ediyor. Defne'nin bu davranışı insana özgü hangi özelliğin bir örneğidir?
- A) Beslenme ve büyüme
- B) Çevreye uyum için renk değiştirme
- C) Ahlaki değerlere göre davranabilme
- D) Uyaranlara tepki verme
- E) İçgüdüsel olarak barınak yapabilme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ahlaki değerlere göre davranabilme
Kimse görmeden doğru olanı seçmek ahlaki değerlere göre davranmaktır; bu insana özgü bir özelliktir. Beslenme, büyüme ve uyarana tepki tüm canlılarda ortaktır.
Kolay
7Kur'an-ı Kerim'de "O, sudan bir insan yaratıp ondan soy sop ve hısımlık meydana getirendir." buyrulur. Bu ayet insanın daha çok hangi yönüne dikkat çeker?
- A) Hiçbir sorumluluk taşımamasına
- B) Yalnız yaşamaya yatkın bir varlık olmasına
- C) Yalnızca içgüdüleriyle hareket etmesine
- D) Doğadaki düzeni tek başına kurmasına
- E) Akrabalık ve sosyal ilişkiler kuran bir varlık olmasına
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Akrabalık ve sosyal ilişkiler kuran bir varlık olmasına
Ayette soy sop ve hısımlıktan söz edilmesi insanın aile ve akrabalık bağları kuran sosyal bir varlık olduğunu gösterir. Yalnız yaşamaya yatkınlık bu vurgunun tam tersidir.
Kolay
8Emre, alışveriş öncesinde yeni bir telefon almanın gerçekten gerekli olup olmadığını, bütçesini ve eski telefonunun durumunu tek tek düşünerek karar veriyor. Emre'nin bu tutumunda öne çıkan insani özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Uyarana tepki
- B) Unutkanlık
- C) Taklit etme
- D) İçgüdüyle davranma
- E) Akletme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Akletme
Seçenekleri karşılaştırıp gerekçelerle karar vermek akletmektir. Taklit etmek ise düşünmeden başkasının yaptığını yapmaktır; Emre böyle davranmamıştır.
Kolay
9Felsefe kulübündeki Zeynep, defterine "Ben kimim, nereden geldim, niçin varım?" sorularını yazıyor. Bu sorular insanın hangi özelliğini yansıtır?
- A) Varlığının anlamını merak edip sorgulayan bir varlık olmasını
- B) Geçmişini hatırlayamamasını
- C) Sadece içgüdüleriyle yaşamasını
- D) Yalnızca maddi ihtiyaçlarıyla ilgilenmesini
- E) Hiçbir konuda karar verememesini
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Varlığının anlamını merak edip sorgulayan bir varlık olmasını
Bu sorular insanın tarih boyunca varlığının anlamını ve amacını merak ettiğini gösterir. Yalnızca maddi ihtiyaçlarla ilgilenen biri bu soruları sormazdı.
Kolay
10Elif, insanın yaratılışıyla ilgili bir sunum hazırlıyor ve bilgilerini İslam'ın temel kaynaklarına dayandırmak istiyor. Elif'in bu amaçla öncelikle başvurması gereken kaynaklar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bilim kurgu romanları
- B) Kur'an-ı Kerim ve hadisler
- C) Sosyal medyadaki kişisel yorumlar
- D) Halk arasında anlatılan efsaneler
- E) Yaratılışla ilgili animasyon filmler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kur'an-ı Kerim ve hadisler
İslam'ın temel kaynakları Kur'an-ı Kerim ve Hz. Peygamber'in sünnetidir. Efsaneler ya da kişisel yorumlar halk arasında yaygın olsa da dinî bilginin güvenilir kaynağı değildir.
Kolay
11Kitapta insanın; Rabbini tanımak, dinî vecibelerini yerine getirmek ve bir hayata hazırlık yapmakla yükümlü olduğu belirtilir. Metinde sözü edilen ve insanın hazırlık yapması gereken hayat aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ahiret hayatı
- B) Okul hayatı
- C) Çocukluk dönemi
- D) Tatil dönemi
- E) İş hayatı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ahiret hayatı
Kitapta insanın Rabbini tanımak, dinî vecibelerini yerine getirmek ve ahiret hayatına hazırlık yapmakla yükümlü olduğu söylenir. Okul ya da iş hayatı dünya hayatının bölümleridir.
Kolay
12Kitapta "Ant olsun biz insanoğluna şan, şeref ve nimetler verdik… ve onları yarattıklarımızın çoğundan üstün kıldık." ayetine yer verilir. Bu ayetin vurguladığı temel düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İnsanın hiçbir canlıya ihtiyaç duymadığı
- B) İnsanın değerli kılındığı ve pek çok varlıktan üstün yaratıldığı
- C) İnsanın meleklerle aynı özelliklere sahip olduğu
- D) İnsanın bütün varlıklardan daha güçlü bir bedene sahip olduğu
- E) İnsanın yalnızca karada yaşayabilen bir canlı olduğu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İnsanın değerli kılındığı ve pek çok varlıktan üstün yaratıldığı
Ayet insana verilen şeref ve nimetleri, onun yaratılanların çoğundan üstün kılındığını bildirir. Üstünlük beden gücüyle değil akıl, ilim ve irade gibi nimetlerle ilgilidir.
Kolay
13Mehmet her gece geç saatlere kadar telefonla oynayıp uykusuz kalıyor ve düzensiz besleniyor. Öğretmeni ona bedenini korumanın da bir sorumluluk olduğunu hatırlatıyor. Öğretmenin hatırlattığı sorumluluk öncelikle kime karşıdır?
- A) Okul yönetimine
- B) Mahalle esnafına
- C) Kişinin kendisine
- D) Arkadaş grubuna
- E) Komşularına
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kişinin kendisine
Sağlığını korumak, düzenli uyumak ve beslenmek kişinin kendine karşı sorumluluğudur. Komşular ya da arkadaşlar topluma karşı sorumluluk alanına girer.
Kolay
14Can, arkadaşlarının okul duvarına yazı yazma teklifini düşünüp "Bu yanlış, ben katılmıyorum." diyerek reddediyor. Can'ın bu tavrı insana verilen özelliklerden en çok hangisiyle ilgilidir?
- A) İrade
- B) Sindirim
- C) Refleks
- D) Büyüme
- E) Uyku
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İrade
İrade, insanın seçenekler arasında tercih yapabilmesidir; Can teklifi düşünerek reddetmiştir. Refleks istem dışı bir tepkidir, tercih içermez.
Kolay
15Kitap metninde ilk insanın yaratılması, yeryüzüne gönderilmesi ve yeryüzünü imar etmesi bir konunun örneği olarak verilir. Bu olaylar aşağıdakilerden hangisinin örneği olarak gösterilmiştir?
- A) İnsanın sorumluluk taşımamasının
- B) İnsanın kendi kendini yaratmasının
- C) Allah'ın kudretinin
- D) Doğanın tesadüfen oluşmasının
- E) Meleklerin yeryüzünü yönetmesinin
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Allah'ın kudretinin
Kitapta insanın yaratılışı, yeryüzüne gönderilmesi ve yeryüzünü imar etmesi Allah'ın kudretinin örnekleri olarak anlatılır. Tesadüf düşüncesi her şeyin bir amaçla yaratıldığı bilgisine aykırıdır.
Kolay
16Konuda insana verilerek onu üstün bir konuma yükselten nimetler sayılıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu nimetler arasında yer almaz?
- A) İrade
- B) İlim
- C) Akıl
- D) Hiç sona ermeyen dünya hayatı
- E) Öğrenebilme yeteneği
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hiç sona ermeyen dünya hayatı
Konuda insana akıl, ilim ve irade verildiği, onun öğrenebilen bir varlık yaratıldığı anlatılır. Dünya hayatı ise sınırlıdır ve imtihan için verilmiştir.
Kolay
17Bakara suresinde Allah'ın Hz. Âdem'e "bütün varlıkların isimlerini" öğrettiği bildirilir. Bu ayeti okuyan Tarık, "isimler" sözünden yalnızca eşyaların adlarının anlaşılması gerektiğini düşünüyor. Ders kitabındaki açıklamaya göre ayetteki "bütün isimler" ifadesinin kapsamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gözle görülen varlıkların isimlerini kapsar, manevi varlıkları kapsamaz.
- B) Maddi ve manevi bütün varlıkların isimlerini ve özelliklerini kapsar.
- C) Varlıkların adlarını kapsar, onların özelliklerini kapsamaz.
- D) Meleklerin önceden bildiği varlıkların isimlerini kapsar.
- E) Canlıların isimlerini kapsar, cansız varlıkları kapsamaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Maddi ve manevi bütün varlıkların isimlerini ve özelliklerini kapsar.
Ders kitabında Allah'ın Hz. Âdem'e "bütün isimleri yani maddi ve manevi varlıkların isimlerini ve özelliklerini" öğrettiği belirtilir. Buna göre kapsam yalnız eşya adlarıyla, yalnız görünen ya da canlı varlıklarla sınırlı değildir; özellikler de bu bilginin içindedir. Melekler ise ayette bu isimleri bilmediklerini söylerler.
Kolay
18Ders kitabında insanın sorumluluğu dört alanda gösterilir: kendine, ailesine, topluma ve Allah'a karşı sorumluluk. Aynı bölümde yer verilen İsra suresinin 23. ayetinde, Allah'ın yalnızca kendisine kulluk edilmesini ve anne babaya iyi davranılmasını emrettiği bildirilir. Ayetin bu bölümünde hangi iki sorumluluk alanı birlikte anılmaktadır?
- A) Kendine ve topluma karşı sorumluluk
- B) Allah'a ve kendine karşı sorumluluk
- C) Aileye ve topluma karşı sorumluluk
- D) Allah'a ve aileye karşı sorumluluk
- E) Kendine ve aileye karşı sorumluluk
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Allah'a ve aileye karşı sorumluluk
Ayette önce yalnız Allah'a kulluk etmek (Allah'a karşı sorumluluk), ardından anne babaya iyi davranmak (aileye karşı sorumluluk) emredilir. Ayetin bu bölümünde kişinin kendisine ya da topluma karşı sorumluluğu ayrıca anılmaz.
Orta
19Bir belgeselde arıların kusursuz altıgen petekler ördüğü, kunduzların derelere baraj kurduğu gösteriliyor. Belgeselin sonunda bu canlıların binlerce yıldır yuvalarını hep aynı biçimde yaptığı, insanın ise yerleşim biçimlerini kuşaktan kuşağa değiştirip geliştirdiği vurgulanıyor. Buna göre aşağıdakilerden hangileri insanı bu canlılardan ayıran özelliklerdendir? I. Akıl yürüterek yeni çözümler üretme II. Ahlaki değerlere göre davranışlarını seçme III. Birikimini aktararak medeniyet kurma
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Cevabı göster
Doğru cevap: E) I, II ve III
Akıl yürütüp yeni çözümler üretmek, ahlaki değerlere göre seçim yapmak ve bilgi birikimini aktararak medeniyet kurmak insana özgüdür. Arı ve kunduz da ustaca yapılar kurar; ancak bunu içgüdüyle ve hep aynı biçimde yapar, bu yüzden yalnızca III'ü seçmek eksik kalır.
Orta
20Astronomi kulübündeki Zeynep, Dünya'nın Güneş çevresindeki yörüngesi ve eksen eğikliği sayesinde mevsimlerin yüzyıllardır aynı sırayla geldiğini öğreniyor. Gök olaylarının bu kadar düzenli olması sayesinde güneş ve ay tutulmalarının yıllar öncesinden hesaplanabildiğini fark ediyor. Zeynep'in fark ettikleri, Kur'an'ın evrene bakışıyla ilgili hangi yargıyı destekler?
- A) Evrendeki her şey bir ölçüyle ve belli bir amaçla yaratılmıştır.
- B) Evrendeki düzen rastlantılar sonucunda kendiliğinden kurulmuştur.
- C) İnsan evrendeki düzeni kavrayacak yetenekte yaratılmamıştır.
- D) Gök cisimlerinin hareketleri insanların kaderini belirlemektedir.
- E) Evreni yöneten yasalar zaman zaman rastgele değişmektedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Evrendeki her şey bir ölçüyle ve belli bir amaçla yaratılmıştır.
Kur'an evrendeki her şeyin bir ölçü ve düzen içinde, boş yere değil belli bir amaçla yaratıldığını bildirir; tutulmaların önceden hesaplanabilmesi bu düzeni gösterir. Gök cisimlerinin insanların kaderini belirlediği düşüncesi astrolojiye dayanan bir yanılgıdır; düzen yaratıcıya işaret eder, insanın yazgısını yıldızlara bağlamaz.
Ders videoları
MEB'in 9. sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi örnek ders anlatımları.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.