9. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · İslam’da Ahlak İlkeleri
Kur’an’dan Mesajlar
- anne babaya iyilik
- kulluk
- yardımlaşma
- cimrilik
- israf
- cömertlik
- zekât
İsra suresi 23-29. ayetlerde hangi ahlak ilkeleri yer alır?
İsra suresinin 23-29. ayetleri, kişinin Allah'a, anne babasına, yakınlarına ve topluma karşı sorumluluklarını ve harcamalardaki ölçüyü bir arada anlatan temel ahlak ilkelerini içerir. İsra suresi Kur'an'ın 17. suresidir ve Hicret'ten önce Mekke'de inmiştir. Kulun ilk görevi yalnız Allah'a kulluk etmektir; Allah kalplerdekini en iyi bilendir ve insan niyetini güzelleştirmelidir. Anne babaya iyilik, özellikle yaşlandıklarında onları kırmamayı, azarlamamayı, gönül alıcı konuşmayı ve onlar için dua etmeyi gerektirir. Akrabanın, yoksulun ve yolcunun kişi üzerinde hakkı vardır; zekât bu hakkın ödenmesi ve toplumsal dengenin kurulması içindir. Yardım edilemediğinde bile güzel bir sözle gönül alınmalıdır. Ayetler cimriliği de israfı da yasaklar; savurganlık sonunda insanı muhtaç bırakır. Cimrilik kaynakları paylaşmamak, israf boş yere tüketmektir; İslam'ın önerdiği denge noktası cömertliktir.
Kur’an’dan Mesajlar: konu anlatımı ve özeti
Bu bölümde İsra suresinin 23-29. ayetlerini mealden okuyup içerdikleri ahlaki görevleri sınıflandırıyorsun. Ayetler kişinin Allah’a, anne babasına, yakınlarına ve topluma karşı sorumluluklarını ve harcamalardaki ölçüyü bir arada ele alır.
- İsra suresi Kur’an’ın 17. suresidir ve Hicret’ten önce Mekke’de inmiştir. 23-29. ayetler İslam’ın hayata yerleştirmek istediği temel ahlak ilkelerini içerir.
- Kulun ilk görevi yalnız Allah’a kulluk etmektir; bu inanç diğer sorumlulukların temelidir.
- Anne babaya iyilik: Özellikle yaşlandıklarında onları kırmamak, azarlamamak, gönül alıcı konuşmak, merhametle kol kanat germek ve onlar için dua etmek gerekir.
- Allah kalplerdekini en iyi bilendir; insan niyetini ve duygularını güzelleştirmeli, Allah’a yönelenlerin bağışlanacağı müjdesini bilmelidir.
- Yardımlaşma: Akrabanın, yoksulun ve yolcunun kişi üzerinde hakkı vardır; zekât bu hakkın ödenmesi ve toplumsal dengenin kurulması içindir. Yardım edemiyorsan bile güzel bir sözle gönül almalısın.
- Ekonomik ahlak: Cimrilik de israf da yasaklanmıştır; ölçü, ihtiyaçları karşıladıktan sonra paylaşmayı öğreten cömertliktir. Savurganlık sonunda insanı muhtaç bırakır.
Unutma: Cimrilik kaynakları paylaşmamak, israf ise boş yere tüketmektir; İslam’ın önerdiği denge noktası cömertliktir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
İsra suresi 23-29. ayetlerdeki görevleri, kişinin karşısındaki kişiye göre gruplayabilirsin.
- Allah'a karşı: Yalnız O'na kulluk etmek.
- Anne babaya karşı: Özellikle yaşlılıklarında kırmamak, "öf" bile dememek, merhametle davranmak, dua etmek.
- Akrabaya, yoksula, yolcuya karşı: Haklarını vermek; veremiyorsan güzel bir sözle gönül almak.
- Mala karşı: Ne cimri olmak ne de israf etmek.
Günlük hayattan: Harçlığının tamamını bir günde gereksiz şeylere harcamak israftır; yanında aç kalan bir arkadaşına bir lokma bile vermemek cimriliktir. Ayetlerin gösterdiği yol bu ikisinin arasındadır.
Sık yapılan hata: "Anne babaya iyilik, yalnızca maddi destek vermektir." Doğrusu: Ayetler özellikle konuşma biçimine dikkat çeker; ses tonu, sabır ve saygı da iyiliğin parçasıdır.
Derinleş
Ailende ya da çevrende yaşlı bir büyüğünün günlük hayatta en çok zorlandığı üç durumu (teknoloji kullanmak, randevu almak, yalnız kalmak gibi) onunla konuşarak belirle. Ayetlerdeki ilkeleri rehber alarak, bu zorluklardan biri için uygulanabilir küçük bir destek planı hazırla. Planın onun onurunu nasıl koruduğunu da açıkla.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
DKAB.9.4.4İsra suresi 23-29. ayetlerdeki mesajları özetleyebilme
- a) Ayetlerde verilen mesajlarla ilgili çözümleme yapar.
- b) Ayetlerde geçen konuları sınıflandırır.
- c) Ayetlerde verilen mesajları açıklar.
Bu konuda neler var?
- İsra Suresinin 23-29. Ayetleri
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Annesine yardım ederken söylenen ama içinden ona gerçekten iyilik etmek isteyen Nur, sonra davranışından pişman olup tövbe ediyor. İsra suresinin 25. ayeti, insanın iç dünyası ve tövbesiyle ilgili bir mesaj verir. Bu ayete göre insanların kalplerinde olanı en iyi bilen kimdir?
- A) Anne baba
- B) Kişinin kendisi
- C) Allah
- D) Yakın arkadaşlar
- E) Akrabalar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Allah
Ayette Rabbin kalplerde olanı en iyi bilen olduğu ve iyi olanların, tövbe ederek kendisine yönelenleri bağışlayacağı bildirilir. Kişi kendi niyetini bilir sanabilir; ancak ayet kalplerdekini en iyi bilenin Allah olduğunu vurgular.
Kolay
2İsra suresinin 26. ayetinde akrabaya, yoksula ve yolcuya "hakkının" verilmesi emredilir. Bir öğrenci bu ifadeden yola çıkarak muhtaçlara verilen zekâtın bir lütuf değil, adeta bir borcun ödenmesi olduğunu söylüyor. Öğrencinin yorumu zekâtın hangi amaçla verildiğini vurgular?
- A) Toplumda saygınlık kazanmak
- B) Malı gösterişle harcamak
- C) Muhtaçların mal üzerindeki hakkını ödemek
- D) Yalnız akrabalarla ilişkiyi korumak
- E) Verenin geleceğini güvenceye almak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Muhtaçların mal üzerindeki hakkını ödemek
Ayette "hak" kelimesinin kullanılması, muhtaçların zenginin malında bir payı olduğunu gösterir; zekât bu hakkın ödenmesi ve toplumsal dengenin kurulması için verilir. Ayet akrabayı da anar; ancak hakkı yalnız akrabalarla sınırlamaz, yoksulu ve yolcuyu da kapsar.
Kolay
3İsra suresinin 23-29. ayetlerini inceleyen bir öğrenci, ayetlerde sayılan sorumlulukları bir merdiven biçiminde çiziyor. En alt basamağa, diğer bütün sorumlulukların temelini oluşturan görevi yazıyor. Öğrencinin en alt basamağa yazdığı görev hangisidir?
- A) Anne babaya iyilik etmek
- B) Akrabaya hakkını vermek
- C) Yalnız Allah'a kulluk etmek
- D) Harcamalarda ölçülü olmak
- E) Yolcuya yardım etmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yalnız Allah'a kulluk etmek
Ayetler, yalnız Allah'a kulluk edilmesi emriyle başlar; bu tevhit inancı diğer sorumlulukların temelidir. Anne babaya iyilik bu emrin hemen ardından gelir ve çok önemlidir; ancak temeli oluşturan görev Allah'a kulluktur.
Kolay
4Yaşlı babası aynı soruyu tekrar tekrar sorunca Emre sabırsızlanıp sesini yükseltmek üzereyken, derste incelediği İsra suresinin 23-29. ayetlerini hatırlayıp kendini tutuyor. Emre'nin hatırladığı ayetlere göre yaşlanan anne babaya karşı aşağıdakilerden hangisi yapılmamalıdır?
- A) Onlara "öf" deyip azarlamak
- B) Onlar için dua etmek
- C) Gönül alıcı sözlerle konuşmak
- D) Merhametle onlara kol kanat germek
- E) Onlara alçakgönüllü davranmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Onlara "öf" deyip azarlamak
Ayetler yaşlanan anne babaya "öf" bile denmemesini, onların azarlanmamasını; gönül alıcı konuşulmasını, onlara merhametle alçakgönüllü davranılmasını ve dua edilmesini öğütler. Diğer seçeneklerin hepsi ayetlerde emredilen davranışlardır.
Kolay
5İsra suresi 23. ayette yaşlanan anne baba için “Onlara ‘öf’ bile deme! Onları azarlama!” buyrulur. Bu ifadeyle aşağıdakilerden hangisi amaçlanır?
- A) Anne babayı en küçük bir sözle bile incitmemek
- B) Anne babayla hiç konuşmamak
- C) Anne babanın her isteğini sorgusuz yerine getirmek
- D) Anne babadan uzakta yaşamak
- E) Anne babaya yalnızca bayramlarda ziyarete gitmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Anne babayı en küçük bir sözle bile incitmemek
“Öf” bile dememek, anne babayı en küçük bir hoşnutsuzluk sözüyle dahi kırmamak demektir. Ayet onlarla konuşmamayı değil gönül alıcı güzel sözler söylemeyi ister.
Kolay
6İsra suresi 24. ayette anne baba için yapılması öğütlenen dua aşağıdakilerden hangisidir?
- A) “Rabbim! Onlara verdiğin mal ve mülkü artır, onları zengin kıl.”
- B) “Rabbim! Beni insanlar arasında onlardan daha üstün ve saygın kıl.”
- C) “Rabbim! Onlara ve bana dünyada uzun ve rahat bir ömür ver.”
- D) “Rabbim! Onlar küçüklükte beni şefkatle yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et.”
- E) “Rabbim! Beni onların bütün sorumluluklarından uzak tut.”
Cevabı göster
Doğru cevap: D) “Rabbim! Onlar küçüklükte beni şefkatle yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et.”
24. ayette anne babaya merhamet edilmesi için “Onlar küçüklükte beni şefkatle eğitip yetiştirdilerse sen de onlara merhamet göster” diye dua edilmesi öğütlenir. Diğer dualar ayette yer almaz.
Kolay
7İsra suresi 26. ayette hakkının verilmesi emredilenler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Komşu, öğretmen ve arkadaş
- B) Akraba, yoksul ve yolcu
- C) Yönetici, esnaf ve asker
- D) Çocuk, genç ve yaşlı
- E) Zengin, tüccar ve çiftçi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Akraba, yoksul ve yolcu
26. ayette “Akrabaya, yoksula ve yolcuya hakkını ver.” buyrulur. Diğer gruplar bu ayette sayılmaz.
Kolay
8Kitaba göre İsra suresi Kur’an-ı Kerim’in kaçıncı suresidir ve nerede indirilmiştir?
- A) 17. sure – Medine
- B) 2. sure – Medine
- C) 17. sure – Mekke
- D) 51. sure – Mekke
- E) 15. sure – Medine
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 17. sure – Mekke
Kitapta İsra suresinin Kur’an’ın on yedinci suresi olduğu ve Hicret’ten önce Mekke’de indirildiği belirtilir. Hicret’ten önce indiği için Medine seçenekleri yanlıştır.
Kolay
9İsra suresi 24. ayette anne babaya “merhametle ve alçak gönüllülükle kol kanat germek” istenir. Bu ifadede anne babaya karşı hangi tutum öne çıkarılır?
- A) Rekabet ve üstünlük
- B) Mesafe ve resmiyet
- C) Şefkat ve tevazu
- D) Eleştiri ve sorgulama
- E) Kayıtsızlık ve ilgisizlik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Şefkat ve tevazu
Merhamet ve alçak gönüllülükle kol kanat germek, onlara şefkatle ve tevazuyla yaklaşmayı anlatır. Mesafeli ya da ilgisiz davranmak ayetin istediği tutuma aykırıdır.
Kolay
10İsra suresi 27. ayette savurganlar için aşağıdaki ifadelerden hangisi kullanılır?
- A) Allah’ın sevdiği kullardır.
- B) Toplumun en cömert kişileridir.
- C) Ahirette ödüllendirilecektir.
- D) Şeytanların dostlarıdır.
- E) Yardımlaşmanın öncüleridir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Şeytanların dostlarıdır.
27. ayette “Çünkü savurganlar şeytanların dostlarıdır.” buyrulur. Savurganlığı cömertlik sanmak yanlıştır; cömertlik ölçülü paylaşmadır.
Kolay
11Kitaba göre cömertlik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kendi ve ailesinin asli ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra muhtaçlara yardım etmek
- B) Kendi ihtiyaçlarını hiç düşünmeden bütün malını tek seferde dağıtmak
- C) Malını ileride lazım olur diye kimseyle paylaşmadan biriktirmek
- D) İnsanların övgüsünü kazanmak için gösterişli harcamalar yapmak
- E) Ailesinin temel ihtiyaçlarını karşılamadan borç alarak yardım etmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kendi ve ailesinin asli ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra muhtaçlara yardım etmek
Kitapta cömertlik, kişinin kendi ve ailesinin asli ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra muhtaçlara yardım etmesi olarak tanımlanır. Bütün malı düşünmeden dağıtmak savurganlıktır.
Kolay
12İsra suresi 23. ayette Rabbimizin emrettiği iki husus birlikte sayılır. Bu iki husus aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Hacca gitmek ve kurban kesmek
- B) Oruç tutmak ve sadaka vermek
- C) Ticaret yapmak ve borç vermek
- D) Yalnız Allah’a kulluk etmek ve anne babaya iyi davranmak
- E) Akrabayı ziyaret etmek ve misafir ağırlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yalnız Allah’a kulluk etmek ve anne babaya iyi davranmak
23. ayet “Rabbin sadece kendisine kulluk etmenizi ve anne babanıza iyi davranmanızı emretti.” diye başlar. Diğer seçeneklerdeki ibadetler bu ayette yer almaz.
Kolay
13İsra suresi 29. ayette ölçüsüz davranan kişinin düşeceği durum nasıl ifade edilir?
- A) Toplumda daha saygın biri olmak
- B) Kınanacak ve kendi kendine hayıflanacak duruma düşmek
- C) Daha çok mal kazanmak
- D) Herkes tarafından övülmek
- E) Bütün ihtiyaçlarını kolayca karşılamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kınanacak ve kendi kendine hayıflanacak duruma düşmek
29. ayette eli sıkı ya da ölçüsüzce eli açık olan kişinin kınanacak ve hayıflanacak duruma düşeceği bildirilir. Saygınlık kazanmak ayetteki uyarıyla çelişir.
Kolay
14Kitaptaki bir hadiste “Anne ve baba, kişinin cennete girmesine vesile olacak en yüce kapılardandır.” buyrulur. Bu hadis İsra suresinin 23-29. ayetlerindeki hangi konuyla doğrudan ilişkilidir?
- A) Savurganlığın yasaklanması
- B) Anne babaya iyilik
- C) Yolcunun hakkı
- D) Allah’ın kalpleri bilmesi
- E) Ekonomik ölçülülük
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Anne babaya iyilik
Hadis anne babaya iyi davranmanın cennete vesile olduğunu bildirir; bu da 23-24. ayetlerdeki anne babaya iyilik konusuyla ilgilidir. Savurganlık ayetlerin ekonomik ahlak kısmıyla ilgilidir.
Kolay
15Kitaba göre İslam, harcamalar konusunda itidal noktası olarak hangi tutumu tavsiye eder?
- A) Cimrilik
- B) Savurganlık
- C) Biriktirme hırsı
- D) Cömertlik
- E) Gösteriş
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Cömertlik
Kitapta cimrilik ve müsrifliğin yasaklandığı, harcamalarda itidal noktası olarak cömertliğin tavsiye edildiği belirtilir. Cimrilik ve savurganlık iki aşırı uçtur.
Kolay
16Kitaba göre İsra suresinin 25. ayetinde insanla ilgili hangi bilgi verilir?
- A) İnsanın her işinin önceden bilinemeyeceği
- B) İnsanın niyetinin önemsiz olduğu
- C) İnsanın kendisini herkesten iyi bildiği
- D) İnsanın ancak davranışlarıyla değerlendirildiği
- E) İnsanın kalbindekini en iyi bilenin Allah olduğu
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İnsanın kalbindekini en iyi bilenin Allah olduğu
25. ayette “Kalplerinizdekini en iyi bilen Rabbinizdir.” buyrulur. Bu yüzden niyetin önemsiz olduğu yargısı ayetin mesajıyla çelişir.
Kolay
17İsra suresinin 23-29. ayetleriyle ilgili çalışma kâğıdında “Yüce Allah'ın razı olduğu güzel ahlaka sahip olmak … vazifesidir.” cümlesi yer alıyor. Bu ayetlerde yalnız Allah'a kulluk etme buyruğunun hemen ardından anne babaya iyilik, yardımlaşma ve ölçülü harcama gibi ahlaki görevler sıralanır. Buna göre cümledeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
- A) cömertlik
- B) akrabalık
- C) kulluk
- D) yardımlaşma
- E) komşuluk
Cevabı göster
Doğru cevap: C) kulluk
Ayetler önce yalnız Allah'a kulluk etmeyi buyurur, ardından ahlaki görevleri sayar. Kitaba göre Allah'a iman etmek ve O'na kul olmak çeşitli sorumlulukları beraberinde getirir; güzel ahlak sahibi olmak da bu sorumlulukların, yani kulluk vazifesinin parçasıdır. Cömertlik ve yardımlaşma güzel ahlakın kendisine ait örneklerdir, onun dayandığı vazife değildir.
Kolay
18Bir öğrenci, İsra suresinin 23-29. ayetlerinin mealini okuyup ayetlerde geçen konuları kartlara yazıyor. Kartlardan birindeki konu bu ayetlerde yer almadığı için öğretmeni o kartı ayırmasını istiyor. Aşağıdaki konulardan hangisi İsra suresinin 23-29. ayetlerinde yer almaz?
- A) Alışverişte ölçü ve tartıyı doğru yapma
- B) Yaşlanan anne babaya gönül alıcı söz söyleme
- C) Akrabaya, yoksula ve yolcuya hakkını verme
- D) Harcamada eli sıkı da ölçüsüzce açık da olmama
- E) Yalnız Allah'a kulluk etme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Alışverişte ölçü ve tartıyı doğru yapma
Yalnız Allah'a kulluk ve anne babaya gönül alıcı söz 23. ayette, akrabaya, yoksula ve yolcuya hakkını verme 26. ayette, eli sıkı ya da ölçüsüzce açık olmama 29. ayette geçer. Ölçü ve tartıyı doğru yapmak da ekonomik ahlakla ilgilidir; ancak bu konu 23-29. ayetlerin mealinde yer almaz.
Orta
19Maaşını aldığı gün gereksiz alışverişlerle harcayan bir kişi, ayın sonunda zorunlu giderlerini karşılayamayıp çevresinden borç istemek zorunda kalıyor. İsra suresinin 23-29. ayetlerinde savurganlığın sonucuyla ilgili bir uyarı yer alır. Ayetlere göre savurganlık sonunda insanı hangi duruma düşürür?
- A) Saygın ve güçlü bir duruma
- B) Zengin ve rahat bir duruma
- C) Kınanmış ve çaresiz bir duruma
- D) Övülen cömert biri durumuna
- E) Herkesçe örnek alınan bir duruma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kınanmış ve çaresiz bir duruma
Ayetlerde elini büsbütün açıp saçan kişinin sonunda kınanmış ve çaresiz, pişman bir duruma düşeceği bildirilir. Savurganlığı cömertlik sanmak yanılgıdır; cömertlik ölçülü paylaşmaktır, israf ise insanı muhtaç bırakır.
Orta
20İsra suresinin 29. ayetinde "Elini boynuna bağlı kılma, büsbütün de açıp saçma." anlamında bir benzetme yer alır. Bir öğrenci bu benzetmedeki iki aşırı ucu adlandırıp aralarındaki farkı açıklayacak. Aşağıdakilerden hangisi iki ucu doğru açıklar?
- A) Cimrilik paylaşmamak, israf boş yere tüketmektir.
- B) Cimrilik boş yere tüketmek, israf paylaşmamaktır.
- C) İkisi de cömertliğin farklı adlarıdır.
- D) İkisi de ayetlerde övülen davranışlardır.
- E) Cimrilik tasarruf, israf ise cömertliktir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Cimrilik paylaşmamak, israf boş yere tüketmektir.
Eli boyna bağlı kılmak cimriliği, yani kaynakları paylaşmamayı; eli büsbütün açmak israfı, yani boş yere tüketmeyi anlatır; ayet ikisini de yasaklar. Cimriliği tasarruf, israfı cömertlik saymak sık rastlanan bir yanılgıdır; ayet ölçülülüğü över, iki ucu değil.
Ders videoları
MEB'in 9. sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi örnek ders anlatımları.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.