Atom Teorileri ve Atomun Yapısı

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• KİM.9.1.3Atom teorilerindeki varsayımları kullanarak bilimsel bilginin değişebilirliliğine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme

  • a) Atom teorilerinin gelişim sürecinde atomun yapısına ilişkin niteliklerin farkını ortaya koyar.
  • b) Elektron, proton ve nötronun yükü, kütlesi ve keşif tarihlerine ilişkin hazır veri seti kullanır.
  • c) Atom ve atom altı parçacıklar ile ilgili bilimsel verileri inceleyerek bilimsel bilginin değişebilirliliğini değerlendirir.

Bu konuda neler var?

• Bohr Atom Teorisi ve Modern Atom Teorisi
• Atomdan Periyodik Tabloya

1. Kolay

   1Bir araştırmacı aynı elementin üç farklı atomunu inceliyor ve bu atomların nötron sayılarının da kütle numaralarının da birbirinden farklı olduğunu görüyor. Buna karşın üç atom da aynı element olarak kabul ediliyor ve periyodik tabloda aynı kutuda yer alıyor. Bu atomlarda ortak olan ve elementin kimliğini belirleyen nicelik hangisidir?

   • AA) Nötron sayısı
   • BB) Proton sayısı
   • CC) Kütle numarası
   • DD) Toplam tanecik sayısı
   • EE) Çekirdek kütlesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Proton sayısı

   Bir elementin kimliğini proton sayısı (atom numarası) belirler; aynı elementin izotoplarında proton sayısı aynı, nötron sayısı farklıdır. Kütle numarası proton ve nötron sayısının toplamı olduğu için izotoplarda değişir; bu nedenle kimliği belirleyemez.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bir bilim dergisindeki yazıda, modern atom teorisine göre elektronun çekirdek çevresinde izlediği kesin bir yolun çizilemediği anlatılıyor. Yazıda bunun yerine elektronun bulunma olasılığının yüksek olduğu bölgeler üç boyutlu bulutlar biçiminde gösteriliyor. Yazıda bulut biçiminde gösterilen bölgelere ne ad verilir?

   • AA) Yörünge
   • BB) Çekirdek
   • CC) Birim hücre
   • DD) Katman
   • EE) Orbital
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Orbital

   Modern atom teorisinde elektronun bulunma olasılığının yüksek olduğu bölgeye orbital denir. Yörünge, Bohr modelindeki belirli yarıçaplı dairesel yoldur ve modern teoride kullanılmaz; iki kavramı eş anlamlı sanan öğrenci bu şıkka yönelebilir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Kimya öğretmeni tahtaya bir atom modeli çiziyor: pozitif yükün düzgün dağıldığı bir kürenin içine, üzümlü kekteki üzümler gibi serpiştirilmiş negatif yüklü tanecikler. Öğretmen bu modelde henüz çekirdek kavramının bulunmadığını vurguluyor. Tahtaya çizilen model hangi bilim insanına aittir?

   • AA) Dalton
   • BB) Rutherford
   • CC) Bohr
   • DD) Schrödinger
   • EE) Thomson
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Thomson

   Elektronların pozitif yüklü bir küre içine dağıldığını öne süren model Thomson'a aittir. Çekirdeği ilk kez öneren Rutherford'dur; modelde çekirdek bulunmaması bu yüzden Rutherford'u eler. Dalton ise atomu bölünemeyen dolu bir küre olarak düşünmüş, elektrondan söz etmemiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Bir belgeselde, 1932'de keşfedilen ve elektrik alanından geçirildiğinde yolundan hiç sapmayan bir atom altı tanecikten söz ediliyor. Bu taneciğin kütlesinin protonunkine çok yakın olduğu ve atomun çekirdeğinde bulunduğu belirtiliyor. Belgeselde söz edilen tanecik hangisidir?

   • AA) Nötron
   • BB) Proton
   • CC) Elektron
   • DD) Alfa taneciği
   • EE) Beta taneciği
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Nötron

   Elektrik alanında sapmaması taneciğin yüksüz olduğunu gösterir; çekirdekte bulunan yüksüz tanecik nötrondur ve 1932'de Chadwick tarafından keşfedilmiştir. Proton da çekirdekte bulunur ve kütlesi benzerdir; ancak pozitif yüklü olduğu için elektrik alanında sapar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Antik Yunan düşünürü Demokritos, her şeyin temelinde bölünemez atomlar bulunduğunu savunmuştur. Ancak bu düşünce bilimsel bir atom teorisi olarak kabul edilmez. Bunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Atomların bölünemez olduğunu öne sürmesi
   • BB) Atomu çok küçük bir tanecik olarak düşünmesi
   • CC) Deney ve gözleme dayanmayan felsefi bir yaklaşım olması
   • DD) Bir model çizimiyle desteklenmemiş olması
   • EE) Günümüzden çok uzun süre önce ortaya atılması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Deney ve gözleme dayanmayan felsefi bir yaklaşım olması

   Demokritos'un görüşü deney ve gözleme dayanmayan felsefi bir düşüncedir; bu yüzden bilimsel teori sayılmaz. Bir düşüncenin eski olması tek başına onu bilim dışı yapmaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Bir öğrenci atomdaki temel taneciklerin yüklerini gösteren bir kart hazırlıyor. Proton, nötron ve elektronun yükleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

   • AA) −1, 0, +1
   • BB) 0, +1, −1
   • CC) +1, −1, 0
   • DD) +1, +1, −1
   • EE) +1, 0, −1
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) +1, 0, −1

   Proton +1 yüklüdür, nötron yüksüzdür, elektron ise −1 yüklüdür. Proton ile elektronun yükleri sık karıştırılır; elektron negatif yüklüdür.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Kimya öğretmeni tahtaya şu tanımı yazıyor: “Bir konu, olay ya da olguyu anlamak, açıklamak ve onunla ilgili öngörüde bulunmak için geliştirilen kapsamlı ve sistemli çerçeve.” Bu tanım aşağıdaki kavramlardan hangisine aittir?

   • AA) Model
   • BB) Teori
   • CC) Gözlem
   • DD) Deney
   • EE) Fenomen
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Teori

   Bir olayı açıklayan kapsamlı ve sistemli çerçeveye teori denir. Model ise teoriyi temsil eden çizim, nesne ya da matematiksel ifadedir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Bir fen kitabında şu benzetme yer alıyor: “Bir atom bir futbol stadyumu büyüklüğünde olsaydı çekirdeği stadyumun ortasındaki küçük bir bilye kadar olurdu.” Bu benzetme atomla ilgili hangi bilgiyi vurgular?

   • AA) Çekirdek, atomun büyüklüğüne göre çok küçüktür.
   • BB) Çekirdek, atomun hacminin büyük kısmını kaplar.
   • CC) Elektronlar çekirdeğin içinde bulunur.
   • DD) Atomun kütlesinin büyük kısmı elektronlardadır.
   • EE) Çekirdek atomun dış yüzeyinde yer alır.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Çekirdek, atomun büyüklüğüne göre çok küçüktür.

   Çekirdeğin yarıçapı atom yarıçapının yaklaşık on binde biri kadardır; benzetme çekirdeğin atoma göre çok küçük olduğunu vurgular. Çekirdek atomun merkezindedir, hacminin büyük kısmını kaplamaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Bir veri tablosunda atomdaki üç taneciğin kütleleri gram cinsinden verilmiştir: Proton: 1,6726 × 10⁻²⁴ Nötron: 1,6749 × 10⁻²⁴ Elektron: 9,1096 × 10⁻²⁸ Bu taneciklerden hangisinin kütlesi en küçüktür?

   • AA) Proton
   • BB) Nötron
   • CC) Elektron
   • DD) Proton ve nötron
   • EE) Üçünün kütlesi eşittir
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Elektron

   Elektronun kütlesi 10⁻²⁸ basamağında olduğu için 10⁻²⁴ basamağındaki proton ve nötrondan çok küçüktür. Proton ve nötronun kütleleri birbirine yakındır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Bir araştırmacı bilinmeyen bir elementin atomlarını inceliyor. Atomların hangi elemente ait olduğunu kesin olarak belirlemek için atomun hangi taneciğinin sayısını bilmesi yeterlidir?

    • AA) Nötron
    • BB) Proton
    • CC) Elektron
    • DD) Bağ elektronu
    • EE) Valans elektronu
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Proton

    Atom numarası proton sayısıdır ve elementin kimliğini belirler. Elektron sayısı iyon oluşumunda değişebildiği için kimliği tek başına belirlemez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Heisenberg belirsizlik ilkesi, elektron gibi çok küçük parçacıklarla ilgili ölçümlerin bir sınırı olduğunu ifade eder. Bu ilkeye göre elektronun hangi iki özelliği aynı anda kesin olarak belirlenemez?

    • AA) Konumu ve hızı
    • BB) Yükü ve kütlesi
    • CC) Kütlesi ve rengi
    • DD) Yükü ve sayısı
    • EE) Kütlesi ve sayısı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Konumu ve hızı

    Belirsizlik ilkesine göre elektronun konumu ve hızı aynı anda kesin olarak bilinemez. Elektronun yükü ve kütlesi ise ölçülebilen sabit değerlerdir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Bohr atom teorisine göre elektronlar n = 1, 2, 3... ile numaralanan enerji düzeylerinde bulunur ve bu düzeyler harflerle de gösterilir. n = 2 enerji düzeyinin harfle gösterimi hangisidir?

    • AA) K
    • BB) L
    • CC) M
    • DD) N
    • EE) O
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) L

    Bohr teorisinde n = 1 düzeyi K, n = 2 düzeyi L, n = 3 düzeyi M harfiyle gösterilir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Bir atom teorisine göre elektronlar çekirdek çevresinde, çekirdekten belirli uzaklıklarda bulunan ve belirli enerjiye sahip düzeylerde dolanır. Bu varsayım hangi bilim insanının atom teorisine aittir?

    • AA) Dalton
    • BB) Thomson
    • CC) Rutherford
    • DD) Demokritos
    • EE) Bohr
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Bohr

    Elektronların belirli enerji düzeylerinde dolandığını Bohr (1913) ileri sürmüştür. Rutherford çekirdeği tanımlamış, ancak elektronların enerji düzeylerini açıklamamıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Alüminyumun atom numarası 13'tür. İçecek kutusunun yapıldığı alüminyumdaki nötr bir alüminyum atomunda kaç elektron bulunur?

    • AA) 10
    • BB) 14
    • CC) 26
    • DD) 3
    • EE) 13
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) 13

    Nötr atomda elektron sayısı proton sayısına, yani atom numarasına eşittir; bu yüzden alüminyum atomunda 13 elektron vardır. 10 sayısı Al³⁺ iyonunun elektron sayısıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Atom modellerini inceleyen Zeynep, atomun merkezinde küçük ve pozitif yüklü bir çekirdek bulunduğunu ilk kez ileri süren bilim insanını not etmek istiyor. Zeynep'in yazması gereken bilim insanı hangisidir?

    • AA) Rutherford
    • BB) Dalton
    • CC) Thomson
    • DD) Demokritos
    • EE) Heisenberg
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Rutherford

    Atomun merkezinde küçük ve pozitif yüklü bir çekirdek bulunduğunu Rutherford (1911) ileri sürmüştür. Thomson modelinde çekirdek kavramı yoktur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Bohr atom teorisine göre bir atom ısıtıldığında enerji soğurur ve elektronu bulunduğu enerji düzeyinden daha üst bir düzeye çıkar. Bu olaya ne ad verilir?

    • AA) Emisyon
    • BB) İyonlaşma
    • CC) Yoğuşma
    • DD) Nötrleşme
    • EE) Uyarılma
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Uyarılma

    Atomun enerji soğurup elektronunun üst düzeye çıkmasına uyarılma denir. Emisyon ise elektronun alt düzeye dönerken ışık yaymasıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Bir öğrenci atom teorilerinin ortaya konduğu yılları ve bir keşif bilgisini defterine yazıyor: Dalton: 1803 | Thomson: 1897 | Rutherford: 1911 | Bohr: 1913 Nötron, 1932'de J. Chadwick tarafından keşfedilmiştir. Bu verilere göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

    • AA) Bohr teorisini ortaya koyduğunda nötron henüz keşfedilmemişti.
    • BB) Thomson, modelini oluştururken nötronun kütlesini hesaba katmıştır.
    • CC) Rutherford, 1911'de çekirdekteki nötronları deneyle saptamıştır.
    • DD) Nötronun keşfi, Dalton atom teorisinin ortaya konmasından öncedir.
    • EE) Bohr'un teorisi nötronun keşfinden sonra geliştirilmiştir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Bohr teorisini ortaya koyduğunda nötron henüz keşfedilmemişti.

    Nötron 1932'de keşfedilmiştir; Dalton (1803), Thomson (1897), Rutherford (1911) ve Bohr (1913) teorilerinin hepsi bu tarihten öncedir. Bu nedenle Bohr teorisini ortaya koyduğunda nötron bilinmiyordu ve bu modellerin hiçbirinde nötron yer almaz. Öteki şıklar verilen tarihlerle çelişir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Selin, Bohr atom teorisini anlatmak için bir maket yapıyor: ortaya büyük bir top, çevresine tel halkalar ve halkaların üzerine küçük boncuklar yerleştiriyor. Maketi inceleyen kardeşi, “Demek ki gerçek atomların içinde de tel halkalar var.” diyor. Kardeşinin bu sözüyle ilgili en uygun değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Doğrudur; bir model, temsil ettiği varlığın bütün özelliklerini aynen taşır.
    • BB) Doğrudur; teller, atomda elektronları yerinde tutan gerçek parçaları gösterir.
    • CC) Yanlıştır; maketler yalnızca gözle görülebilen varlıklar için yapılabilir.
    • DD) Yanlıştır; Bohr atom teorisini temsil eden herhangi bir model yapılamaz.
    • EE) Yanlıştır; model teoriyi temsil eden bir araçtır, gerçeğin birebir kopyası olmaz.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Yanlıştır; model teoriyi temsil eden bir araçtır, gerçeğin birebir kopyası olmaz.

    Model, bir teoriyi temsil eden çizim, nesne ya da matematiksel ifadedir; anlamayı kolaylaştırmak için gerçeği basitleştirir. Makette teller yalnızca elektronların belirli enerji düzeylerinde bulunduğu düşüncesini gösterir; atomda tel yoktur. Modeller gözle görülemeyen atom için de yapılır ve aynı teori farklı modellerle temsil edilebilir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Bir öğrenci, karbon-12 atomunda 6 proton, 6 nötron ve 6 elektron bulunduğunu öğreniyor. Bir veri tablosunda proton ve nötronun kütlelerinin birbirine çok yakın, elektronun kütlesinin ise protonunkinin yaklaşık 1/1836'sı olduğunu görüyor. Bu bilgilere göre bir atomun kütlesinin neredeyse tamamı nereden kaynaklanır?

    • AA) Çekirdekteki proton ve nötronlardan
    • BB) Çekirdek dışındaki elektronlardan
    • CC) Yalnızca çekirdekteki protonlardan
    • DD) Elektron ve protonlardan eşit olarak
    • EE) Çekirdek ile elektronlar arasındaki boşluktan
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Çekirdekteki proton ve nötronlardan

    Elektronun kütlesi protonunkinin yaklaşık 1/1836'sı olduğundan ihmal edilecek kadar küçüktür; atomun kütlesini çekirdekteki proton ve nötronlar oluşturur. Nötronun da protona yakın kütlesi olduğunu gözden kaçıran öğrenci "yalnızca protonlardan" şıkkını seçebilir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Sodyum buharlı sokak lambalarının sarı ışığı, sodyum atomlarındaki elektronların enerji düzeyleri arasında geçiş yapmasıyla oluşur. Bir öğrenci bu olayı Bohr atom teorisiyle açıklamak için şu ifadeleri yazıyor: I. Atom enerji soğurduğunda elektron daha yüksek bir enerji düzeyine çıkabilir. II. Elektron, iki enerji düzeyi arasındaki herhangi bir enerji değerinde bulunabilir. III. Üst düzeyden alt düzeye inen elektron, düzeyler arasındaki enerji farkı kadar ışık yayar. Öğrencinin ifadelerinden hangileri Bohr teorisine uygundur?

    • AA) Yalnız I
    • BB) Yalnız III
    • CC) I ve II
    • DD) I ve III
    • EE) I, II ve III
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) I ve III

    Bohr teorisine göre elektron enerji soğurarak üst düzeye çıkar, alt düzeye inerken iki düzey arasındaki enerji farkı kadar ışık yayar; sarı ışık bu yayılmadır. Elektron yalnızca belirli enerji düzeylerinde bulunabilir, düzeyler arasındaki herhangi bir değerde bulunamaz; bu yüzden II. ifade yanlıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner