9. Sınıf Osmanlı Türkçesi · Okumaya Yardımcı Esaslar
Arapça ve Farsça Asıllı Türkçeleşmiş Kelimelerin Okunuşu
- Arapça asıllı kelime
- Farsça asıllı kelime
- hemze
- şedde
- tenvin
- elif-i maksure
- kelime defteri
Osmanlı Türkçesinde Arapça ve Farsça asıllı kelimeler nasıl okunur?
Arapça ve Farsça asıllı Türkçeleşmiş kelimeler, Osmanlı Türkçesinde çoğunlukla geldikleri dildeki asıl yazılışlarını korur ve bu yazılışa göre okunur. Zaman ve hasta gibi kelimeler Türkçe kelimelerdeki okutucu kurallarına göre değil, kendi dillerindeki gibi yazılır: زمان (zaman), خسته (hasta). Se, ha, zel, dad, zı ve ayın harfleri Türkçe kökenli kelimelerde kullanılmaz; sabit, hukuk, zevk ve zafer gibi Arapça kelimelerde geçer. Sual, mesele ve reis kelimelerinde hemze, bakkal kelimesinde harfi ikizleştiren şedde işareti bulunur. Arapça kelimelerin sonundaki tenvin -en diye okunur; bazen, aynen ve manen bu türdendir. Mustafa, Musa ve İsa gibi bazı kelimelerin sonundaki ye a diye okunur. Ateş, ayna, bahçe, belki ve çünkü Farsça asıllı kelimelerdir; Farsça kelimelerde bazı vav harfleri okunmaz: خواجه (hoca). Bu kelimeler kuralla değil tanınarak okunur, bunun için kelime defteri tutulur.
Arapça ve Farsça Asıllı Türkçeleşmiş Kelimelerin Okunuşu: konu anlatımı ve özeti
Türkçeye yerleşmiş Arapça ve Farsça kelimeler, Osmanlı Türkçesinde çoğunlukla geldikleri dildeki yazılışlarını korur. Bu yüzden bu kelimeleri Türkçe kelimeler gibi okutucu kurallarıyla değil, asıl yazılışlarına göre okursun.
- Asıl yazımın korunması: "Zaman" ve "hasta" gibi kelimeler kendi dillerindeki gibi yazılır: زمان (zaman), خسته (hasta).
- Yalnız Arapça kelimelerde geçen harfler: ث، ح، ذ، ض، ظ، ع Türkçe kökenli kelimelerde kullanılmaz. Örnek: ثابت (sabit), حقوق (hukuk), ذوق (zevk), ظفر (zafer).
- Hemze ve şedde: سؤال (sual), مسئله (mesele), رئیس (reis) kelimelerinde hemze; بقّال (bakkal), حتّی (hattâ) kelimelerinde şedde (harfi ikizleştiren işaret) vardır.
- Tenvin: Arapça kelimelerin sonundaki ًا "-en" okunur: بعضاً (bazen), عیناً (aynen), معناً (manen).
- Elif-i maksure: Bazı kelimelerin sonundaki ی "a" okunur: مصطفی (Mustafa), موسی (Musa), عیسی (İsa).
- Farsça kelimeler: آتش (ateş), آیینه (ayna), باغچه (bahçe), بلكه (belki), چونكه (çünkü).
- Okunmayan vav: Farsçada خوا dizisindeki vav okunmaz: خواجه (hâce, hoca), خواب (hab).
Unutma: Arapça ve Farsça asıllı kelimeleri kurala göre değil, tanıyarak okursun; kelime defteri tutmak bunun en iyi yoludur.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Yalnız Arapça kelimelerde geçen altı harfi (ث ح ذ ض ظ ع) yaz ve her birine bir örnek ekle.
- Kelime defterine kitaptaki on kelimeyi Osmanlı yazılışı ve okunuşuyla geçir: سؤال sual، بقّال bakkal، مصطفی Mustafa، آتش ateş، بلكه belki…
- Kitaptaki "Dikkat" (دقّت) metnini oku ve içindeki Arapça ve Farsça kökenli kelimeleri ayır.
Günlük hayattan: "Bakkal", "hasta", "ayna", "bahçe" kelimeleri her gün kullandığın Türkçe kelimelerdir ama kökenleri Arapça ve Farsçadır. Osmanlı yazısında asıl biçimleri görünür: بقّال، خسته، آیینه، باغچه.
Sık yapılan hata: حتّی kelimesinin sonundaki ی harfini "i" okumak. Bu elif-i maksuredir; kelime "hattâ" okunur. مصطفی de "Mustafi" değil, "Mustafa"dır.
İpucu: Bir kelimede ث، ح، ذ، ض، ظ ya da ع görürsen o kelimenin Arapça kökenli olduğunu anlarsın.
Derinleş
Kitaptaki "Dikkat" başlıklı metni ("Soğuk bir havada bir odadan içeri girdiğiniz zaman…") oku. Metindeki Türkçe, Arapça ve Farsça kelimeleri üç sütuna ayır; "zaman" ve "hasta" kelimelerinin kökenini sözlükten kontrol et. Düşün: Yazının kelimenin kökenini göstermesi bir okuyucuya ne kazandırır?
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.