10. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · Din, Çevre ve Teknoloji

Teknoloji ve Ahlak

teknoloji
ahlak
mahremiyet
kişisel veri
sosyal medya
siber zorbalık
sorumluluk

Teknoloji kullanımında hangi ahlaki ilkelere uyulmalıdır?

Teknoloji kullanımında uyulması gereken temel ahlaki ilkeler, insanlığa fayda gözetmek, mahremiyeti korumak ve yalan, iftira ile nefret söyleminden uzak durmaktır. Teknoloji, insanın maddi çevresini kontrol etmek ve değiştirmek için geliştirdiği araçlar ve bilgilerin bütünüdür; Türkçede uygulayım bilimi olarak da adlandırılır. İletişim, bilgiye erişim ve uzaktan robotla yapılan ameliyat gibi faydalarının yanında bağımlılık, veri güvenliği ihlali, yalnızlaşma ve çevre kirliliği gibi zararları da vardır. Hiroşima ve Nagazaki'ye atılan atom bombaları, ahlaktan kopan teknolojinin sonuçlarını gösterir. Kişisel veriler korunmalı, başkalarının fotoğraf ve bilgileri izinsiz paylaşılmamalıdır; Türkiye'de 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bu alanı düzenler. Kur'an'ın gizlilikleri araştırmayı ve gıybeti yasaklaması dijital ortam için de geçerlidir. Ekran arkasında olmak sorumluluğu kaldırmaz; sanal ortamdaki izinsiz paylaşım da kul hakkıdır.

Teknoloji ve Ahlak: konu anlatımı ve özeti

Teknoloji hayatı kolaylaştırır, ama yanlış kullanıldığında ciddi zararlara da yol açar. Bu konu teknolojinin insan hayatına etkilerini ve onu geliştirenlerle kullananların uyması gereken ahlaki ilkeleri ele alır.

Teknoloji, insanın maddi çevresini kontrol etmek ve değiştirmek için geliştirdiği araçlar ve bunlara ilişkin bilgilerin bütünüdür; Türkçede "uygulayım bilimi" olarak da adlandırılır.
Faydaları: iletişim, bilgiye erişim, iş verimliliği, ulaşım ve sağlıkta kolaylık (örneğin binlerce kilometre uzaktan robotla yapılan ameliyat). Zararları: bağımlılık, veri güvenliği ihlali, işsizlik, sağlık sorunları, yalnızlaşma ve çevre kirliliği.
Aynı bilimsel bilgi yıkım için de kullanılabilir; Hiroşima ve Nagazaki'ye atılan atom bombaları, ahlaktan kopan teknolojinin sonuçlarını gösterir.
Teknolojiyi geliştirenler insanlığa faydalı ve güvenli ürünler hedeflemeli; kullanıcılar siber zorbalık, yanlış bilgi paylaşımı ve nefret söyleminden uzak durmalıdır.
Mahremiyet temel ilkedir: Kişisel veriler korunmalı, başkalarının fotoğraf ve bilgileri izinsiz paylaşılmamalıdır. Kur'an'ın gizlilikleri araştırmayı ve gıybeti yasaklaması dijital ortam için de geçerlidir. Türkiye'de 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bu alanı düzenler.
Yalan, iftira, hırsızlık ve müstehcenlik gerçek hayatta olduğu gibi sosyal medyada da haramdır; insan sanal ortamdaki davranışlarından da sorumludur.

Unutma: Ekran arkasında olmak sorumluluğu ortadan kaldırmaz; sanal ortamda yapılan gıybet veya izinsiz paylaşım da kul hakkıdır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Teknolojinin ahlakla ilişkisini kurmak için bir aracın kendisine değil, nasıl kullanıldığına bak.

Bir telefon kamerası bir hastanın yarasını uzaktaki doktora göstermek için kullanılabilir.
Aynı kamera bir arkadaşının izni olmadan çekilip alay konusu yapılan bir fotoğraf için de kullanılabilir.
Araç aynıdır; farkı yaratan, kullananın niyeti ve davranışıdır.

Mahremiyet: Başkasının fotoğrafını, adresini ya da mesajlarını izinsiz paylaşmak hem ahlaki hem hukuki bir sorundur. Türkiye'de kişisel veriler 6698 sayılı Kanun'la korunur.

Sık yapılan hata: "İnternette yazdıklarım gerçek hayatta sayılmaz." Doğrusu: Gıybet, iftira ve alay dijital ortamda da aynı zararı verir; üstelik yazılanlar silinse bile başkalarının elinde kalabilir.

Derinleş

Yapay zekâyla üretilmiş sahte bir ses ya da görüntünün bir kişiye zarar verdiği bir durum düşün. Bu durumda sorumluluk kime aittir: aracı geliştirene, içeriği üretene mi, yoksa onu paylaşanlara mı? Bilişim teknolojileri dersindeki bilgilerinle bu tür içeriklerin fark edilmesi için okulunda kullanılabilecek bir rehber hazırla.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

DKAB.10.4.2Teknoloji ve ahlak ilişkisini çözümleyebilme
- a) Teknoloji ve ahlakla ilgili unsurları araştırır.
- b) Teknoloji ve ahlakla ilgili unsurlar arasındaki ilişkileri belirler.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Ece, arkadaşının telefonu masada açık kalınca mesajlarını okumak istiyor; sonra bundan vazgeçip telefonu kapatıyor. Din kültürü öğretmeni bu tür durumlarda insanların birbirinin özel hayatını araştırmaması gerektiğini bildiren bir ayeti hatırlatmıştı. Ece'nin vazgeçmesine en uygun düşen ayet ifadesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) "Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?"
- B) "Islah edildikten sonra yeryüzünde bozgunculuk yapmayın."
- C) "Gizlilikleri araştırmayın, birbirinizin gıybetini yapmayın."
- D) "Emanetleri ehline verin."
- E) "Hep birden barışa (İslam'a) girin."
Cevabı göster
Doğru cevap: C) "Gizlilikleri araştırmayın, birbirinizin gıybetini yapmayın."
Hucurat suresinin 12. ayetindeki "Gizlilikleri araştırmayın" ifadesi, başkalarının özel hayatını izinsiz araştırmayı yasaklar; bu, teknoloji kullanımında mahremiyete uymanın temelidir. "Emanetleri ehline verin" de güveni anlatır; ancak bu ayet görevlerin ve hakların yerine teslimiyle ilgilidir, özel hayatın araştırılmasıyla değil.
Kolay
2Kaan, yaz tatilinde günde on saatten fazla telefon oyunu oynamaya başlıyor. Telefonu elinden bırakınca huzursuzlanıyor, arkadaşlarıyla buluşmayı erteliyor ve uyku saatleri düzensizleşiyor. Kaan'ın yaşadığı durum, teknolojinin doğru kullanılmadığında ortaya çıkabilecek hangi olumsuzluğa örnektir?
- A) Bağımlılık
- B) Bilgiye hızlı erişim
- C) Ulaşımda kolaylık
- D) Siber zorbalık
- E) Veri güvenliği
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bağımlılık
Kontrol edilemeyen kullanım isteği, bırakınca huzursuzluk ve sosyal hayatın ihmal edilmesi bağımlılığın belirtileridir. Siber zorbalık da teknolojinin olumsuz bir kullanımıdır; ancak başkasına yönelik saldırgan davranışları anlatır, Kaan'ın durumu ise kendi kullanım alışkanlığıyla ilgilidir.
Kolay
3Bir müzede taş baltalardan su değirmenlerine, matbaadan akıllı telefonlara kadar uzanan bir sergi var. Serginin girişindeki panoda, bu araçların ve onları yapmak için gereken bilgilerin insanın çevresini denetleme ve değiştirme çabasının ürünü olduğu yazıyor. Panoda anlatılan bu araç gereçlerin ve bilgilerin tümüne ne ad verilir?
- A) Ekoloji
- B) Ontoloji
- C) Teknoloji
- D) Teleoloji
- E) Mitoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Teknoloji
İnsanın maddi çevresini denetlemek ve değiştirmek için geliştirdiği araç gereçler ile bunlara ilişkin bilgilerin tümü teknolojidir. Ekoloji de çevreyle ilgili bir kavramdır; ancak canlılarla çevreleri arasındaki ilişkileri inceleyen bilim dalıdır, insan yapımı araçları anlatmaz.
Kolay
4Bir lisede her yıl 7 Nisan'da etkinlik yapılıyor: Öğrenciler şifre güvenliği üzerine afişler hazırlıyor, kimlik ve adres bilgilerinin neden izinsiz paylaşılmaması gerektiğini konuşuyor. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin kanun da 2016'da bu tarihte Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Okulun bu etkinliği düzenlediği gün aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dünya Su Günü
- B) Türkiye Çevre Haftası
- C) Kişisel Verileri Koruma Günü
- D) Gaziler Günü
- E) Dünya Sağlık Günü
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kişisel Verileri Koruma Günü
Ülkemizde eğitim kurumlarında 7 Nisan, Kişisel Verileri Koruma Günü olarak kutlanır; etkinliğin içeriği de bunu gösterir. 7 Nisan aynı zamanda Dünya Sağlık Günü'dür; ancak etkinlikte konuşulan şifre ve kişisel bilgi güvenliği sağlık değil, veri koruma konusudur.
Kolay
5Bir alışveriş sitesine yapılan izinsiz erişim sonucu binlerce müşterinin adı, adresi ve telefon numarası ele geçiriliyor. Bu olay teknolojinin hangi olumsuz sonucuna örnektir?
- A) Veri güvenliği ihlali
- B) İşsizlik
- C) Sosyal izolasyon
- D) Bağımlılık
- E) Çevre kirliliği
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Veri güvenliği ihlali
Kişisel bilgilerin izinsiz ele geçirilmesi veri güvenliği ihlalidir. Bağımlılık kişinin teknolojiyi kontrolsüz kullanmasıyla ilgilidir; bu olayda böyle bir durum anlatılmaz.
Kolay
6Bir fabrikada üretim hattına robotlar yerleştirilince daha önce aynı işi yapan çalışanların bir kısmının işine son veriliyor. Bu durum teknolojinin hangi olumsuz etkisine örnektir?
- A) Bağımlılık
- B) Nefret söylemi
- C) Siber zorbalık
- D) Veri güvenliği ihlali
- E) İşsizlik
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İşsizlik
Makinelerin insanların yaptığı işi üstlenmesiyle çalışanların işini kaybetmesi işsizliğe örnektir. Siber zorbalık ve nefret söylemi kullanıcıların sanal ortamdaki davranışlarıyla ilgilidir.
Kolay
7Bir haberde, deneyimli bir cerrahın binlerce kilometre uzaktaki bir hastayı robot aracılığıyla ameliyat ettiği anlatılıyor. Bu örnek teknolojinin insan hayatına en çok hangi alanda katkı sağladığını gösterir?
- A) Spor
- B) Turizm
- C) Sağlık
- D) Eğlence
- E) Moda
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sağlık
Uzaktan robotla yapılan ameliyat, teknolojinin sağlık alanında sağladığı imkânlara örnektir. Diğer alanlar örnekteki olayla doğrudan ilişkili değildir.
Kolay
8Bir mühendis ekibi, çocuklar için ürettikleri elektrikli oyuncak arabanın pilinin ısınıp yanma riski taşıdığını fark ediyor. Ürünü piyasaya sürmeyi erteleyip sorunu giderene kadar test etmeye devam ediyorlar. Ekibin bu tutumu teknolojiyi geliştirenlerin hangi sorumluluğuna uygundur?
- A) Ürünün güvenli olmasını gözetme
- B) Ürünün reklamını öne çıkarma
- C) Ürünü yalnızca yetişkinlere satma
- D) Ürünü en kısa sürede satışa sunma
- E) Ürünün maliyetini en aza indirme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ürünün güvenli olmasını gözetme
Teknolojiyi geliştirenler ürünün insanlığa faydalı ve güvenli olmasını amaçlamalıdır; ekip bu yüzden satışı ertelemiştir. Ürünü hemen satışa sunmak, bilinen bir riski göz ardı etmek anlamına gelir.
Kolay
9Kur’an-ı Kerim’de “Günahın açığını da gizlisini de bırakın!..” buyrulur. Bu ayet, sosyal medya kullanımıyla ilişkilendirildiğinde aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılır?
- A) Gizli hesaplardan yapılan paylaşımlar serbesttir.
- B) Sanal ortamda yapılan davranışlar günah sayılmaz.
- C) Yalnızca herkesin gördüğü davranışlar sorumluluk doğurur.
- D) Gerçek hayatta yasak olan davranışlar sanal ortamda da yasaktır.
- E) Sosyal medyada ahlaki kurallar geçerliliğini yitirir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Gerçek hayatta yasak olan davranışlar sanal ortamda da yasaktır.
Ayet, günahın açık ya da gizli her türlüsünün terk edilmesini ister; buna göre yalan, iftira ve hırsızlık gibi davranışlar sosyal medyada da haramdır. Gizli hesaplardan yapılan paylaşımların serbest olduğu düşüncesi ayetteki “gizlisini de bırakın” ifadesiyle çelişir.
Kolay
10Yurt dışında okuyan torunuyla her akşam görüntülü konuşan Fatma Hanım, “Eskiden bir mektubun gelmesi haftalar sürerdi; şimdi torunumu her gün görebiliyorum.” diyor. Fatma Hanım’ın sözleri teknolojinin en çok hangi alanda sağladığı kolaylığa örnektir?
- A) Tarım
- B) Sanayi
- C) Enerji
- D) İletişim
- E) Ulaşım
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İletişim
Görüntülü konuşmayla uzaktaki biriyle anında görüşebilmek iletişim alanındaki kolaylıktır. Mektubun gecikmesi bir taşıma sorunu gibi görünse de sözün odağı yolculuk değil haberleşmedir.
Kolay
11Selin, bir çizim sitesinde başka bir öğrencinin yaptığı resmi indiriyor ve kendi çizimiymiş gibi yarışmaya gönderiyor. Selin’in davranışı, sosyal medyada da haram olduğu belirtilen hangi davranışa örnektir?
- A) Bağımlılık
- B) Nefret söylemi
- C) Sosyal izolasyon
- D) Gıybet
- E) Hırsızlık
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hırsızlık
Başkasının emeğini izinsiz alıp kendisininmiş gibi sunmak hırsızlıktır; ders kitabına göre bu davranış sanal ortamda da haramdır. Gıybet birinin arkasından hoşlanmayacağı biçimde konuşmaktır; Selin’in davranışı bu değildir.
Kolay
12Can, mesajlaşma grubunda gördüğü “Bu bitki çayı her hastalığı iyileştiriyor!” iletisini doğruluğunu araştırmadan bütün arkadaşlarına gönderiyor. Can’ın bu davranışı, kullanıcıların uzak durması gereken hangi davranışa örnektir?
- A) Yanlış bilgi paylaşımı
- B) Veri güvenliği önlemi
- C) Nefret söylemi
- D) İş verimliliği
- E) Bilgiye erişim
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yanlış bilgi paylaşımı
Doğruluğu araştırılmamış bir bilgiyi yaymak yanlış bilgi paylaşımıdır ve kullanıcıların kaçınması gereken davranışlardandır. Nefret söylemi bir grubu aşağılamayı ya da düşmanlık yaymayı içerir; Can’ın iletisinde böyle bir durum yoktur.
Kolay
13Bir satıcı, internetteki mağazasının puanını yükseltmek için farklı adlarla kendi ürünlerine gerçekte yaşanmamış olumlu yorumlar yazıyor. Bu davranış İslam ahlakına göre aşağıdakilerden hangisine girer?
- A) Tasarruf
- B) Yalan
- C) Yardımlaşma
- D) Gıybet
- E) Merhamet
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yalan
Gerçekte olmayan deneyimleri varmış gibi yazmak yalandır ve günlük hayatta olduğu gibi sanal ortamda da haramdır. Gıybet başkası hakkında arkasından konuşmaktır; satıcının yaptığı ise müşterileri yanıltmaktır.
Kolay
14Bayram ziyaretinde bir araya gelen ailenin bütün üyeleri sofrada başlarını telefonlarından kaldırmıyor; kimse birbiriyle sohbet etmiyor. Bu durum teknolojinin hangi olumsuz etkisini yansıtır?
- A) İşsizlik
- B) Sosyal izolasyon
- C) Çevre kirliliği
- D) Veri güvenliği ihlali
- E) Hava kirliliği
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sosyal izolasyon
Aynı ortamda bulunan insanların birbirleriyle iletişim kurmaması, teknolojinin yol açtığı sosyal izolasyona yani yalnızlaşmaya örnektir. Veri güvenliği ihlali bilgilerin izinsiz ele geçirilmesiyle ilgilidir.
Kolay
15Ders kitabına göre teknolojiyi geliştirenler kişilerin önemli verilerini gizli tutmalı ve izinsiz erişime karşı korumalıdır. Aşağıdakilerden hangisi bu korunması gereken veriler arasında sayılmaz?
- A) Kişinin kimlik bilgileri
- B) Kişinin özel hayatıyla ilgili bilgiler
- C) Kişinin dini ve mezhebi
- D) Bir şehrin günlük hava durumu tahmini
- E) Kişinin siyasi düşüncesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir şehrin günlük hava durumu tahmini
Hava durumu tahmini herkese açık genel bir bilgidir, kişisel veri değildir. Kimlik bilgileri, din, mezhep, siyasi düşünce ve özel hayat ise ders kitabında korunması gereken veriler arasında sayılır.
Kolay
16Bir video sitesinin yorum bölümünde bazı kullanıcılar, belli bir şehirde yaşayan insanları toptan aşağılayan ve onlara düşmanlık aşılayan sözler yazıyor. Bu yorumlar aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) İş verimliliği
- B) Uzaktan eğitim
- C) Bilgiye erişim
- D) Veri güvenliği
- E) Nefret söylemi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Nefret söylemi
Bir topluluğu toptan aşağılayan ve düşmanlık aşılayan sözler nefret söylemidir; kullanıcıların bu davranıştan uzak durması gerekir. Diğer şıklar teknolojinin olumlu yönleri ya da güvenlik kavramıyla ilgilidir.
Kolay
17Bir çağrı merkezinde çalışan Selim Bey, işi gereği günde on saat ara vermeden ekran başında oturuyor. Bir süre sonra gözlerinde kuruluk ve bulanık görme, boynunda ve belinde ağrı şikâyetleriyle doktora başvuruyor. Doktor, bu şikâyetlerin uzun süre ekran karşısında hareketsiz kalmaktan kaynaklandığını söylüyor. Selim Bey'in yaşadığı durum, teknoloji doğru kullanılmadığında ortaya çıkabilecek olumsuzluklardan hangisine örnektir?
- A) Veri güvenliği ihlali
- B) Çevre kirliliği
- C) Sosyal izolasyon
- D) İşsizlik
- E) Sağlık sorunları
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sağlık sorunları
Ders kitabına göre teknoloji doğru kullanılmadığında bağımlılık, veri güvenliği ihlali, işsizlik, sağlık sorunları, sosyal izolasyon ve çevre kirliliği gibi olumsuzluklar ortaya çıkar. Göz kuruluğu, bulanık görme, boyun ve bel ağrısı bedensel şikâyetlerdir; yani sağlık sorunlarına örnektir. Olayda kişisel verilerin ele geçirilmesi, işini kaybetme, insanlardan uzaklaşma ya da çevrenin kirlenmesi söz konusu değildir.
Kolay
18Bir köyde yaşayan lise öğrencisi Hatice, ödevi için gereken bir makaleyi ilçe kütüphanesinde bulamıyor. Evindeki bilgisayardan bir üniversitenin dijital arşivine giriyor ve aradığı makaleyi birkaç dakika içinde bulup okuyor. Bu örnek, teknolojinin insana en çok hangi açıdan kolaylık sağladığını gösterir?
- A) Ulaşım
- B) Bilgiye ulaşma
- C) İş verimliliği
- D) Sağlık
- E) Ekonomi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bilgiye ulaşma
Ders kitabına göre teknoloji; iletişim, bilgiye ulaşma, iş verimliliği, yaşam kalitesi, ulaşım ve ekonomi gibi açılardan kolaylık sağlar. Hatice'nin bulunduğu yerde erişemediği bir makaleye dijital arşiv sayesinde kısa sürede erişmesi, bilgiye ulaşmadaki kolaylığa örnektir. Olayda bir yere gitme (ulaşım), bir işin daha az emekle yapılması (iş verimliliği), tedavi (sağlık) ya da kazanç (ekonomi) söz konusu değildir.
Orta
19Hz. Peygamber "Zandan sakının... Birbirinizin kusurlarını araştırmayın..." buyurmuştur (Buhârî, Müslim). Bir gençlik kulübü, bu hadisi teknoloji kullanımına uygulayan davranışlar listesi hazırlıyor; ancak listeye hadise aykırı bir davranış da yanlışlıkla eklenmiş. Listeye yanlışlıkla eklenen davranış aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Arkadaşının telefonunu izinsiz karıştırıp mesajlarını okumak
- B) Paylaşmadan önce bir haberin kaynağını kontrol etmek
- C) Kendi şifrelerini kimseyle paylaşmamaya özen göstermek
- D) Bir arkadaşının fotoğrafını ondan izin alarak paylaşmak
- E) Bir söylentiyi doğrulamadan kimseye iletmemeye çalışmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Arkadaşının telefonunu izinsiz karıştırıp mesajlarını okumak
Başkasının telefonunu izinsiz karıştırmak, hadiste yasaklanan özel hâlleri ve kusurları araştırmanın açık örneğidir. Haberin kaynağını kontrol etmek de bir tür araştırmadır; ancak bu, başkasının özel hayatını değil bilginin doğruluğunu araştırmaktır ve zandan sakınmanın gereğidir.
Orta
20Sınıfta bir öğrencinin adına sahte bir sosyal medya hesabı açılıyor. Bu hesaptan aynı öğrenciyi aşağılayan mesajlar ve düzenlenmiş fotoğraflar haftalarca paylaşılıyor; öğrenci okula gelmek istemiyor. Yaşanan durum aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Veri güvenliği önlemi
- B) Siber zorbalık
- C) Dijital okuryazarlık
- D) Mahremiyete saygı
- E) Teknoloji bağımlılığı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Siber zorbalık
Dijital araçlarla bir kişiyi sürekli aşağılamak, korkutmak ya da küçük düşürmek siber zorbalıktır. Teknoloji bağımlılığı da olumsuz bir sonuçtur; ancak kişinin kendi kontrolsüz kullanımını anlatır, başkasına yönelik saldırıyı değil.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.