10. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · İslam’ın Evrensel Mesajları
Kur’an’dan Mesajlar
- adalet
- ihsan
- emanet
- fahşa
- münker
- bağy
- silm
Nahl 90, Nisa 58 ve Bakara 208. ayetlerin mesajı nedir?
Nahl suresinin 90, Nisa suresinin 58 ve Bakara suresinin 208. ayetleri, huzurlu bir toplumun dayandığı adalet, ihsan, emanet ve barış ilkelerini ortaya koyar. Nahl 90'da adalet herkese hakkını hak ettiği ölçüde vermek, ihsan ise Allah'ı görüyormuş gibi ibadet etmek, iyilik yapmak ve işi güzel yapmaktır. Aynı ayet hayâsızlık (fahşa), çirkin davranışlar (münker) ve zorbalık (bağy) gibi davranışları yasaklar. Nisa 58, Mekke'nin fethinden sonra Kâbe'nin anahtarının yeniden Osman bin Talha'ya teslim edilmesiyle ilgili inmiş ve emanetin ehline verilmesini vurgulamıştır. Din, ilim, nimetler, sözleşmeler, makamlar ve kamu malları birer emanettir. Bakara 208 inananları bütünüyle silme girmeye çağırır; silm barış, teslimiyet ve itaat anlamı taşır ve birçok tefsirde İslam diye açıklanır. Eşitlik ve denge anlamı adalete, işi ehline bırakmak ise emanete aittir.
Kur’an’dan Mesajlar: konu anlatımı ve özeti
Bu bölümde Nahl suresinin 90, Nisa suresinin 58 ve Bakara suresinin 208. ayetlerini mealden inceliyorsun. Üç ayet, sağlam ve huzurlu bir toplumun dayandığı adalet, ihsan, emanet ve barış ilkelerini ortaya koyar.
- Nahl 90’da emredilenler: Adalet, herkese ahlaki, sosyal, ekonomik ve hukuki hakkını hak ettiği ölçüde vermektir; ihsan, Allah’ı görüyormuş gibi ibadet etmek, iyilik yapmak ve işi güzel yapmaktır; akrabaya maddi ve manevi destek olmak da emredilir.
- Nahl 90’da yasaklananlar: hayâya ve iffete aykırı söz ve davranışlar (fahşa), aklın ve toplumun çirkin bulduğu davranışlar (münker) ve hakları çiğneyen zorbalık (bağy).
- Nisa 58, Mekke’nin fethinden sonra Kâbe’nin anahtarının yeniden Osman bin Talha’ya teslim edilmesiyle ilgili inmiş ve emanetin ehline verilmesini vurgulamıştır.
- Emanet, korunması için güvenilen birine bırakılan şeydir: din, ilim, nimetler, sözleşmeler, makamlar ve kamu malları birer emanettir. Hüküm verirken de adaletli olmak Allah’ın emridir.
- Bakara 208, inananları bütünüyle silme girmeye çağırır. Silm; barış, teslimiyet ve itaat anlamı taşır, birçok tefsirde İslam diye açıklanır. Ayet şeytana uyarak fitne çıkarmayı yasaklar.
Unutma: Eşitlik veya denge anlamı adalet kavramına aittir, emanete değil; emanet ise bir işi ve makamı ehline bırakmaktır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Nahl suresi 90. ayeti üç emir ve üç yasak olarak bir tabloya dökebilirsin.
- Emredilenler: adalet (herkese hakkını vermek), ihsan (iyilik yapmak ve işi güzel yapmak), akrabaya yardım.
- Yasaklananlar: fahşa (hayâsızlık), münker (aklın ve toplumun çirkin bulduğu davranış), bağy (zorbalık, hak çiğneme).
Nisa suresi 58. ayet emaneti ehline vermeyi, Bakara suresi 208. ayet ise barışa (silm) girmeyi ister.
Günlük hayattan: Sınıfta ortak kullanılan bir projeksiyon cihazı herkese emanettir. Onu özenle kullanmak emanete sadakat, sorumluluğunu bilen birine teslim etmek ehline vermektir.
Sık yapılan hata: Adalet ile ihsanı aynı saymak. Doğrusu: Adalet hak edileni vermektir; ihsan bunun da ötesine geçip fazlasını, en güzelini yapmaktır.
Derinleş
Nahl suresi 90. ayetteki üç yasak kavramı (fahşa, münker, bağy) bugünün dijital dünyasında nasıl karşılık bulabilir? Her biri için sosyal medyadan ya da oyun ortamlarından bir örnek düşün ve bu davranışlara karşı bir okul topluluğunun alabileceği önlemleri öner. Önerdiğin önlemlerin ifade özgürlüğüyle dengesini nasıl kurarsın?
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
DKAB.10.3.4Nahl suresi 90, Nisa suresi 58 ve Bakara suresi 208. ayetlerin mesajlarını özetleyebilme
- a) Ayetlerde verilen mesajlarla ilgili çözümleme yapar.
- b) Ayetlerde geçen konuları sınıflandırır.
- c) Ayetlerde verilen mesajları açıklar.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Din kültürü dersinde öğrenciler Nahl suresinin 90. ayetini "emredilenler" ve "yasaklananlar" diye iki sütuna ayırıyor. Defne, emredilenler sütununa yazacağı bir davranış için aklındaki örnekleri tek tek gözden geçiriyor. Defne'nin bu sütuna yazabileceği davranış aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Arkadaşlarına sürekli zorbalık yapmak
- B) Maddi sıkıntıdaki teyzesine yardım etmek
- C) Toplumun yadırgadığı sözler söylemek
- D) Edebe aykırı görüntüler paylaşmak
- E) Başkalarının hakkını zorla almak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Maddi sıkıntıdaki teyzesine yardım etmek
Ayette adalet ve ihsanın yanında akrabaya iyilik etmek de emredilmiştir; maddi sıkıntıdaki teyzeye yardım bu emrin örneğidir. Başkalarının hakkını zorla almak ise ayette yasaklanan bağy kavramına girer; bu yüzden yasaklananlar sütununa yazılmalıdır.
Kolay
2Mimar Elif Hanım, okul binasının projesini çizerken ölçüleri defalarca kontrol ediyor ve hiç kimse denetlemeyecek olsa da her ayrıntıyı özenle tamamlıyor. Ona göre işini güzel yapmak, Allah'ın her an kendisini gördüğü bilinciyle yaşamanın bir parçasıdır. Elif Hanım'ın tutumu Nahl suresinin 90. ayetinde emredilen hangi kavramla en çok ilişkilidir?
- A) Adalet
- B) Silm
- C) Emanet
- D) Münker
- E) İhsan
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İhsan
İhsan; ihlasla ibadet etmek, iyilik etmek ve işi güzel yapmak anlamlarını taşır; Allah'ı görüyormuş gibi davranma bilinci de bu kavramın özüdür. Adalet herkese hakkını vermeyi anlatır; Elif Hanım'ın davranışı birinin hakkını teslim etmekten çok işi en güzel biçimde yapmaya yöneliktir.
Kolay
3Bir sınıf panosuna Nahl suresinin 90. ayetinde yasaklanan davranışlara örnekler asılıyor. Kartlardan biri şöyle: "Sosyal medyada edebe ve hayâya aykırı, müstehcen içerik paylaşmak ve iffeti zedeleyen sözler söylemek." Bu kart ayette geçen hangi kavramın altına yerleştirilmelidir?
- A) Münker
- B) Fahşa
- C) Bağy
- D) Zulüm
- E) İsraf
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fahşa
Fahşa; başta zina olmak üzere edebe, hayâya ve iffete aykırı her türlü çirkin söz ve davranışı ifade eder; karttaki örnekler doğrudan bu kapsamdadır. Münker de kötü davranışları anlatır; ancak münker, aklın ve sağduyunun çirkin bulduğu, toplumun yadırgadığı davranışların genel adıdır, iffete aykırılığı özel olarak vurgulamaz.
Kolay
4Bir mahallede bazı gençler gece yarısı yüksek sesle müzik çalıyor, apartman girişlerine çöp bırakıyor ve yaşlılarla alay ediyor. Mahalle sakinleri bu davranışları açıkça yadırgıyor; kimse bunları akla ve sağduyuya uygun bulmuyor. Bu davranışlar Nahl suresinin 90. ayetinde yasaklanan hangi kavramın kapsamına girer?
- A) Fahşa
- B) İhsan
- C) Münker
- D) Silm
- E) Takva
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Münker
Münker; aklın ve sağduyunun çirkin bulduğu, toplumun yadırgadığı tutum ve davranışların genel adıdır; mahalle sakinlerinin tepkisi de bunu gösterir. Fahşa da yasaklanan bir kavramdır; ancak fahşa özellikle edep, hayâ ve iffete aykırı davranışları anlatır, buradaki davranışlar bu türden değildir.
Kolay
5Nahl suresinin 90. ayetinde yasaklanan ve "aklın ve sağduyunun çirkin bulduğu, toplumun yadırgadığı tutum ve davranışlar" anlamına gelen kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İhsan
- B) Adalet
- C) Silm
- D) Münker
- E) Emanet
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Münker
Aklın ve toplumun çirkin bulduğu davranışlara münker denir. İhsan ise emredilen güzel davranışlardandır.
Kolay
6Nahl suresinin 90. ayetinde yasaklanan ve "genel ahlak kurallarını aşan, tüm varlıkların haklarını çiğneyen her türlü kötü davranış" anlamına gelen kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fahşa
- B) Bağy
- C) Silm
- D) Adalet
- E) İhsan
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bağy
Hakları çiğneyen zorbalığa bağy denir. Fahşa ise hayâ ve iffete aykırı söz ve davranışlardır.
Kolay
7"Allah'ı görüyormuş gibi ibadet etmek, başkasına iyilik yapmak ve yaptığı işi güzel yapmak" anlamlarına gelen kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fahşa
- B) Bağy
- C) Münker
- D) Silm
- E) İhsan
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İhsan
Allah'ı görüyormuş gibi ibadet etmek, iyilik yapmak ve işi güzel yapmak ihsandır. Bağy ise hakları çiğneyen zorbalıktır.
Kolay
8Nisa suresinin 58. ayetinin iniş sebebi olarak ders kitabında hangi olay gösterilmiştir?
- A) Bedir Savaşı'ndan sonra esirlerin okuma yazma öğretmesi
- B) Medine Vesikası'nın yazılması
- C) Hilfü'l-fudul'un kurulması
- D) Suffe'nin inşa edilmesi
- E) Mekke'nin fethinden sonra Kâbe'nin anahtarının Osman bin Talha'ya teslim edilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mekke'nin fethinden sonra Kâbe'nin anahtarının Osman bin Talha'ya teslim edilmesi
Nisa 58, Kâbe'nin anahtarının Mekke'nin fethinden sonra yeniden Osman bin Talha'ya teslim edilmesiyle ilgili inmiştir. Medine Vesikası ise Medine'de birlikte yaşamayı düzenleyen antlaşmadır.
Kolay
9Ders kitabına göre aşağıdakilerden hangisi emanet kapsamında değerlendirilmez?
- A) Kişinin başkasından izinsiz aldığı eşya
- B) Kişiye verilen görev ve makamlar
- C) Taraflar arasında yapılan sözleşmeler
- D) Herkesin ortak kullandığı kamu malları
- E) Kişiye öğretilen din ve ilim
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kişinin başkasından izinsiz aldığı eşya
Din, ilim, nimetler, sözleşmeler, makamlar ve kamu malları birer emanettir. İzinsiz alınan eşya ise emanet değil, haksız yere el konulan bir maldır.
Kolay
10Nahl suresinin 90. ayetinde Allah'ın emrettiği değerler aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Adalet, ihsan, akrabaya yardım
- B) Adalet, bağy, emanet
- C) Fahşa, münker, bağy
- D) Münker, emanet, akrabaya yardım
- E) İhsan, fahşa, silm
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Adalet, ihsan, akrabaya yardım
Nahl 90'da adalet, ihsan ve akrabaya yardım emredilir. Fahşa, münker ve bağy ise aynı ayette yasaklanan davranışlardır.
Kolay
11Nahl suresinin 90. ayetinde emredilen adalet, ders kitabında nasıl tanımlanmıştır?
- A) Güçlü olanın isteğini her zaman yerine getirmek
- B) Yalnızca akrabalara ayrıcalık tanımak
- C) Herkese ahlaki, sosyal, ekonomik ve hukuki hakkını hak ettiği ölçüde vermek
- D) Yalnızca mahkemelerde verilen kararlara uymak
- E) Herkese ihtiyacına bakmadan aynı miktarda mal dağıtmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Herkese ahlaki, sosyal, ekonomik ve hukuki hakkını hak ettiği ölçüde vermek
Ayette emredilen adalet, herkese ahlaki, sosyal, ekonomik ve hukuki hakkını hak ettiği ölçüde vermektir. Akrabaya ayrıcalık tanımak adaletle bağdaşmaz.
Kolay
12Ders kitabına göre emanet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Allah'ı görüyormuş gibi ibadet etmek
- B) Korunması için güvenilen birine bırakılan şey
- C) Başkalarının haklarını çiğnemek
- D) Toplumun çirkin bulduğu davranış
- E) Kişinin dilediği gibi harcayabileceği mal
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Korunması için güvenilen birine bırakılan şey
Emanet, korunması için güvenilen birine bırakılan şeydir. Başkalarının haklarını çiğnemek ise bağydır.
Kolay
13Aşağıdaki kavramlardan hangisi Nahl suresinin 90. ayetinde yasaklanan davranışlar arasında yer alır?
- A) Fahşa
- B) Emanet
- C) Silm
- D) Adalet
- E) İhsan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Fahşa
Fahşa, hayâ ve iffete aykırı her türlü söz ve davranıştır ve Nahl 90'da yasaklanmıştır. İhsan ve adalet ise aynı ayette emredilen değerlerdir.
Kolay
14Nisa suresinin 58. ayetinde emredilen iki temel husus aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Nimetlere şükretmek ve tecessüsten kaçınmak
- B) Fahşadan ve münkerden uzak durmak
- C) Emanetleri ehline vermek ve adaletle hükmetmek
- D) Akrabaya yardım etmek ve ihsanda bulunmak
- E) Silme girmek ve şeytana uymamak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Emanetleri ehline vermek ve adaletle hükmetmek
Nisa 58, emanetlerin ehline verilmesini ve insanlar arasında adaletle hükmedilmesini emreder. Silme girmek Bakara 208'in konusudur.
Kolay
15Bakara suresinin 208. ayetinde inananlara yasaklanan davranış aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Adaletle hükmetmek
- B) Emaneti ehline vermek
- C) İyilikte bulunmak
- D) Şeytana uyarak fitne çıkarmak
- E) Akrabaya yardım etmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Şeytana uyarak fitne çıkarmak
Bakara 208, inananları silme çağırır ve şeytanın peşinden gidip fitne çıkarmayı yasaklar. Diğer seçenekler İslam'ın emrettiği davranışlardır.
Kolay
16Bakara suresinin 208. ayetinde inananlar bütünüyle girmeye çağrılan "silm" kavramı birçok tefsirde nasıl açıklanmıştır?
- A) Hicret
- B) Ticaret
- C) İslam
- D) Savaş
- E) Zekât
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İslam
Silm; barış, teslimiyet ve itaat anlamı taşır ve birçok tefsirde İslam diye açıklanır. Savaş silmin zıddıdır.
Kolay
17Aynı sokakta dükkânı bulunan iki esnaf, birbirinin müşterisini kandırmaya çalışmıyor; biri dükkânından ayrıldığında tezgâhını ötekine gönül rahatlığıyla bırakabiliyor. Din kültürü öğretmeni bu ilişkinin, Bakara suresinin 208. ayetinde geçen "silm" kavramının anlamlarından biriyle örtüştüğünü söylüyor. Öğretmenin kastettiği anlam aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Allah'ı görüyormuş gibi ihlasla ibadet etmek
- B) Bir görevi o işe ehil olan kişiye teslim etmek
- C) İki tarafın birbirine zarar vermemesi ve güvenmesi
- D) Herkese hakkını hak ettiği ölçüde tam vermek
- E) İhtiyaç sahibi akrabaya maddi destek sağlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İki tarafın birbirine zarar vermemesi ve güvenmesi
Silm kavramı uzlaşma, teslimiyet ve itaat anlamlarının yanında bir insanın diğerinden zarar görmemesi ve iki tarafın birbirine güvenmesi anlamlarına da gelir; esnafların ilişkisi bu anlamla örtüşür. Öteki şıklar sırasıyla ihsan, emanetin ehline verilmesi, adalet ve akrabaya iyilik kavramlarını anlatır.
Kolay
18Bir tarih belgeselinde, eski bir devletin son dönemi anlatılıyor: Görevler işin ehli olmayan kişilere verilmeye başlanmış, anlaşmazlıklarda haklı ile haksız ayırt edilmez olmuştur. Ardından halk arasında huzursuzluk artmış ve devlet hızla zayıflamıştır. Bu anlatım, ders kitabındaki aşağıdaki bilgilerden hangisiyle örtüşür?
- A) Emanet ve adalet önemini yitirdiğinde toplumların çöküşü hızlanır.
- B) Toplumlar yalnız ekonomik güçlerini yitirdiklerinde zayıf düşer.
- C) Akrabaya iyilik edilmeyen toplumlarda aile kurumu ortadan kalkar.
- D) Barış dönemlerinde bilim ve sanat alanındaki gelişmeler yavaşlar.
- E) Toplumların varlığını sürdürmesi yalnız askerî güce bağlıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Emanet ve adalet önemini yitirdiğinde toplumların çöküşü hızlanır.
Görevlerin ehil olmayanlara verilmesi emanetin, haklı ile haksızın ayırt edilmemesi adaletin gözetilmediğini gösterir. Ders kitabına göre emanetler ehline verildiği ve adalete uyulduğu sürece toplumlar güçlenerek varlıklarını sürdürmüş; bu değerler önemini yitirdiğinde haksızlık ve huzursuzluk artmış, toplumların çöküşü hızlanmıştır. Öteki şıklar anlatımdaki nedenlerle ilgili değildir.
Orta
19Belediyede çalışan Murat Bey, görevi için kendisine verilen resmî aracı hafta sonu ailesiyle tatile gitmek için kullanmayı düşünüyor. İş arkadaşı Selin Hanım, aracın kişisel kullanım için değil kamu hizmeti için tahsis edildiğini hatırlatıyor. Selin Hanım'ın uyarısı Nisa suresinin 58. ayetindeki hangi ilkeye dayanır?
- A) Akrabaya iyilik etmenin gerekliliği ilkesine
- B) Herkesin dinini özgürce yaşaması ilkesine
- C) İbadetin ihlasla yapılması gerekliliğine
- D) İnsanların tanışmak için yaratıldığı ilkesine
- E) Kamu mallarının bir emanet olduğu ilkesine
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kamu mallarının bir emanet olduğu ilkesine
Nisa 58'deki "emanetleri ehline verin" emri, kamu adına kullanılan mal ve imkânların kişisel çıkar için harcanmamasını da kapsar; resmî araç bir emanettir. Ailesiyle tatile gitmek akrabaya iyilik gibi görünebilir; ancak akrabaya iyilik kişinin kendi imkânlarıyla yapılır, kamunun emanetiyle yapılmaz.
Orta
20Kemal Bey, şehir dışında yaşayan kardeşini her bayram arıyor; sevincini ve üzüntüsünü paylaşıyor. Kardeşi işsiz kaldığında ise kendi bütçesini zorlamadan ona birkaç ay kira desteği veriyor ve iş bulması için çevresine danışıyor. Kemal Bey'in davranışları, Nahl suresinin 90. ayetindeki "akrabaya iyilik etmek" emri için hangi sonucu destekler?
- A) Bu emir yalnızca sevinç ve üzüntüleri paylaşmakla sınırlı kalır.
- B) Bu emir manevi desteğin yanında imkân ölçüsünde maddi yardımı da kapsar.
- C) Bu emir kişinin isteğine bırakılmış önemsiz bir davranışı anlatır.
- D) Bu emir yalnızca anne ve babaya yapılan iyiliği ifade eder.
- E) Bu emir kişinin kendi ihtiyacını bırakıp her şeyini vermesidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bu emir manevi desteğin yanında imkân ölçüsünde maddi yardımı da kapsar.
Kemal Bey hem manevi destek veriyor hem de imkânı ölçüsünde maddi yardım ediyor; ayetteki akrabaya iyilik bu ikisini birlikte kapsar. Her şeyini vermek daha büyük bir iyilik gibi görünse de emir kişinin imkânı ölçüsündedir; kendi ihtiyacını hiçe saymak istenmez.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.