İçeriğe geç
dershanede

Influencer ortaklığı

Takipçilerine indirim, sana kazanç

Yükleniyor…

10. Sınıf Ortak Türk Tarihi · İlk Türk İslam Devletleri

İlk Türk İslam Devletlerinde Sosyal, Ekonomik ve Kültürel Hayat

  • Türk-İslam kültürü
  • şehirleşme
  • Bilad el-Türk
  • Harezmî
  • Farabî
  • Raziye Sultan
  • medrese

İlk Türk-İslam devletlerinde toplum, ekonomi ve kültür nasıldı?

İlk Türk-İslam devletlerinde sosyal ve kültürel hayat, İslamiyet'in kabulüyle şehirlerin büyüdüğü, yeni bilim merkezlerinin kurulduğu ve Türklerin yaşadığı alanın genişlediği bir dönemi ifade eder. Karahanlı şehirlerinde Türkler ve Soğdlular birlikte yaşamış; Kâşgarlı Mahmut'a göre Soğdlular hem Türkçe hem Soğdca konuşmuştur. Kadınlar yönetimde söz sahibi olmuştur: Selçuklu ve Harezmşahlarda Terken Hatunlar, Delhi'de Raziye Sultan (1236-1240) ve Mısır'da Şecerüddür buna örnektir. Müslüman Türk kervanları kürk gibi kuzey mallarını İslam dünyasına taşımış, Semerkant ve Buhara medreseleriyle ün kazanmıştır. Türk boyları Kuzey Hindistan, Afganistan, İran, Irak ve Suriye'ye yerleşmiş; Arap ve Fars kaynakları Doğu Avrupa'dan Çin'e uzanan alana Bilad el-Türk, yani Türk ülkeleri demiştir. Bilimde Harezmî cebirin ayrı bir bilim dalı olmasını sağlamış, algoritma kelimesi onun adından gelmiştir; Farabî ise Muallim-i Sânî, yani İkinci Öğretmen unvanıyla anılmıştır.

İlk Türk İslam Devletlerinde Sosyal, Ekonomik ve Kültürel Hayat: konu anlatımı ve özeti

Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle şehirler büyüdü, yeni bilim ve kültür merkezleri kuruldu ve Türklerin yaşadığı alan genişledi. Bu konu ilk Türk-İslam devletlerinin toplum, ekonomi ve kültür hayatını anlatır.

  • Karma toplum: Karahanlı şehirlerinde Türkler ve Soğdlular birlikte yaşadı; Kâşgarlı Mahmut'a göre Soğdlular hem Türkçe hem Soğdca konuşuyordu. İdil Bulgar topraklarında Türklerle Slav ve Fin-Ugor halkları yaşadı.
  • Kadının yeri: Selçuklu ve Harezmşahlarda Terken Hatunlar, Delhi'de Raziye Sultan (1236-1240) ve Mısır'da Şecerüddür (1250) yönetimde söz sahibi oldu. Ayşe Bibi ve Mümine Hatun türbeleri kadınlar adına yapıldı.
  • Şehir ve ticaret: Şehirleşme arttı. Müslüman Türk kervanları kürk gibi kuzey mallarını İslam dünyasına taşıdı. Semerkant ve Buhara medreseleriyle ün kazandı.
  • Yayılma: Türk boyları Kuzey Hindistan, Afganistan, İran, Irak ve Suriye'ye yerleşti. Arap ve Fars kaynakları Doğu Avrupa'dan Çin'e uzanan alana "Bilad el-Türk" (Türk ülkeleri) dedi.
  • İpek Yolu: Akdeniz'den Çin'e uzanan kuzey ve güney hatları Türklerin egemenliğindeydi.
  • Bilim: Harezmî cebirin ayrı bir bilim dalı olmasını sağladı; "algoritma" kelimesi onun adından gelir. Farabî "Muallim-i Sânî" (İkinci Öğretmen) unvanıyla anıldı.

Unutma: Türkler İslamiyet'le birlikte şehirli, bilim üreten bir topluma dönüştü; Harezmî ve Farabî bu dönüşümün dünyaca tanınan isimleridir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:

Önce temeli pekiştir

  1. Dönemin dört özelliğini başlıklar hâlinde yaz: karma toplum, kadının yeri, şehir ve ticaret, bilim.
  2. Kadın yöneticilere üç örnek ver: Terken Hatun, Raziye Sultan, Şecerüddür.
  3. Harezmî ve Farabî'yi birer cümleyle tanıt.

Günlük hayattan: Bilgisayar biliminde kullanılan "algoritma" kelimesi Harezmî'nin Latince adından (Algoritmi) gelir. Telefonundaki her uygulama bin yıl önce yaşamış bu bilginin adını taşıyan yöntemlerle çalışır.

Sık yapılan hata: Harezmî ile Harezmşahları aynı dönemde sanmak. Harezmî IX. yüzyılda Bağdat'taki Beytü'l-Hikme'de çalıştı; Harezmşahlar ise XI-XIII. yüzyıllarda hüküm sürdü. İkisi de adını Harezm bölgesinden alır.

İpucu: "Harezmî = cebir ve algoritma", "Farabî = İkinci Öğretmen" eşleşmelerini kur.

Derinleş

Kitaptaki Kâşgarlı Mahmut alıntısını oku: "Semerkend'e Semizkend denir… Bu şehirleri Türkler yaparak adlarını kendileri koymuşlardır." Kâşgarlı'nın haritasındaki şehirlerin bugün hangi ülkelerde olduğunu bul. Düşün: Şehir adlarının Türkçe olması bir bölgenin tarihinde Türklerin yeri hakkında neyi gösterir?

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.