10. Sınıf Tarih · Beylikten Devlete Osmanlı (1299-1453)
Osmanlı Devleti’nin İskân ve İstimalet Politikası
- iskân
- istimalet
- rumeli
- kolonizatör dervişler
- vakıf
- derbent
- tımar
- sürgün
Osmanlı'nın iskân ve istimalet politikası nedir?
İskân ve istimalet, Osmanlı Devleti’nin fethettiği topraklarda kalıcı olmak için izlediği iki tamamlayıcı politikadır. İskân Türk nüfusu yeni bölgelere yerleştirmeyi, istimalet ise yerli halkın gönlünü kazanmayı amaçlar. Rumeli fetihleri Süleyman Paşa’nın Çimpe Kalesi’ne yerleşmesiyle (1352) başladı; Karesi bölgesinden getirilen aşiretler önce Gelibolu çevresine yerleştirildi. İskânda bölgenin coğrafyası, ekonomisi ve yolları dikkate alındı, yerleşenlere tımar toprağı verildi; Balkanlardaki Saruhanlı, Menteşeli gibi yerleşim adları bu sürecin izidir. Sorun çıkaran gruplar sürgün edildi, geçitlere kurulan derbentler zamanla kasabaya dönüştü. Kolonizatör dervişlerin tekke ve zaviyeleri yeni köylerin çekirdeği oldu. İstimalet kapsamında gayrimüslimlere din ve vicdan özgürlüğü tanındı, kiliseler korundu, vergiler Bizans ve Latin yönetimine göre daha hafif tutuldu. Bu yüzden Ortodoks halk, kendilerini zorla Katolik yapmak isteyen Latinlere karşı Osmanlı yönetimini tercih etti.
Osmanlı Devleti’nin İskân ve İstimalet Politikası: konu anlatımı ve özeti
Osmanlı Devleti, fethettiği topraklarda kalıcı olmak için iki temel politika izledi: Türk nüfusu yeni bölgelere yerleştiren iskân politikası ve yerli halkın gönlünü kazanmayı amaçlayan istimalet politikası. Bu politikalar sayesinde Rumeli yüzyıllarca Osmanlı yurdu olarak kaldı.
- Rumeli'ye geçiş: Süleyman Paşa'nın Çimpe Kalesi'ne yerleşmesiyle (1352) Rumeli fetihleri başladı; Karesi bölgesinden getirilen aşiretler önce Gelibolu çevresine yerleştirildi.
- İskân: Bir bölgeyi Türkleştirmek, şenlendirmek ve güvenliğini sağlamak için Anadolu'daki konargöçer ve yerleşik grupların planlı biçimde yerleştirilmesidir. Bölgenin coğrafyası, ekonomisi ve yolları göz önüne alındı; yerleşenlere tımar toprağı verildi. Bugün Balkanlarda Saruhanlı, Menteşeli gibi beylik adlarını taşıyan yerleşimler bu sürecin izidir.
- Güvenlik boyutu: Sorun çıkaran ya da isyan ihtimali olan gruplar başka bölgelere sürgün edildi; tehlikeli geçitlere kurulan derbentler zamanla kasabalara dönüştü.
- Dervişler ve vakıflar: Kolonizatör Türk dervişlerinin kurduğu tekke ve zaviyeler boş bölgelerde yeni köylerin çekirdeği oldu. Vakıflarla yapılan cami, imaret, köprü ve hanlar şehirleri imar etti (Üsküp, Uzunköprü gibi).
- İstimalet: "Gönül alma" anlamına gelir. Gayrimüslimlere din ve vicdan özgürlüğü tanındı, kiliseler korundu, can ve mal güvenliği sağlandı. Vergiler, Bizans ve Latin yönetimine göre daha hafif ve düzenliydi; bazı Hristiyan beyler tımar alarak sistemin parçası oldu.
- Sonuç: Ortodoks halk, kendilerini zorla Katolik yapmak isteyen Latinlere karşı Osmanlı yönetimini tercih etti; fetihler kolaylaştı ve kalıcı hâle geldi.
Unutma: İskân Türk nüfusunu yerleştirmeye, istimalet ise yerli gayrimüslim halkın gönlünü kazanmaya yöneliktir; ikisi birbirini tamamlar.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
İki politikayı hedeflerine göre ayırırsan kolayca hatırlarsın.
- İskân: Anadolu'dan getirilen Türk nüfusu yeni fethedilen yerlere planlı biçimde yerleştirmek. Amaç: bölgeyi şenlendirmek, güvenliği sağlamak, kalıcı olmak.
- İstimalet: Yerli halkın gönlünü kazanmak. Araçları: din ve vicdan özgürlüğü, can ve mal güvenliği, daha hafif ve düzenli vergiler.
Günlük hayattan: Yeni bir okula gelen bir öğrenciyi hem okulda kalıcı bir arkadaş çevresiyle desteklemek hem de mevcut öğrencilerin onu benimsemesini sağlamak gerekir; iskân birinciye, istimalet ikinciye benzer.
Sık yapılan hata: İstimaleti Türk nüfusun yerleştirilmesi sanmak. Doğrusu: İstimalet yerli gayrimüslim halka yönelik bir gönül alma politikasıdır; Türk nüfusun yerleştirilmesi iskândır.
Derinleş
Balkanlarda bugün hâlâ Türkçe adlar taşıyan yer adlarını ve Osmanlı döneminden kalan köprü, cami, han gibi yapıları araştır; birkaç örneği haritada göster. Bu izlerin iskân politikasıyla bağlantısını açıkla. Farklı inançlardan toplulukların yüzyıllarca bir arada yaşamasını mümkün kılan koşullar nelerdi? Bugün çok kültürlü toplumlarda bir arada yaşamayı güçlendiren ya da zorlaştıran etkenlerle karşılaştırarak tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
TAR.10.2.4Osmanlı Devleti’nin fethettiği topraklarda kalıcı olabilmek için izlediği politikaları sorgulayabilme
- b) Osmanlı Devleti’nin fethettiği topraklarda uyguladığı iskân ve istimalet politikalarına ilişkin kaynaklardaki bilgilerin sınırlılıkları hakkında çıkarım yapar.
- c) Osmanlı Devleti’nin fethettiği topraklarda uyguladığı iskân ve istimalet politikalarına yönelik kaynaklara dayalı çıkarım yapar.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Temsilî bir fermandan sadeleştirilmiş bölüm: "Saruhan sancağındaki konargöçer obalardan elli hane seçilip Filibe yöresinin boş köylerine yerleştirilsin. Gidenlere toprak verilsin ve vergide kolaylık gösterilsin; yerleştikleri yerden izinsiz ayrılmasınlar." Osmanlı Devleti'nin bu fermanda görülen uygulamasına ne ad verilir?
- A) İstimalet
- B) Tahrir
- C) İltizam
- D) Devşirme
- E) İskân
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İskân
Fethedilen bölgeleri Türkleştirmek ve güvenliğini sağlamak için Anadolu'daki toplulukların planlı biçimde yerleştirilmesine iskân denir. İstimalet de fethedilen yerlerde uygulanan bir politikadır; ancak yerleştirme değil, yerli halkın gönlünü kazanmaya yönelik hoşgörülü bir yönetimdir.
Kolay
2Rumeli'deki ıssız bir dağ geçidine gelen bir derviş, müritleriyle burada bir zaviye kurdu. Zaviyede yolculara yemek verildi, çevrede tarlalar açıldı ve kuyular kazıldı; zamanla zaviyenin çevresinde bir köy oluştu. Tarihçi Ömer Lütfi Barkan bu kişileri özel bir adla anmıştır. Rumeli'de bu biçimde yeni köylerin çekirdeğini oluşturan kişilere ne ad verilir?
- A) Rumeli sancak beyleri
- B) Kolonizatör Türk dervişleri
- C) Medrese müderrisleri
- D) Akıncı beyleri
- E) Derbentçi köylüler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kolonizatör Türk dervişleri
Issız yerlerde zaviye kurup çevresinde yeni yerleşimlerin oluşmasını sağlayan dervişlere kolonizatör Türk dervişleri denir. Derbentçiler de geçitlerde görev yapar; ancak onlar yol güvenliğini sağlamakla görevli köylülerdir, zaviye kurup köy çekirdeği oluşturan dervişler değildir.
Kolay
3Bir tarih atlasındaki harita betimlemesi: Rumeli'ye geçişten hemen sonra Çanakkale Boğazı'nın Avrupa yakasındaki yarımadada yeni Türk köyleri gösterilmiş; bu köylere Boğaz'ın karşı kıyısındaki Karesi bölgesinden getirilen aşiretlerin yerleştirildiği belirtilmiştir. Karesi'den getirilen aşiretler ilk olarak nereye yerleştirilmiştir?
- A) Belgrad çevresine
- B) Bursa çevresine
- C) Mora Yarımadası'na
- D) Filibe çevresine
- E) Gelibolu çevresine
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Gelibolu çevresine
Rumeli'ye geçişten sonra Karesi'den getirilen aşiretler önce Çanakkale Boğazı'nın Avrupa yakasındaki Gelibolu çevresine yerleştirilmiştir. Filibe de Rumeli'de iskân edilen bir bölgedir; ancak Boğaz kıyısında değildir ve daha sonra, I. Murad döneminde fethedilmiştir.
Kolay
4Osmanlı kroniklerine dayanan bir anlatım: Orhan Gazi'nin oğlu, Bizans'taki taht kavgası sırasında üs olarak kullandığı Çimpe Kalesi'nden Rumeli'de ilerlemeye başladı. 1354'te büyük bir depremde Gelibolu surları yıkılınca şehri ele geçirdi ve çevresine Anadolu'dan Türkmenler getirdi. Anlatımda sözü edilen şehzade kimdir?
- A) Süleyman Paşa
- B) Alaeddin Bey
- C) Çelebi Mehmed
- D) Musa Çelebi
- E) Lala Şahin Paşa
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Süleyman Paşa
Çimpe'yi üs olarak kullanan ve 1354 depreminden sonra Gelibolu'yu alan şehzade Orhan Gazi'nin oğlu Süleyman Paşa'dır. Lala Şahin Paşa da Rumeli fetihlerinde önemli bir komutandır; ancak şehzade değildir, I. Murad döneminde ilk Rumeli beylerbeyi olmuştur.
Kolay
5Ders kitabına göre iskân; Osmanlı Devleti'nin belli bir bölgeyi Türkleştirmek, İslamlaştırmak ve şenlendirmek ya da bölgenin güvenliğini sağlamak amacıyla yerleşik veya konargöçer grupları başka bir bölgeye yerleştirmesidir. Aşağıdakilerden hangisi bu tanımda yer alan amaçlardan biri değildir?
- A) Bölgeyi şenlendirmek
- B) Bölgenin kaynaklarını başka ülkelere taşımak
- C) Bölgenin güvenliğini sağlamak
- D) Bölgeyi Türkleştirmek
- E) Yeni yurtlar oluşturmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bölgenin kaynaklarını başka ülkelere taşımak
Ders kitabına göre Osmanlılar fethettikleri yerlerde sömürge siyaseti yapmamış, buralarda yurt edinmeyi amaçlamıştır; kaynakları başka yere taşımak iskânın amacı değildir.
Kolay
6Yıldırım Bayezid döneminde fethedilen Üsküp, Balkan coğrafyasının merkezinde ve önemli bir kavşak noktasında bulunuyordu. Osmanlı'nın uç merkezlerinden biri olan bu şehre Saruhan bölgesinden getirilen Türkler yerleştirildi. Metne göre Üsküp'ün iskân için önemli görülmesinde etkili olan özelliği hangisidir?
- A) Anadolu'ya en yakın şehir olması
- B) Bir ada üzerinde kurulmuş olması
- C) Balkanların merkezinde ve yolların kesiştiği bir yerde olması
- D) Hiçbir yolun geçmediği bir yerde bulunması
- E) Osmanlı'nın ilk başkenti olması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Balkanların merkezinde ve yolların kesiştiği bir yerde olması
Metne göre Üsküp, Balkanların merkezinde ve önemli bir kavşaktadır; bu stratejik konum onu iskân ve uç merkezi için önemli kılmıştır.
Kolay
7Ders kitabındaki temsilî bir konuşmada Ortodoks bir Balkan köylüsü şöyle diyor: “Buraya gelen Katolik Latinler bizi mezhep değiştirmeye ve Katolik olmaya zorladı. Oysaki Türkler inançlarımızla ilgili bize hiçbir baskı yapmadı ve kiliselerimizi koruma altına aldı.” Bu konuşmaya göre köylünün Osmanlı yönetimini tercih etmesinin temel nedeni hangisidir?
- A) Katolik mezhebine geçmek istemesi
- B) İnançlarını özgürce yaşayabilmesi
- C) Kiliselerin kapatılması
- D) Osmanlı ordusuna katılmak istemesi
- E) Latinlerin vergiyi kaldırması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İnançlarını özgürce yaşayabilmesi
Köylü, Latinlerin mezhep değiştirme baskısına karşı Türklerin inançlarına karışmadığını ve kiliseleri koruduğunu vurgular; yani din ve vicdan özgürlüğünü öne çıkarır.
Kolay
8Ders kitabına göre Osmanlılar, merkezî otoriteyi güçlendirmek için Balkanlarda fethedilen ülkelerin hükümdarlarını Anadolu'ya gönderiyordu. Bu uygulamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hükümdarlara Anadolu'da ticaret yaptırmak
- B) Balkanları tamamen boşaltmak
- C) Hükümdarları Latinlere teslim etmek
- D) Fethedilen bölgelerde iç güvenliği sağlamak
- E) Anadolu'daki beylikleri güçlendirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Fethedilen bölgelerde iç güvenliği sağlamak
Eski hükümdarların kendi bölgelerinden uzaklaştırılması, orada çevrelerine güç toplayıp isyan etmelerini önleyerek iç güvenliği sağlamaya yöneliktir.
Kolay
9Bir araştırmada Balkanlarda ve Orta Avrupa'da tespit edilen Osmanlı vakıf eserleri iki sütunda gösteriliyor: “İnşa edilen” ve “Günümüze ulaşan”. Her ülkede günümüze ulaşan eser sayısı, inşa edilen eser sayısından azdır. Bu verilerden hangi sonuca ulaşılır?
- A) Osmanlılar Balkanlarda hiç eser yaptırmamıştır
- B) Bütün eserler bugüne eksiksiz ulaşmıştır
- C) Eserlerin tamamı XX. yüzyılda yapılmıştır
- D) Vakıf eserleri yalnız Anadolu'da bulunur
- E) Osmanlı'nın yaptırdığı eserlerin bir bölümü günümüze ulaşmamıştır
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Osmanlı'nın yaptırdığı eserlerin bir bölümü günümüze ulaşmamıştır
Günümüze ulaşan eserlerin inşa edilenlerden az olması, eserlerin bir bölümünün zamanla yok olduğunu gösterir.
Kolay
10Ders kitabındaki temsilî bir konuşmada Rumeli'ye yerleştirilmiş bir Türkmen şöyle diyor: “Anadolu'da konargöçerken Rumeli'ye gelince yerleşik düzene geçtik. Şimdi devletin bize verdiği toprakları ekip biçiyoruz. Köylerimiz gitgide büyüyor.” Bu konuşmaya göre iskân politikasının yerleştirilen topluluğa etkisi hangisidir?
- A) Rumeli'den Anadolu'ya geri dönmeleri
- B) Tarımı bırakıp yalnız hayvancılık yapmaları
- C) Topraklarının ellerinden alınması
- D) Köylerinin zamanla boşalması
- E) Konargöçer yaşamdan yerleşik hayata geçmeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Konargöçer yaşamdan yerleşik hayata geçmeleri
Konuşmacı, Rumeli'de kendilerine verilen toprakları ekip yerleşik düzene geçtiklerini anlatır. Köylerin büyüdüğü söylendiği için köylerin boşaldığını söylemek yanlıştır.
Kolay
11Ders kitabına göre Osmanlıların Anadolu'daki diğer Türk beylikleriyle çatışmaya girmeden Bizans'a karşı gaza yapması, bölgeye gelen tüccar, esnaf, çiftçi, asker, âlim, derviş ve konargöçer Türkmenlerin Osmanlılara tabi olmasını sağladı. Bu bilgiye göre farklı kesimlerin Osmanlı Beyliği'ne katılmasında etkili olan durum hangisidir?
- A) Beyliğin Bizans sınırında başarılı gaza faaliyetleri yürütmesi
- B) Beyliğin diğer Türk beylikleriyle sürekli savaşması
- C) Beyliğin Moğollara bağlı olması
- D) Beyliğin denizcilikte öne çıkması
- E) Beyliğin Haçlılarla ittifak yapması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Beyliğin Bizans sınırında başarılı gaza faaliyetleri yürütmesi
Metne göre Osmanlıların diğer Türk beylikleriyle çatışmadan Bizans'a karşı gaza yapması, farklı kesimlerin beyliğe katılmasını sağlamıştır.
Kolay
12Ders kitabında Bursa'daki Cumalıkızık köyü ile Bulgaristan'daki Nesebar beldesinin görselleri yan yana veriliyor. İki yerleşimdeki evler de benzer yapı ve görünüşe sahiptir. Bu benzerliğin en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Anadolu'dan gelen Türklerin mimari anlayışlarını Rumeli'ye taşıması
- B) İki yerleşimin de aynı yıl depremle yıkılıp yeniden yapılması
- C) Rumeli'deki evlerin Anadolu'dan sökülüp parça parça taşınması
- D) İki yerleşimin de Katolik Latinler tarafından kurulmuş olması
- E) Evlerin tamamının yalnız Bizans döneminde yapılmış olması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Anadolu'dan gelen Türklerin mimari anlayışlarını Rumeli'ye taşıması
Rumeli'ye iskân edilen Türkler kendi kültür ve mimari anlayışlarını yansıtan yerleşimler kurmuştur; bu nedenle Anadolu ile Rumeli'deki bazı yerleşimler birbirine benzer.
Kolay
13Ders kitabındaki tanıma göre iskân, yerleşik veya konargöçer grupların “kendi istekleri veya devletin emirleri doğrultusunda” başka bir bölgeye yerleştirilmesidir. Bu ifadeye göre Osmanlı iskân politikası için hangisi söylenebilir?
- A) Yerleştirmeler yalnız gönüllülük esasına dayanmıştır
- B) Devlet iskân işine hiç karışmamıştır
- C) Yalnız yerleşik gruplar iskân edilmiştir
- D) Yerleştirmeler hem gönüllü hem de devlet emriyle yapılabilmiştir
- E) İskân yalnız Anadolu'da uygulanmıştır
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yerleştirmeler hem gönüllü hem de devlet emriyle yapılabilmiştir
Tanımda hem grupların kendi istekleri hem de devletin emirleri sayılır; yani iskân gönüllü ya da zorunlu biçimde yapılabilmiştir. Tanımda konargöçerler de yer aldığı için yalnız yerleşik grupların iskân edildiğini söylemek yanlıştır.
Kolay
14Anadolu'dan getirilerek Rumeli'de iskân edilen Türkler, burada kendi kültürlerini ve mimari anlayışlarını yansıtan yerleşimler kurdu. Böylece Balkanlarda yaşayan Türk topluluklarını ifade eden yeni bir kavram ortaya çıktı. Metinde sözü edilen kavram hangisidir?
- A) Rumeli Türklüğü
- B) Diyar-ı Rum
- C) Selâçıka-yı Rum
- D) Rum Selçukluları
- E) Kara Budun
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Rumeli Türklüğü
Rumeli'de iskân edilen Türklerin kurduğu yerleşimlerle “Rumeli Türklüğü” kavramı ortaya çıkmıştır. Diyar-ı Rum ise Türk-İslam kaynaklarında Anadolu için kullanılan addır.
Kolay
15Ders kitabına göre Türkiye Selçuklu Devleti'nin Kösedağ Savaşı'ndan sonra güç kaybetmesi ve bölgede bir baskının artması, Türkmenlerin Osmanlı Beyliği'nin bulunduğu bölgeye göçünü hızlandırmıştı. Türkmen göçünü hızlandıran bu baskı hangisidir?
- A) Haçlı baskısı
- B) Gazneli baskısı
- C) Memluk baskısı
- D) Moğol baskısı
- E) Venedik baskısı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Moğol baskısı
Kösedağ'dan sonra Anadolu'da Moğol baskısı artmış, bu da Türkmenlerin batıya, Osmanlı'nın bulunduğu uç bölgesine göçünü hızlandırmıştır.
Kolay
16Ders kitabındaki temsilî bir konuşmada bir Balkan köylüsü şöyle diyor: “Osmanlılar vergi konusunda da büyük kolaylıklar sağladı. Hâlbuki eski yöneticilerimiz ağır vergiler topladıkları hâlde bizi düşmanlarımıza karşı koruyamamıştı.” Konuşmada istimalet politikasının hangi uygulamasına değinilmektedir?
- A) Halkın zorla başka bölgelere sürülmesi
- B) Vergilerin önceki yönetimlere göre daha hafif olması
- C) Kiliselerin camiye çevrilmesi
- D) Köylülerin askere alınması
- E) Toprakların Latinlere verilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Vergilerin önceki yönetimlere göre daha hafif olması
Köylü, Osmanlıların vergi kolaylığı sağladığını eski yöneticilerin ağır vergileriyle karşılaştırarak anlatır; bu, istimaletin daha hafif ve düzenli vergi uygulamasıdır.
Kolay
17Rumeli'de Osmanlı yönetimine giren bir köylünün ağzından yazılmış temsilî bir konuşmada şu sözler yer alır: “Osmanlılar sayesinde kendi inançlarımıza göre yaşayabildik, kendi kanunlarımızı uygulayabildik.” Bu sözler istimalet politikasının aşağıdaki yönlerinden hangisini gösterir?
- A) Gayrimüslimlerin devlet yönetiminde üst görevlere getirilmesi
- B) Gayrimüslimlerin bütün vergilerden muaf tutulması
- C) Gayrimüslimlerin inanç ve hukuk alanında serbest bırakılması
- D) Gayrimüslimlerin Anadolu'daki şehirlere yerleştirilmesi
- E) Gayrimüslimlerin zorunlu askerlik hizmetine alınması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gayrimüslimlerin inanç ve hukuk alanında serbest bırakılması
Köylü hem inancına göre yaşayabildiğini hem de kendi kanunlarını uygulayabildiğini söylüyor. Bu, istimalet politikasında gayrimüslimlere inanç ve hukuk alanında serbestlik tanındığını gösterir. Sözlerde yönetim görevi, vergi muafiyeti, yer değiştirme ya da askerlikten söz edilmez; vergiler kaldırılmamış, hafifletilmiştir.
Kolay
18Osmanlılar, Süleyman Paşa'nın 1352'de Çimpe Kalesi'ne yerleşmesiyle Rumeli fetihlerine başlamış; Karesi bölgesinde yaşayan bazı aşiretleri Rumeli'ye getirerek önce Gelibolu'ya, daha sonra da Hayrabolu'ya yerleştirmiştir. Bu bilgi Rumeli'deki iskân hakkında aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) İskânın fetihlerle birlikte aşama aşama yeni yerlere yayıldığını
- B) İskânın Rumeli'nin tamamı fethedildikten sonra başlatıldığını
- C) Rumeli'ye yalnız savaşçı birliklerin yerleştirildiğini
- D) Yerleştirilen aşiretlerin Balkan halklarından seçildiğini
- E) İskân edilenlerin kısa sürede Anadolu'ya geri döndüğünü
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İskânın fetihlerle birlikte aşama aşama yeni yerlere yayıldığını
Aşiretlerin önce Gelibolu'ya, daha sonra Hayrabolu'ya yerleştirilmesi, iskânın fetihlerin başlamasıyla birlikte ve adım adım yeni yerlere yayılarak yürütüldüğünü gösterir. İskân fetihlerin tamamlanmasını beklememiş; Anadolu'dan (Karesi) getirilen aşiretler yerleştirilmiştir.
Orta
19Edirne yakınlarında Ergene Nehri üzerine II. Murad döneminde uzun bir taş köprü yaptırıldı. Köprünün yanına cami, imaret ve han inşa edildi; bu yapıların giderleri bağışlanan köy ve dükkân gelirlerinden karşılandı. Zamanla bu yapıların çevresinde Uzunköprü kasabası gelişti. Bu gelişme aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Vakıfların şehirlerin imarına katkı sağlamasına
- B) Tımar topraklarının vakfa çevrilmesinin yasaklanmasına
- C) Derbentlerin askerî kaleye dönüştürülmesine
- D) Rumeli'de yalnızca köy yerleşiminin bulunmasına
- E) Kervansarayların kullanımdan kaldırılmasına
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Vakıfların şehirlerin imarına katkı sağlamasına
Köprü, cami, imaret ve hanın vakıf gelirleriyle yaşatılması ve çevresinde kasaba oluşması vakıfların şehirleşmeye katkısını gösterir. Köprünün bir geçit noktasında olması derbentlerle ilişkilendirilebilir; ancak burada askerî bir yapı değil, vakıf eliyle kurulan bir yerleşim söz konusudur.
Orta
20Arnavutluk'ta 15. yüzyılın ilk yarısında tutulmuş bir tahrir defterine dayanan bir araştırmada, tımar sahiplerinin bir bölümünün Hristiyan olduğu görülüyor. Bu kişiler fetihten önce de bölgede toprak sahibi olan yerel soylulardı; Osmanlı'dan tımar alarak sefere katılmaya başladılar. Hristiyan beylerin tımar alarak sistemin parçası hâline gelmesi aşağıdakilerden hangisine katkı sağlamıştır?
- A) Yerel yöneticilerin Osmanlı'ya bağlılığının sağlanmasına
- B) Rumeli'de iskân politikasının tamamen sona ermesine
- C) Tımar sisteminin bütünüyle kaldırılmasına
- D) Kapıkulu ordusunun dağıtılmasına
- E) Hristiyanların vergiden muaf tutulmasına
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yerel yöneticilerin Osmanlı'ya bağlılığının sağlanmasına
Eski yerel soylulara tımar verilmesi, onların yeni düzende yer almasını ve Osmanlı'ya bağlanmasını sağlamıştır. Tımar alan Hristiyanların vergiden muaf tutulduğu sanılabilir; oysa tımar bir muafiyet değil, sefere katılma karşılığında verilen bir dirliktir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.