Osmanlı Devleti’nin Kuruluşuna Dair Görüşler

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• TAR.10.2.1Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna dair farklı görüşleri tartışabilme

  • a) Tarihçilerin Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna dair öne sürdüğü farklı görüşlerin benzer ve farklı yönlerini belirler.
  • b) Tarihçilerin Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna dair öne sürdüğü görüşlerin güçlü ve zayıf yönleri ile tutarsızlıklarını tespit eder.
  • c) Tarihçilerin Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna dair öne sürdüğü görüşleri gerekçeleriyle çürütür veya kabul eder.

1. Kolay

   114. yüzyıl başına ait bir Batı Anadolu haritasında Bizans sınırı boyunca kuzeyden güneye Osmanlı, Karesi, Saruhan, Aydın ve Menteşe beylikleri sıralanıyor. Haritanın açıklamasında bu beyliklerin sınırın öte yanındaki Bizans topraklarına sürekli akın düzenlediği belirtiliyor. Bizans sınırında kurulan ve Hristiyanlara karşı mücadele eden bu tür beyliklere ne ad verilir?

   • AA) İkta
   • BB) Atabeylik
   • CC) Uç beyliği
   • DD) Melik
   • EE) Tımar
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Uç beyliği

   Bizans sınırında kurulup Hristiyan topraklarına akın düzenleyen beyliklere uç beyliği denir; Osmanlı Beyliği de bunlardan biridir. Atabeylik de Türk-İslam tarihinde görülen bir yönetim biçimidir; ancak atabeylikler şehzadeleri yetiştiren atabeylerin kurduğu yönetimlerdir, sınırla ilgili değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Avusturyalı tarihçi Paul Wittek 1937'de Londra'da verdiği konferanslarda Osmanlı Beyliği'nin Bizans sınırında bulunmasını öne çıkardı. Ona göre beyliğin çevresinde toplanan gaziler sınırın öte yanına sürekli akın ediyor, her başarı beyliğe yeni katılımlar getiriyordu. Wittek'e göre Osmanlı Beyliği'ni büyüten temel güç aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Bizans'la yapılan ittifaklar
   • BB) Moğolların desteği
   • CC) Ticaret yollarının denetimi
   • DD) Gaza ruhu
   • EE) Din değiştiren Bizanslılar
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Gaza ruhu

   Wittek, beyliğin büyümesini sınırdaki gazilerin sürekli akınlarına, yani gaza ruhuna bağlamıştır. Din değiştiren Bizanslıları öne çıkaran görüş Wittek'e değil, Osmanlıları "yeni bir ırk" olarak tanımlayan Gibbons'a aittir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   31916'da yayımlanan İngilizce bir eserden sadeleştirilmiş temsilî bölüm: "Osmanlılar, Müslümanlığı yeni benimseyen Türklerle din değiştiren Bizanslıların karışmasından doğmuş yeni bir ırktır. Devletin hızlı büyümesinin sırrı bu karışımdadır." Bu görüşü ileri süren tarihçi kimdir?

   • AA) Paul Wittek
   • BB) Herbert A. Gibbons
   • CC) M. Fuat Köprülü
   • DD) Halil İnalcık
   • EE) Ömer Lütfi Barkan
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Herbert A. Gibbons

   Osmanlıları Türklerle din değiştiren Bizanslıların karışımından oluşan "yeni bir ırk" olarak tanımlayan tarihçi Herbert A. Gibbons'tır. Paul Wittek de bir Batılı tarihçidir; ancak o kuruluşu bu karışımla değil, uçlardaki gaza ruhuyla açıklamıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Bir Türk tarihçi 1934'te Paris'teki Sorbonne Üniversitesi'nde verdiği konferanslarda, Osmanlı Devleti'ni kuranların Anadolu'ya yerleşmiş Türkmen boyları olduğunu savundu. Devletin Selçuklu ve İlhanlı kurumlarını devraldığını belirterek Gibbons'ın görüşüne karşı çıktı. Bu tarihçi kimdir?

   • AA) M. Fuat Köprülü
   • BB) Halil İnalcık
   • CC) Âşıkpaşazade
   • DD) Kâtip Çelebi
   • EE) Paul Wittek
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) M. Fuat Köprülü

   Sorbonne'daki konferanslarında Gibbons'ın görüşüne cevap veren ve kuruluşu Türkmen boyları ile Selçuklu-İlhanlı mirasıyla açıklayan tarihçi M. Fuat Köprülü'dür. Halil İnalcık da kuruluşu Türkmen nüfusuyla açıklar; ancak çalışmaları daha sonraki yıllarda yapılmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Ertuğrul Gazi'yi Anma ve Yörük Şenliklerinde atlı okçuluk ve cirit yarışmaları yapılıyor. Türkiye'nin dört bir yanından gelen Yörükler çadırlarını kuruyor, yöresel oyunlarını oynuyor ve türkülerini söylüyor. Şenlikte Osmanlı Beyliği'nin kökeniyle ilgili hangi motif öne çıkarılmıştır?

   • AA) Denizcilik ve donanma
   • BB) Saray ve divan törenleri
   • CC) Matbaa ve basın
   • DD) Konargöçer Türkmen yaşamı
   • EE) Avrupa saray kültürü
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Konargöçer Türkmen yaşamı

   Yörük çadırları, atlı okçuluk ve cirit, beyliği kuranların konargöçer Türkmen yaşamını hatırlatan motiflerdir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Herbert A. Gibbons, 1916'da yazdığı eserin ön sözünde şöyle der: “Notlarımın birçoğunda kusurlu olduğumu itiraf ederim. Kitap metninin büyük bir kısmı münakaşalı bir tarzdadır.” Bu ifadeler aşağıdakilerden hangisini gösterir?

   • AA) Eserin hiçbir eksiği olmadığını
   • BB) Yazarın eserinin sınırlılıklarını kabul ettiğini
   • CC) Eserin yalnız belgelere dayandığını
   • DD) Yazarın konuyu hiç tartışmadığını
   • EE) Eserin Osmanlı kroniği olduğunu
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Yazarın eserinin sınırlılıklarını kabul ettiğini

   Yazar notlarında kusurlu olduğunu ve metnin tartışmalı olduğunu kendisi söyleyerek eserinin sınırlılıklarını kabul etmiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Bir gazete haberine göre Bilecik'te her eylül düzenlenen şenlik, halkın bir meydanda toplanıp yürümesiyle başladı; ardından Osmanlı Devleti'nin kurucu atası sayılan Ertuğrul Gazi'nin türbesi ziyaret edildi. Şenliğin yapıldığı ve Osmanlı Beyliği'nin kuruluş dönemiyle özdeşleşen yer neresidir?

   • AA) Bursa
   • BB) Söğüt
   • CC) Edirne
   • DD) Konya
   • EE) İznik
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Söğüt

   Ertuğrul Gazi'nin türbesi Bilecik'in Söğüt ilçesindedir ve Söğüt, Osmanlı Beyliği'nin kuruluş dönemiyle özdeşleşmiştir. Bursa ve Edirne daha sonra başkent olmuştur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Elif, bir savaş hakkında hem Osmanlı kroniklerindeki anlatımları hem de aynı savaşı anlatan bir Bizans tarihçisinin eserini okuyup karşılaştırıyor. Elif'in kullandığı bu yöntemin tarih araştırmasına en önemli katkısı hangisidir?

   • AA) Tek bir kaynağın yeterli olduğunu kanıtlaması
   • BB) Olayı farklı tarafların bakış açısından değerlendirmeyi sağlaması
   • CC) Olayın tarihini kesin olarak değiştirmesi
   • DD) Kaynakları okumaya gerek bırakmaması
   • EE) Bizans kaynaklarının her zaman yanlış olduğunu göstermesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Olayı farklı tarafların bakış açısından değerlendirmeyi sağlaması

   Farklı tarafların kaynaklarını karşılaştırmak, olayı birden çok bakış açısıyla değerlendirmeyi ve bilgileri doğrulamayı sağlar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Halil İnalcık, Osmanlı Beyliği'nin ortaya çıkışını XIII. yüzyılda bir baskı sonucu batıya, Bizans sınırına doğru göç eden Türkmenlerin ve bu sınırda oluşan uç beyliklerinin içinde ele almıştır. İnalcık'a göre Türkmenleri batıya yönelten baskı hangisidir?

   • AA) Moğol baskısı
   • BB) Haçlı baskısı
   • CC) Gazneli baskısı
   • DD) Abbasi baskısı
   • EE) Memluk baskısı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Moğol baskısı

   İnalcık, kuruluşu Moğol baskısıyla batıya yönelen Türkmenler ve uç beylikleri içinde açıklar. Gazneli baskısı XI. yüzyılda Oğuzların göçüyle ilgilidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Zeynep okul kütüphanesinde Osmanlı tarihiyle ilgili bir kitabın sözlükçesinde şu tanımı görüyor: “Günü gününe yazılmış olayları içine alan eser; vakayiname.” Bu tanım hangi kavrama aittir?

    • AA) Kitabe
    • BB) Menkıbe
    • CC) Ferman
    • DD) Kronik
    • EE) Salname
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Kronik

    Olayları zaman sırasıyla kaydeden esere kronik (vakayiname) denir. Kitabe ise bir yapının üzerine yazılan yazıttır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Gibbons, Osman Bey'in bir gece misafir olduğu evde sabaha kadar Kur'an okuduğu ve rüyasında bir melekten müjde aldığı anlatısını bir Osmanlı tarihçisinden aktarmıştır. Bu anlatı farklı kroniklerde farklı biçimlerde geçer. Bu tür olağanüstü olaylar içeren ve kuşaktan kuşağa aktarılan anlatılara ne ad verilir?

    • AA) Kitabe
    • BB) Ferman
    • CC) Menkıbe
    • DD) Salname
    • EE) Berat
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Menkıbe

    Olağanüstü olaylar içeren, dilden dile aktarılan anlatılara menkıbe denir. Farklı kroniklerde farklı anlatılması, güvenilirliğinin tartışmalı olduğunu gösterir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Osmanlı Devleti'nin kuruluşu tartışılırken sık sık “Tarih yoktur, tarihçi vardır.” sözü hatırlatılır. Bu söz aşağıdaki düşüncelerden hangisini vurgular?

    • AA) Tarihsel anlatının tarihçinin bakış açısına göre şekillenebileceğini
    • BB) Geçmişte anlatılan olayların hiçbirinin gerçekte yaşanmadığını
    • CC) Tarihçilerin aynı konuda her zaman aynı sonuca ulaştığını
    • DD) Tarih yazımının hiçbir kaynağa ihtiyaç duymadığını
    • EE) Tarihçilerin geçmişi değil yalnız bugünü incelediğini
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Tarihsel anlatının tarihçinin bakış açısına göre şekillenebileceğini

    Söz, aynı olayların farklı tarihçilerce farklı yorumlanabileceğini, yani anlatının tarihçinin bakış açısına göre şekillendiğini vurgular. Olayların yaşanmadığı anlamına gelmez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13XX. yüzyıl başından itibaren tarihçiler Osmanlı Devleti'nin kuruluşuyla ilgili pek çok konuda farklı görüşler ileri sürmüştür. Aşağıdakilerden hangisi bu tartışmaların konularından biri değildir?

    • AA) Devletin kuruluş tarihi
    • BB) Kuruluşta etkili olan şartlar
    • CC) Devletin kurulduğu bölge
    • DD) İstanbul'un fethedildiği yıl
    • EE) Devleti kuranların etnik kimliği
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) İstanbul'un fethedildiği yıl

    Ders kitabına göre tartışmalar kuruluş şartları, bölge, tarih ve kurucuların etnik kimliği üzerinedir. İstanbul'un fethinin 1453'te olduğu tartışmasız bir bilgidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Gibbons'ın eserinde şu bilgi yer alır: Osman'ın yanındaki savaşçıların sayısı on yıl içinde dört yüzden dört bine çıkmış; artık bu topluluk için “Türk” yerine, reislerinin adından gelen “Osmanlı” adı kullanılmaya başlanmıştır. Bu metne göre “Osmanlı” adının kaynağı nedir?

    • AA) Bizans imparatorunun verdiği unvan
    • BB) Beyliğin kurulduğu şehrin adı
    • CC) Topluluğun konuştuğu dil
    • DD) Topluluğun reisi Osman'ın adı
    • EE) Abbasi halifesinin verdiği lakap
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Topluluğun reisi Osman'ın adı

    Metne göre “Osmanlı” adı topluluğun reisi Osman'ın adından gelir. Söğüt gibi bir şehrin adıyla ilgisi yoktur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15M. Fuat Köprülü'ye göre “Selçuk” adı da “Osmanlı” adı gibi etnik bir ad değildir; her iki ad da hanedanın kurucusunun adından alınmış siyasi birer terimdir. Köprülü bu görüşüyle Gibbons'ın hangi iddiasına karşı çıkmaktadır?

    • AA) Osmanlıların Bizans sınırında bulunduğu iddiasına
    • BB) Osman Bey'in Söğüt'e yerleştiği iddiasına
    • CC) Osmanlıların Balkanlarda fetih yaptığı iddiasına
    • DD) Osmanlıların yeni bir ırk olduğu iddiasına
    • EE) Osmanlı kroniklerinin geç yazıldığı iddiasına
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Osmanlıların yeni bir ırk olduğu iddiasına

    Köprülü, “Osmanlı” adının etnik değil siyasi olduğunu söyleyerek Gibbons'ın “Osmanlılar yeni bir ırktır” iddiasını çürütmeye çalışmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Bir kitapçıdaki rafta şu başlıklar yan yana duruyor: “Osmanlı Devleti'nin Kuruluşuna Dair Tezler”, “Söğüt'ten İstanbul'a Osmanlı Devleti'nin Kuruluşu Üzerine Tartışmalar”, “Osmanlı Devleti'nin Kuruluşu (Efsaneler ve Gerçekler)”. Bu başlıklar Osmanlı Devleti'nin kuruluşu hakkında neyi gösterir?

    • AA) Konuda tüm tarihçilerin aynı görüşte olduğunu
    • BB) Kuruluşla ilgili hiç kitap yazılmadığını
    • CC) Kuruluşun yalnız efsanelerle açıklandığını
    • DD) Konunun yalnız Avrupa'da ilgi gördüğünü
    • EE) Konunun farklı görüşlerle tartışılmaya devam ettiğini
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Konunun farklı görüşlerle tartışılmaya devam ettiğini

    “Tezler”, “Tartışmalar”, “Efsaneler ve Gerçekler” gibi başlıklar, kuruluşun farklı görüşlerle tartışılan bir konu olduğunu gösterir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Osmanlı Devleti'nin kuruluşuyla ilgili tartışmada şu gelişmeler yaşanmıştır: Herbert A. Gibbons'ın eseri 1916'da yazılmış, 1928'de Türkçeye çevrilmiştir. M. Fuat Köprülü 1934'te Sorbonne'da verdiği konferanslarla Gibbons'a cevap vermiş, bu konferanslar 1935'te kitaplaştırılmıştır. Paul Wittek ise gaza tezini 1937'de ortaya koymuştur. Bu bilgilere göre aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

    • AA) Wittek'in gaza tezi, Gibbons'ın eserinden önce ortaya konmuştur.
    • BB) Köprülü, Gibbons'a eserin Türkçe çevirisi yayımlandıktan sonra cevap vermiştir.
    • CC) Köprülü'nün kitabı, Paris'te verdiği konferanslardan önce yayımlanmıştır.
    • DD) Gibbons'ın eseri, Köprülü'nün Sorbonne'daki konferanslarından sonra yazılmıştır.
    • EE) Wittek'in tezi, Köprülü'nün kitabıyla aynı yıl ortaya konmuştur.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Köprülü, Gibbons'a eserin Türkçe çevirisi yayımlandıktan sonra cevap vermiştir.

    Gibbons'ın eseri 1928'de Türkçeye çevrilmiş, Köprülü ise 1934'te cevap vermiştir; cevap çeviriden sonradır. Wittek'in tezi (1937) Gibbons'ın eserinden (1916) ve Köprülü'nün kitabından (1935) sonradır. Köprülü'nün kitabı 1935'te, konferanslardan (1934) sonra yayımlanmıştır. Gibbons'ın eseri ise konferanslardan önce yazılmıştır. Sıralama, kuruluş tartışmasının yaklaşık yirmi yıl boyunca birbirine cevap veren eserlerle sürdüğünü gösterir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18M. Fuat Köprülü, Gibbons'ın tezlerine 1934'te Paris'teki Sorbonne Üniversitesinde verdiği üç konferansla cevap vermiştir. Bu konferanslar 1935'te kitap olarak yayımlanmış ve kitap Türkçe dâhil birçok dile çevrilmiştir. Bu bilgiler Osmanlı Devleti'nin kuruluşuyla ilgili tartışma hakkında aşağıdakilerden hangisini gösterir?

    • AA) Tartışmanın yalnız Türk tarihçiler arasında yürütüldüğünü
    • BB) Tartışmanın Köprülü'nün konferanslarıyla sona erdiğini
    • CC) Tartışmanın uluslararası bilim çevrelerinde izlendiğini
    • DD) Tartışmanın yalnız kuruluş tarihiyle sınırlı kaldığını
    • EE) Tartışmanın resmî kurumların kararıyla çözüldüğünü
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Tartışmanın uluslararası bilim çevrelerinde izlendiğini

    Amerikalı Gibbons'a bir Türk tarihçinin Paris'te konferanslarla cevap vermesi ve bu konferansların birçok dile çevrilmesi, tartışmanın uluslararası bilim çevrelerinde yürütüldüğünü ve izlendiğini gösterir. Tartışma yalnız Türk tarihçilerle ya da kuruluş tarihiyle sınırlı değildir; Köprülü'den sonra da (Wittek, İnalcık) sürmüştür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Gibbons'ın eserini eleştiren bir tarihçinin temsilî notu: "Yazar, Osman Bey'in çevresindekilerin çoğunun Hristiyanlıktan dönme olduğunu söylerken dayanak olarak yalnızca birkaç rivayet gösteriyor. Dönemin Osmanlı ve Bizans belgelerine ise neredeyse hiç başvurmuyor." Eleştiride Gibbons'ın görüşünün hangi zayıf yönü vurgulanmaktadır?

    • AA) Osmanlıları bir uç beyliği olarak tanımlaması
    • BB) Görüşünü güvenilirliği tartışmalı rivayetlere dayandırması
    • CC) Yalnızca Bizans arşivlerindeki belgeleri kullanması
    • DD) Kuruluş tarihi olarak 1302'yi kabul etmesi
    • EE) Türkmen boylarını kuruluşun temeli sayması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Görüşünü güvenilirliği tartışmalı rivayetlere dayandırması

    Eleştiri, Gibbons'ın iddiasını belgelere değil birkaç rivayete dayandırdığını, yani kaynak temelinin zayıf olduğunu vurgular. Yalnızca Bizans belgelerini kullandığı sanılabilir; oysa notta Bizans belgelerine de neredeyse hiç başvurmadığı belirtilmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Bir öğrencinin özet tablosu: Tarihçi | Kuruluşu açıklayan temel etken Gibbons | Türklerle din değiştiren Bizanslıların karışımı Köprülü | Anadolu'daki Türkmen boyları ve Selçuklu mirası Wittek | Bizans sınırındaki gaza ruhu Tablodaki bilgiler tarih bilimiyle ilgili hangi yargıyı destekler?

    • AA) Tarihî olaylar hakkında kesin ve tek bir yorum vardır.
    • BB) Tarihçiler yalnızca kendi milletinin kaynaklarını kullanır.
    • CC) Kuruluş dönemine ait hiçbir yazılı kaynak bulunmamaktadır.
    • DD) Tarihsel bilgi kaynağa ve bakış açısına göre farklı yorumlanabilir.
    • EE) Batılı tarihçilerin görüşleri her zaman birbirine benzer.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Tarihsel bilgi kaynağa ve bakış açısına göre farklı yorumlanabilir.

    Aynı olayın farklı tarihçilerce farklı etkenlerle açıklanması, tarihsel bilginin kaynaklara ve bakış açısına göre yorumlanabildiğini gösterir. Batılı tarihçilerin görüşlerinin benzer olduğu düşünülebilir; oysa tabloda Gibbons ile Wittek birbirinden çok farklı açıklamalar yapmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner