Tanzimat Şiiri: Hürriyet Kasîdesi

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• TDE2.1“Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlerde okumayı yönetebilme

• TDE2.2“Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme

• TDE2.3“Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme

Bu konuda neler var?

• Metin Tahlili-2 (Anlama)

1. Kolay

   1Bir tarih şeridinde Tanzimat edebiyatının siyasi arka planı gösteriliyor. Şeritteki bir kutuda "Gülhane'de okunan bu fermanla can, mal ve namus güvenliği ile kanun önünde eşitlik ilkeleri ilan edildi." yazıyor. Bu kutuya yazılması gereken yıl aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) 1808
   • BB) 1839
   • CC) 1856
   • DD) 1876
   • EE) 1908
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) 1839

   Gülhane'de okunan Tanzimat Fermanı 1839'da ilan edilmiştir. 1856, benzer hakları genişleten Islahat Fermanı'nın yılı olduğu için karıştırılabilir; 1876 Kanun-ı Esasi'nin, 1908 ise II. Meşrutiyet'in yılıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Şinasi ile Namık Kemal'in gazetelerde yazdıkları makalelerde halkın anlayacağı bir dil kullanmaya, vatan, hürriyet ve adalet gibi kavramları halka tanıtmaya özen gösterdikleri görülür. Bu sanatçılara göre edebiyat, toplumu bilinçlendirmenin bir aracıdır. Bu sanatçıların benimsediği sanat anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Sanat için sanat
   • BB) Saf şiir
   • CC) Sembolizm
   • DD) Parnasizm
   • EE) Toplum için sanat
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Toplum için sanat

   Edebiyatı halkı bilgilendirme ve bilinçlendirme aracı olarak gören Tanzimat'ın birinci kuşağı "toplum için sanat" anlayışını benimsemiştir. "Sanat için sanat" da Tanzimat'ta görülen bir anlayıştır; ancak ikinci kuşağa aittir ve sanatı toplumsal bir amaca bağlamaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Bir edebiyat dergisinde Tanzimat şiirinden şu beyit alıntılanmış ve şairinin, vatan ve hürriyet kavramlarını şiire taşıdığı için özel bir unvanla anıldığı belirtilmiştir: "Felek her türlü esbâb-ı cefâsın toplasın gelsin Dönersem kahpeyim millet yolunda bir azîmetten" Bu beytin şairi aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Namık Kemal
   • BB) Şinasi
   • CC) Ziya Paşa
   • DD) Recaizade Mahmut Ekrem
   • EE) Abdülhak Hâmit Tarhan
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Namık Kemal

   Beyit, Hürriyet Kasîdesi'nden alınmıştır; vatan ve hürriyet kavramlarını şiire taşıyan Namık Kemal "Vatan ve Hürriyet Şairi" olarak anılır. Şinasi de Tanzimat'ın birinci kuşağındandır ve yeni kavramları edebiyata getirmiştir; ancak bu unvan ve beyit Namık Kemal'e aittir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   41873'te İstanbul'da Gedikpaşa Tiyatrosu'nda sahnelenen bir eser seyircileri öylesine coşturur ki gösterinin ardından sokaklarda gösteriler yapılır. Eserin yazarı kısa bir süre sonra Magosa'ya sürgüne gönderilir. Eser, Silistre kuşatmasında vatan için savaşan kahramanları konu alır. Sözü edilen eser ve yazarı aşağıdakilerden hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

   • AA) Vatan yahut Silistre – Ziya Paşa
   • BB) Şair Evlenmesi – Namık Kemal
   • CC) Vatan yahut Silistre – Şinasi
   • DD) Vatan yahut Silistre – Namık Kemal
   • EE) Şair Evlenmesi – Şinasi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Vatan yahut Silistre – Namık Kemal

   Silistre kuşatmasını konu alan ve 1873'te sahnelendikten sonra yazarının Magosa'ya sürülmesine yol açan oyun Namık Kemal'in Vatan yahut Silistre'sidir. Şair Evlenmesi – Şinasi eşleştirmesi kendi içinde doğrudur ve bu yüzden çekicidir; ancak bu oyun bir görücü usulü evlilik güldürüsüdür, Silistre'yi anlatmaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Öğretmen, Hürriyet Kasîdesi'ni okumadan önce öğrencilere şiirin başlığına bakarak hangi temaların işlenebileceğini soruyor. Seçenekler arasında mutluluk, yalnızlık, özgürlük, özlem, adalet ve dostluk bulunuyor. Şiirin başlığından hareketle tahmin edilebilecek en uygun tema hangisidir?

   • AA) Özlem
   • BB) Özgürlük
   • CC) Dostluk
   • DD) Mutluluk
   • EE) Yalnızlık
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Özgürlük

   “Hürriyet” özgürlük demektir; başlık şiirin özgürlük temasını işleyeceğini sezdirir. Yalnızlık ve dostluk temaları başlıkla doğrudan ilişkili değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Tanzimat Fermanı ile ilgili şu bilgiler veriliyor: “Hariciye Nazırı Mustafa Reşid Paşa, 3 Kasım 1839'da Gülhane meydanında fermanı okudu; Sultan Abdülmecid töreni Gülhane Kasrı'ndan izledi.” Bu bilgilere göre fermanı halka okuyan kişi kimdir?

   • AA) Mustafa Reşid Paşa
   • BB) Namık Kemal
   • CC) Sultan Abdülmecid
   • DD) Ziya Paşa
   • EE) Ahmet Mithat Efendi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Mustafa Reşid Paşa

   Metne göre fermanı Gülhane meydanında Mustafa Reşid Paşa okumuştur. Sultan Abdülmecid ise töreni Gülhane Kasrı'ndan izlemiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Bir öğrenci, Hürriyet Kasîdesi'nin şairi hakkında şu notları alıyor: 1840-1888 yılları arasında yaşamış, Fransızcadan çeviriler yapmış, gazetelerde yazılar yazmış, roman, tiyatro ve şiir türlerinde eserler vermiştir. Notlarda sözü edilen sanatçı hangisidir?

   • AA) Recaizade Mahmut Ekrem
   • BB) Ziya Paşa
   • CC) Namık Kemal
   • DD) Şinasi
   • EE) Ahmet Mithat Efendi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Namık Kemal

   1840-1888 yılları arasında yaşayan ve Hürriyet Kasîdesi'ni yazan sanatçı Namık Kemal'dir. Ahmet Mithat Efendi de gazete çıkarmıştır ama Hürriyet Kasîdesi'nin şairi değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Aşağıdakilerden hangisi Namık Kemal'in eserlerinden biri değildir?

   • AA) Zavallı Çocuk
   • BB) İntibah
   • CC) Harnâme
   • DD) Cezmi
   • EE) Vatan yahut Silistre
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Harnâme

   Harnâme, XV. yüzyıl şairi Şeyhî'nin mesnevisidir. Vatan yahut Silistre, Zavallı Çocuk, Cezmi ve İntibah ise Namık Kemal'in eserleridir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Tanzimat Dönemi'nde gazeteye büyük önem verilmiştir. Namık Kemal ve Ahmet Mithat Efendi'nin çıkardığı gazeteler ilgi görmüş; bu gazetelerde hürriyet, eşitlik, meşrutiyet, basın hakları gibi konular işlenmiştir. Bu bilgiye göre Tanzimat sanatçılarının gazete çıkarmasının temel amacı nedir?

   • AA) Divan şiirini yaygınlaştırmak
   • BB) Halk hikâyelerini derlemek
   • CC) Yalnız saray çevresine seslenmek
   • DD) Halkı bilgilendirip yeni düşünceleri yaymak
   • EE) Yabancı dil öğretmek
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Halkı bilgilendirip yeni düşünceleri yaymak

   Gazetelerde hürriyet, eşitlik gibi yeni kavramların işlenmesi, amacın halkı bilgilendirip yeni düşünceleri yaymak olduğunu gösterir. Yalnız saray çevresine seslenmek, halkın okuryazarlığında gelişme sağlanmasıyla çelişir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Hürriyet Kasîdesi'nin 25. beytinin günümüz Türkçesi şöyledir: “Zulüm ve haksızlıkla hürriyeti yok etmek ne mümkün! Gücün yetiyorsa insanlıktan idraki (anlama yeteneğini) kaldırmaya çalış.” Bu beyitte vurgulanan düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Hürriyet yalnız güçlülerin hakkıdır.
    • BB) İnsanlar hürriyeti kolayca unutur.
    • CC) İnsanın anlama yeteneği önemsizdir.
    • DD) Zulüm, hürriyeti her zaman yener.
    • EE) Hürriyet düşüncesi zulümle yok edilemez.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Hürriyet düşüncesi zulümle yok edilemez.

    Şair, insanda anlama yeteneği oldukça hürriyet düşüncesinin zulümle yok edilemeyeceğini söyler. Zulmün hürriyeti her zaman yendiği yorumu, beytin “ne mümkün” ifadesiyle çelişir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Hürriyet Kasîdesi'nde geçen “zâlim – mazlûm”, “bâkî – fâni”, “hürriyet – esâret” kelime çiftleri inceleniyor. Bu kelime çiftleri arasındaki anlam ilişkisi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Parça-bütün
    • BB) Eş anlam
    • CC) Yakın anlam
    • DD) Sesteşlik
    • EE) Zıt anlam
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Zıt anlam

    Zâlim ile mazlûm, bâkî (kalıcı) ile fâni (geçici), hürriyet ile esâret birbirinin karşıtıdır. Eş anlamlı kelimeler ise aynı anlamı taşır; bu çiftlerde durum tersidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Hürriyet Kasîdesi'nin 31. beyti şöyledir: “Kilâb-ı zulme kaldı gezdiğin nâzende sahrâlar Uyan ey yâreli şîr-i jiyân bu hâb-ı gafletten” (Gezdiğin güzel çöller zulüm köpeklerine kaldı; ey yaralı, kükreyen aslan, bu gaflet uykusundan uyan!) Şair bu beyitte milleti neye benzetmektedir?

    • AA) Zalim bir avcıya
    • BB) Uyuyan bir köpeğe
    • CC) Güzel bir çöle
    • DD) Kafesteki bir kuşa
    • EE) Yaralı, kükreyen bir aslana
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Yaralı, kükreyen bir aslana

    Şair milleti “yâreli şîr-i jiyân”, yani yaralı ve kükreyen bir aslana benzeterek uyanmaya çağırır. Köpekler ise zulmü ve zalimin yardımcılarını temsil eder.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Hürriyet Kasîdesi'nin 2. beytinin günümüz Türkçesi şöyledir: “Kendini insan bilenler halka hizmetten usanmaz; mürüvvet sahibi olan mazluma yardımdan elini çekmez.” Bu beyitte öne çıkarılan değer aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Aile ve akrabalık
    • BB) Bilgi ve öğrenme
    • CC) Halka hizmet ve yardımlaşma
    • DD) Sabır ve bekleme
    • EE) Kanaat ve tevazu
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Halka hizmet ve yardımlaşma

    Beyit, insan olmanın halka hizmet etmek ve mazluma yardım etmekle gerçekleşeceğini söyler. Kanaat ve tevazu beyitte işlenmez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Fermanı'nın getirdiği ilkelerden biri değildir?

    • AA) Asker alımının ıslahı
    • BB) Vergilerin düzenlenmesi
    • CC) Can güvenliğinin sağlanması
    • DD) Gazetelerin yasaklanması
    • EE) Kanun önünde eşitlik
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Gazetelerin yasaklanması

    Can güvenliği, kanun önünde eşitlik, vergilerin düzenlenmesi ve asker alımının ıslahı fermanın ilkeleri arasındadır. Gazetelerin yasaklanması fermanda yer almaz; tersine Tanzimat döneminde gazeteye büyük önem verilmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Hürriyet Kasîdesi'nin biçim özellikleri şöyle özetlenmiştir: “Beyitlerle yazılmıştır, ölçüsü aruzdur.” İçeriğinde ise padişah yerine hürriyet, vatan ve adalet işlenmiştir. Bu özellikler Tanzimat'ın birinci kuşağının hangi tutumunu yansıtır?

    • AA) Yalnız hece ölçüsü kullanma
    • BB) Eski biçimle yeni içerik işleme
    • CC) Toplumsal konulardan uzak durma
    • DD) Sanatı yalnız sanat için yapma
    • EE) Yeni biçimle eski içerik işleme
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Eski biçimle yeni içerik işleme

    Divan şiirinin beyit ve aruzunu korurken hürriyet gibi yeni toplumsal konuları işlemek “eski biçim, yeni içerik” anlayışıdır. Sanatı yalnız sanat için yapmak ise ikinci kuşağın tutumudur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Namık Kemal, vatan, hürriyet, millet, hak ve adalet gibi temaları Türk şiirine kazandırmıştır. Bu özelliği nedeniyle Namık Kemal için kullanılan unvan aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Millî Şair
    • BB) Hece Şairi
    • CC) Sultanü'ş-şuarâ
    • DD) Vatan ve Hürriyet Şairi
    • EE) Şairler Sultanı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Vatan ve Hürriyet Şairi

    Vatan ve hürriyet temalarını şiire taşıdığı için Namık Kemal “Vatan ve Hürriyet Şairi” olarak anılır. Diğer unvanlar başka şairler için kullanılan ya da Namık Kemal'le ilişkisi olmayan adlandırmalardır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Hürriyet Kasîdesi'ni okumadan önce öğrencilerden, şiiri anlamak için günümüz Türkçesiyle yazılmış biçimini güvenilir bir kaynaktan bulmaları isteniyor. Elif'in karşısına beş farklı kaynak çıkıyor. Elif aşağıdaki kaynaklardan hangisini kullanmalıdır?

    • AA) Yazarı belli olmayan bir forum sitesindeki ileti
    • BB) Bir edebiyat araştırmacısının hazırladığı şiir incelemesi
    • CC) Bir sosyal medya hesabında paylaşılan imzasız çeviri
    • DD) Bir ödev sitesine kimin yüklediği bilinmeyen özet
    • EE) Şiiri yeni okuyan bir arkadaşının tahminle yaptığı çeviri
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Bir edebiyat araştırmacısının hazırladığı şiir incelemesi

    Güvenilir kaynak; hazırlayanı belli, alanında uzman bir kişi ya da kurumca hazırlanmış, denetlenebilir kaynaktır. Bir edebiyat araştırmacısının hazırladığı inceleme bu ölçütü karşılar. Yazarı belli olmayan forum iletisinin, imzasız paylaşımın ve kimin yüklediği bilinmeyen özetin doğruluğu denetlenemez; şiiri yeni okuyan bir arkadaşın tahmini çevirisi de uzman bilgisine dayanmaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Hürriyet Kasîdesi'nin söz varlığını inceleyen bir öğrenci, şiirde geçen kelimelerden eş anlamlı ve zıt anlamlı olanları iki ayrı sütuna yazacaktır. Öğrenci aşağıdaki kelime çiftlerinden hangisini eş anlamlılar sütununa yazmalıdır?

    • AA) zâlim – mazlûm
    • BB) bâkî – fâni
    • CC) hürriyet – esâret
    • DD) baht – şöhret
    • EE) cihân – âlem
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) cihân – âlem

    “Cihan” ve “âlem” kelimelerinin ikisi de “dünya, evren” anlamına gelir; eş anlamlıdır. “Zalim – mazlum” (zulmeden – zulüm gören), “baki – fani” (kalıcı – geçici) ve “hürriyet – esaret” (özgürlük – tutsaklık) çiftleri zıt anlamlıdır. “Baht” talih, “şöhret” ün demektir; aralarında eş anlamlılık yoktur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Hürriyet Kasîdesi'nin ilk beyti şöyledir: "Görüp ahkâm-ı asrı münharif sıdk u selâmetten Çekildik izzet ü ikbâl ile bâb-ı hükûmetten" Bu beyitte şair, devrin yönetiminin doğruluktan saptığını görünce devlet kapısından onuruyla çekildiklerini söyler. Hürriyet Kasîdesi'ni klasik divan şiirinden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Hürriyet, vatan ve adalet gibi toplumsal konuları işlemesi
    • BB) Aruz ölçüsüyle ve divan şiiri kalıplarıyla yazılması
    • CC) Beyitlerle ve kaside nazım biçimiyle yazılması
    • DD) Dize sonlarında kafiye ve redife yer verilmesi
    • EE) Arapça ve Farsça tamlamalara geniş yer vermesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Hürriyet, vatan ve adalet gibi toplumsal konuları işlemesi

    Hürriyet Kasîdesi biçimce divan şiirine bağlıdır; onu ayıran, yönetimi eleştiren ve hürriyet, vatan, adalet gibi toplumsal konuları işleyen içeriğidir. Arapça ve Farsça tamlamalar beyitte açıkça görüldüğü için çekici bir seçenektir; ancak bu özellik divan şiiriyle ortaktır, onu ayırmaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Bir öğrenci, iki eserden şu dizeleri yan yana koymuştur: Hürriyet Kasîdesi: "Ne mümkün zulm ile bîdâd ile imhâ-yı hürriyet Çalış idrâki kaldır muktedirsen âdemiyyetten" İstiklâl Marşı: "Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım. Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaşarım!" İki alıntının ortak teması aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Doğanın ve mevsimlerin güzelliği
    • BB) Yalnızlık ve karamsarlık duygusu
    • CC) Hürriyetin hiçbir baskıyla yok edilemeyeceği
    • DD) Ayrılık acısı ve sevgiliye hasret
    • EE) Geçmişe duyulan özlem ve pişmanlık
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Hürriyetin hiçbir baskıyla yok edilemeyeceği

    Namık Kemal zulümle hürriyetin yok edilemeyeceğini, Mehmet Âkif ise kimsenin hür bir millete zincir vuramayacağını söyler; ortak tema hürriyetin baskıyla yok edilemeyeceğidir. İstiklâl Marşı'ndaki "ezelden beri" ifadesi geçmişi çağrıştırsa da dizelerde özlem ya da pişmanlık değil, kararlılık vardır.

    Hata mı var? Düzeltme öner