Dede Korkut Hikâyeleri: Salur Kazan’ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürdüğü Boy

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• TDE2.1“Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlerde okumayı yönetebilme

• TDE2.2“Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme

• TDE2.3“Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme

Bu konuda neler var?

• Metin Tahlili-1 (Anlama)
• İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı Dönemi (?-XI. yy.)
• İslami Dönem Türk Edebiyatı (XI-XIX. yy.)
• Batı Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı (XIX. yy.-...)

1. Kolay

   1Bir öğrenci, Batı etkisindeki Türk edebiyatının dönemlerini gösteren bir zaman şeridi hazırlıyor. Şeridin ilk kutusuna, 1860'ta Tercüman-ı Ahvâl gazetesinin yayımlanmasıyla başladığı kabul edilen ve Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa gibi sanatçıların yer aldığı dönemi yazacak. Öğrencinin ilk kutuya yazması gereken dönem aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Servetifünun
   • BB) Tanzimat
   • CC) Fecriati
   • DD) Millî Edebiyat
   • EE) Cumhuriyet
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Tanzimat

   Batı etkisindeki Türk edebiyatı, 1860'ta Tercüman-ı Ahvâl'in yayımlanmasıyla başlayan Tanzimat Dönemi'yle açılır; sırayı Servetifünun, Fecriati, Millî Edebiyat ve Cumhuriyet izler. Servetifünun da Batı'ya yönelen bir dönemdir; ancak Tanzimat'tan sonra, 1896'da başlar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bir öğrenci, Dede Korkut Hikâyeleri'ni okurken defterine şu notları alıyor: Kahramanlar Kazan, Bamsı Beyrek, Deli Dumrul gibi beylerdir. Beyler dış düşmanlarla olduğu kadar kendi aralarında da çatışır. Her hikâyenin sonunda bilge bir ozan gelip boy boylar, soy soylar. Bu notlara göre hikâyeler en çok hangi Türk boyunun hayatını ve mücadelelerini yansıtır?

   • AA) Kırgızlar
   • BB) Uygurlar
   • CC) Sakalar
   • DD) Kıpçaklar
   • EE) Oğuzlar
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Oğuzlar

   Kazan, Bamsı Beyrek ve Deli Dumrul, Oğuz beyleridir; Dede Korkut Hikâyeleri Oğuzların dış düşmanlarla ve kendi aralarındaki mücadelelerini anlatır. Kıpçaklar da bir Türk boyudur ve Oğuz Kağan Destanı'nda adı geçtiği için karıştırılabilir; ancak bu hikâyelerin konusu Oğuz toplumudur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Bir müze rehberi, Dede Korkut Hikâyeleri'nin Oğuzlar arasında yüzyıllar boyunca sözlü olarak yaşadığını anlatıyor. Rehbere göre bilinen yazmaların dili Akkoyunlu ve erken Osmanlı dönemlerinin dil özelliklerini taşır; en tanınmış iki yazma Dresden ve Vatikan kütüphanelerinde bulunur. Hikâyelerin yaklaşık olarak hangi yüzyılın sonlarında yazıya geçirildiği tahmin edilmektedir?

   • AA) XI. yüzyıl
   • BB) XIII. yüzyıl
   • CC) XV. yüzyıl
   • DD) XVII. yüzyıl
   • EE) XIX. yüzyıl
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) XV. yüzyıl

   Sözlü olarak yaşayan hikâyelerin Akkoyunlu ve erken Osmanlı dönemine denk gelen XV. yüzyılın sonlarında yazıya geçirildiği tahmin edilir. XIII. yüzyıl, Oğuzların Anadolu'ya yerleştiği dönem olduğu için çekici görünebilir; ancak yazmaların dil özellikleri daha sonraki bir döneme işaret eder.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Dede Korkut Hikâyeleri'nde olaylar çoğunlukla düzyazıyla anlatılır. Kahramanlar ise sıkıştıkları, yalvardıkları ya da öfkelendikleri anlarda ritmik ve ahenkli "soylama" bölümleriyle konuşur; bu bölümler kopuz eşliğinde okunmaya uygundur. Bu özellik, hikâyelerin anlatım biçimiyle ilgili hangi yargıyı destekler?

   • AA) Yalnızca nazımla, beyitler hâlinde yazılmıştır.
   • BB) Yalnızca nesirle, diyaloglara yer vermeden yazılmıştır.
   • CC) Tamamı aruz ölçüsüyle yazılmış dörtlüklerden oluşur.
   • DD) Olaylar bir mektup dizisi hâlinde aktarılmıştır.
   • EE) Nazım ve nesir iç içe kullanılmıştır.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Nazım ve nesir iç içe kullanılmıştır.

   Düzyazı anlatımın arasına ritmik soylamaların girmesi, hikâyelerin nazım-nesir karışık anlatıldığını gösterir. Soylamaların ahenkli olması hikâyelerin tamamen nazımla yazıldığını düşündürebilir; ancak olay anlatımı düzyazıyla yapılır, soylamalar yalnızca belirli anlarda yer alır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Dede Korkut Hikâyeleri'nin ön sözünde şöyle denir: “Korkut Ata, Oğuz kavminin müşkülünü hallederdi. Her ne iş olsa Korkut Ata'ya danışmayınca işlemezlerdi.” Bu cümlelere göre Dede Korkut'un Oğuzlar arasındaki rolü aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Yabancı elçi
   • BB) Avcı başı
   • CC) Boy hükümdarı
   • DD) Bilge danışman
   • EE) Savaş komutanı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Bilge danışman

   Oğuzların her işte Korkut Ata'ya danıştığı ve onun sorunları çözdüğü belirtildiğine göre o, toplumun bilge danışmanıdır. Boy hükümdarı ise Bayındır Han gibi yönetici kişilerdir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Edebiyat dönemleri tablosunda “Türklerin İslamiyet'i kabulünden önce oluşturdukları edebiyattır; dil, anlatım, duyuş ve zevk itibarıyla millî özellikler gösterir.” açıklaması bulunuyor. Bu dönemin sözlü edebiyat ürünleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

   • AA) Sav
   • BB) Sagu
   • CC) Koşuk
   • DD) Gazel
   • EE) Destan
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Gazel

   Sözlü edebiyat döneminin ürünleri sav, sagu, koşuk ve destandır. Gazel ise İslamiyet sonrası divan edebiyatına ait bir nazım biçimidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Öğretmen, Salur Kazan'ın hikâyesini okumadan önce öğrencilerden metne hızla göz atıp dikkat çeken kelimelerin altını çizmelerini istiyor. Öğretmenin istediği okuma yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Not alarak okuma
   • BB) Sesli ve vurgulu okuma
   • CC) Göz gezdirerek okuma
   • DD) Eleştirel okuma
   • EE) Güdümlü okuma
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Göz gezdirerek okuma

   Metne hızla göz atarak dikkat çeken kelimeleri bulmak göz gezdirerek okumadır. Güdümlü okuma ise açıklamalar ya da soru cevaplarla yapılan okumadır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8İslami dönem Türk edebiyatı XIII. yüzyıldan itibaren iki kolda gelişmiştir. Bu kollardan biri Arap ve Fars edebiyatlarının etkisinde, İslam medeniyetinin ilim ve kuralları çerçevesinde oluşmuştur. Sözü edilen kol aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Anonim halk edebiyatı
   • BB) Millî Edebiyat
   • CC) Sözlü edebiyat
   • DD) Âşık tarzı halk edebiyatı
   • EE) Divan edebiyatı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Divan edebiyatı

   Arap ve Fars edebiyatlarının etkisinde gelişen kol divan edebiyatıdır. Anonim halk edebiyatı ise İslamiyet öncesi dönemin devamıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Dede Korkut Hikâyeleri'nin ön sözünde Korkut Ata'nın Bayat boyundan olduğu, “Oğuz'un bilicisi” sayıldığı ve söylediklerinin gerçekleştiği anlatılır. Bu bilgiler dikkate alındığında Dede Korkut ile ilgili hangisi söylenebilir?

   • AA) Tanzimat Dönemi'nde yaşamış bir şairdir.
   • BB) Hikâyelerde hiç adı geçmeyen bir kişidir.
   • CC) Hikâyelerde yer alan, saygı duyulan bir kişidir.
   • DD) Hikâyelerin kötü kahramanıdır.
   • EE) Hikâyelerin hepsini yazıya geçiren yazardır.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Hikâyelerde yer alan, saygı duyulan bir kişidir.

   Ön söz Korkut Ata'yı Oğuzların saygı duyduğu, sözü dinlenen bir kişi olarak tanıtır. Hikâyelerin yazarı olduğu yorumu yanlıştır; eser anonimdir, Dede Korkut ise hikâyelerin içindeki bilge ozandır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Dede Korkut'un ön sözdeki soylamasında şu dize yer alır: “Kibirlilik eyleyeni Tanrı sevmez.” Bu dizede eleştirilen davranış aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Konuk ağırlamak
    • BB) Çalışmak
    • CC) Paylaşmak
    • DD) Büyüklenmek
    • EE) Dua etmek
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Büyüklenmek

    Kibirlilik, kendini büyük görmek yani büyüklenmektir; dize bu davranışı eleştirir. Paylaşmak ise olumlu bir değerdir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Bir öğrenci, Batı etkisinde gelişen Türk edebiyatının başlangıcını belirlemeye çalışıyor ve bu dönemin bir fermanın ilanıyla başladığını öğreniyor. Bu dönemin başlangıcı olarak kabul edilen olay ve yıl hangisidir?

    • AA) Tanzimat Fermanı'nın ilanı – 1839
    • BB) Fecriati bildirisi – 1909
    • CC) Servet-i Fünun dergisi – 1896
    • DD) Yeni Lisan makalesi – 1911
    • EE) Cumhuriyet'in ilanı – 1923
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Tanzimat Fermanı'nın ilanı – 1839

    Batı etkisinde gelişen Türk edebiyatı 1839'da Tanzimat Fermanı'nın ilanıyla başlar. 1911 tarihi ise bu büyük dönemin içindeki Millî Edebiyat'ın başlangıcıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Bir öğrenci Dede Korkut Hikâyeleri hakkında şu bilgiyi not ediyor: “Eser bir ön söz ve …… hikâyeden oluşur.” Boşluğa gelmesi gereken sayı hangisidir?

    • AA) On üç
    • BB) Yedi
    • CC) Kırk
    • DD) Dokuz
    • EE) On iki
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) On üç

    Dede Korkut Hikâyeleri bir ön söz ve on üç hikâyeden oluşur. Yedi sayısı, hikâyedeki ejderhanın baş sayısıyla karıştırılabilir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Edebiyat dönemleri tablosunda şu bilgi yer alıyor: “1911 yılında Genç Kalemler dergisinde yayımlanan bir makaleyle başlar ve Cumhuriyet'in ilanına kadar sürer; dilde sadeleşme ve Anadolu insanının sorunları amaçlanır.” Bu bilgi hangi edebî döneme aittir?

    • AA) Fecriati Dönemi
    • BB) Millî Edebiyat Dönemi
    • CC) Servetifünun Dönemi
    • DD) Cumhuriyet Dönemi
    • EE) Tanzimat Dönemi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Millî Edebiyat Dönemi

    1911'de Ömer Seyfettin'in Yeni Lisan makalesiyle başlayıp 1923'e kadar süren dönem Millî Edebiyat Dönemi'dir. Cumhuriyet Dönemi ise 1923'te başlar.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Bir öğrenci İslamiyet öncesi yazılı edebiyat dönemine ait eserleri araştırıyor ve bu dönemin VIII. yüzyıldan X. yüzyılın sonuna kadar sürdüğünü öğreniyor. Bu dönemde Köktürklere ait olan eser aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Kutadgu Bilig
    • BB) Harnâme
    • CC) Orhun Yazıtları
    • DD) Dede Korkut Hikâyeleri
    • EE) Mesnevî
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Orhun Yazıtları

    Yazılı dönemin Köktürklere ait ürünleri Orhun Yazıtları'dır. Dede Korkut Hikâyeleri ise çok daha sonra, XV. yüzyılın sonlarında yazıya geçirildiği tahmin edilen bir eserdir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Salur Kazan şöyle anlatır: “‘On bin düşman geliyor.’ deyince kollarımı kavuşturdum… ‘Elli bin geliyor.’ deyince ‘Azdır.’ dedim… ‘Yüz bin düşman geliyor.’ deyince yüz çevirip gitmedim.” Bu sözler Kazan'ın hangi özelliğini öne çıkarır?

    • AA) Kibirli bir bey olduğunu
    • BB) Bencilliğini
    • CC) Kararsızlığını
    • DD) Yiğitliğini ve korkusuzluğunu
    • EE) Savaştan kaçmayı düşündüğünü
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Yiğitliğini ve korkusuzluğunu

    Düşman sayısı arttıkça Kazan'ın korkmayıp yerinde durması onun yiğitliğini ve korkusuzluğunu gösterir. Savaştan kaçmayı düşündüğü yorumu, “yüz çevirip gitmedim” sözüyle çelişir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Salur Kazan, düşmanın sayısı yüz bine ulaşınca şunu yapar: “Akarsudan abdest aldım, alnımı yere koyup namaz kıldım.” Bu davranış hikâyede aşağıdakilerden hangisini gösterir?

    • AA) Kahramanın düşmanla anlaştığını
    • BB) Kahramanın yorulup dinlendiğini
    • CC) Kahramanın inancını ve Allah'a sığınmasını
    • DD) Kahramanın beylerini cezalandırdığını
    • EE) Kahramanın savaştan vazgeçtiğini
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Kahramanın inancını ve Allah'a sığınmasını

    Kazan'ın savaştan önce abdest alıp namaz kılması onun inancını ve zor anda Allah'a sığındığını gösterir. Savaştan vazgeçtiği yorumu, hemen ardından birliklerini düzenlemesiyle çelişir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Bir öğrenci, “Batı Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı” panosu hazırlıyor. Panonun bir köşesine, Türk edebiyatının bu dönemde Batı edebiyatı örnek alınarak tanıştığı yeni türleri yazacak. Öğrencinin bu köşeye yazabileceği tür aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Mesnevi
    • BB) Eleştiri
    • CC) Koşuk
    • DD) Destan
    • EE) Sagu
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Eleştiri

    Tanzimat Fermanı'nın ilanıyla başlayan bu dönemde Batı edebiyatı örnek alınmış; makale, fıkra, eleştiri, modern tiyatro, hikâye ve roman gibi türler edebiyatımıza girmiştir. Koşuk, sagu ve destan İslamiyet'ten önceki sözlü edebiyatın ürünleridir; mesnevi ise divan edebiyatının nazım biçimidir. Bunlar Batı etkisinden önce de vardır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Salur Kazan'ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürdüğü Boy'da Kazan, beyleriyle avdayken yaşadıklarını anlatır: “Serhat beylerinden ulak geldi: ‘Kazan ne içersin? On bin düşman üstüne geliyor.’ dedi.” Bu cümlenin bağlamına göre “ulak” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Düşman ordusunun komutanı
    • BB) Sınır boyundaki küçük kale
    • CC) Savaşta esir alınan asker
    • DD) Haber getirip götüren görevli
    • EE) Beylere eşlik eden ozan
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Haber getirip götüren görevli

    Cümlede ulak, serhat (sınır) beylerinden gelip düşmanın yaklaştığını bildiren kişidir. Bu bağlam, kelimenin “bir yere haber götürüp getirmekle görevli kimse, haberci” anlamında kullanıldığını gösterir. Ulak konuştuğuna göre bir yer adı olamaz; düşman komutanı, esir ya da ozan olduğunu gösteren bir ipucu da yoktur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Bir öğrenci, Dede Korkut Hikâyeleri'ni okurken kahramanların zor anlarda Allah'a yakardığını ve hikâyelerde dua sözlerinin sık geçtiğini not ediyor. Öte yandan at, kılıç, ok, ava çıkma ve büyük şölenler gibi eski bozkır hayatına ait ögelerin de hikâyelerde canlılığını koruduğunu fark ediyor. Öğrencinin notlarından hikâyelerle ilgili hangi sonuca ulaşılabilir?

    • AA) Hikâyeler Tanzimat Dönemi'nde kaleme alınmıştır.
    • BB) Eski Türk kültürü ile İslami ögeler bir arada yer almaktadır.
    • CC) Hikâyelerde yalnızca İslamiyet öncesi inançlar işlenmiştir.
    • DD) Hikâyeler Batı edebiyatından yapılmış çevirilerdir.
    • EE) Kahramanlar, savaştan kaçan korkak beyler olarak çizilmiştir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Eski Türk kültürü ile İslami ögeler bir arada yer almaktadır.

    Dua ve yakarışlar İslamiyet'in etkisini, at, kılıç ve av gibi ögeler ise eski bozkır kültürünü gösterir; hikâyeler bu iki katmanı birlikte taşır. Yalnızca İslamiyet öncesi inançların işlendiği yargısı, bozkır ögelerine bakılarak çekici görünebilir; ancak dua sözleri İslami etkinin de bulunduğunu açıkça gösterir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Bir öğrencinin Salur Kazan'ın hikâyesinden yola çıkarak yazdığı bir sahnede Kazan, ejderhayı yendikten sonra kendisini övenlere şöyle der: "Bu zafer yalnız benim değil; yanımda yürüyen yiğitlerimin, bana yol gösteren ak sakallıların zaferidir." Bu sözler, Kazan'ın hangi özelliğini yansıtmaktadır?

    • AA) Alçakgönüllülük
    • BB) Merak
    • CC) Sabırsızlık
    • DD) Kıskançlık
    • EE) Kibir
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Alçakgönüllülük

    Kazan, kazandığı zaferi yalnızca kendine mal etmeyip yiğitleri ve ak sakallılarla paylaşarak alçakgönüllülüğünü gösterir. Kibir, zaferden söz edildiği için akla gelebilir; ancak kibirli biri başarıyı yalnızca kendisine bağlardı, Kazan ise tam tersini yapar.

    Hata mı var? Düzeltme öner