Kültürün Anlamı

kültür
ekin
uygarlık
genel kültür
Tylor
maddi ve manevi özellikler

Kültür nedir ve sosyolojide nasıl tanımlanır?

Kültür, bir toplumun tarihsel süreçte ürettiği ve kuşaktan kuşağa aktardığı maddi ve manevi özelliklerin bütünüdür. Latince cultura kökünden gelen kültür sözcüğünün Türkçedeki karşılığı ekindir; sözcük 18. yüzyıla kadar toprağı işleme ve ürün yetiştirme anlamında kullanılmıştır. Aydınlanma düşünürlerinin etkisiyle kültür, insan zihninin geliştirilmesi anlamını kazanmıştır. En genel tanımıyla kültür, insanın kalıtımla getirmeyip doğaya kattığı her şeydir; toplu iğneden uzay aracına kadar insan elinin değdiği her şey kültür ürünüdür. Tylor'a göre kültür, insanın toplumun üyesi olarak öğrendiği bilgi, sanat, gelenek görenek ve benzeri yetenek ve alışkanlıkları kapsayan karmaşık bir bütündür. Nurettin Topçu ise kültürü bir toplumun tarihi içinde meydana getirdiği ilim, sanat, ahlak ve din değerlerinin bütünü olarak tanımlar. Kültür toplumun kimliğini oluşturur ve toplumun çimentosu sayılır. Kültür kalıtımla değil, öğrenmeyle kazanılır.

Kültürün Anlamı: konu anlatımı ve özeti

Bu konu, kültür kavramının kökenini, farklı alanlardaki anlamlarını ve sosyolojideki tanımını anlatıyor. Nerede bir toplum varsa orada bir kültür, nerede bir kültür varsa orada bir toplum vardır.

Köken: Kültür Latince “cultura” kökünden gelir; Türkçeye Fransızcadaki “culture” sözcüğünden geçmiştir (kitapta Fransızca karşılığı “cultura” diye yazılmıştır). Türkçedeki karşılığı “ekin”dir; 18. yüzyıla kadar toprağı işleme ve ürün yetiştirme anlamında kullanıldı. “Kültür mantarı” sözü bu eski anlamı taşır.
Anlam değişimi: Aydınlanma düşünürlerinin etkisiyle kültür “insan zihninin geliştirilmesi” anlamını kazandı.
Farklı alanlarda: Eğitimde bilgi ve görgü (“kültürlü insan”, “genel kültür”), estetikte sanat, maddi alanda üretim (çanak çömlek, köprüler), bilimsel alanda uygarlık anlamına gelir.
En genel tanım: Kültür, insanın kalıtımla getirmeyip doğaya kattığı her şeydir; toplu iğneden uzay aracına kadar insan elinin değdiği her şey kültür ürünüdür.
Tylor’un tanımı: Kültür, insanın toplumun üyesi olarak öğrendiği bilgi, sanat, gelenek-görenek ve benzeri yetenek ve alışkanlıkları kapsayan karmaşık bir bütündür.
Nurettin Topçu: Kültür, bir toplumun tarihi içinde meydana getirdiği ilim, sanat, ahlak ve din değerlerinin bütünüdür.
Sosyolojik tanım: Bir toplumun tarihsel süreçte ürettiği ve kuşaktan kuşağa aktardığı maddi ve manevi özelliklerin bütünüdür; toplumun kimliğini oluşturur, onu “toplumun çimentosu” yapar.

Unutma: Kültür kalıtımla değil öğrenmeyle kazanılır; insanı öteki varlıklardan ayıran insana özgü bir etkinliktir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 13 Kasım 2026

Kitapta düzeltme

Ders kitabının bu konusundaki bazı bilgiler hatalı, güncel değil ya da çelişkili. Kitaptaki ifadeyi ve doğrusunu aşağıda görebilirsin.

Hata
Kitapta (s. 10): ~~“Kültür Latince kökenli bir sözcük olup Türkçeye Fransızcadaki ‘cultura’ kelimesinden geçmiştir.”~~
Doğrusu: Cultura Latince sözcüktür. Türkçeye Fransızcadaki “culture” sözcüğünden geçmiştir.

Önce temeli pekiştir

Kültürün dört alandaki anlamını eşle: eğitim-bilgi ve görgü, estetik-sanat, maddi alan-üretim, bilim-uygarlık.
Tylor’un tanımındaki anahtar kelimeleri altını çizerek yaz: öğrenilen, bilgi, sanat, gelenek, karmaşık bütün.
Çevrende insan eliyle yapılmış beş nesne say ve her birinin hangi kültürel ihtiyaca cevap verdiğini not et.

Günlük hayattan: Bir köprü, bir türkü ve bayramda el öpmek, ilk bakışta birbirinden çok farklıdır. Üçü de insanın doğaya kattığı ve öğrenerek aktardığı şeyler olduğu için kültürün parçasıdır.

Sık yapılan hata: “Kültürlü insan” sözünü kültürün tek anlamı sanmak. Sosyolojide okuma yazma bilmeyen bir insan da kendi toplumunun kültürünü taşır; kültür yalnız eğitim düzeyi değildir.

İpucu: “Doğuştan mı geliyor, yoksa sonradan mı öğrendik?” diye sor. Öğrendiysek kültürdür.

Derinleş

Kitaptaki Hacivat ve Karagöz örneğini oku: Medrese görmüş, süslü konuşan Hacivat ile okumamış ama zeki Karagöz’ün yanında Laz, Acem, Frenk gibi pek çok tip yer alır. Bu oyunun Osmanlı toplumunun kültürel yapısını nasıl yansıttığını üç örnekle yaz. Düşün: Bugün çekilen bir dizi, gelecek kuşaklara bizim kültürümüz hakkında ne anlatabilir?

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Konu testini çöz

Kolay
1Kitaba göre kültür, estetik alanda belirli bir anlama gelir ve Gotik, Barok, Rönesans gibi anlayışların ürünü olan eserler değerini ait olduğu kültür yapısından alır. Kültürün estetik alandaki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sanat
- B) Üretim
- C) Uygarlık
- D) Eğitim
- E) Tarım
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sanat
Kitaba göre estetik alanda kültür sanat demektir; maddi alanda üretim, bilimsel alanda uygarlık anlamına gelir.
Kolay
2Bir arkadaş grubunda “Mesleği ne olursa olsun herkesin bilmesi gereken bilgi, görgü ve yetenekler” tartışılmaktadır. Kitaba göre bu içerik aşağıdaki kavramlardan hangisiyle anlatılır?
- A) Alt kültür
- B) Maddi kültür
- C) Karşıt kültür
- D) Genel kültür
- E) Kültür mantarı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Genel kültür
Kitaba göre genel kültür, iş ve uzmanlık alanları dışında herkesçe bilinmesi ve uyulması gereken bilgi, görgü ve yetenekleri anlatır.
Kolay
3Ders kitabına göre kültür sözcüğü Türkçede belirli bir sözcükle karşılanır ve 18. yüzyıla kadar daha çok toprağı işleme, ürün yetiştirme anlamında kullanılmıştır. Kültürün Türkçedeki bu karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Erdem
- B) Görgü
- C) Töre
- D) Bilgi
- E) Ekin
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Ekin
Kitaba göre kültür Türkçede “ekin” sözcüğü anlamında kullanılır; 18. yüzyıla kadar çoğunlukla tarımla ilgili anlamlar taşımıştır.
Kolay
4Bir markette “kültür mantarı” yazan bir etiket gören Elif, bu adın kültür sözcüğünün eski bir anlamını taşıdığını öğreniyor. Bu adlandırma kültür sözcüğünün hangi alandaki anlamına dayanır?
- A) Sanat
- B) Hukuk
- C) Siyaset
- D) Eğitim
- E) Tarım
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Tarım
Kitaba göre “kültür mantarı” derken kültürün tarım alanındaki, yani toprağı işleme ve ürün yetiştirme anlamına vurgu yapılır.
Kolay
5Bir öğretmen, insanın kalıtımla getirmeyip doğaya kattığı her şeyi tek bir kavramla adlandırıyor ve örnek olarak toplu iğneden uzay aracına kadar insan elinin değdiği ürünleri sayıyor. Öğretmenin anlattığı kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İçgüdü
- B) Kalıtım
- C) Kültür
- D) Doğa
- E) Refleks
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kültür
En genel anlamda kültür, insanın kalıtımla getirmeyip doğaya kattığı her şeydir; insan elinin değdiği her şey kültür ürünüdür.
Kolay
6Bir müzede eski bir topluluğun ortak olarak ürettiği çanak çömlekler, aletler ve köprü kalıntıları sergilenmektedir. Kitaba göre bu ürünler kültürün hangi alandaki anlamına örnektir?
- A) Estetik alandaki sanat anlamına
- B) Maddi alandaki üretim anlamına
- C) Bilimsel alandaki uygarlık anlamına
- D) Eğitim alanındaki görgü anlamına
- E) Tarım alanındaki ekin anlamına
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Maddi alandaki üretim anlamına
Kitaba göre maddi ve teknolojik alanda kültür üretim demektir; bir topluluğun ürettiği çanak çömlek, alet, yapı ve köprüler kültürel unsurlardır.
Kolay
7Konuşmasıyla, bilgisiyle ve saygılı davranışlarıyla tanınan bir kişi için çevresindekiler “Çok kültürlü biri.” demektedir. Bu kullanımda kültür sözcüğü en çok hangi kavramla ilişkilidir?
- A) Tarım
- B) Üretim
- C) Teknoloji
- D) Eğitim
- E) Kalıtım
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Eğitim
Kitaba göre “kültürlü insan” ifadesinin bilgili, eğitim düzeyi yüksek, saygılı gibi anlamlar taşıması kültürle eğitim arasında sıkı bir ilişki olduğunu gösterir.
Kolay
8Bir sınıfta “Kültür-fizik” teriminin ne anlama geldiği soruluyor. Kitaba göre bu terim aşağıdakilerden hangisini anlatır?
- A) Toprağın tarıma hazırlanmasını
- B) Sanat eserlerinin korunmasını
- C) Bilimsel başarıların yayılmasını
- D) Geleneklerin aktarılmasını
- E) Bedenin eğitilip geliştirilmesini
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bedenin eğitilip geliştirilmesini
Kitaba göre kültür-fizik, beden eğitimi karşılığında bedenin eğitilmesi ve geliştirilmesi anlamına gelir.
Orta
9Kitaba göre 17. yüzyıl sonunda toplumsal yaşamdaki değişimlerle kültür teriminin anlamı değişmiş; düşünürler bitkiler ve toprak gibi insanların ve toplumların da biçimlendirilebileceğini savunmuştur. Bu değişimle kültür hangi anlamı kazanmıştır?
- A) İnsan zihninin etkin olarak geliştirilmesi
- B) Toprağın ıslah edilip ekilmesi
- C) Bedenin jimnastikle güçlendirilmesi
- D) Somut araçların üretilmesi
- E) Kalıtımla gelen özelliklerin aynen korunması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İnsan zihninin etkin olarak geliştirilmesi
Kitaba göre Aydınlanma düşünürlerinin etkisiyle kültür terimi “insan zihninin etkin olarak geliştirilmesi, yüceltilmesi” anlamını kazanmıştır.
Orta
10Kitaba göre bir kültürün hukuk, sanat ve bilim alanındaki başarıları zamanla belli bir toplumun malı olmaktan çıkar ve öteki toplumlarca da benimsenir. Bu durum kültürün hangi alandaki anlamıyla ilgilidir?
- A) Tarım alanındaki ekin anlamıyla
- B) Maddi alandaki üretim anlamıyla
- C) Bilimsel alandaki uygarlık anlamıyla
- D) Bedensel alandaki gelişim anlamıyla
- E) Eğitim alanındaki görgü anlamıyla
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bilimsel alandaki uygarlık anlamıyla
Kitaba göre bilimsel alanda kültür uygarlık demektir; bir kültürün hukuk, sanat ve bilimdeki başarıları medeniyet çerçevesinde başka toplumlarca da benimsenir.
Orta
11Kitaptaki bir tanıma göre kültür, insanın bir toplumun üyesi olarak öğrendiği bilgi, sanat, gelenek-görenek ve benzeri yetenek ve alışkanlıkları içine alan karmaşık bir bütündür. Bu tanımda kültürün özellikle hangi niteliği vurgulanmaktadır?
- A) Kalıtımla doğuştan getirilmesi
- B) Toplum içinde öğrenilerek kazanılması
- C) Yalnız maddi ürünlerden oluşması
- D) Tek bir alandan ibaret olması
- E) Bireyden bireye hiçbir biçimde aktarılmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Toplum içinde öğrenilerek kazanılması
Taylor’ın tanımı kültürün toplumun üyesi olarak öğrenilen ve kazanılan pek çok ögeyi kapsayan karmaşık bir bütün olduğunu vurgular; kültür kalıtımla gelmez.
Orta
12Nurettin Topçu’ya göre kültür, bir toplumun kendi tarihi içinde meydana getirdiği değer hükümlerinin bütünüdür. Bu tanıma göre kültürü oluşturan değerler aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yalnız ekonomik ve teknik değerler
- B) Yalnız doğal ve biyolojik özellikler
- C) İlim, sanat, ahlak ve din değerleri
- D) Yalnız hukuki ve siyasi kurallar
- E) Yalnız günlük alışveriş kuralları
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İlim, sanat, ahlak ve din değerleri
Kitaba göre Nurettin Topçu’nun tanımındaki değer hükümleri ilim, sanat, ahlak ve dine ait değerlerdir.
Orta
13Kitaba göre kültür bir toplumun kimliğini oluşturur, onu diğer toplumlardan farklı kılar ve milletleri gelişigüzel insan yığınları olmaktan çıkarır. Bu nedenle kitapta kültür için kullanılan benzetme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Toplumun çimentosu
- B) Toplumun aynası
- C) Toplumun pusulası
- D) Toplumun hafızası
- E) Toplumun vitrini
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Toplumun çimentosu
Kitaba göre toplumun yaşayış ve düşünüş tarzı olan kültür, toplumun çimentosudur; insanları bir arada tutar ve topluma kimlik kazandırır.
Orta
14Kitapta “Nerede bir toplum varsa orada bir kültür; nerede bir kültür varsa orada bir toplum vardır.” denmektedir. Bu ifadeden çıkarılabilecek en uygun yargı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kültür toplumdan önce ortaya çıkmıştır.
- B) Bazı toplumların hiç kültürü yoktur.
- C) Kültür yalnız gelişmiş toplumlarda bulunur.
- D) Toplum kültürden bağımsız olarak var olur.
- E) Toplum ve kültür birbirinden ayrı düşünülemez.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Toplum ve kültür birbirinden ayrı düşünülemez.
İfade, toplum ile kültürün birbirini gerektirdiğini anlatır; kitaba göre tarihsel çalışmalar kültürün kökeni ile toplumun kökeninin eş anlamlı olduğunu gösterir.
Orta
15Bir belgeselde, yeni doğan bir yavru kuşun hiçbir öğrenme olmadan yuva yapmaya başladığı, insan bebeğinin ise dili ve görgü kurallarını çevresinden öğrendiği anlatılmaktadır. Bu karşılaştırma kültürün hangi özelliğini gösterir?
- A) Bütün canlılarda doğuştan aynı biçimde bulunmasını
- B) İnsana özgü olup öğrenmeyle kazanılmasını
- C) Yalnız hayvanlarda görülmesini
- D) Kalıtımla kuşaktan kuşağa geçmesini
- E) Yalnız maddi ürünlerden oluşmasını
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İnsana özgü olup öğrenmeyle kazanılmasını
Kültür insanın kalıtımla getirmeyip öğrenerek kazandığı ve doğaya kattığı her şeydir; kitaba göre insana özgü bir etkinliktir ve insanı öteki varlıklardan ayırır.
Orta
16Kitaba göre kültür; sosyal antropoloji, sosyal psikoloji, tarih, sosyoloji ve etnoloji gibi bilimlerin ortak konusudur. Sosyolojinin kültürle ilgilenme nedeni de ayrıca belirtilir. Kitaba göre sosyoloji kültürle hangi nedenle ilgilenir?
- A) Kültür yalnız sosyolojinin konusu olduğu için
- B) Kültür bireyin kalıtsal yapısını belirlediği için
- C) Kültür yalnız sanat eserlerinden oluştuğu için
- D) Sosyal ilişkileri ve kurumları etkilediği için
- E) Kültür toplumdan bağımsız bir olgu olduğu için
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sosyal ilişkileri ve kurumları etkilediği için
Kitaba göre sosyoloji, kültür sosyal ilişkileri ve sosyal kurumların yapısı ile işleyişini etkilediği için kültürle ilgilenir.
Zor
17Bir öğrenci kültür kavramının kullanımlarını eşleştiriyor: I. “Kültür mantarı” – tarım II. “Genel kültür” – eğitim III. Çanak çömlek ve köprüler – sanat IV. Hukuk ve bilimdeki başarıların yayılması – uygarlık Kitaptaki bilgilere göre hangi eşleştirme yanlıştır?
- A) I
- B) III
- C) II
- D) IV
- E) II ve IV
Cevabı göster
Doğru cevap: B) III
Kitaba göre çanak çömlek, alet ve köprüler gibi somut araçlar maddi ve teknolojik alandaki kültürü, yani üretimi anlatır; sanat estetik alandaki anlamdır. Öteki eşleştirmeler doğrudur.
Zor
18Kitaba göre kültür, insanın bütün bilinçli yapıp etmelerini içine alır; en basit bir kelimeden ciltlerce yazıya kadar hepsi kültür ürünüdür. Bu bilgiye göre aşağıdakilerden hangisi kültür ürünü olmayıp doğal bir oluşumdur?
- A) Bir köyde yapılan taş köprü
- B) Bir halk türküsünün sözleri
- C) Bir ailenin bayram geleneği
- D) Bir dağın kendiliğinden oluşan yamacı
- E) Bir öğrencinin yazdığı şiir
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir dağın kendiliğinden oluşan yamacı
Kültür insanın doğaya kattığı her şeydir; insan eli değmeden doğal süreçlerle oluşan bir dağ yamacı kültür ürünü değildir. Köprü, türkü, gelenek ve şiir insan ürünüdür.
Zor
19Hacivat ile Karagöz oyununda medrese eğitimi görmüş, tamlamalarla konuşan Hacivat; sokak diliyle konuşan, okumamış ama zeki Karagöz; İstanbul ağzıyla konuşan, Anadolu’dan ve farklı topluluklardan gelen tipler yer alır. Kitaptaki uygulamaya göre bu oyun neden kültürel yapının bir aynası sayılabilir?
- A) Toplumdaki farklı kesimlerin dilini ve yaşayışını yansıttığı için
- B) Yalnız bir kişinin hayatını anlattığı için
- C) Toplumun hiçbir özelliğini yansıtmadığı için
- D) Yalnız yabancı ülkelerin kültürünü tanıttığı için
- E) Bütün tipler aynı biçimde konuştuğu için
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Toplumdaki farklı kesimlerin dilini ve yaşayışını yansıttığı için
Oyundaki tipler eğitimli ve eğitimsiz, kentli ve taşralı, farklı kökenden toplum kesimlerinin dilini ve davranışlarını yansıtır; bu yüzden kültürel yapının aynası sayılabilir.
Zor
20Kitaba göre Atatürk, “Kültürü uygarlıktan ayırmak güçtür ve gereksizdir.” demiş ve kültürü devlet, fikir ve ekonomik hayatta yapılabilenlerin toplamı olarak görmüştür. Bu görüş kitaptaki kültür tanımlarından hangisiyle en çok örtüşür?
- A) Kültürü yalnız tarımla sınırlayan eski anlamla
- B) Kültürü yalnız bedensel gelişime indiren anlamla
- C) Kültürü bütüncül bir yapı olarak gören tanımla
- D) Kültürü kalıtsal bir özellik sayan görüşle
- E) Kültürü yalnız sanat eserleriyle sınırlayan görüşle
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kültürü bütüncül bir yapı olarak gören tanımla
Atatürk’ün görüşü kültürü hayatın birçok alanını kapsayan bir toplam olarak ele alır; bu, Taylor’ın kültürü karmaşık bir bütün olarak gören bütüncül tanımıyla örtüşür.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.