12. Sınıf Coğrafya · Küresel Ortam: Bölgeler ve Ülkeler
Türkiye'nin Jeopolitik Konumu
- jeopolitik konum
- stratejik konum
- boğazlar
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi
- enerji koridoru
- Kıbrıs
- kültür havzası
- TİKA
Türkiye'nin jeopolitik konumu neden önemlidir?
Türkiye'nin jeopolitik konumu; Asya ile Avrupa arasında bulunması, İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olması ve enerji kaynakları ile pazarları arasında yer alması nedeniyle önemlidir. Anadolu, kuzeyinden İpek Yolu, güneyinden Baharat Yolu geçtiği için tarih boyunca Doğu ile Batı arasında köprü olmuştur. Coğrafi keşiflerle deniz ticareti okyanuslara kayınca Osmanlı ekonomisi zarar görmüş; Rusya'nın sıcak denizlere inme isteği ise boğazların önemini artırmıştır. Lozan'da kısıtlanan boğaz denetimi 1936 Montrö Sözleşmesi ile Türkiye'ye geçmiştir. Türkiye; Orta Doğu, Balkanlar ve Kafkasların ortasında, BM ve NATO üyesi olarak bölgesel barış ve güvenlikte belirleyicidir. Orta Doğu ve Hazar enerjisini Avrupa'ya taşıyan bir enerji koridorudur. Kıbrıs, Mersin ve İskenderun limanlarının güvenliği için stratejiktir. Türk kültür havzası Orta Asya'dan Balkanlar'a uzanır; 1992'de kurulan TİKA kalkınma iş birliği yürütür.
Türkiye'nin Jeopolitik Konumu: konu anlatımı ve özeti
Türkiye; Asya ile Avrupa arasında, İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip, enerji kaynakları ile bu kaynakların pazarı arasında yer alan bir ülkedir. Bu konu, Türkiye'nin jeopolitik konumunu, bu konumun tarih içindeki değişimini, bölgesel etkilerini ve Türk kültür havzasını ele alır.
- Jeopolitik konumun fiziki unsurları (iklim, yer şekilleri, yer altı kaynakları) zamanla değişmez; beşerî unsurları (nüfus, yerleşme, sosyal ve kültürel yapı) değişir. Jeopolitik konum ülkenin dış politikasına da yön verir.
- Türkiye Orta Kuşak'tadır; iklim çeşitliliği farklı tarım ürünlerinin yetişmesini sağlar, bol su kaynakları ile genç ve dinamik nüfus önemini artırır. İstanbul Boğazı Karadeniz'i Marmara Denizi'ne, Çanakkale Boğazı Marmara Denizi'ni Akdeniz'e bağlar.
- Türkiye'nin jeopolitiği tarih içinde değişti: Kuzeyinden İpek, güneyinden Baharat Yolu geçen Anadolu, Doğu ile Batı arasında köprüydü; keşiflerle deniz ticareti okyanuslara kayınca Osmanlı ekonomisi zarar gördü. Rusya'nın sıcak denizlere inme isteği ve İngiltere'nin sömürgelerine kısa yoldan ulaşma çabası boğazların önemini artırdı; Lozan'la kısıtlanan boğaz denetimi 1936 Montrö Sözleşmesi ile Türkiye'ye geçti.
- II. Dünya Savaşı'yla birlikte yaşanan küresel değişimler Orta Doğu, Balkanlar ve Kafkasların önemini artırdı. Türkiye bu bölgelerin ortasında, BM ve NATO üyesi olarak bölgesel barış ve güvenlikte belirleyicidir.
- Türkiye; iki kıta arasında, Orta Doğu ve Hazar enerjisini Avrupa'ya taşıyan bir enerji koridorudur. Kanal İstanbul, Osmangazi Köprüsü, Demir İpek Yolu ve TANAP gibi projelerle konumunu güçlendirmeyi amaçlar.
- Kıbrıs, Doğu Akdeniz'de Süveyş'e uzanan deniz yolu üzerindedir; Türkiye'nin güney kıyılarının (Mersin ve İskenderun limanları) güvenliği için stratejiktir. Ada bugün Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi olarak ikiye ayrılmıştır.
- Türk kültür havzası Orta Asya'dan Balkanlar'a, Kafkasya'dan Kuzey Afrika'ya uzanır; Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle genişlemiştir. Orta Asya'daki kopuz ile Anadolu'daki saz, Mostar Köprüsü ve Mısır'daki Tolunoğlu Ahmet Camisi ortak mirasın izleridir.
- Türkiye 1991'de bağımsızlığını kazanan Türk cumhuriyetlerini ilk tanıyan ülkedir; 1992'de kurulan TİKA kalkınma iş birliği yürütür.
Unutma: Boğazların denetimi Lozan'da kısıtlanmış, 1936 Montrö Sözleşmesi ile Türkiye'ye geçmiştir; iki antlaşmayı bu sırayla hatırla.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Türkiye'nin konumunu üç katmanda düşün:
- Geçit: İki boğaz denizleri, boğaz köprüleri iki kıtayı birbirine bağlar.
- Yol: Eskiden İpek ve Baharat yolları, bugün petrol ve doğal gaz boru hatları bu topraklardan geçer.
- Komşuluk: Orta Doğu, Balkanlar ve Kafkaslar Türkiye'nin çevresindedir.
Bu üç katmandan biri değiştiğinde konumun değeri de değişir: Ticaret okyanuslara kayınca Anadolu'nun yolları önem yitirmiş, boru hatları yapılınca yeniden önem kazanmıştır.
Günlük hayattan: Karadeniz'e kıyısı olan bir ülkenin gemisi okyanusa çıkmak için önce İstanbul, sonra Çanakkale Boğazı'ndan geçmek zorundadır. Bu yüzden boğazlar yalnız Türkiye için değil, o ülkeler için de önemlidir.
Sık yapılan hata: "Boğazlar Lozan Antlaşması'yla tümüyle Türkiye'nin denetimine girdi." Doğrusu: Lozan'da boğazların kullanım hakkı kısıtlanmış, denetim 1936 Montrö Sözleşmesi ile Türkiye'ye geçmiştir.
Derinleş
Bir Türkiye haritasında İstanbul ve Çanakkale boğazlarını, Bakü-Tiflis-Ceyhan ve TANAP hatlarını, Mersin ve İskenderun limanlarını ve Kıbrıs'ı işaretle. Bu noktalardan birinin bir yıl boyunca kullanılamadığını düşün: Hangi ülkeler ve hangi ürünler etkilenir, yük hangi yollara kayar? Ardından Türk kültür havzasındaki bir ülkeden bir çalgı, yemek ya da mimari eser seç ve Anadolu'daki benzeriyle karşılaştır; benzerliğin nasıl ortaya çıktığını kısa bir yazıyla açıkla.
Bu konuda neler var?
- Türkiye'nin Jeopolitik Konumunun Bölgesel Etkileri
- Türk Kültür Havzası
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Çin'den yola çıkan bir yük treni Kazakistan'ı geçip Hazar Denizi'ni feribotla aşmış, Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden Kars'a ulaşmıştır. Tren ardından Anadolu'yu boydan boya katederek İstanbul'da Boğaz'ın altından geçmiş ve yolculuğunu Prag'da tamamlamıştır. Bu yolculuk Türkiye'nin hangi iki kıta arasında köprü konumunda olduğunu gösterir?
- A) Asya ve Afrika
- B) Afrika ve Avrupa
- C) Avrupa ve Amerika
- D) Asya ve Avrupa
- E) Asya ve Okyanusya
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Asya ve Avrupa
Türkiye toprakları Anadolu ile Asya'da, Trakya ile Avrupa'dadır; Boğaz'ın altından geçen Marmaray bu iki kıtayı demir yoluyla bağlar. Afrika'yı içeren şıklar yanlıştır; Türkiye'nin Afrika ile kara bağlantısı yoktur, Afrika'ya Akdeniz üzerinden deniz yoluyla bağlanır.
Kolay
21991 yılında Orta Asya ve Kafkasya'daki bazı Türk cumhuriyetleri bağımsızlıklarını ilan etmiştir. Kitaba göre Türkiye'nin bu cumhuriyetlerle ilişkisi bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Bu cumhuriyetleri hiçbir zaman tanımamıştır.
- B) Bu cumhuriyetleri en son tanıyan ülke olmuştur.
- C) Bu cumhuriyetlerle ortak para birimi kullanmaya başlamıştır.
- D) Bu cumhuriyetlerle tüm sınırlarını kapatmıştır.
- E) Bu cumhuriyetleri ilk tanıyan ülke olmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bu cumhuriyetleri ilk tanıyan ülke olmuştur.
Türkiye 1991'de bağımsızlığını kazanan Türk cumhuriyetlerini ilk tanıyan ülkedir; bu durum Türk kültür havzasıyla bağlarını güçlendirmiştir. Ortak para birimi kullanımı söz konusu değildir.
Kolay
31991'de Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan, Azerbaycan ve Kırgızistan bağımsızlığını kazanmıştır. Bu Türk cumhuriyetlerinden hangisi Kafkasya'da yer alır?
- A) Kazakistan
- B) Azerbaycan
- C) Özbekistan
- D) Kırgızistan
- E) Türkmenistan
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Azerbaycan
Türk kültür havzasında Orta Asya'da Kırgızistan, Özbekistan ve Kazakistan; Kafkaslarda ise Azerbaycan yer alır. Türkmenistan da bir Orta Asya ülkesidir.
Kolay
4Bir tarih atlasında Orta Çağ'da Anadolu Yarımadası'ndan geçen iki büyük ticaret yolu farklı renklerle çizilmiştir. Yollardan biri yarımadanın kuzeyinden, öteki güneyinden geçmektedir. Anadolu'nun jeopolitik önemini artıran bu yollar aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Kuzeyde İpek Yolu, güneyde Baharat Yolu
- B) Kuzeyde Baharat Yolu, güneyde İpek Yolu
- C) Kuzeyde Kral Yolu, güneyde İpek Yolu
- D) Kuzeyde İpek Yolu, güneyde Kral Yolu
- E) Kuzeyde Baharat Yolu, güneyde Kral Yolu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kuzeyde İpek Yolu, güneyde Baharat Yolu
Doğu ile Batı medeniyetleri arasında köprü olan Anadolu Yarımadası'nın kuzeyinden İpek Yolu, güneyinden Baharat Yolu geçer; bu önemli ticaret yollarının üzerinde olması Anadolu'nun jeopolitik önemini artırmıştır.
Kolay
5Coğrafi keşiflerden sonra Avrupalı tüccarlar Hindistan'a Ümit Burnu'nu dolaşarak ulaşmaya başlamış, deniz ticaretinin yönü Atlas ve Hint okyanuslarına kaymıştır. Bu gelişmenin Osmanlı Devleti'ne etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Boğazların denetimini bütünüyle yitirmesi
- B) Yeni sömürgeler elde etmesi
- C) Akdeniz limanlarının canlanması
- D) Ekonomik yönden olumsuz etkilenmesi
- E) İpek Yolu'nun öneminin artması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ekonomik yönden olumsuz etkilenmesi
Coğrafi keşiflerle yeni ticaret yollarının bulunması Osmanlı Devleti'ni ekonomik yönden olumsuz etkilemiş; deniz ticaretinin yönü Atlas Okyanusu ile Hint Okyanusu'na kaymıştır. Bu gelişme Akdeniz limanlarının ve kervan yollarının önemini azaltmıştır.
Kolay
6Türkiye, Birleşmiş Milletler (BM) ve NATO üyesidir ve askerî açıdan güçlü bir ülkedir. Bu özellikler Türkiye'ye, içinde bulunduğu bölgede aşağıdaki rollerden hangisini kazandırır?
- A) Bölgedeki enerji kaynaklarını tek başına işletme
- B) Bölgesel barış ve güvenlikte belirleyici olma
- C) Komşu ülkelerin sınırlarını yeniden belirleme
- D) Boğazları uluslararası geçişe kapatma
- E) Bölge ülkeleriyle ticareti sınırlandırma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bölgesel barış ve güvenlikte belirleyici olma
BM ve NATO üyesi olan Türkiye askerî açıdan güçlüdür ve bölgesel barışın ve güvenliğin sağlanmasında belirleyici rol oynar.
Kolay
7Türkiye son yıllarda Kanal İstanbul, Osmangazi Köprüsü, Demir İpek Yolu ve Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) gibi projeler geliştirmiştir. Bu projelerin ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kentlerdeki nüfusun yeniden kırsala dönmesini sağlamak
- B) Tarım alanlarını genişletip üretimi artırmak
- C) Enerji ithalatını bütünüyle sona erdirmek
- D) Ülkenin konumunu daha ileri bir seviyeye taşımak
- E) Boğazlardaki gemi geçişlerini yasaklamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ülkenin konumunu daha ileri bir seviyeye taşımak
Türkiye, bulunduğu konumu daha ileri bir seviyeye taşımak için Kanal İstanbul, 3. Havalimanı, Osmangazi Köprüsü, Demir İpek Yolu ve TANAP gibi projeler geliştirmiştir; projeler ulaşım ve enerji taşımacılığıyla ilgilidir.
Kolay
8Bir belgeselde, II. Dünya Savaşı'yla birlikte yaşanan küresel değişimlerin ve yeni politik oluşumların Türkiye'nin çevresindeki üç bölgenin önemini artırdığı anlatılmaktadır. Bu üç bölge aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Orta Doğu, İskandinavya ve Kafkaslar
- B) Balkanlar, Uzak Doğu ve Orta Doğu
- C) Orta Doğu, Balkanlar ve Kafkaslar
- D) Kafkaslar, Orta Afrika ve Balkanlar
- E) Balkanlar, Kafkaslar ve Güney Asya
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Orta Doğu, Balkanlar ve Kafkaslar
II. Dünya Savaşı ile beraber küresel anlamda yaşanan değişimler ve yeni politik oluşumlar Orta Doğu, Balkanlar ve Kafkasların önemini artırmıştır. Türkiye bu üç bölgenin kesiştiği yerdedir.
Kolay
9Orta Asya'da yaşayan Türkler kopuz adı verilen telli bir çalgı çalardı. Anadolu'da ise saz çalınmaktadır. Ders kitabında birlikte anılan bu iki çalgı, aşağıdakilerden hangisinin örneğidir?
- A) Kültürün yalnız doğduğu yerde yaşaması
- B) Anadolu müziğinin Orta Asya'dan bağımsız olarak doğması
- C) Türklerin kültürlerini gittikleri yerlere taşıması
- D) Coğrafi keşiflerin kültürleri değiştirmesi
- E) Sanayileşmenin el sanatlarını ortadan kaldırması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Türklerin kültürlerini gittikleri yerlere taşıması
Türk kültürünün kökeni Orta Asya'ya dayanır; konargöçer yaşayan Türkler kültürlerini çok uzaklara taşımıştır. Orta Asya'da kopuz çalan Türklerin Anadolu'da saz çalması, müzikteki bu ortak mirasın örneğidir.
Kolay
10Kıbrıs Adası üç yüz yıldan uzun süre Osmanlı toprağı olmuş, Doğu Akdeniz'deki konumu nedeniyle her dönemde önem taşımıştır. Adanın bugünkü durumu aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi olarak ikiye ayrılmıştır.
- B) Adanın tamamı, başkenti güneyde olan tek bir yönetimin denetimi altında bulunmaktadır.
- C) Doğu ve batı olmak üzere birbirinden bağımsız iki ayrı devlete bölünmüş durumdadır.
- D) Adanın tamamı Birleşmiş Milletlerin doğrudan yönettiği bir bölge durumundadır.
- E) Ada, Akdeniz'e kıyısı olan üç ayrı ülke arasında paylaştırılmış durumdadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi olarak ikiye ayrılmıştır.
300 yıldan fazla Osmanlı toprağı olarak varlığını sürdüren Kıbrıs Adası bugün Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi olarak ikiye ayrılmıştır. Ada, Süveyş Kanalı'na uzanan su yolu üzerindeki konumuyla Türkiye için stratejik önem taşır.
Kolay
11Karadeniz kıyısındaki bir limandan yola çıkan yük gemisi, Akdeniz'e ulaşmak için önce Türkiye'nin iki boğazından ilkine girmiş ve bu boğazı geçerek Marmara Denizi'ne ulaşmıştır. Geminin geçtiği, Karadeniz'i Marmara Denizi'ne bağlayan boğaz aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çanakkale Boğazı
- B) İstanbul Boğazı
- C) Hürmüz Boğazı
- D) Cebelitarık Boğazı
- E) Bab-ül Mendep Boğazı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İstanbul Boğazı
İstanbul Boğazı Karadeniz'i Marmara Denizi'ne, Çanakkale Boğazı ise Marmara Denizi'ni Akdeniz'e bağlar. Karadeniz'den gelen bir gemi önce İstanbul Boğazı'ndan, sonra Çanakkale Boğazı'ndan geçer.
Kolay
12Türkiye'nin Edirne ilinin Bulgaristan ve Yunanistan ile, Kırklareli ilinin Bulgaristan ile kara sınırı vardır. Bu iki komşu ülke, Türkiye'nin çevresindeki bölgelerden hangisinde yer alır?
- A) Kafkaslar
- B) Orta Doğu
- C) Türkistan
- D) Kuzey Afrika
- E) Balkanlar
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Balkanlar
Bulgaristan ve Yunanistan, Türkiye'nin kuzeybatısındaki Balkanlar'da yer alır. Kitapta II. Dünya Savaşı ile birlikte önemi artan bölgeler Orta Doğu, Balkanlar ve Kafkaslar olarak sayılır; Türkiye bu bölgelerin ortasındadır. Kafkaslar kuzeydoğuda, Orta Doğu güneydoğuda, Türkistan doğuda, Kuzey Afrika ise Akdeniz'in güneyindedir.
Kolay
13Ders kitabında Türkiye'nin Orta Kuşak'ta yer aldığı belirtilmektedir. Türkiye'nin bu özelliği aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilgilidir?
- A) Mutlak konumun boylam (meridyen) boyutu
- B) Mutlak konumun enlem (paralel) boyutu
- C) Komşu ülkelere göre göreceli konum
- D) Önemli su yollarına göre göreceli konum
- E) Yer altı kaynaklarına göre göreceli konum
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Mutlak konumun enlem (paralel) boyutu
Mutlak konum bir yerin paralel ve meridyenlere göre yerini gösterir. İklim kuşakları ekvatora uzaklığa, yani enleme göre belirlendiği için Türkiye'nin Orta Kuşak'ta yer alması mutlak konumun enlem (paralel) boyutuyla ilgilidir. Boylam yerel saat farklarını belirler, iklim kuşağını belirlemez. Komşulara, su yollarına ve yer altı kaynaklarına göre durum göreceli konumu oluşturur.
Kolay
14Balkanlar'daki bazı kentlerde farklı inançlardan topluluklar Osmanlı döneminde Türklerle uzun yıllar bir arada yaşamıştır. Bugün bu toplulukların mutfağında ve mimarisinde Türk kültürüne ait öğeler görülmektedir. Ders kitabına göre bu durumu en iyi açıklayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Türkler Talas Savaşı'ndan önce Balkanlar'a yerleşmiş ve havzanın sınırını orada çizmiştir.
- B) Bu topluluklar Orta Asya'dan Türklerle birlikte göç ederek Balkanlar'a yerleşmiş ve orada kalmıştır.
- C) Türklerin başka topluluklarla uzun süre bir arada yaşaması kültürlerini tanıtma fırsatı vermiştir.
- D) Balkanlar Türk kültür havzasının dışında kaldığı için etkileşim yalnız ticaretle olmuştur.
- E) Bu kültürel öğeler Balkanlar'a Avrupa'nın batısından ticaret yoluyla ulaşmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Türklerin başka topluluklarla uzun süre bir arada yaşaması kültürlerini tanıtma fırsatı vermiştir.
Ders kitabına göre Türkler gayrimüslim topluluklarla uzun yıllar bir arada yaşadığı için kültürel değerlerini başka milletlere tanıtma fırsatı bulmuştur; Osmanlı'nın bu topraklardaki uzun hâkimiyeti ortak mirasın izlerini geniş alanlara yaymıştır. Balkanlar Türk kültür havzasının içindedir (kuzeybatı kesimi). Kitap havzanın Talas Savaşı'ndan sonra İslamiyet'in kabulüyle genişlediğini belirtir; bu toplulukların Orta Asya'dan Türklerle birlikte göç ettiğine dair bir bilgi yoktur.
Kolay
151991'de bağımsızlığını kazanan Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan, Azerbaycan ve Kırgızistan ile Türkiye arasında ikili ve bölgesel ilişkilerin güçlenmesine zemin hazırlayan durum, ders kitabına göre aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bu ülkelerin tamamıyla Türkiye arasında ortak kara sınırının bulunması
- B) Bu ülkelerin tamamının ortak bir para birimi kullanması
- C) Bu ülkelerin tamamının Akdeniz'e kıyısının bulunması
- D) Dil, tarih hafızası ve kültür bakımından ortaklıkların bulunması
- E) Bu ülkelerin tamamının Orta Doğu bölgesinde yer alması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dil, tarih hafızası ve kültür bakımından ortaklıkların bulunması
Kitaptaki bilgi kutusuna göre bu devletlerle ortak bir dile, ortak bir hafızaya ve ortak bir kültüre sahip olunması ikili ve bölgesel ilişkilerin güçlenmesine zemin hazırlamıştır. Bu ülkeler Orta Asya ve Kafkasya'dadır; Akdeniz'e kıyıları yoktur ve Orta Doğu'da değildir. Türkiye'nin kara sınırı bu ülkelerin tamamıyla yoktur; ülkelerin ortak bir para birimi de bulunmaz.
Kolay
16İstanbul Boğazı'nın üzerine köprüler inşa edilmiştir. Ders kitabına göre bu köprüler aşağıdakilerden hangisini sağlamaktadır?
- A) Karadeniz ile Marmara arasındaki gemi geçişini
- B) Marmara Denizi'nin Akdeniz'e bağlanmasını
- C) Orta Doğu petrolünün boru hattıyla Avrupa'ya taşınmasını
- D) Boğazların denetiminin Türkiye'ye geçmesini
- E) Asya ile Avrupa arasında transit kara yolu geçişini
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Asya ile Avrupa arasında transit kara yolu geçişini
Kitaba göre üzerine köprüler inşa edilen İstanbul Boğazı, Asya ve Avrupa arasındaki transit kara yolu geçişini sağlar. Karadeniz ile Marmara arasındaki gemi geçişi boğazın kendisinden yapılır, köprülerle başlamamıştır. Marmara'yı Akdeniz'e bağlayan Çanakkale Boğazı'dır. Boğazların denetimi 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye'ye geçmiştir; köprülerle ilgili değildir.
Kolay
17Bir atlasın hem "Avrupa ülkeleri" hem "Asya ülkeleri" bölümünde Türkiye'ye yer verilmiştir. Bunun coğrafi dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Topraklarının bir kısmının Balkanlar'da, büyük kısmının Asya'da bulunması
- B) Orta Kuşak'ta yer alması nedeniyle dört mevsimin belirgin biçimde yaşanması
- C) Türk kültür havzasının Orta Asya'dan Balkanlar'a kadar uzanması
- D) Birleşmiş Milletler ve NATO gibi kuruluşlara üye olması
- E) Kuzeyde Rusya, güneyde Orta Doğu ülkeleriyle ticaret yapması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Topraklarının bir kısmının Balkanlar'da, büyük kısmının Asya'da bulunması
Ders kitabına göre Türkiye'nin topraklarının bir kısmı Avrupa'da, Balkanlar'da; büyük kısmı ise Asya'dadır. Bu yüzden Türkiye hem Avrupa hem Asya ülkeleri arasında sayılır. Türk kültür havzasının genişliği kültürel bir yayılışı anlatır, ülkenin topraklarının hangi kıtada olduğunu belirlemez. Orta Kuşak'ta yer alma, uluslararası kuruluş üyelikleri ve ticaret ilişkileri ülkenin hangi kıtada sayılacağını belirlemez.
Kolay
18Türkiye, bulunduğu konumu daha ileri bir seviyeye taşımak için çeşitli projeler geliştirmiştir. Aşağıdaki proje–ulaşım türü eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
- A) TANAP – Deniz yolu
- B) Demir İpek Yolu – Hava yolu
- C) Osmangazi Köprüsü – Kara yolu
- D) 3. Havalimanı – Boru hattı
- E) Kanal İstanbul – Demir yolu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Osmangazi Köprüsü – Kara yolu
Osmangazi Köprüsü bir kara yolu köprüsüdür. TANAP (Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı) adından da anlaşılacağı gibi doğal gazı boru hattıyla taşır; Demir İpek Yolu demir yolu, 3. Havalimanı hava yolu, Kanal İstanbul ise deniz yolu ulaşımıyla ilgilidir. Kitap bu projeleri Türkiye'nin konumunu daha ileri bir seviyeye taşıma çabası olarak sayar.
Orta
19Bir gezi programında şu duraklar yer alıyor: Saraybosna'da Osmanlı döneminden kalma bir çarşı, Kazan'da Tatarların ibadet ettiği bir cami, Bakü'de eski kent surları, Kaşgar'da bir kervansaray ve Kahire'de Osmanlı dönemine ait bir sebil. Programın adı "Türk Kültür Havzasında Bir Yolculuk" olarak belirlenmiş. Türk kültür havzasının kapsadığı alan aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Orta Asya'dan Balkanlar'a, Kafkasya'dan Kuzey Afrika'ya uzanan alan
- B) Yalnızca Anadolu ve Trakya'yı kapsayan dar bir alan
- C) Batı Avrupa'dan Güney Amerika'ya kadar uzanan alan
- D) Yalnızca Orta Asya'daki bozkır kuşağıyla sınırlı alan
- E) Yalnızca Akdeniz'e kıyısı olan ülkelerden oluşan alan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Orta Asya'dan Balkanlar'a, Kafkasya'dan Kuzey Afrika'ya uzanan alan
Türk kültür havzası, Türklerin tarih boyunca yaşadığı, devlet kurduğu ya da kültürel iz bıraktığı Orta Asya, Kafkasya, Anadolu, Balkanlar, Orta Doğu ve Kuzey Afrika'yı kapsar. Yalnızca Orta Asya ile sınırlayan şık, Türklerin anayurdunu kültür havzasının tamamıyla karıştırmaktadır.
Orta
20Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hattı, TANAP ve TürkAkım gibi hatlar Türkiye topraklarından ya da kıyılarından geçerek Avrupa'ya enerji taşımaktadır. Öte yandan Türkiye kendi petrol ve doğal gaz ihtiyacının büyük kısmını ithalatla karşılamaktadır. Türkiye'nin "enerji koridoru" olarak nitelendirilmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip olması
- B) Enerji ihtiyacının tamamını kendi kaynaklarından karşılaması
- C) Yalnızca hidroelektrik enerjisini ihraç etmesi
- D) Enerji üreten bölgeler ile Avrupa arasındaki yolda bulunması
- E) Avrupa'nın bütün enerjisini tek başına üretmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Enerji üreten bölgeler ile Avrupa arasındaki yolda bulunması
Türkiye, Hazar, Orta Doğu ve Rusya'daki üretim alanları ile Avrupa'daki tüketim alanları arasında yer aldığı için bu kaynakların taşındığı hatların geçiş yoludur. Büyük rezervlere sahip olduğunu söyleyen şık, koridor ile üretici kavramlarını karıştırmaktadır; verilen bilgide de Türkiye'nin enerjisinin çoğunu ithal ettiği belirtilmiştir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.
