12. Sınıf Coğrafya · Küresel Ortam: Bölgeler ve Ülkeler

Doğal Kaynaklar, Enerji Yolları ve Çatışma Bölgeleri

doğal kaynak
ham madde
enerji güzergâhları
boru hatları
enerji koridoru
çatışma bölgeleri
sınır aşan sular
Hürmüz Boğazı

Enerji yolları ve doğal kaynaklar ülkeleri nasıl etkiler?

Doğal kaynaklar ve enerji yolları, ülkeleri ticaretle birbirine bağlayan, aynı zamanda çatışmalara yol açabilen unsurlardır. Kaynak zenginliği tek başına gelişmişlik sağlamaz: Norveç petrol, balık ve ormanı ileri teknolojiyle işleyip zenginleşirken Kongo ormanını ham madde olarak ihraç eder. Petrol tankerleri Hürmüz, Malakka ve Bab-ül Mendep boğazlarından, Süveyş ve Panama kanallarından, İstanbul ve Çanakkale boğazlarından geçer. Boru hatları tanker kazası riskini azaltır; doğal gaz boru hatlarıyla iletilir. Türkiye, Hazar ve Orta Doğu kaynakları ile Avrupa pazarı arasında bir enerji koridorudur. Çatışmaların başlıca nedenleri enerji ve maden kaynakları, sınır anlaşmazlıkları ve sudur; Irak ve Nijerya'da petrol öne çıkar. Sınır aşan sular Nil'de Mısır, Sudan ve Etiyopya; Fırat-Dicle'de Türkiye, Suriye ve Irak arasında gerilim yaratır. Atatürk'ün “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesi barışçı dış politikanın temelidir.

Doğal Kaynaklar, Enerji Yolları ve Çatışma Bölgeleri: konu anlatımı ve özeti

Doğal kaynaklar ve bu kaynakların taşındığı yollar ülkeleri birbirine bağlar; aynı kaynaklar ve yollar çatışmaların da başlıca nedenidir. Bu konu doğal kaynak potansiyelini, enerji güzergâhlarını, çatışma bölgelerini ve sınır aşan sular sorununu ele alır.

Kaynakların etkin kullanımı refahı yükseltir, işsizliği ve yoksulluğu azaltır; gelişmiş ülkeler kaynağı modern teknolojiyle işler.
Kaynak zenginliği tek başına yetmez: Norveç petrol, balık ve ormanı ileri teknolojiyle işleyip zenginleşirken bazı Afrika ülkeleri kaynaklarını ham madde olarak satar. Kongo ormanını ham madde olarak ihraç eder; kahve ve kauçuk üreten Brezilya gibi ülkeler de gelişmiş ülkelerin ham madde alanıdır.
Petrol ve doğal gazın kara yoluyla taşınması pahalıdır ve zaman alır; bu yüzden deniz yolu ve boru hatları kullanılır. Enerji deniz yolları Hürmüz, Malakka, Bab-ül Mendep, Süveyş, Türk boğazları ve Panama'dır.
Hürmüz Boğazı Basra Körfezi'ni Hint Okyanusu'na, Bab-ül Mendep Hint Okyanusu'nu Kızıldeniz'e, Süveyş Kanalı Kızıldeniz'i Akdeniz'e, Panama Kanalı Büyük Okyanus'u Atlas Okyanusu'na bağlar.
Boru hatları tanker kazası riskini azaltır; taşınması petrole göre zor olan doğal gaz boru hatlarıyla iletilir. Doğal gaz kaynağı olmayan sanayileşmiş Avrupa ülkeleri bu kaynakta Rusya'ya bağımlıdır. Türkiye, kaynak zengini Hazar ve Orta Doğu ile büyük pazar Avrupa arasında enerji koridorudur.
Çatışmaların başlıca nedenleri enerji ve maden kaynakları, sınır anlaşmazlıkları ve sudur (Irak, Ukrayna-Rusya, Yemen, Filistin-İsrail, Doğu Türkistan). Irak ve Nijerya'da petrol, Yemen'de Aden Körfezi'nin denetimi öne çıkar.
Sınır aşan sular gerilim yaratır: Nil'de Mısır-Sudan-Etiyopya, Orta Asya'da Seyhun-Ceyhun, Fırat-Dicle'de Türkiye-Suriye-Irak. Türkiye suların havza ülkeleriyle dostça kullanılmasını savunur; Atatürk'ün "Yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesi barışçı dış politikanın temelidir.

Unutma: Doğal kaynak zenginliği gelişmişlik demek değildir; belirleyici olan kaynağın teknoloji, sermaye ve nitelikli iş gücüyle işlenip katma değere dönüştürülmesidir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 14 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir gerilim ya da çatışma haberini okurken üç soru sor:

Orada hangi kaynak var? Petrol, doğal gaz, değerli maden ya da su.
Bu kaynak hangi yoldan taşınıyor? Boğaz, kanal ya da boru hattı.
Kaynağı ve yolu kim denetliyor? Anlaşmazlık çoğu zaman bu sorunun cevabında çıkar.

Kaynak ile gelişmişlik ilişkisini de bir örnekle düşün: Aynı orman, işlenmeden satılırsa yalnız tomruk; işlenirse kereste, mobilya ve kâğıt olur. Fark, işlemede oluşan katma değerdir.

Günlük hayattan: Evde kullandığın doğal gaz, binlerce kilometre uzaktaki bir sahadan boru hatlarıyla gelir. Hattın geçtiği ülkeler arasındaki bir anlaşmazlık, gazın akışını etkileyebilir.

Sık yapılan hata: "Petrolü çok olan ülke kesin gelişmiştir." Doğrusu: Kaynak, teknoloji ve nitelikli iş gücüyle işlenmezse ülke ham madde satıcısı olarak kalabilir.

Derinleş

Birden fazla ülkeden geçen bir akarsu seç (Fırat-Dicle, Nil, Tuna gibi). Yukarı havzadaki ve aşağı havzadaki ülkelerin sudan beklentilerini (enerji, tarım, içme suyu) bir tabloda karşılaştır. Tuna'da ülkelerin ortak bir komisyonla nasıl iş birliği yaptığını araştır. Bu deneyimden Fırat-Dicle havzası için hangi dersler çıkarılabilir? Her ülkenin hakkını gözeten bir uzlaşma önerisi taslağı yaz.

Bu konuda neler var?

Ülkelerin Bölgesel ve Küresel Ölçekte Doğal Kaynak Potansiyeli
Enerji Güzergâhları ve Etkileri
Deniz Yolu ile Taşıma
Boru Hatları ile Taşıma
Enerji Koridoru Türkiye
Çatışma Bölgeleri
Sınır Aşan Sular Sorunu
Barış Üzerine

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Süveyş Kanalı'ndan geçip Kızıldeniz boyunca güneye inen bir petrol tankeri, Arap Yarımadası'nın güneybatı ucunda Yemen ile Cibuti arasındaki dar bir boğazdan geçerek Aden Körfezi'ne çıkıyor. Bu boğazda yaşanan güvenlik sorunları zaman zaman gemilerin Ümit Burnu'nu dolaşmasına yol açıyor. Kızıldeniz'i Aden Körfezi'ne bağlayan boğaz aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hürmüz Boğazı
- B) Malakka Boğazı
- C) Cebelitarık Boğazı
- D) Bab-ül Mendep Boğazı
- E) İstanbul Boğazı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bab-ül Mendep Boğazı
Bab-ül Mendep, Yemen ile Cibuti arasında Kızıldeniz'i Aden Körfezi'ne ve Hint Okyanusu'na bağlar. Hürmüz de Arap Yarımadası çevresinde petrol taşımacılığı için kritik bir boğazdır; ancak yarımadanın doğusunda, İran ile Umman arasındadır.
Kolay
2Türkiye 1930'larda komşularıyla sınır ve güvenlik sorunlarını görüşmeyle çözmeye yönelmiştir. 1934'te Balkan Antantı'na, 1937'de Sadabat Paktı'na katılmış; Boğazlar üzerindeki egemenlik haklarını da 1936'da Montrö Sözleşmesi ile barışçı yoldan geri almıştır. Bu dış politikanın temelini oluşturan Atatürk ilkesi hangi sözle ifade edilir?
- A) Yurtta sulh, cihanda sulh.
- B) Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.
- C) Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
- D) Ne mutlu Türk'üm diyene!
- E) Muhtaç olduğun kudret damarlarındadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yurtta sulh, cihanda sulh.
"Yurtta sulh, cihanda sulh." ilkesi, anlaşmazlıkların savaş yerine anlaşma ve uluslararası iş birliğiyle çözülmesini öngören barışçı dış politikayı ifade eder. "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir." sözü de Atatürk'e aittir; ancak dış politikayı değil, millî egemenlik ilkesini anlatır.
Kolay
3Kuveyt, Suudi Arabistan ve Katar limanlarında yüklenen petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz tankerleri Asya pazarlarına ulaşmak için önce Basra Körfezi'nden çıkmak zorundadır. Bunun için İran ile Umman arasındaki, en dar yerinde birkaç on kilometre genişliğindeki bir boğazdan geçerler. Basra Körfezi'ni Hint Okyanusu'na bağlayan bu boğaz aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Malakka Boğazı
- B) Bab-ül Mendep Boğazı
- C) Hürmüz Boğazı
- D) Cebelitarık Boğazı
- E) Çanakkale Boğazı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hürmüz Boğazı
Hürmüz Boğazı İran ile Umman arasında yer alır ve Basra Körfezi'nden çıkan petrolün dünyaya ulaştığı tek deniz yoludur. Bab-ül Mendep de enerji taşımacılığında kullanılan bir boğazdır; ancak Basra Körfezi'nde değil, Kızıldeniz'in güney ucunda yer alır.
Kolay
4Kitapta dünyadaki çatışmaların başlıca nedenleri sıralanmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu nedenler arasında yer almaz?
- A) Ülkeler arasında ortak kültür festivalleri düzenlenmesi
- B) Enerji kaynakları üzerindeki rekabet
- C) Maden kaynaklarının paylaşımı
- D) Ülkeler arasındaki sınır anlaşmazlıkları
- E) Sınır aşan su kaynaklarının kullanımı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ülkeler arasında ortak kültür festivalleri düzenlenmesi
Kitaba göre çatışmaların başlıca nedenleri enerji ve maden kaynakları, sınır anlaşmazlıkları ve sudur. Ortak kültür festivalleri ise ülkeler arasında iş birliğini ve kaynaşmayı güçlendirir.
Kolay
5Karadeniz kıyısındaki bir limanda petrol yükleyen bir tanker, dünya pazarlarına ulaşmak için önce Akdeniz'e çıkmak zorundadır. Kitapta enerji deniz yolları arasında sayılan hangi su yolu bu tanker için zorunlu geçiş noktasıdır?
- A) Panama Kanalı
- B) Malakka Boğazı
- C) Hürmüz Boğazı
- D) Bab-ül Mendep Boğazı
- E) Türk boğazları
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Türk boğazları
Karadeniz'den Akdeniz'e çıkmanın tek deniz yolu İstanbul ve Çanakkale boğazlarıdır; kitapta Türk boğazları enerji deniz yolları arasında sayılır. Hürmüz Boğazı Basra Körfezi'nin çıkışıdır.
Kolay
6Bir petrol şirketi, ürettiği ham petrolü binlerce kilometre uzaktaki rafinerilere ulaştırmak için tankerli kamyonlar yerine deniz tankerlerini ve boru hatlarını kullanmaktadır. Petrol ve doğal gazın kara yoluyla taşınmasının tercih edilmemesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Uluslararası anlaşmalarla yasaklanması
- B) Kara yollarının limanlara ulaşmaması
- C) Boru hatlarından daha güvenli olması
- D) Çevreye hiçbir zarar vermemesi
- E) Maliyetli olması ve zaman alması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Maliyetli olması ve zaman alması
Petrol ve doğal gazın kara yoluyla taşınması hem maliyetli olduğu hem de zaman aldığı için bu kaynakların deniz yoluyla ve boru hatlarıyla taşınması gündeme gelmiştir.
Kolay
7Nil Nehri'nin yukarı havzasındaki bir ülke, nehir üzerinde büyük bir baraj ve hidroelektrik santrali inşa etmiştir. Nehrin sularını kullanan Mısır ve Sudan bu barajdan kaygı duymaktadır. Rönesans Barajı'nı inşa eden bu ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Etiyopya
- B) Nijerya
- C) Yemen
- D) Çad
- E) Kongo
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Etiyopya
Nil'in kullanımı Mısır ve Sudan arasında anlaşmazlık kaynağıyken, Etiyopya'nın inşa ettiği Rönesans Barajı ve hidroelektrik santrali sorunu daha ileri boyutlara taşımıştır.
Kolay
8Bir ülke orman, maden ve su kaynaklarını planlı ve etkin biçimde kullanmaya başlamış; kaynaklarını işleyen tesisler kurmuştur (temsilî). Doğal kaynakların etkin kullanımının bu ülkede zamanla aşağıdaki sonuçlardan hangisini doğurması beklenir?
- A) Kişi başına düşen gelirin gerilemesi
- B) Ham madde ihracatına bağımlılığın artması
- C) İşsizlik ve yoksulluk oranının düşmesi
- D) Nitelikli iş gücünün ülke dışına göç etmesi
- E) Doğal kaynakların daha hızlı tükenmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İşsizlik ve yoksulluk oranının düşmesi
Doğal kaynakların etkin kullanımı ülkenin ekonomik refahının yükselmesine, işsizlik ve fakirlik oranının düşmesine neden olur.
Kolay
9Aral Gölü'ne dökülen Ceyhun Nehri'nin yukarı kesimindeki bir ülke, nehir üzerinde Rogun Barajı'nı ve hidroelektrik santralini inşa etmeye çalışmaktadır. Bu girişim, komşuları Özbekistan ve Kazakistan'la gerilime yol açmaktadır. Rogun Barajı'nı inşa etmeye çalışan ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kırgızistan
- B) Tacikistan
- C) Türkmenistan
- D) Afganistan
- E) Azerbaycan
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tacikistan
Ceyhun Nehri üzerinde Rogun Barajı ve HES'i inşa etmeye çalışan ülke Tacikistan'dır. Kırgızistan ise Seyhun Nehri üzerinde baraj ve hidroelektrik santraller yapmak istemektedir. İki girişim de aşağı havzadaki Özbekistan ve Kazakistan'la gerilime yol açmaktadır.
Kolay
10Orta Amerika'daki Panama Kanalı, Büyük Okyanus ile Atlas Okyanusu'nu birbirine bağlar. Ders kitabında bu kanalın özellikle bir ülke için önemli olduğu, o ülkenin petrolünün dünya pazarına bu kanaldan açıldığı belirtilir. Sözü edilen ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çin
- B) Rusya
- C) ABD
- D) Japonya
- E) Brezilya
Cevabı göster
Doğru cevap: C) ABD
Panama Kanalı özellikle ABD için önemlidir; Amerikan petrolünün pazara açılan kapısı bu kanaldır. Kanal, Büyük Okyanus ile Atlas Okyanusu arasındaki deniz yolunu kısaltır.
Kolay
11İki komşu ülke, sınırlarını aşan Colorado Havzası'nın sularını nasıl paylaşacakları konusunda uzun yıllar anlaşamamış; sorun, yıllar süren görüşmelerin ardından çözülmüştür. Ders kitabında sözü edilen bu su paylaşımı sorunu hangi iki ülke arasında yaşanmıştır?
- A) ABD ve Meksika
- B) Mısır ve Sudan
- C) Türkiye ve Suriye
- D) Özbekistan ve Tacikistan
- E) Kazakistan ve Kırgızistan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) ABD ve Meksika
Colorado Havzası'ndaki su paylaşımı ABD ile Meksika arasında uzun yıllar sorun olmuş ve uzun süren görüşmelerin ardından çözülmüştür. Mısır ve Sudan Nil'in, Türkiye ve Suriye Fırat-Dicle'nin, Orta Asya ülkeleri ise Seyhun ve Ceyhun'un sularıyla ilgili anlaşmazlıkların taraflarıdır.
Kolay
12Orta Doğu'da zengin petrol rezervlerine sahip olan Irak, uzun süren Irak-İran savaşının ardından yeni bir çatışmanın tarafı olmuş; bu çatışma Körfez Harekâtı olarak bilinen uluslararası müdahaleye yol açmıştır. Körfez Harekâtı'nın başlamasına yol açan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kuveyt'in Irak'ı işgal etmesi
- B) Irak'ın Kuveyt'i işgal etmesi
- C) İran'ın Kuveyt'i işgal etmesi
- D) Irak'ın Suriye'yi işgal etmesi
- E) Suudi Arabistan'ın Irak'ı işgal etmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Irak'ın Kuveyt'i işgal etmesi
Ders kitabına göre uzun süren Irak-İran savaşının ardından Irak'ın Kuveyt'i işgal etmesi, bölgede Körfez Harekâtı olarak bilinen çatışmanın fitilini çekmiştir. Kitap, Irak'ın zengin petrol rezervlerinin ülkeyi büyük çatışma bölgelerinden biri yaptığını da vurgular. Öteki seçeneklerdeki işgaller Körfez Harekâtı'nın nedeni değildir; işgal eden ve işgal edilen ülkelerin yer değiştirmesi en sık yapılan karışıklıktır.
Kolay
13Türkiye'deki doğal gaz boru hatlarından biri olan Doğu Anadolu Doğal Gaz Ana İletim Hattı, Türkiye'nin doğu sınırından ülkeye doğal gaz getirmektedir. Bu hatla Türkiye'ye doğal gaz sağlayan ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İran
- B) Rusya
- C) Azerbaycan
- D) Irak
- E) Yunanistan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İran
Ders kitabında Doğu Anadolu Doğal Gaz Ana İletim Hattı İran–Türkiye hattı olarak verilir. Azerbaycan gazı Bakü-Tiflis-Erzurum Doğal Gaz Boru Hattı ile, Rusya gazı ise Batı Hattı, Mavi Akım ve Türk Akım ile gelir. Türkiye-Yunanistan Doğal Gaz Enterkonneksiyonu Türkiye'den Avrupa yönüne bağlantı sağlar; Yunanistan gaz sağlayıcısı değildir.
Kolay
14ABD'nin Meksika Körfezi kıyısındaki bir limanda petrol yükleyen bir tanker, Japonya'daki bir rafineriye en kısa deniz yolundan ulaşmak istiyor. Tankerin bu yolculukta kullanması gereken su yolu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Panama Kanalı
- B) Süveyş Kanalı
- C) Hürmüz Boğazı
- D) Malakka Boğazı
- E) Bab-ül Mendep Boğazı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Panama Kanalı
Meksika Körfezi Atlas Okyanusu'nun, Japonya Büyük Okyanus'un kıyısındadır; bu nedenle tanker bir okyanustan ötekine geçmelidir. Panama Kanalı Orta Amerika'da Atlas Okyanusu ile Büyük Okyanus'u birbirine bağlar; Meksika Körfezi'nden Japonya'ya en kısa deniz yolu bu kanaldan geçer. Süveyş Kanalı Akdeniz ile Kızıldeniz'i, Hürmüz Boğazı Basra Körfezi ile Hint Okyanusu'nu, Bab-ül Mendep Boğazı Kızıldeniz ile Hint Okyanusu'nu bağlar. Malakka Boğazı ise Hint Okyanusu'ndan Uzak Doğu'ya geçişte kullanılır; Atlas Okyanusu ile Büyük Okyanus arasında değildir.
Kolay
15Basra Körfezi'nden Japonya'ya petrol taşıyan bir denizcilik şirketi, rotasındaki Malakka Boğazı'ndan geçen gemileri için ek güvenlik önlemleri almaya karar vermiştir. Ders kitabına göre bu boğazda gemi trafiğinin aksamasına yol açan sorun aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Boğazın kış aylarında buzla kaplanıp kapanması
- B) Gemilerin kanal kilitleriyle yükseltilmek zorunda olması
- C) Boğazın iki kıyısının da askerî üs olarak kullanılması
- D) Gemilerin deniz korsanlarınca sık saldırıya uğraması
- E) Gelgit nedeniyle boğazın günde iki kez kuruması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Gemilerin deniz korsanlarınca sık saldırıya uğraması
Ders kitabına göre Malakka Boğazı'nda deniz korsanları tarafından sık saldırıya uğrayan gemiler trafiğin aksamasına neden olmaktadır. Boğaz Ekvator'a yakın sıcak sularda olduğundan buzla kaplanmaz. Kilitli geçiş bir boğazın değil, Panama gibi yapay kanalların özelliğidir. Gelgit deniz seviyesini değiştirir, boğazı kurutmaz.
Kolay
16Uygarlığın ilk kaynaklarından biri olarak gösterilen Mezopotamya'nın gelişmesi Dicle ve Fırat'ın bereketli sularına, Eski Mısır uygarlığının gelişmesi ise Nil'e bağlanır. Bugün aynı akarsuların sularının kullanımı, kıyıdaş ülkeler arasında anlaşmazlık konusu olabilmektedir. Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Akarsuların önemi tarımın başlamasıyla birlikte giderek azalmıştır.
- B) Sınır aşan sular yalnız Afrika kıtasında anlaşmazlık konusu olmaktadır.
- C) Büyük akarsu havzalarında tarihin hiçbir döneminde yerleşme kurulmamıştır.
- D) Su kullanımı her ülkenin yalnız kendi iç sorunu olarak kalmaktadır.
- E) Akarsular hem uygarlıkların gelişiminde hem ülkeler arası ilişkilerde etkilidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Akarsular hem uygarlıkların gelişiminde hem ülkeler arası ilişkilerde etkilidir.
Mezopotamya ve Eski Mısır uygarlıkları büyük akarsuların sularına dayanarak gelişmiştir; ders kitabına göre bugün de Nil'in ve Fırat-Dicle'nin kullanımı kıyıdaş ülkeler arasında anlaşmazlık konusu olabilmektedir. Dolayısıyla akarsular geçmişte de bugün de belirleyicidir. Fırat-Dicle Orta Doğu'dadır; sorun yalnız Afrika'ya özgü değildir. Sınır aşan suların kullanımı birden çok ülkeyi ilgilendirdiği için tek ülkenin iç sorunu sayılamaz.
Kolay
17Fırat-Dicle Havzası'ndaki su paylaşımı tartışmalarında Türkiye'nin iki büyük barajı sık anılır. Türkiye, 1990'da yaşanan krize karşın Atatürk Barajı'nı tamamlamış, ardından Ilısu Barajı da faaliyete geçmiştir. Bu iki barajın kurulduğu akarsular aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
- A) Atatürk Barajı – Dicle; Ilısu Barajı – Fırat
- B) Atatürk Barajı – Fırat; Ilısu Barajı – Seyhan
- C) Atatürk Barajı – Fırat; Ilısu Barajı – Dicle
- D) Atatürk Barajı – Kızılırmak; Ilısu Barajı – Dicle
- E) Atatürk Barajı – Ceyhan; Ilısu Barajı – Fırat
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Atatürk Barajı – Fırat; Ilısu Barajı – Dicle
Atatürk Barajı Fırat Nehri üzerinde, Ilısu Barajı ise ders kitabında da belirtildiği gibi Dicle Nehri üzerindedir. İki baraj da Fırat-Dicle Havzası'ndaki su paylaşımı konusunun parçasıdır. Seyhan, Ceyhan ve Kızılırmak bu havzanın akarsuları değildir; iki barajın akarsularını yer değiştirmek de sık yapılan bir karışıklıktır.
Kolay
18Norveç'in ekonomisinde petrol, balıkçılık ve orman ürünlerinin yanında turizm de önemli bir yer tutar. Ders kitabına göre Norveç'in turizm potansiyelini artıran doğal özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mercan resifleriyle çevrili kumsallarının olması
- B) Fiyortlu kıyılarının bulunması
- C) Yıl boyunca yaz koşullarının sürmesi
- D) Geniş çöllerindeki vaha yerleşmeleri
- E) Tropikal yağmur ormanlarıyla kaplı olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fiyortlu kıyılarının bulunması
Ders kitabına göre turizm potansiyeli zengin olan Norveç'te çok sayıda millî park ve fiyortlu kıyılar bulunur. Norveç soğuk kuşakta yer alır; yazlar kısa, kışlar uzun ve soğuktur. Bu nedenle yıl boyu süren yaz, mercan resifleri, çöl ve tropikal yağmur ormanı Norveç'in özellikleri değildir; ülkenin doğal bitki örtüsü iğne yapraklı tayga ormanlarıdır.
Orta
19Bir öğrenci dünyanın farklı yerlerindeki gerginliklerle ilgili haber başlıklarını topluyor: "Nehir üzerindeki dev baraj aşağı havzadaki ülkeyi kaygılandırıyor", "Sınırdaki petrol sahası iki ülkeyi karşı karşıya getirdi", "Tartışmalı adalar çevresindeki balıkçılık alanı yeniden gündemde". Dünyadaki çatışma bölgelerinin ortaya çıkmasında etkili olan başlıca nedenler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Su ve enerji kaynakları ile sınır anlaşmazlıkları
- B) İklim tipleri, bitki örtüsü ve toprak türleri
- C) Saat dilimleri, enlem farkı ve mevsimler
- D) Turizm, spor etkinlikleri ve festivaller
- E) Nüfus sayımları ve istatistik bölgeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Su ve enerji kaynakları ile sınır anlaşmazlıkları
Haber başlıklarında su, petrol ve deniz kaynaklarının paylaşımı ile tartışmalı sınırlar öne çıkmaktadır; bunlar dünyadaki çatışmaların başlıca nedenlerindendir. İklim ve bitki örtüsü farklılıkları kaynakların dağılışını etkileyebilir; ancak kendi başlarına ülkeler arasında çatışma nedeni değildir.
Orta
20Basra Körfezi'nden yola çıkan ve Japonya'ya petrol taşıyan bir tanker, Hint Okyanusu'nu geçtikten sonra Malay Yarımadası ile Endonezya'nın Sumatra Adası arasındaki uzun ve dar bir boğaza giriyor. Tanker bu boğazdan çıktıktan sonra Singapur açıklarından Güney Çin Denizi'ne ulaşıyor. Tankerin geçtiği boğaz aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Malakka Boğazı
- B) Hürmüz Boğazı
- C) Bab-ül Mendep Boğazı
- D) Çanakkale Boğazı
- E) Bering Boğazı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Malakka Boğazı
Malakka Boğazı, Hint Okyanusu ile Güney Çin Denizi'ni bağlar ve Uzak Doğu'ya giden petrolün büyük kısmı buradan geçer. Hürmüz Boğazı da tankerin yolculuğunda geçtiği bir boğazdır; ancak Basra Körfezi'nin çıkışındadır, Sumatra ile Malay Yarımadası arasında değildir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.