12. Sınıf Matematik · Trigonometri
Toplam-Fark ve İki Kat Açı Formülleri
- toplam formülü
- fark formülü
- iki kat açı formülü
- sinüs
- kosinüs
- tanjant
- kosinüs teoremi
Trigonometride toplam-fark ve iki kat açı formülleri nelerdir?
Toplam-fark formülleri iki açının toplamının ya da farkının, iki kat açı formülleri ise bir açının iki katının trigonometrik değerlerini veren eşitliklerdir. Toplam-fark formüllerine göre sin(a ± b) = sin a · cos b ± cos a · sin b ve cos(a ± b) = cos a · cos b ∓ sin a · sin b'dir. Tanjant için tan(a ± b) = (tan a ± tan b)/(1 ∓ tan a · tan b) kullanılır. Bu formüllerle 15°, 75°, 105° gibi açıların tam değeri bulunur: cos 15° = cos(45° − 30°) = (√6 + √2)/4'tür. İki kat açı formülleri sin 2a = 2 · sin a · cos a, cos 2a = cos²a − sin²a = 2cos²a − 1 = 1 − 2sin²a ve tan 2a = 2tan a/(1 − tan²a) şeklindedir. Örneğin a dar açı ve sin a = 3/5 ise cos a = 4/5 olur; buradan sin 2a = 24/25 ve cos 2a = 7/25 bulunur. Formüller kosinüs teoremi ile ispatlanır. sin(a + b) ifadesi sin a + sin b'ye eşit değildir.
Toplam-Fark ve İki Kat Açı Formülleri: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, iki açının toplamının ve farkının, bir de bir açının iki katının trigonometrik değerlerini veren formülleri anlatıyor. Bu formüllerle 15°, 75°, 105° gibi açıların tam değeri hesaplanabilir.
- Toplam-fark formülleri: sin(a ± b) = sin a · cos b ± cos a · sin b ve cos(a ± b) = cos a · cos b ∓ sin a · sin b.
- tan(a ± b) = (tan a ± tan b)/(1 ∓ tan a · tan b) şeklindedir.
- Örnek: cos 15° = cos(45° − 30°) = (√2/2)(√3/2) + (√2/2)(1/2) = (√6 + √2)/4 bulunur.
- İki kat açı formülleri: sin 2a = 2 · sin a · cos a; cos 2a = cos²a − sin²a = 2cos²a − 1 = 1 − 2sin²a; tan 2a = 2tan a/(1 − tan²a).
- Örnek: a dar açı ve sin a = 3/5 ise cos a = 4/5 olur. Buradan sin 2a = 2 · (3/5) · (4/5) = 24/25 ve cos 2a = 16/25 − 9/25 = 7/25 bulunur.
- Bu formüller kosinüs teoremi (a² = b² + c² − 2bc · cos A) ve dik üçgendeki oranlarla birlikte kullanılarak ispatlanır.
Unutma: sin(a + b), sin a + sin b'ye eşit değildir. Ayrıca cos 2a'nın üç farklı biçiminden soruya en uygun olanı seç.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bu formüllerin neden gerekli olduğunu görmek için önce yanlış bir kestirmeyi dene.
- sin(30° + 60°) = sin 90° = 1'dir.
- Oysa sin 30° + sin 60° ≈ 0,5 + 0,866 = 1,366 eder. Yani sinüs, açıların toplamına "dağılmaz".
- Doğru formülle 75°'yi hesapla: sin 75° = sin(45° + 30°) = sin 45° · cos 30° + cos 45° · sin 30° = (√6 + √2)/4 ≈ 0,966.
- Hesap makinesiyle sin 75°'yi bul ve sonucunu kontrol et.
Günlük hayattan: Bir mimar 15° eğimli bir çatının ölçülerini hesap makinesi kullanmadan tam değerle yazmak isterse 15° = 45° − 30° yazarak bu formüllerden yararlanır.
Sık yapılan hata: cos 2a = 2 · cos a yazmak. a = 60° için cos 120° = −1/2 iken 2 · cos 60° = 1'dir. Doğrusu cos 2a = cos²a − sin²a'dır.
Derinleş
sin 3a için bir formül türetmeye çalış: 3a = 2a + a yaz ve toplam formülüyle iki kat açı formüllerini birlikte kullan. Sonucunu a = 30° ve a = 10° için hesap makinesiyle sına. Ardından müzikte iki yakın frekanslı sesin üst üste binmesiyle oluşan "vuru" olayını araştır: Toplam-fark formüllerinin bu olayı açıklamaya nasıl yardım ettiğini kısa bir notla anlat.
Bu konuda neler var?
- Toplam ve Fark Formülleri
- İki Kat Açı Formülleri
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir futbolcunun vurduğu topun yatayda gittiği uzaklık, vuruş açısı θ olmak üzere 2 · sin θ · cos θ çarpımıyla orantılıdır. Antrenör, topun yerle 15°'lik açıyla vurulduğu bir şutu inceliyor. θ = 15° için 2 · sin θ · cos θ çarpımının değeri kaçtır?
- A) √3/2
- B) 1
- C) 1/4
- D) √2/2
- E) 1/2
Cevabı göster
Doğru cevap: E) 1/2
sin 2θ = 2 sin θ cos θ formülüyle çarpım sin 30° = 1/2 olur. 1/4, formüldeki 2 katsayısını unutup sin 30°'nin yarısını almaktan doğar.
Kolay
2Bir fizik deneyinde iki aşamalı bir hesap yapılırken defterde sin 40° · cos 20° + cos 40° · sin 20° ifadesi elde ediliyor. Gizem, hesap makinesiyle dört değeri ayrı ayrı bulmak yerine ifadeyi tek bir trigonometrik değere dönüştürmeyi düşünüyor. Bu ifadenin değeri kaçtır?
- A) √3/2
- B) 1/2
- C) sin 20°
- D) √2/2
- E) cos 20°
Cevabı göster
Doğru cevap: A) √3/2
Toplam formülüne göre ifade sin(40° + 20°) = sin 60° = √3/2 olur. sin 20°, fark formülünü uygulamaktan (sin(40° − 20°)) doğar; ifadedeki işaret + olduğundan açılar toplanır.
Kolay
3Bir belediye, tekerlekli sandalye kullanıcıları için yerle 15°'lik açı yapan bir rampa yapıyor. Usta, hesap makinesi kullanmadan sin 15°'nin tam değerini, bildiği 45° ve 30° değerlerinden fark formülüyle bulmak istiyor. Ustanın bulacağı sin 15° değeri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) (√6 + √2)/4
- B) (√3 − 1)/2
- C) (√2 − √6)/4
- D) (√6 − √2)/4
- E) (√2 − 1)/2
Cevabı göster
Doğru cevap: D) (√6 − √2)/4
sin 15° = sin(45° − 30°) = sin 45° cos 30° − cos 45° sin 30° = (√6 − √2)/4 olur. (√6 + √2)/4, fark formülünde işareti + almaktan doğar; bu değer cos 15°'dir.
Kolay
4Ece'nin ödevinde cos 2a ifadesini yalnızca sin a türünden yazması gerekiyor. Arkadaşı Kerem, "İki kat açıda her şey iki katına çıkar, cos 2a = 2cos a yazarsın" diyor; Ece ise formülü cos²a + sin²a = 1 özdeşliğinden türetmeye karar veriyor. Ece'nin elde edeceği, her a açısı için doğru olan eşitlik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) sin 2a = 2sin a
- B) cos 2a = 2sin²a − 1
- C) sin 2a = sin²a + cos²a
- D) cos 2a = 1 − 2sin²a
- E) cos 2a = 2cos a − 1
Cevabı göster
Doğru cevap: D) cos 2a = 1 − 2sin²a
cos 2a = cos²a − sin²a ve cos²a = 1 − sin²a olduğundan cos 2a = 1 − 2sin²a bulunur. cos 2a = 2sin²a − 1 işaretleri ters çevirir; a = 0 için sol taraf 1, sağ taraf −1 olur.
Kolay
5Bir öğrenci sin(60° − 30°) değerini fark formülüyle hesaplamak istiyor. Aşağıdakilerden hangisi bu hesabın doğru sonucudur?
- A) √3/2 − 1/2
- B) 1/2
- C) 0
- D) 1
- E) √3/4
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 1/2
sin 60° · cos 30° − cos 60° · sin 30° = 3/4 − 1/4 = 1/2 olur; bu da sin 30°'dir. √3/2 − 1/2 seçeneği sin(a − b)'yi sin a − sin b sanmaktan gelir.
Kolay
6Bir harita hesabında (tan 20° + tan 25°)/(1 − tan 20° · tan 25°) ifadesi elde ediliyor. Bu ifadenin değeri kaçtır?
- A) tan 5°
- B) 1
- C) √3
- D) 0
- E) √3/3
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 1
İfade tan(20° + 25°) = tan 45° = 1'dir. tan 5° seçeneği formülü fark formülüyle karıştırmaktan gelir.
Kolay
7Bir ödevde cos²a − sin²a ifadesinin tek bir trigonometrik ifadeyle yazılması isteniyor. Bu ifade aşağıdakilerden hangisine eşittir?
- A) sin 2a
- B) 1
- C) cos 2a
- D) 2cos a
- E) cos(a²)
Cevabı göster
Doğru cevap: C) cos 2a
İki kat açı formülüne göre cos 2a = cos²a − sin²a'dır. 1 seçeneği bu ifadeyi cos²a + sin²a özdeşliğiyle karıştırmaktan gelir.
Kolay
8Bir açının sinüsü sin a = 1/3 olarak veriliyor. Öğretmen, cos 2a'nın yalnız sin a ile yazılan biçimini kullanmayı öneriyor. cos 2a kaçtır?
- A) 2/3
- B) 1/9
- C) 8/9
- D) 7/9
- E) −7/9
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 7/9
cos 2a = 1 − 2sin²a = 1 − 2/9 = 7/9 olur. 2/3 sonucu cos 2a = 1 − 2 sin a gibi kareyi unutmaktan gelir.
Kolay
9Kerem, “İki kat açıda her şey ikiyle çarpılır.” düşüncesinin doğru olup olmadığını kontrol ediyor. Aşağıdakilerden hangisi her x için doğru olan iki kat açı formülüdür?
- A) sin 2x = 2 · sin x · cos x
- B) sin 2x = 2 · sin x
- C) cos 2x = 2 · cos x
- D) tan 2x = 2 · tan x
- E) cos 2x = cos²x + sin²x
Cevabı göster
Doğru cevap: A) sin 2x = 2 · sin x · cos x
Doğru formül sin 2x = 2 · sin x · cos x'tir. sin 2x = 2 · sin x eşitliği örneğin x = 90° için 0 = 2 verdiğinden yanlıştır.
Kolay
10Bir dalga hesabında aynı x açısı için sin x · cos x = 0,3 bulunuyor. Bu x açısı için sin 2x kaçtır?
- A) 0,3
- B) 0,15
- C) 0,09
- D) 1,2
- E) 0,6
Cevabı göster
Doğru cevap: E) 0,6
sin 2x = 2 · sin x · cos x = 2 · 0,3 = 0,6 olur. 0,3 sonucu iki kat açı formülündeki 2 çarpanını unutmaktan gelir.
Kolay
11Bir fizik deneyinin hesabında cos 50° · cos 20° + sin 50° · sin 20° ifadesi ortaya çıkıyor. Tuna bu ifadeyi tek bir kosinüs değerine çeviriyor. İfadenin değeri kaçtır?
- A) 1/2
- B) √3/2
- C) cos 70°
- D) √2/2
- E) 1
Cevabı göster
Doğru cevap: B) √3/2
cos(a − b) = cos a · cos b + sin a · sin b olduğundan ifade cos(50° − 20°) = cos 30° = √3/2'dir. cos 70° seçeneği artı işaretini toplam formülü sanmaktan gelir.
Kolay
12Bir yokuşun eğimi tan a = 1/3'tür. Daha dik bir yokuşun açısı 2a olduğuna göre bu yokuşun eğimi olan tan 2a kaçtır?
- A) 2/3
- B) 2/9
- C) 3/4
- D) 1/4
- E) 4/3
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 3/4
tan 2a = 2tan a/(1 − tan²a) = (2/3)/(8/9) = 3/4 olur. 2/3 sonucu tan 2a'yı 2 · tan a sanmaktan gelir.
Kolay
13Bir hesapta cos 2x = 1/9 olduğu biliniyor. Can, cos 2x = 2cos²x − 1 formülünden yararlanarak cos²x'i buluyor. cos²x kaçtır?
- A) 4/9
- B) 1/18
- C) 10/9
- D) 1/3
- E) 5/9
Cevabı göster
Doğru cevap: E) 5/9
2cos²x − 1 = 1/9'dan 2cos²x = 10/9 ve cos²x = 5/9 olur. 10/9 sonucu 2'ye bölmeyi unutmaktan, 4/9 ise 1'i çıkarmaktan gelir.
Kolay
14Bir öğrenci sin(x + 90°) ifadesini toplam formülüyle açıyor ve sin 90° = 1, cos 90° = 0 değerlerini yerine yazıyor. İfade neye eşittir?
- A) sin x + 1
- B) −cos x
- C) sin x
- D) cos x
- E) −sin x
Cevabı göster
Doğru cevap: D) cos x
sin(x + 90°) = sin x · cos 90° + cos x · sin 90° = cos x olur. sin x + 1 seçeneği sin(x + 90°)'yi sin x + sin 90° sanmaktan gelir.
Kolay
15Bir rampanın yatayla yaptığı a dar açısı için sin a = 5/13'tür. Mühendis, iki katı açının sinüsünü, yani sin 2a'yı hesaplıyor. sin 2a kaçtır?
- A) 10/13
- B) 60/169
- C) 119/169
- D) 24/13
- E) 120/169
Cevabı göster
Doğru cevap: E) 120/169
cos a = 12/13 olduğundan sin 2a = 2 · (5/13) · (12/13) = 120/169 olur. 10/13 sonucu sin 2a'yı 2 · sin a sanmaktan gelir.
Kolay
16Bir öğrenci sin 75° değerini, bildiği 45° ve 30° açılarının trigonometrik değerlerinden toplam formülüyle yazmak istiyor. sin 75° aşağıdakilerden hangisine eşittir?
- A) sin 45° + sin 30°
- B) sin 45° · sin 30° + cos 45° · cos 30°
- C) sin 45° · cos 30° + cos 45° · sin 30°
- D) cos 45° · cos 30° − sin 45° · sin 30°
- E) sin 45° · cos 30° − cos 45° · sin 30°
Cevabı göster
Doğru cevap: C) sin 45° · cos 30° + cos 45° · sin 30°
sin(a + b) = sin a · cos b + cos a · sin b formülüyle sin 75° = sin(45° + 30°) yazılır. sin 45° + sin 30° seçeneği sin(a + b)'yi sin a + sin b sanmaktan gelir.
Kolay
17Bir öğrenci cos 15° · cos 75° çarpımını hesap makinesi kullanmadan buluyor; önce 15° ile 75°'nin tümler açılar olduğunu görüyor. Bu çarpımın değeri kaçtır?
- A) 1/4
- B) √3/4
- C) 1/2
- D) √2/2
- E) √3/2
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 1/4
75° ile 15° tümler olduğundan cos 75° = sin 15°'tir. Çarpım cos 15° · sin 15° olur. sin 2a = 2 · sin a · cos a formülünden sin 15° · cos 15° = (sin 30°)/2 = (1/2)/2 = 1/4 bulunur. 1/2 cevabı 2'ye bölmeyi unutmaktan, √3/2 cevabı cos 30° değerini almaktan doğar.
Kolay
18Kerem, sin(a + b) = sin a + sin b eşitliğinin her açı için doğru olmadığını biliyor; yine de eşitliğin sağlandığı bir örnek arıyor. Aşağıdaki a ve b değerlerinden hangisi için bu eşitlik sağlanır?
- A) a = 30°, b = 60°
- B) a = 45°, b = 45°
- C) a = 0°, b = 40°
- D) a = 30°, b = 30°
- E) a = 60°, b = 60°
Cevabı göster
Doğru cevap: C) a = 0°, b = 40°
a = 0° için sol taraf sin 40°, sağ taraf sin 0° + sin 40° = sin 40° olur; eşitlik sağlanır. Öteki değerlerde sağlanmaz: sin 90° = 1 iken sin 30° + sin 60° = (1 + √3)/2 ve sin 45° + sin 45° = √2; sin 60° = √3/2 iken sin 30° + sin 30° = 1; sin 120° = √3/2 iken sin 60° + sin 60° = √3. Toplam formülü sin a · cos b + cos a · sin b olduğundan a = 0° için ikinci terim sin b'dir.
Orta
19Katlanır bir sehpanın iki ayağı arasındaki a dar açısı için cos a = 1/3 ölçülüyor. Sehpa tam açıldığında ayaklar arasındaki açı iki katına, yani 2a'ya çıkıyor ve tasarımcı bu açının kosinüsünü hesaplıyor. cos 2a kaçtır?
- A) 7/9
- B) −7/9
- C) 2/3
- D) −1/3
- E) 1/9
Cevabı göster
Doğru cevap: B) −7/9
cos 2a = 2cos²a − 1 = 2 · 1/9 − 1 = −7/9 olur. 2/3, iki kat açıda kosinüsü de iki katına çıkarmaktan doğar; cos 2a ≠ 2cos a'dır.
Orta
20Bir itfaiye merdiveni yere 75°'lik açıyla yaslanıyor. Merdivenin eğimi, yani yükselmenin yatay uzaklığa oranı tan 75° ile bulunuyor. İtfaiyeci, bu değeri tan(45° + 30°) toplam formülüyle tam olarak hesaplıyor. tan 75° değeri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 2 − √3
- B) √3 + 1
- C) 2 + √3
- D) (√3 + 1)/2
- E) 3 + √3
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 2 + √3
tan 75° = (1 + √3/3)/(1 − √3/3) = (3 + √3)/(3 − √3) = (12 + 6√3)/6 = 2 + √3 olur. 2 − √3, tan 15°'dir; işaretleri karıştırmaktan doğar; 45°'den büyük dar açıların tanjantı 1'den büyük olmalıdır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.
