İçeriğe geç
dershanede

Influencer ortaklığı

Takipçilerine indirim, sana kazanç

Yükleniyor…

12. Sınıf Matematik · Trigonometri

Toplam-Fark ve İki Kat Açı Formülleri

  • toplam formülü
  • fark formülü
  • iki kat açı formülü
  • sinüs
  • kosinüs
  • tanjant
  • kosinüs teoremi

Trigonometride toplam-fark ve iki kat açı formülleri nelerdir?

Toplam-fark formülleri iki açının toplamının ya da farkının, iki kat açı formülleri ise bir açının iki katının trigonometrik değerlerini veren eşitliklerdir. Toplam-fark formüllerine göre sin(a ± b) = sin a · cos b ± cos a · sin b ve cos(a ± b) = cos a · cos b ∓ sin a · sin b'dir. Tanjant için tan(a ± b) = (tan a ± tan b)/(1 ∓ tan a · tan b) kullanılır. Bu formüllerle 15°, 75°, 105° gibi açıların tam değeri bulunur: cos 15° = cos(45° − 30°) = (√6 + √2)/4'tür. İki kat açı formülleri sin 2a = 2 · sin a · cos a, cos 2a = cos²a − sin²a = 2cos²a − 1 = 1 − 2sin²a ve tan 2a = 2tan a/(1 − tan²a) şeklindedir. Örneğin a dar açı ve sin a = 3/5 ise cos a = 4/5 olur; buradan sin 2a = 24/25 ve cos 2a = 7/25 bulunur. Formüller kosinüs teoremi ile ispatlanır. sin(a + b) ifadesi sin a + sin b'ye eşit değildir.

Toplam-Fark ve İki Kat Açı Formülleri: konu anlatımı ve özeti

Bu konu, iki açının toplamının ve farkının, bir de bir açının iki katının trigonometrik değerlerini veren formülleri anlatıyor. Bu formüllerle 15°, 75°, 105° gibi açıların tam değeri hesaplanabilir.

  • Toplam-fark formülleri: sin(a ± b) = sin a · cos b ± cos a · sin b ve cos(a ± b) = cos a · cos b ∓ sin a · sin b.
  • tan(a ± b) = (tan a ± tan b)/(1 ∓ tan a · tan b) şeklindedir.
  • Örnek: cos 15° = cos(45° − 30°) = (√2/2)(√3/2) + (√2/2)(1/2) = (√6 + √2)/4 bulunur.
  • İki kat açı formülleri: sin 2a = 2 · sin a · cos a; cos 2a = cos²a − sin²a = 2cos²a − 1 = 1 − 2sin²a; tan 2a = 2tan a/(1 − tan²a).
  • Örnek: a dar açı ve sin a = 3/5 ise cos a = 4/5 olur. Buradan sin 2a = 2 · (3/5) · (4/5) = 24/25 ve cos 2a = 16/25 − 9/25 = 7/25 bulunur.
  • Bu formüller kosinüs teoremi (a² = b² + c² − 2bc · cos A) ve dik üçgendeki oranlarla birlikte kullanılarak ispatlanır.

Unutma: sin(a + b), sin a + sin b'ye eşit değildir. Ayrıca cos 2a'nın üç farklı biçiminden soruya en uygun olanı seç.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:

Önce temeli pekiştir

Bu formüllerin neden gerekli olduğunu görmek için önce yanlış bir kestirmeyi dene.

  1. sin(30° + 60°) = sin 90° = 1'dir.
  2. Oysa sin 30° + sin 60° ≈ 0,5 + 0,866 = 1,366 eder. Yani sinüs, açıların toplamına "dağılmaz".
  3. Doğru formülle 75°'yi hesapla: sin 75° = sin(45° + 30°) = sin 45° · cos 30° + cos 45° · sin 30° = (√6 + √2)/4 ≈ 0,966.
  4. Hesap makinesiyle sin 75°'yi bul ve sonucunu kontrol et.

Günlük hayattan: Bir mimar 15° eğimli bir çatının ölçülerini hesap makinesi kullanmadan tam değerle yazmak isterse 15° = 45° − 30° yazarak bu formüllerden yararlanır.

Sık yapılan hata: cos 2a = 2 · cos a yazmak. a = 60° için cos 120° = −1/2 iken 2 · cos 60° = 1'dir. Doğrusu cos 2a = cos²a − sin²a'dır.

Derinleş

sin 3a için bir formül türetmeye çalış: 3a = 2a + a yaz ve toplam formülüyle iki kat açı formüllerini birlikte kullan. Sonucunu a = 30° ve a = 10° için hesap makinesiyle sına. Ardından müzikte iki yakın frekanslı sesin üst üste binmesiyle oluşan "vuru" olayını araştır: Toplam-fark formüllerinin bu olayı açıklamaya nasıl yardım ettiğini kısa bir notla anlat.

Bu konuda neler var?

  • Toplam ve Fark Formülleri
  • İki Kat Açı Formülleri

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

  1. Kolay

    1Bir futbolcunun vurduğu topun yatayda gittiği uzaklık, vuruş açısı θ olmak üzere 2 · sin θ · cos θ çarpımıyla orantılıdır. Antrenör, topun yerle 15°'lik açıyla vurulduğu bir şutu inceliyor. θ = 15° için 2 · sin θ · cos θ çarpımının değeri kaçtır?

    • A) √3/2
    • B) 1
    • C) 1/4
    • D) √2/2
    • E) 1/2
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) 1/2

    sin 2θ = 2 sin θ cos θ formülüyle çarpım sin 30° = 1/2 olur. 1/4, formüldeki 2 katsayısını unutup sin 30°'nin yarısını almaktan doğar.

  2. Kolay

    2Bir fizik deneyinde iki aşamalı bir hesap yapılırken defterde sin 40° · cos 20° + cos 40° · sin 20° ifadesi elde ediliyor. Gizem, hesap makinesiyle dört değeri ayrı ayrı bulmak yerine ifadeyi tek bir trigonometrik değere dönüştürmeyi düşünüyor. Bu ifadenin değeri kaçtır?

    • A) √3/2
    • B) 1/2
    • C) sin 20°
    • D) √2/2
    • E) cos 20°
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) √3/2

    Toplam formülüne göre ifade sin(40° + 20°) = sin 60° = √3/2 olur. sin 20°, fark formülünü uygulamaktan (sin(40° − 20°)) doğar; ifadedeki işaret + olduğundan açılar toplanır.

  3. Kolay

    3Bir belediye, tekerlekli sandalye kullanıcıları için yerle 15°'lik açı yapan bir rampa yapıyor. Usta, hesap makinesi kullanmadan sin 15°'nin tam değerini, bildiği 45° ve 30° değerlerinden fark formülüyle bulmak istiyor. Ustanın bulacağı sin 15° değeri aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) (√6 + √2)/4
    • B) (√3 − 1)/2
    • C) (√2 − √6)/4
    • D) (√6 − √2)/4
    • E) (√2 − 1)/2
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) (√6 − √2)/4

    sin 15° = sin(45° − 30°) = sin 45° cos 30° − cos 45° sin 30° = (√6 − √2)/4 olur. (√6 + √2)/4, fark formülünde işareti + almaktan doğar; bu değer cos 15°'dir.

  4. Kolay

    4Ece'nin ödevinde cos 2a ifadesini yalnızca sin a türünden yazması gerekiyor. Arkadaşı Kerem, "İki kat açıda her şey iki katına çıkar, cos 2a = 2cos a yazarsın" diyor; Ece ise formülü cos²a + sin²a = 1 özdeşliğinden türetmeye karar veriyor. Ece'nin elde edeceği, her a açısı için doğru olan eşitlik aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) sin 2a = 2sin a
    • B) cos 2a = 2sin²a − 1
    • C) sin 2a = sin²a + cos²a
    • D) cos 2a = 1 − 2sin²a
    • E) cos 2a = 2cos a − 1
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) cos 2a = 1 − 2sin²a

    cos 2a = cos²a − sin²a ve cos²a = 1 − sin²a olduğundan cos 2a = 1 − 2sin²a bulunur. cos 2a = 2sin²a − 1 işaretleri ters çevirir; a = 0 için sol taraf 1, sağ taraf −1 olur.

  5. Kolay

    5Bir öğrenci sin(60° − 30°) değerini fark formülüyle hesaplamak istiyor. Aşağıdakilerden hangisi bu hesabın doğru sonucudur?

    • A) √3/2 − 1/2
    • B) 1/2
    • C) 0
    • D) 1
    • E) √3/4
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) 1/2

    sin 60° · cos 30° − cos 60° · sin 30° = 3/4 − 1/4 = 1/2 olur; bu da sin 30°'dir. √3/2 − 1/2 seçeneği sin(a − b)'yi sin a − sin b sanmaktan gelir.

  6. Kolay

    6Bir harita hesabında (tan 20° + tan 25°)/(1 − tan 20° · tan 25°) ifadesi elde ediliyor. Bu ifadenin değeri kaçtır?

    • A) tan 5°
    • B) 1
    • C) √3
    • D) 0
    • E) √3/3
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) 1

    İfade tan(20° + 25°) = tan 45° = 1'dir. tan 5° seçeneği formülü fark formülüyle karıştırmaktan gelir.

  7. Kolay

    7Bir ödevde cos²a − sin²a ifadesinin tek bir trigonometrik ifadeyle yazılması isteniyor. Bu ifade aşağıdakilerden hangisine eşittir?

    • A) sin 2a
    • B) 1
    • C) cos 2a
    • D) 2cos a
    • E) cos(a²)
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) cos 2a

    İki kat açı formülüne göre cos 2a = cos²a − sin²a'dır. 1 seçeneği bu ifadeyi cos²a + sin²a özdeşliğiyle karıştırmaktan gelir.

  8. Kolay

    8Bir açının sinüsü sin a = 1/3 olarak veriliyor. Öğretmen, cos 2a'nın yalnız sin a ile yazılan biçimini kullanmayı öneriyor. cos 2a kaçtır?

    • A) 2/3
    • B) 1/9
    • C) 8/9
    • D) 7/9
    • E) −7/9
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) 7/9

    cos 2a = 1 − 2sin²a = 1 − 2/9 = 7/9 olur. 2/3 sonucu cos 2a = 1 − 2 sin a gibi kareyi unutmaktan gelir.

  9. Kolay

    9Kerem, “İki kat açıda her şey ikiyle çarpılır.” düşüncesinin doğru olup olmadığını kontrol ediyor. Aşağıdakilerden hangisi her x için doğru olan iki kat açı formülüdür?

    • A) sin 2x = 2 · sin x · cos x
    • B) sin 2x = 2 · sin x
    • C) cos 2x = 2 · cos x
    • D) tan 2x = 2 · tan x
    • E) cos 2x = cos²x + sin²x
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) sin 2x = 2 · sin x · cos x

    Doğru formül sin 2x = 2 · sin x · cos x'tir. sin 2x = 2 · sin x eşitliği örneğin x = 90° için 0 = 2 verdiğinden yanlıştır.

  10. Kolay

    10Bir dalga hesabında aynı x açısı için sin x · cos x = 0,3 bulunuyor. Bu x açısı için sin 2x kaçtır?

    • A) 0,3
    • B) 0,15
    • C) 0,09
    • D) 1,2
    • E) 0,6
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) 0,6

    sin 2x = 2 · sin x · cos x = 2 · 0,3 = 0,6 olur. 0,3 sonucu iki kat açı formülündeki 2 çarpanını unutmaktan gelir.

  11. Kolay

    11Bir fizik deneyinin hesabında cos 50° · cos 20° + sin 50° · sin 20° ifadesi ortaya çıkıyor. Tuna bu ifadeyi tek bir kosinüs değerine çeviriyor. İfadenin değeri kaçtır?

    • A) 1/2
    • B) √3/2
    • C) cos 70°
    • D) √2/2
    • E) 1
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) √3/2

    cos(a − b) = cos a · cos b + sin a · sin b olduğundan ifade cos(50° − 20°) = cos 30° = √3/2'dir. cos 70° seçeneği artı işaretini toplam formülü sanmaktan gelir.

  12. Kolay

    12Bir yokuşun eğimi tan a = 1/3'tür. Daha dik bir yokuşun açısı 2a olduğuna göre bu yokuşun eğimi olan tan 2a kaçtır?

    • A) 2/3
    • B) 2/9
    • C) 3/4
    • D) 1/4
    • E) 4/3
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) 3/4

    tan 2a = 2tan a/(1 − tan²a) = (2/3)/(8/9) = 3/4 olur. 2/3 sonucu tan 2a'yı 2 · tan a sanmaktan gelir.

  13. Kolay

    13Bir hesapta cos 2x = 1/9 olduğu biliniyor. Can, cos 2x = 2cos²x − 1 formülünden yararlanarak cos²x'i buluyor. cos²x kaçtır?

    • A) 4/9
    • B) 1/18
    • C) 10/9
    • D) 1/3
    • E) 5/9
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) 5/9

    2cos²x − 1 = 1/9'dan 2cos²x = 10/9 ve cos²x = 5/9 olur. 10/9 sonucu 2'ye bölmeyi unutmaktan, 4/9 ise 1'i çıkarmaktan gelir.

  14. Kolay

    14Bir öğrenci sin(x + 90°) ifadesini toplam formülüyle açıyor ve sin 90° = 1, cos 90° = 0 değerlerini yerine yazıyor. İfade neye eşittir?

    • A) sin x + 1
    • B) −cos x
    • C) sin x
    • D) cos x
    • E) −sin x
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) cos x

    sin(x + 90°) = sin x · cos 90° + cos x · sin 90° = cos x olur. sin x + 1 seçeneği sin(x + 90°)'yi sin x + sin 90° sanmaktan gelir.

  15. Kolay

    15Bir rampanın yatayla yaptığı a dar açısı için sin a = 5/13'tür. Mühendis, iki katı açının sinüsünü, yani sin 2a'yı hesaplıyor. sin 2a kaçtır?

    • A) 10/13
    • B) 60/169
    • C) 119/169
    • D) 24/13
    • E) 120/169
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) 120/169

    cos a = 12/13 olduğundan sin 2a = 2 · (5/13) · (12/13) = 120/169 olur. 10/13 sonucu sin 2a'yı 2 · sin a sanmaktan gelir.

  16. Kolay

    16Bir öğrenci sin 75° değerini, bildiği 45° ve 30° açılarının trigonometrik değerlerinden toplam formülüyle yazmak istiyor. sin 75° aşağıdakilerden hangisine eşittir?

    • A) sin 45° + sin 30°
    • B) sin 45° · sin 30° + cos 45° · cos 30°
    • C) sin 45° · cos 30° + cos 45° · sin 30°
    • D) cos 45° · cos 30° − sin 45° · sin 30°
    • E) sin 45° · cos 30° − cos 45° · sin 30°
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) sin 45° · cos 30° + cos 45° · sin 30°

    sin(a + b) = sin a · cos b + cos a · sin b formülüyle sin 75° = sin(45° + 30°) yazılır. sin 45° + sin 30° seçeneği sin(a + b)'yi sin a + sin b sanmaktan gelir.

  17. Kolay

    17Bir öğrenci cos 15° · cos 75° çarpımını hesap makinesi kullanmadan buluyor; önce 15° ile 75°'nin tümler açılar olduğunu görüyor. Bu çarpımın değeri kaçtır?

    • A) 1/4
    • B) √3/4
    • C) 1/2
    • D) √2/2
    • E) √3/2
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) 1/4

    75° ile 15° tümler olduğundan cos 75° = sin 15°'tir. Çarpım cos 15° · sin 15° olur. sin 2a = 2 · sin a · cos a formülünden sin 15° · cos 15° = (sin 30°)/2 = (1/2)/2 = 1/4 bulunur. 1/2 cevabı 2'ye bölmeyi unutmaktan, √3/2 cevabı cos 30° değerini almaktan doğar.

  18. Kolay

    18Kerem, sin(a + b) = sin a + sin b eşitliğinin her açı için doğru olmadığını biliyor; yine de eşitliğin sağlandığı bir örnek arıyor. Aşağıdaki a ve b değerlerinden hangisi için bu eşitlik sağlanır?

    • A) a = 30°, b = 60°
    • B) a = 45°, b = 45°
    • C) a = 0°, b = 40°
    • D) a = 30°, b = 30°
    • E) a = 60°, b = 60°
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) a = 0°, b = 40°

    a = 0° için sol taraf sin 40°, sağ taraf sin 0° + sin 40° = sin 40° olur; eşitlik sağlanır. Öteki değerlerde sağlanmaz: sin 90° = 1 iken sin 30° + sin 60° = (1 + √3)/2 ve sin 45° + sin 45° = √2; sin 60° = √3/2 iken sin 30° + sin 30° = 1; sin 120° = √3/2 iken sin 60° + sin 60° = √3. Toplam formülü sin a · cos b + cos a · sin b olduğundan a = 0° için ikinci terim sin b'dir.

  19. Orta

    19Katlanır bir sehpanın iki ayağı arasındaki a dar açısı için cos a = 1/3 ölçülüyor. Sehpa tam açıldığında ayaklar arasındaki açı iki katına, yani 2a'ya çıkıyor ve tasarımcı bu açının kosinüsünü hesaplıyor. cos 2a kaçtır?

    • A) 7/9
    • B) −7/9
    • C) 2/3
    • D) −1/3
    • E) 1/9
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) −7/9

    cos 2a = 2cos²a − 1 = 2 · 1/9 − 1 = −7/9 olur. 2/3, iki kat açıda kosinüsü de iki katına çıkarmaktan doğar; cos 2a ≠ 2cos a'dır.

  20. Orta

    20Bir itfaiye merdiveni yere 75°'lik açıyla yaslanıyor. Merdivenin eğimi, yani yükselmenin yatay uzaklığa oranı tan 75° ile bulunuyor. İtfaiyeci, bu değeri tan(45° + 30°) toplam formülüyle tam olarak hesaplıyor. tan 75° değeri aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) 2 − √3
    • B) √3 + 1
    • C) 2 + √3
    • D) (√3 + 1)/2
    • E) 3 + √3
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) 2 + √3

    tan 75° = (1 + √3/3)/(1 − √3/3) = (3 + √3)/(3 − √3) = (12 + 6√3)/6 = 2 + √3 olur. 2 − √3, tan 15°'dir; işaretleri karıştırmaktan doğar; 45°'den büyük dar açıların tanjantı 1'den büyük olmalıdır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.