12. Sınıf Sanat Tarihi · Orta Asya Türk Sanatı

Hun Sanatı

Atlı Bozkır Kültürü
kurgan
Pazırık halısı
hayvan üslubu
aplike
grifon
Mete Han

Hun sanatının özellikleri nelerdir?

Hun sanatı, Orta Asya'da kurulan ilk Türk devleti olan Hunların daha çok kurganlardan çıkan taşınabilir eşyalarla tanınan sanatıdır. Eski Türk kültürü göçebe ve atlı bir yaşamın ürünü olduğu için Atlı Bozkır Kültürü diye de anılır. Hunlar en güçlü dönemini Mete Han zamanında yaşamıştır. Kurgan, ahşap yığma bir mezar odasının üstüne toprak yığılarak yapılan mezardır ve Anadolu'daki tümülüslere benzer; Pazırık, Esik ve Noin-Ula kurganları en bilinenleridir. Ağaç, kemik, deri ve keçe üzerine geyik, kartal, dağ keçisi, aslan ve kartal başlı, aslan gövdeli grifon işlenmiştir. Kesilen parçaların başka bir yüzeye yapıştırıldığı aplike tekniği yaygındır. 5. Pazırık Kurganı'nda bulunan ve MÖ 3. yüzyıla tarihlenen Pazırık halısı, bilinen en eski düğümlü halıdır; bugün St. Petersburg'daki Ermitaj Müzesi'ndedir. Maden eserlerdeki süslemeler hayvan üslubu ve kıvrık dal-bitki üslubu olarak iki grupta incelenir. Göçebe bir toplum olan Hunlardan anıtsal yapı kalmamıştır.

Hun Sanatı: konu anlatımı ve özeti

Bu konu, Orta Asya'da kurulan ilk Türk devleti olan Hunların sanatını kurgan buluntuları üzerinden tanıtıyor. Eski Türk kültürü göçebe ve atlı bir yaşamın ürünü olduğu için Atlı Bozkır Kültürü diye de anılır.

Orta Asya: Doğuda Kingan Dağları, batıda Hazar Denizi, kuzeyde Sibirya, güneyde Hindikuş Dağları ile çevrili bölge; Türklerin ana yurdu.
Hunlar: Tarihte bilinen ilk Türk devleti (MÖ 220 - MS 216). En güçlü dönemini Mete Han zamanında yaşadı.
Kurgan: Ahşap yığma bir mezar odasının üstüne toprak yığılarak yapılan mezar. Anadolu'daki tümülüslere benzer. Pazırık, Esik ve Noin-Ula kurganları en bilinenleridir.
Isıtma sistemi: Buryatya'da Ulan-Ude yakınındaki İvolga kalesinde evlerin, döşeme altından geçen kanallardaki sıcak havayla ısıtıldığı görülmüştür.
El sanatları: Ağaç, kemik, deri ve keçe üzerine geyik, kartal, dağ keçisi, aslan ve grifon (kartal başlı, aslan gövdeli yaratık) işlendi. Kesilen parçaların başka bir yüzeye yapıştırıldığı aplike tekniği yaygındı.
Pazırık halısı: 5. Pazırık Kurganı'nda bulunan, MÖ 3. yüzyıla tarihlenen ve bilinen en eski düğümlü halı. Bugün St. Petersburg'daki Ermitaj Müzesi'ndedir.
Hayvan üslubu: Maden eserlerdeki süslemeler hayvan üslubu ve kıvrık dal-bitki üslubu olarak iki grupta incelenir.

Unutma: Hun sanatını en çok kurganlardan çıkan taşınabilir eşyalardan tanırız, çünkü göçebe bir toplumdan anıtsal yapı kalmamıştır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 13 Kasım 2026

Kitapta düzeltme

Ders kitabının bu konusundaki bazı bilgiler hatalı, güncel değil ya da çelişkili. Kitaptaki ifadeyi ve doğrusunu aşağıda görebilirsin.

Hata
Kitapta (s. 12): ~~“Volga nehri yakınlarındaki Ulan Ede’de etrafı surlarla çevrili bir yerleşim ortaya çıkarılmıştır.”~~
Doğrusu: Döşeme altından ısıtılan evleriyle bilinen Hun yerleşimi İvolga kalesidir. Rusya’nın Buryatya bölgesinde, Ulan-Ude yakınında, Selenga nehri kıyısındadır; Volga nehriyle ilgisi yoktur.

Önce temeli pekiştir

Orta Asya'yı haritada bul ve sınırlarını (Kingan, Hazar, Sibirya, Hindikuş) parmağınla izle.
Göçebe yaşamın sanatı nasıl şekillendirdiğini düşün: Taşınabilir eşya, at koşum takımı, keçe ve halı öne çıkar.
Kurgan, aplike ve grifon kavramlarını kendi cümlenle tanımla.

Günlük hayattan: Bir kumaşa başka renkte kumaştan kesilmiş bir yıldız dikilmiş ya da yapıştırılmış giysi gördüysen, bu Hun ustalarının kullandığı aplike tekniğinin bugünkü hâlidir.

Sık yapılan hata: Pazırık halısını Anadolu'da bulunmuş sanmak. Halı Altay Dağları'ndaki 5. Pazırık Kurganı'nda bulundu ve bugün Rusya'da, Ermitaj Müzesi'nde sergileniyor.

İpucu: "Kurgan = mezar, Pazırık = halı, aplike = yapıştırma süs" eşleştirmesiyle üç temel bilgiyi tek satırda tekrar et.

Derinleş

Kitaptaki Pazırık halısı bilgisini ve hayvan üslubu açıklamasını oku. Bir hayvan figürü seç (geyik, kartal ya da grifon) ve bu figürün göçebe bir toplum için ne anlam taşıyabileceğini anlatan kısa bir paragraf yaz. Düşün: Bir halının 2300 yıl sağlam kalabilmesini kurganın hangi özelliği sağlamış olabilir?

Bu konuda neler var?

Orta Asya Türk Devletlerinin Sanatı

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Konu testini çöz

Kolay
1Pazırık'taki 5. Kurgan'da bulunan ve bilinen en eski düğümlü halı sayılan eser bugün hangi müzede sergilenmektedir?
- A) St. Petersburg'daki Ermitaj Müzesi
- B) Paris'teki Louvre Müzesi
- C) İstanbul'daki Topkapı Sarayı Müzesi
- D) Berlin'deki Pergamon Müzesi
- E) Londra'daki British Museum
Cevabı göster
Doğru cevap: A) St. Petersburg'daki Ermitaj Müzesi
Kitaba göre Pazırık halısı günümüzde Rusya'da St. Petersburg Ermitaj Müzesi'nde sergilenmektedir.
Kolay
2Ders kitabına göre Orta Asya, Türklerin ana yurdudur. Aşağıdakilerden hangisi kitapta Orta Asya'yı batıdan sınırlayan unsur olarak verilir?
- A) Hazar Denizi
- B) Kingan Dağları
- C) Sibirya
- D) Hindikuş Dağları
- E) Altay Dağları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hazar Denizi
Kitaba göre Orta Asya doğuda Kingan Dağları, batıda Hazar Denizi, kuzeyde Sibirya, güneyde Hindikuş ve Karanlık Dağları ile çevrilidir.
Kolay
3Eski Türkler yazın yaylaklarda, kışın kışlaklarda yaşar, çadırda konaklar; at, hayatlarının önemli bir parçasıydı. Bu yaşam biçimi nedeniyle kaynaklarda eski Türk medeniyetine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yerleşik Tarım ve Köy Medeniyeti
- B) Kıyı Ticaret Kültürü
- C) Atlı Bozkır Kültür ve Medeniyeti
- D) Ova Şehir Medeniyeti
- E) Orman Avcı Kültürü
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Atlı Bozkır Kültür ve Medeniyeti
Kitaba göre göçebe yaşayan ve atı hayatın merkezine koyan eski Türk medeniyeti kaynaklarda Atlı Bozkır Kültür ve Medeniyeti olarak nitelenir.
Kolay
4Ders kitabına göre Orta Asya'da kurulan, tarihteki ilk Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kök Türk Devleti
- B) Uygur Devleti
- C) Büyük Selçuklu Devleti
- D) Karahanlı Devleti
- E) Hun Devleti
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hun Devleti
Kitapta Hunların Orta Asya'da kurulan, tarihteki ilk Türk devleti olduğu belirtilir. Kök Türkler ise Türk adıyla bilinen ilk devlettir.
Kolay
5Hun Devleti'nin en güçlü dönemini yaşadığı hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bumin Kağan
- B) Mete Han
- C) Bilge Kağan
- D) Kül Tigin
- E) Tonyukuk
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Mete Han
Kitaba göre Hunlar en güçlü dönemlerini Mete Han zamanında yaşamıştır. Bumin Kağan Kök Türk Devleti'nin kurucusudur; Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk Kök Türk dönemine aittir.
Kolay
6Kütüklerden ahşap yığma tekniğiyle yapılmış bir mezar odasını gizleyen toprak yığınından oluşan Orta Asya mezar yapısına ne ad verilir?
- A) Kümbet
- B) Türbe
- C) Balbal
- D) Kurgan
- E) Sunak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kurgan
Kitaba göre kurgan, ahşap yığma bir mezar odasını gizleyen toprak yığınıdır ve Anadolu'daki tümülüslere benzer. Balbal mezar yanına dikilen taş heykeldir; kümbet ve türbe sonraki dönemin mezar yapılarıdır.
Kolay
7Hun el sanatlarında ağaç, kemik, deri ve keçe üzerine çeşitli hayvan figürleri işlenmiştir. Bunlardan biri kartal başlı ve aslan gövdeli mitolojik bir yaratıktır. Bu yaratığa verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ejderha
- B) Simurg
- C) Kentaur
- D) Grifon
- E) Pegasus
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Grifon
Kitapta grifon, kartal başlı, aslan gövdeli mitolojik yaratık olarak tanımlanır ve Hun el sanatlarında işlenen figürler arasında sayılır.
Kolay
8Bir zanaatkâr deriden kestiği geyik biçimli parçaları bir keçe örtünün üzerine yapıştırarak süsleme yapıyor. Ders kitabına göre bu süsleme tekniğinin adı nedir?
- A) Tezhip
- B) Aplike
- C) Fresk
- D) Mozaik
- E) Minyatür
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Aplike
Kitaba göre aplike, kumaş ya da deriden kesilen şekillerin başka bir kumaş, deri ya da keçe üzerine yapıştırılmasıyla oluşan süslemedir.
Orta
9Bir öğrenci Hun sanatını araştırırken Hunlardan saray ya da tapınak gibi anıtsal yapıların neredeyse hiç kalmadığını, eserlerin çoğunun kurganlardan çıktığını görüyor. Bu durumun en olası açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hunların sanata, süslemeye ve el işçiliğine hiçbir önem vermemiş olmaları
- B) Hunların yalnız taş işçiliğinde usta olup maden işlememeleri
- C) Hun eserlerinin tümünün başka uygarlıklarca yapılmış olması
- D) Kurganların yalnız saray yıkıntılarının üstüne kurulmuş olması
- E) Göçebe yaşayan bir toplum olmaları nedeniyle taşınabilir eşyaya yönelmeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Göçebe yaşayan bir toplum olmaları nedeniyle taşınabilir eşyaya yönelmeleri
Göçebe ve atlı yaşayan Hunlar çadırda konaklıyordu; bu yüzden anıtsal yapılar yerine taşınabilir eşyalar üretmişlerdir. Bu eserler de çoğunlukla mezar yapısı olan kurganlarda korunmuştur.
Orta
10Ders kitabında kurganın Anadolu'daki bir yapı türüne büyük benzerlik gösterdiği belirtilir. Bu yapı türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kervansaray
- B) Medrese
- C) Tümülüs
- D) Minare
- E) Sebil
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tümülüs
Kitapta kurganın Anadolu'daki tümülüslere büyük benzerlik gösterdiği belirtilir; ikisi de mezar odasının üzerine toprak yığılarak oluşturulur.
Orta
11Bir kazıda, evlerin döşemesinin altından geçen kanallarla sıcak hava dolaştırılarak ısıtma yapıldığı anlaşılıyor. Ders kitabında Hunlara ait bir yerleşimde de böyle bir sistem bulunduğu belirtilir. Kitapta bu sistemin hangi başka uygarlıkça da kullanıldığı söylenir?
- A) Sümerler
- B) Mısırlılar
- C) Romalılar
- D) Persler
- E) Fenikeliler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Romalılar
Kitapta Hunlara ait bir yerleşimde evlerin döşeme altından geçirilen sıcak havayla ısıtıldığı, hypocaust adı verilen bu sistemin Romalılar tarafından da kullanıldığı belirtilir.
Orta
12Ders kitabına göre Orta Asya kurganlarından çıkan maden eserlerdeki süslemeler konularına göre iki grupta incelenir. Bu gruplar aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Geometrik üslup ve yazı üslubu
- B) İnsan üslubu ve mimari üslup
- C) Hayvan üslubu ve geometrik çizgi üslubu
- D) Bitki üslubu ve yazı üslubu
- E) Hayvan üslubu ve kıvrık dal-bitki üslubu
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hayvan üslubu ve kıvrık dal-bitki üslubu
Kitaba göre maden eserlerdeki süslemeler hayvan üslubu ve kıvrık dal-bitki üslubu olmak üzere iki grupta incelenir.
Orta
13Bir kemer tokasında birbirine sarılmış kurt ve geyik figürleri işlenmiştir. Ders kitabındaki sınıflandırmaya göre bu süsleme hangi üsluba girer?
- A) Hayvan üslubu
- B) Kıvrık dal-bitki üslubu
- C) Geometrik üslup
- D) Yazı üslubu
- E) Natürmort üslubu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hayvan üslubu
Kitaba göre hayvan üslubunda geyik, keçi, at, kurt, kaplan ve kuş gibi hayvanlar işlenmiştir. Kıvrık dal-bitki üslubunda ise stilize bitkisel motifler kullanılır.
Orta
14Bir maden süsünde gerçekteki görünüşünden uzaklaştırılıp sadeleştirilmiş, kıvrımlı yaprak ve dal motifleri görülüyor. Ders kitabına göre bu süsleme hangi üsluba örnektir?
- A) Hayvan üslubu
- B) Natüralist bitki üslubu
- C) Barok üslup
- D) Kıvrık dal-bitki üslubu
- E) Kübist üslup
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kıvrık dal-bitki üslubu
Kitapta kıvrık dal-bitki üslubunda stilize (şematize) edilmiş bitkisel motiflerin işlendiği belirtilir. Stilize, gerçek görünüşün sadeleştirilmesi demektir.
Orta
15Ders kitabına göre Esik Kurgan'ından çıkarılan önemli buluntular arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?
- A) Kâğıda basılmış Uygur harfli kitaplar
- B) Altından yapılmış bir elbise ve başlık
- C) Kök Türk alfabesiyle yazılmış taş yazıtlar
- D) Kubbeli bir mezar anıtının kalıntıları
- E) Tapınak duvarlarındaki fresk parçaları
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Altından yapılmış bir elbise ve başlık
Kitapta Esik Kurgan'ından çıkarılan buluntular arasında altından yapılmış bir elbise ve başlık bulunduğu belirtilir. Yazıtlar Kök Türklere, kâğıt ve baskı Uygurlara aittir.
Orta
16Ders kitabına göre kurganlarda ele geçirilen buluntular arasında aşağıdakilerden hangisi sayılmaz?
- A) Maden eserler
- B) Kâğıt üzerine yazılmış kitaplar
- C) Ahşap eserler
- D) El dokuması eserler
- E) İnsan ve hayvan kemiklerinin kalıntıları
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kâğıt üzerine yazılmış kitaplar
Kitaba göre kurganlarda maden, ahşap ve el dokuması pek çok eser ile insan ve hayvan kemikleri bulunmuştur. Kâğıt ve kitap baskısı kitapta Uygurlarla ilişkilendirilir.
Zor
17Pazırık kurganlarında bulunan bir halı, bir keçe örtü ve bir eyer süsü inceleniyor. Üçünde de geyik, kartal ve grifon figürleri görülüyor; keçe örtüdeki figürler deriden kesilip yapıştırılmış. Bu buluntulardan Hun sanatıyla ilgili hangi sonuca ulaşılabilir?
- A) Hayvan figürlerinin yalnız maden eserlerde kullanıldığı ve dokumaya geçmediği
- B) Aplike tekniğinin Hunlarda hiç bilinmediği ve çok sonra Uygurlardan öğrenildiği
- C) Grifon figürünün yalnız mimari süslemede kullanılan bir öğe olduğu
- D) Hayvan figürlerinin farklı malzeme ve tekniklerde ortak bir süsleme dili oluşturduğu
- E) Hun sanatında bitkisel motiflerin hayvan figürlerinden daha yaygın olduğu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hayvan figürlerinin farklı malzeme ve tekniklerde ortak bir süsleme dili oluşturduğu
Aynı hayvan figürlerinin halıda, keçede ve eyer süsünde görülmesi, hayvan motiflerinin farklı malzeme ve tekniklerde ortak bir süsleme dili oluşturduğunu gösterir. Deriden kesilip yapıştırma aplike tekniğidir ve Hunlarda bilinmektedir.
Zor
18Bir arkeolog şunu söylüyor: "Kurganlarda bulunan eşyalar, ölünün öbür dünyada da kullanacağı düşünülerek gömülmüş olabilir. Bu sayede göçebe bir halkın gündelik eşyaları bugüne ulaştı." Arkeoloğun açıklaması, Hun sanatını tanımada kurganların hangi önemini vurgular?
- A) Hunların anıtsal saray mimarisinin en iyi korunmuş örnekleri olmaları
- B) Hun sanatının yalnız dinî törenlerde kullanılan eşyalardan oluştuğunu kanıtlamaları
- C) Göçebe yaşamın taşınabilir eşyalarını koruyarak sanatın tanınmasını sağlamaları
- D) Hunların yazılı tarihini taş yazıtlar aracılığıyla bugüne ulaştırmaları
- E) Hun sanatının Roma sanatının bir kopyası olduğunu göstermeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Göçebe yaşamın taşınabilir eşyalarını koruyarak sanatın tanınmasını sağlamaları
Arkeoloğun vurgusu, kurganların göçebe toplumun gündelik ve taşınabilir eşyalarını koruyarak bugüne ulaştırmasıdır. Hunlardan anıtsal yapı kalmamıştır; yazıtlar Kök Türk dönemine aittir.
Zor
19Bir öğrenci şu çıkarımı yapıyor: "Hunlarda evlerin döşeme altından ısıtıldığı bir yerleşim bulunmuştur. Demek ki Hunlar tümüyle yerleşik bir toplumdu." Ders kitabındaki bilgilere göre bu çıkarım için hangisi söylenebilir?
- A) Tek bir yerleşimden bütün toplumun yaşam biçimine genelleme yapıldığı için hatalıdır.
- B) Hunların çadırda konakladığı bilgisiyle tümüyle ve açıkça uyumlu olduğu için doğrudur.
- C) Kurganların yalnız yerleşik toplumlarca yapıldığı bilindiği için doğrudur.
- D) Isıtma sistemlerinin Hunlarda hiç bilinmediği belgelendiği için hatalıdır.
- E) Hunların hiçbir surlu yerleşim kurmadığı bilindiği için hatalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tek bir yerleşimden bütün toplumun yaşam biçimine genelleme yapıldığı için hatalıdır.
Kitap eski Türklerin göçebe yaşayıp çadırda konakladığını belirtir; yine de surlu bir yerleşim ve ısıtma sistemi bulunmuştur. Tek bir yerleşimden bütün toplumun tümüyle yerleşik olduğu sonucunu çıkarmak hatalı bir genellemedir.
Zor
20Bir sanat tarihçisi Pazırık halısı için şunu söylüyor: "Bu halı, düğümlü halı dokuma sanatının çok eskilere uzandığını gösterir." Ders kitabındaki bilgilere göre bu yargıyı en çok destekleyen durum hangisidir?
- A) Halının Rönesans döneminde Avrupa'da dokunmuş bir eser olması
- B) Halının bir Selçuklu kervansarayının döşemesinde bulunması
- C) Halının Uygurların kâğıt yapımıyla birlikte ortaya çıkması
- D) Halının desenlerinin yalnız Kök Türk yazısından oluşması
- E) Halının bir kurganda bulunması ve bilinen en eski düğümlü halı sayılması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Halının bir kurganda bulunması ve bilinen en eski düğümlü halı sayılması
Pazırık halısı bir kurganda, 5. Kurgan'da bulunmuştur ve bilinen en eski düğümlü halı sayılır. Bu, halı dokuma sanatının çok eskilere uzandığını gösterir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.