12. Sınıf Sanat Tarihi · Tarih Öncesi Çağlarda Anadolu
Mezolitik ve Neolitik Çağ
- Mezolitik Çağ
- Neolitik Çağ
- mikrolit
- idol
- höyük
- stratigrafi
- Çatalhöyük
- Ana Tanrıça
Mezolitik ve Neolitik Çağ'ın özellikleri nelerdir?
Mezolitik Çağ avcı-toplayıcı yaşamdan yerleşik yaşama bir geçiş dönemi, Neolitik Çağ ise insanın üretici olduğu dönemdir. Mezolitik Çağ (MÖ 10.000–8000) yaşam bakımından Paleolitik'e benzer; çakmak taşından küçük aletler, yani mikrolitler, kemik ya da boynuz saplara takılarak kullanılmıştır. Mağara duvarlarına hayvan ve av sahneleri çizilmiş, idol denen küçük heykelcikler yapılmıştır. Neolitik Çağ'da (MÖ 8000–5500) bitki ve hayvanlar evcilleştirilmiş, yerleşik hayat ve ilk köyler başlamıştır. Konya Çatalhöyük, Burdur Hacılar ve Diyarbakır Çayönü önemli yerleşimlerdir. Höyük, üst üste kurulan yerleşimlerin kalıntılarından oluşan tepedir; en alttaki katman en eskidir ve bu katmanlaşmaya stratigrafi denir. Çatalhöyük'te kerpiç duvarlı, düz damlı, girişi damdan olan bitişik evler, duvar resimleri ve Ana Tanrıça figürinleri bulunmuştur. Takas ticareti başlamış, obsidyen değişim aracı olmuştur. Neolitik Çağ'ın en önemli özelliği üretime ve yerleşik hayata geçiştir.
Mezolitik ve Neolitik Çağ: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, avcı-toplayıcı yaşamdan yerleşik ve üretici yaşama geçişi anlatıyor. Mezolitik Çağ bir geçiş dönemi, Neolitik Çağ ise insanlık tarihinin büyük dönüm noktalarından biridir.
- Mezolitik Çağ (MÖ 10.000–8000): Yaşam Paleolitik'e benzer. Çakmak taşından küçük aletler (mikrolitler) kemik ya da boynuz saplara takılarak kullanılmıştır.
- Mezolitik sanat: Mağara duvarlarına hayvan ve av sahneleri çizilmiştir. İdol denen küçük heykelcikler de görülür. Önemli yerler: Karain, Beldibi, Belbaşı ve Samsun Tekkeköy.
- Neolitik Çağ (MÖ 8000–5500): İnsan üretici olur; bitki ve hayvanlar evcilleştirilir, yerleşik hayat ve ilk köyler başlar.
- Önemli yerleşimler: Konya Çatalhöyük, Burdur Hacılar, Diyarbakır Çayönü.
- Höyük: Üst üste kurulan yerleşimlerin kalıntılarından oluşan tepedir. En alttaki katman en eskidir; bu katmanlaşmaya stratigrafi denir.
- Çatalhöyük: Kerpiç duvarlı, düz damlı ve girişi damdan olan bitişik evler, duvar resimleri ve Ana Tanrıça figürinleri bulunmuştur. Buluntuların çoğu Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'ndedir.
- Ekonomi: Takas ticareti başlar; obsidyen değişim aracıdır. Tahıl küplerde saklanır, değirmen taşı kullanılır.
Unutma: Neolitik Çağ'ın en önemli özelliği üretime ve yerleşik hayata geçiştir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Kitapta düzeltme
Ders kitabının bu konusundaki bazı bilgiler hatalı, güncel değil ya da çelişkili. Kitaptaki ifadeyi ve doğrusunu aşağıda görebilirsin.
- Güncel değil
Kitapta (s. 29):
“İlk köy ve kent oluşumu (yerleşik hayat) Çatalhöyük’tedir.”Doğrusu: Çatalhöyük Neolitik Çağ’ın en büyük ve en iyi bilinen yerleşimlerinden biridir ama ilk yerleşim değildir. Göbeklitepe, Çayönü ve Aşıklı Höyük gibi Anadolu yerleşimleri ondan daha eskidir.
Önce temeli pekiştir
- İki çağı karşılaştıran iki sütunlu bir tablo yap: geçim, konut, alet, sanat.
- Höyüğü bir pasta gibi çiz; katmanlara eskiden yeniye numara ver.
- Çatalhöyük'ün dört özelliğini yaz: evler, girişi damdan, figürinler, takas.
Günlük hayattan: Bir kitaplıkta en alta ilk koyduğun kitaplar, üste en son koydukların durur. Höyükteki katmanlar da böyle okunur: aşağı indikçe daha eski zamanlara gidersin.
Sık yapılan hata: Çatalhöyük'ü dünyanın bilinen en eski yerleşimi sanmak. Kitap onu ilk köy ve kent olarak tanıtsa da Şanlıurfa'daki Göbeklitepe (yaklaşık MÖ 9600) ve Çayönü gibi yerler daha eskidir. Ayrıca Çatalhöyük evlerine "megaron" demek yerinde değildir; megaron sonraki dönemlerde görülen, önü sundurmalı dikdörtgen bir ev planıdır.
İpucu: "Neo = yeni" ile "üretim" kelimelerini eşle: yeni çağ, yeni yaşam, yani tarım ve yerleşik hayat.
Derinleş
Kitaptaki höyük ve stratigrafi çizimini incele. Bir arkeolog olduğunu düşün: bir höyüğün en üst katmanında Osmanlı dönemi çanak çömleği, en altında obsidyen aletler buldun. Aradaki katmanlarda neler bulabileceğini sırasıyla tahmin et. Düşün: Bir yerleşim neden aynı noktada binlerce yıl tekrar tekrar kurulmuş olabilir?
Bu konuda neler var?
- Mezolitik Çağ
- Neolitik Çağ
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir köyde insanlar buğday ekip hasat ediyor, keçi ve koyun besliyor, yıl boyu aynı yerde kerpiç evlerde yaşıyor. Bu yaşam biçiminin başladığı çağ aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Neolitik Çağ
- B) Paleolitik Çağ
- C) Mezolitik Çağ
- D) Buzul Çağı
- E) Yontma Taş Çağı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Neolitik Çağ
Bitki ve hayvanların evcilleştirildiği, yerleşik yaşamın ve köylerin başladığı çağ Neolitik Çağ'dır.
Kolay
2Bir kazıda çakmak taşından yapılmış, birkaç santimetrelik küçük aletler bulunuyor. Uzmanlar bu aletlerin boynuz ya da kemik saplara takılarak kullanıldığını belirtiyor. Bu aletlere verilen ad ve ait oldukları çağ aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- A) İdol – Paleolitik Çağ
- B) Mikrolit – Demir Çağı
- C) El baltası – Kalkolitik Çağ
- D) İdol – Tunç Çağı
- E) Mikrolit – Mezolitik Çağ
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mikrolit – Mezolitik Çağ
Çakmak taşından yapılan, saplara takılarak kullanılan küçük aletlere mikrolit denir ve Mezolitik Çağ'ın özgün buluntularıdır.
Kolay
3Bir arkeolog bir höyükte kazı yaparken en alt tabakada bulduğu kalıntıların, üst tabakalardakilere göre daha eski olduğunu kaydediyor. Höyüklerdeki bu tabakalaşmaya verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Paleografya
- B) Epigrafi
- C) Kronoloji
- D) Stratigrafi
- E) Arkeometri
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Stratigrafi
Höyüklerde en alttaki tabaka en eski, en üstteki en yeni dönemi gösterir; bu tabakalaşmaya stratigrafi denir.
Kolay
4Bir müzede küçük boyutlu, insan biçimli heykelcikler sergileniyor. Etiketteki bilgiye göre bu tür heykelciklere Mezolitik Çağ'da rastlanmış ve Neolitik Çağ'daki Ana Tanrıça inanışının temelini oluşturmuştur. Bu heykelciklere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mikrolit
- B) Rölyef
- C) Megalit
- D) İdol
- E) Tablet
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İdol
Küçük heykelciklere idol denir; kitapta idollerin Mezolitik Çağ'da görüldüğü ve Ana Tanrıça inanışının temelini oluşturduğu belirtilir.
Kolay
5Bir sınıf Neolitik Çağ'ın Anadolu'daki önemli yerleşimlerini haritada işaretliyor. Aşağıdakilerden hangisi bu yerleşimlerden biridir?
- A) Antalya Öküzini
- B) Samsun Tekkeköy
- C) İstanbul Fikirtepe
- D) Diyarbakır Çayönü
- E) Kayseri Kültepe
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Diyarbakır Çayönü
Neolitik Çağ'ın önemli yerleşimleri Konya Çatalhöyük, Burdur Hacılar ve Diyarbakır Çayönü'dür. Öküzini Paleolitik, Tekkeköy Mezolitik, Fikirtepe Kalkolitik Çağ'la anılır.
Kolay
6Neolitik Çağ'da insanlar bir malı başka bir malla doğrudan değiştirerek ticaret yapmıştır. Bu ticarette değişim aracı olarak volkanik bir taş da kullanılmıştır. Bu ticaret biçimi ve değişim aracı olarak kullanılan taş aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Sikke – mermer
- B) Takas – granit
- C) Takas – obsidyen
- D) Kredi – obsidyen
- E) Sikke – çakmak taşı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Takas – obsidyen
Neolitik Çağ'da karşılıklı mal değişimine dayanan takas ticareti görülür; değişim aracı olarak obsidyen (opsidien) taşı kullanılmıştır.
Kolay
7Bir yerleşimde kerpiç duvarlı, düz damlı, birbirine bitişik evler bulunuyor; evlere kapıdan değil damdan giriliyor ve odalarda Ana Tanrıça heykelcikleri ele geçiyor. Bu özellikler Anadolu'daki hangi Neolitik yerleşimi tanıtmaktadır?
- A) Çatalhöyük
- B) Karain
- C) Truva
- D) Kültepe
- E) Beldibi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çatalhöyük
Kerpiç duvarlı, düz damlı, girişi damdan bitişik evler ve Ana Tanrıça figürinleri Konya Çatalhöyük'ün özellikleridir.
Kolay
8Mezolitik Çağ'da mağara duvarlarına yapılan resimlerde en çok hangi konular işlenmiştir?
- A) Saray ve tapınak yapıları
- B) Savaş arabaları ve ordular
- C) Hayvan figürleri ve av sahneleri
- D) Deniz yolculukları ve gemiler
- E) Kral portreleri ve yazıtlar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hayvan figürleri ve av sahneleri
Kitaba göre Mezolitik Çağ'da mağaralarda yaşam sürmüş, duvarlara çoğunlukla hayvan figürleri ve av resimleri yapılmıştır.
Orta
9Mezolitik Çağ için ders kitabında "Yaşam biçimi olarak Paleolitik Çağ'a oranla büyük değişiklik göstermez." denir. Bu yargıyı destekleyen bilgi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bitki ve hayvanların evcilleştirilmesi
- B) İlk köylerin ve kentlerin kurulması
- C) Mağaralarda yaşamın bu çağda da sürmesi
- D) Ürün fazlasının küplerde saklanması
- E) Takas yoluyla ticaretin yaygınlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mağaralarda yaşamın bu çağda da sürmesi
Mezolitik Çağ'da da mağaralarda yaşam sürmüş, avcılık yine temel geçim olmuştur. Evcilleştirme, köyler, ürün saklama ve takas Neolitik Çağ'ın yeniliklerdir.
Orta
10Bir kazıda büyük pişmiş toprak küplerin içinde buğday ve arpa kalıntıları, yakınında da bir değirmen taşı bulunuyor. Bu buluntulardan Neolitik Çağ toplumu hakkında hangi sonuca ulaşılabilir?
- A) Yalnız avlanarak ve bitki toplayarak geçindikleri
- B) Ürettikleri tahılın fazlasını saklayıp öğüttükleri
- C) Madenleri eritip araç gereç yaptıkları
- D) Yazıyla ticari kayıt tuttukları
- E) Mağaralarda göçebe olarak yaşadıkları
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ürettikleri tahılın fazlasını saklayıp öğüttükleri
Kitaba göre Neolitik Çağ'da üretilen zahirenin fazlası pişmiş toprak küplerde saklanmış, değirmen taşı da buğdayın öğütüldüğünü göstermiştir.
Orta
11Bir höyükte üç tabaka bulunuyor: K tabakası en üstte, L ortada, M en altta yer alıyor. Bu tabakalar ait oldukları dönem bakımından eskiden yeniye doğru nasıl sıralanır?
- A) K – L – M
- B) L – M – K
- C) K – M – L
- D) L – K – M
- E) M – L – K
Cevabı göster
Doğru cevap: E) M – L – K
Höyüklerde en alttaki tabaka en eski, en üstteki en yeni dönemi gösterir; bu yüzden sıralama eskiden yeniye M, L, K'dir.
Orta
12Ders kitabına göre Konya Ovası'nın tarıma elverişli olması ve çevredeki ormanlar Çatalhöyük'te bir tarım toplumunun oluşmasına yardım etmiştir. Bu bilgi, sanat tarihinin hangi bilim dalıyla ilişkisine örnek gösterilebilir?
- A) Nümizmatik
- B) Coğrafya
- C) Paleografya
- D) Filoloji
- E) Epigrafi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Coğrafya
Doğal çevrenin insan yaşamına ve yerleşime etkisi coğrafyanın konusudur; kitap da insanın yaptıklarının doğal çevreyle ilgili olduğunu belirtir.
Orta
13Çatalhöyük'te odaların belli bölümlerinde Ana Tanrıça heykelcikleri bulunmuştur. Ders kitabına göre bu buluntu insanın gelişimi açısından neyin göstergesidir?
- A) İnanç sisteminin gelişmeye başladığının
- B) Yazının bu çağda kullanılmaya başlandığının
- C) Madenlerin işlenmeye başlandığının
- D) Sikkeli ticaretin başladığının
- E) Mağara yaşamının sürdüğünün
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İnanç sisteminin gelişmeye başladığının
Kitapta Ana Tanrıça heykelciklerinin inanç sisteminin gelişmeye başladığının göstergesi olduğu ve bunun insanın gelişimi açısından çok önemli sayıldığı belirtilir.
Orta
14Bir müze ziyaretçisi Çatalhöyük'ten çıkarılan buluntuların büyük kısmını görmek istiyor. Ders kitabına göre ziyaretçinin gitmesi gereken müze aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İstanbul Arkeoloji Müzeleri
- B) Antalya Müzesi ve Karain Mağarası
- C) Çorum Müzesi
- D) Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi
- E) Kayseri Arkeoloji Müzesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi
Kitaba göre Çatalhöyük buluntularının büyük kısmı Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'ndedir.
Orta
15Bir öğrenci Mezolitik Çağ'ın önemli yerleşimlerini listeliyor: Antalya'daki Karain, Beldibi ve Belbaşı mağaraları. Ders kitabına göre bu listeye Karadeniz Bölgesi'nden eklenebilecek yerleşim aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Burdur Hacılar
- B) Samsun Tekkeköy
- C) Konya Çatalhöyük
- D) Diyarbakır Çayönü
- E) Çanakkale Truva
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Samsun Tekkeköy
Kitapta Samsun Tekkeköy, Antalya'daki mağaralarla birlikte Mezolitik Çağ'ın en önemli yerleşimleri arasında sayılır.
Orta
16Bir öğretmen tahtaya iki çağı karşılaştıran şu notları yazıyor: I. Mağaralarda yaşam, av resimleri, mikrolitler II. Köyler, tarım, hayvanların evcilleştirilmesi, takas Bu notlar sırasıyla hangi çağlara aittir?
- A) Mezolitik – Neolitik
- B) Neolitik – Kalkolitik
- C) Paleolitik – Kalkolitik
- D) Kalkolitik – Mezolitik
- E) Neolitik – Mezolitik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mezolitik – Neolitik
Mağara yaşamı, av resimleri ve mikrolitler Mezolitik Çağ'ı; köyler, tarım, evcilleştirme ve takas Neolitik Çağ'ı anlatır.
Zor
17Neolitik Çağ, insanlık tarihinin büyük dönüm noktalarından biri sayılır. Aşağıdakilerden hangisi bu değerlendirmenin en temel gerekçesidir?
- A) İnsanın mağara duvarlarına ilk kez el izleri ve av resimleri bırakması
- B) İnsanın tüketici yaşamdan üretici ve yerleşik yaşama geçmesi
- C) İnsanın bu çağda yazıyı bulup yaygınlaştırması
- D) İnsanın ateşi bu çağda tanıyıp kullanmaya başlaması
- E) İnsanın demiri işleyip silah üretmeye başlaması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İnsanın tüketici yaşamdan üretici ve yerleşik yaşama geçmesi
Neolitik Çağ'ın en önemli özelliği üretime ve yerleşik hayata geçiştir. Ateş ve mağara resimleri Paleolitik Çağ'a, demir işleme Maden Çağları'na aittir.
Zor
18Mezolitik Çağ'da görülen idoller ile Neolitik Çağ'da Çatalhöyük'te bulunan Ana Tanrıça heykelcikleri arasında bir bağ kurulur. Ders kitabına göre bu bağ en doğru biçimde aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
- A) İki çağdaki heykelcikler de yalnız çocuk oyuncağı olarak yapılmıştır.
- B) Ana Tanrıça heykelcikleri Mezolitik idollerin kopyalarıdır.
- C) Mezolitik idoller, Neolitik Ana Tanrıça inanışının temelini oluşturur.
- D) İdoller madenden, Ana Tanrıça heykelcikleri kilden yapılmıştır.
- E) İki çağda da heykelcikler yalnız ticaret için üretilmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mezolitik idoller, Neolitik Ana Tanrıça inanışının temelini oluşturur.
Kitapta Mezolitik Çağ'da rastlanan idollerin, Neolitik Çağ'da görülen Ana Tanrıça inanışının temeli olduğu belirtilir.
Zor
19Bir arkeolog, Neolitik bir yerleşimde bulunan obsidyen aletlerin hammaddesinin yüzlerce kilometre uzaktaki bir volkanik bölgeden geldiğini belirliyor. Bu durum ders kitabındaki hangi bilgiyle en iyi açıklanır?
- A) Neolitik Çağ'da sikkeli ticaret yaygınlaşmış ve uzak kentlerle bağ kurulmuştur.
- B) Neolitik Çağ'da insanlar göçebe olduğu için taşları yanlarında taşımıştır.
- C) Neolitik Çağ'da madenler eritilip uzak bölgelere satılmıştır.
- D) Neolitik Çağ'da yazılı antlaşmalarla ticaret düzenlenmiştir.
- E) Neolitik Çağ'da takas yoluyla ticaret yapılmış ve obsidyen değişim aracı olmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Neolitik Çağ'da takas yoluyla ticaret yapılmış ve obsidyen değişim aracı olmuştur.
Kitaba göre takas ticareti Neolitik Çağ'da görülür ve değişim aracı olarak obsidyen kullanılmıştır; uzak bölgeden gelen obsidyen bu ticaretin izidir.
Zor
20İki öğrenci tartışıyor: Ece, "Neolitik Çağ'da artık avcılığa hiç gerek kalmamıştı." diyor. Can ise "Kitapta üretime geçildiği yazıyor ama avcılığın tümüyle bittiği yazmıyor." diye karşılık veriyor. Bu tartışmada ders kitabındaki bilgilere daha uygun olan değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ece'nin görüşü daha uygundur; kitap Neolitik Çağ'da avcılığın tümüyle bittiğini açıkça söyler.
- B) İki görüş de yanlıştır; kitap Neolitik Çağ'da üretimin olmadığını söyler.
- C) Ece'nin görüşü daha uygundur; çünkü bu çağda hiç hayvan kemiği bulunmamıştır.
- D) İki görüş de doğrudur; çünkü kitap avcılığın tümüyle bittiğini açıkça yazar.
- E) Can'ın görüşü daha uygundur; kitap üretime geçişi anlatır, avcılığın tümüyle bittiğini söylemez.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Can'ın görüşü daha uygundur; kitap üretime geçişi anlatır, avcılığın tümüyle bittiğini söylemez.
Kitap Neolitik Çağ'ı üretici yaşama geçiş olarak anlatır; avcılığın tümüyle sona erdiğine dair bir bilgi vermez. Bu yüzden kitabın söylemediği kesin yargıdan kaçınan Can'ın görüşü daha uygundur.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.