İçeriğe geç
dershanede

Influencer ortaklığı

Takipçilerine indirim, sana kazanç

Yükleniyor…

12. Sınıf Sanat Tarihi · Tarih Öncesi Çağlarda Anadolu

Kalkolitik Çağ ve Maden Çağları

  • Kalkolitik Çağ
  • Maden Çağları
  • tunç
  • çömlekçi çarkı
  • Kültepe
  • çivi yazılı tablet
  • Alacahöyük
  • Troya

Kalkolitik Çağ ve Maden Çağları'nın özellikleri nelerdir?

Kalkolitik Çağ ve Maden Çağları, taşın yanında madenin de kullanılmaya başlandığı ve Anadolu'da yazılı tarihin başladığı dönemlerdir. Kalkolitik Çağ'da (MÖ 5500–3000) taş ve bakır birlikte kullanılmış, tarım ve ticaret gelişmiş, kaplar boyalı desenlerle süslenmiştir; bu süsleme estetik duygunun geliştiğini gösterir. Karaman Canhasan, Burdur Hacılar ve İstanbul Fikirtepe bu çağın yerleşimlerindendir. Maden Çağları Bakır, Tunç ve Demir çağlarından oluşur: önce kolay işlenen bakır, sonra bakır ile kalayın karışımı olan tunç (bronz), en son sert demir işlenmiştir. Ana Tanrıça inancı sürmüş, çömlekçi çarkı kullanılmış, ölüler çukur ve oda mezarlara gömülmüştür. Anadolu'da yazılı tarih, Asurlu tüccarların Kayseri yakınlarındaki Kültepe'de (Kaniş Karumu) kurduğu ticaret kolonileriyle başlar. Çorum'daki Alacahöyük'ün kazısı 1935'te Atatürk'ün desteğiyle başlatılmıştır. Çanakkale'deki Troya ise dokuz ana yerleşim katı bulunan ve Homeros'un İlyada destanına konu olan höyüktür.

Kalkolitik Çağ ve Maden Çağları: konu anlatımı ve özeti

Bu konu, taşın yanında madenin de kullanılmaya başlandığı dönemleri ve Anadolu'da yazılı tarihin başlangıcını anlatıyor.

  • Kalkolitik Çağ (MÖ 5500–3000): Taş ve bakır birlikte kullanılır. Tarım ve ticaret gelişir; kaplar boyalı desenlerle süslenir, bu da estetik duygunun geliştiğini gösterir.
  • Kalkolitik yerleşimler: Karaman Canhasan, Burdur Hacılar, İstanbul Fikirtepe ve Denizli Çivril'deki Beycesultan.
  • Maden Çağları: Bakır, Tunç ve Demir çağlarından oluşur. Önce kolay işlenen bakır, sonra bakır ile kalayın karışımı olan tunç (bronz), en son sert demir işlenmiştir.
  • Yaşam ve sanat: Ana Tanrıça inancı sürer, çömlekçi çarkı kullanılır, parlatılmış ince seramikler yapılır. Ölüler çukur ve oda mezarlara gömülür.
  • Yazının gelişi: Anadolu'da yazılı tarih, Asurlu tüccarların Kayseri yakınlarındaki Kültepe'de (Kaniş Karumu) kurduğu ticaret kolonileriyle MÖ 2000'lerin başında başlar. Kültepe'de Asurca yazılmış 20 binden fazla çivi yazılı tablet bulunmuştur.
  • Alacahöyük: Kazısı 1935'te Atatürk'ün desteğiyle başlatılan Çorum'daki höyüktür.
  • Troya (Truva): Çanakkale'deki, dokuz ana yerleşim katı bulunan höyüktür; Homeros'un İlyada destanına konu olmuştur.

Unutma: Tunç, bakır ile kalayın karışımıdır; Anadolu'da yazıyı Asurlu tüccarlar getirmiştir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:

Kitapta düzeltme

Ders kitabının bu konusundaki bazı bilgiler hatalı, güncel değil ya da çelişkili. Kitaptaki ifadeyi ve doğrusunu aşağıda görebilirsin.

  • Hata

    Kitapta (s. 31): “MÖ 2750’de Asur ticaret kolonileri, Mezopotamya’dan Kayseri civarına Kaniş Karum (Kültepe) denilen bölgeye yerleşip yazıyı öğretmişler.”

    Doğrusu: Asurlu tüccarların Kültepe’deki (Kaniş Karumu) ticaret kolonileri MÖ 2000’lerin başına (yaklaşık MÖ 1950-1750) tarihlenir. Anadolu’da yazılı tarih bu dönemde başlar, MÖ 2750’de değil.

  • Hata

    Kitapta (s. 32): “Daha sonra bakır, çinko ve kalay karışımı olan tunç (bronz) elde edilmiş…”

    Doğrusu: Tunç (bronz) bakır ile kalayın alaşımıdır. Bakır ile çinkonun alaşımı pirinçtir.

  • Hata

    Kitapta (s. 32): Alacahöyük’ün “1938 yılında Atatürk’ün emriyle kazısına başlanan” höyük olduğu söyleniyor.

    Doğrusu: Alacahöyük kazısı 1935’te Atatürk’ün desteğiyle, Türk Tarih Kurumu adına başlatılmıştır.

Önce temeli pekiştir

  1. Madenleri kullanılma sırasına koy: bakır, tunç, demir. Her birinin yanına ne yapıldığını yaz.
  2. Kültepe tabletlerinin hangi dilde yazıldığını ve kimin getirdiğini not et.
  3. Alacahöyük ve Troya'nın hangi ilde olduğunu haritada bul.

Günlük hayattan: Madalya ve heykellerde gördüğün bronz, Maden Çağları'nda keşfedilen tuncun ta kendisidir. Bakırdan daha sert olduğu için o dönemde silah ve alet yapımında devrim yaratmıştı.

Sık yapılan hata: Kitapta yazının MÖ 2750'de geldiği ve tuncun "bakır, çinko ve kalay" karışımı olduğu yazıyor. Doğrusu şudur: Asur ticaret kolonileri MÖ 2000'lerin başına (yaklaşık MÖ 1950–1750) aittir ve tunç bakır ile kalaydan oluşur; bakır ile çinkonun karışımı pirinçtir.

İpucu: "Kültepe = Kaniş = Asur = ilk yazı" zincirini birlikte hatırla; sınavlarda bu dört kavram hep bir arada sorulur.

Derinleş

Kitaptaki çivi yazılı tablet görsellerine bak. Kültepe tabletlerinin çoğunun tüccar mektupları, borç senetleri ve sözleşmeler olduğunu düşünerek, bir Asurlu tüccarın ailesine yazdığı kısa bir mektup kurgula (ne alıp sattığını, yolculuğunu anlat). Düşün: Yazının ilk kez ticaret için kullanılması bize toplum hakkında ne söyler?

Bu konuda neler var?

  • Kalkolitik Çağ
  • Maden Çağları

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

  1. Kolay

    1Bir müzede aynı vitrinde hem yontulmuş taş aletler hem de bakırdan yapılmış küçük iğneler ve takılar sergileniyor. Etikette bu buluntuların taşın yanında madenin de kullanılmaya başlandığı çağa ait olduğu yazıyor. Bu çağ aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Paleolitik Çağ
    • B) Mezolitik Çağ
    • C) Neolitik Çağ
    • D) Demir Çağı
    • E) Kalkolitik Çağ
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Kalkolitik Çağ

    Taş ve bakırın birlikte kullanıldığı çağ Kalkolitik (Taş-Bakır) Çağ'dır.

  2. Kolay

    2Bir öğrenci Maden Çağları'nı oluşturan dönemleri işlenme kolaylığına göre sıralıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu dönemlerin sırasını doğru verir?

    • A) Demir Çağı – Bakır Çağı – Tunç Çağı
    • B) Tunç Çağı – Demir Çağı – Bakır Çağı
    • C) Bakır Çağı – Tunç Çağı – Demir Çağı
    • D) Bakır Çağı – Demir Çağı – Tunç Çağı
    • E) Demir Çağı – Tunç Çağı – Bakır Çağı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Bakır Çağı – Tunç Çağı – Demir Çağı

    Önce işlenmesi kolay bakır, sonra bakır ve kalay karışımı tunç, en son sert ve işlenmesi zor demir kullanılmıştır.

  3. Kolay

    3Bir atölyede bakır ile kalay eritilip karıştırılarak daha sert bir alaşım elde ediliyor. Elde edilen bu alaşımın adı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Demir
    • B) Tunç (bronz)
    • C) Obsidyen
    • D) Çakmak taşı
    • E) Mermer
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Tunç (bronz)

    Bakır ile kalayın karışımından elde edilen alaşım tunçtur (bronz).

  4. Kolay

    4Kayseri yakınlarındaki bir kazı alanında, Asurlu tüccarların kurduğu ticaret kolonisine ait binlerce çivi yazılı tablet bulunmuştur. Bu kazı alanı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kültepe (Kaniş Karumu)
    • B) Çatalhöyük (Konya Ovası)
    • C) Alacahöyük (Çorum)
    • D) Truva
    • E) Hacılar
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Kültepe (Kaniş Karumu)

    Asurlu tüccarların ticaret kolonisi Kayseri yakınlarındaki Kültepe'de (Kaniş Karumu) kurulmuştur ve burada çok sayıda Asurca tablet bulunmuştur.

  5. Kolay

    5Çanakkale'de bulunan, dokuz ana yerleşim katı olan ve Homeros'un destanına konu olmuş höyük aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Alacahöyük
    • B) Kültepe
    • C) Çatalhöyük
    • D) Truva (Troya)
    • E) Beycesultan
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Truva (Troya)

    Çanakkale'deki, dokuz kültür katı bulunan ve Homeros'un İlyada destanına konu olan höyük Truva'dır (Troya).

  6. Kolay

    6Kalkolitik Çağ'a ait bir yerleşimde, yüzeyleri boyalı desenlerle süslenmiş kap kacaklar bulunuyor. Ders kitabına göre bu süslemeler neyin göstergesidir?

    • A) İnsanların hâlâ mağaralarda göçebe olarak yaşadığının
    • B) Yazının bütün Anadolu'ya yayıldığının
    • C) Süsleme ve estetik duygunun gelişmeye başladığının
    • D) Demirin yaygın olarak işlendiğinin
    • E) Avcılığın tek geçim yolu olduğunun
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Süsleme ve estetik duygunun gelişmeye başladığının

    Kitapta Kalkolitik Çağ'da kap kacağın boyayla süslenmesinin süsleme ve estetik duygunun gelişmeye başladığını gösterdiği belirtilir.

  7. Kolay

    7Bir kazıda kenarları ince, yüzeyleri cila gibi parlatılmış pişmiş toprak kaplar bulunuyor. Uzmanlar bu kapların dönen bir tabla üzerinde biçimlendirildiğini belirtiyor. Bu kapların yapımında kullanılan araç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Değirmen taşı
    • B) Çömlekçi çarkı
    • C) Kalıp mührü
    • D) Dokuma tezgâhı
    • E) Mikrolit
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Çömlekçi çarkı

    Dönen tabla üzerinde kap biçimlendirmeye yarayan araç çömlekçi çarkıdır; kitap bunu Maden Çağları'nda anar.

  8. Kolay

    8Maden Çağları'na ait bir mezarlıkta ölülerin toprağa açılan çukurlara ya da oda biçiminde yapılmış mezarlara gömüldüğü görülüyor. Bu buluntu Maden Çağları'yla ilgili hangi bilgiyi destekler?

    • A) Ölü gömme geleneğinin ve mezar yapımının bulunduğunu
    • B) İnsanların ölülerini yalnız mağaralarda bıraktığını
    • C) Yazının bu çağda hiç bilinmediğini
    • D) Ana Tanrıça inancının sona erdiğini
    • E) Tunç kullanımının henüz başlamadığını
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Ölü gömme geleneğinin ve mezar yapımının bulunduğunu

    Kitapta Maden Çağları'nda ölü gömme geleneği ve mezar yapımının bulunduğu, mezarların çukur ve oda mezar biçiminde olduğu belirtilir.

  9. Orta

    9Maden Çağları'nda önce takı ve kap kacak gibi eşyalar bakırdan yapılmış, daha sonra silah ve av aletleri tunçtan üretilmiştir. Bu değişimin en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Bakırın tunçtan daha zor ve daha uzun sürede işlenmesi
    • B) Tuncun bakırdan daha sert ve dayanıklı olması
    • C) Tuncun yalnız süs eşyasına uygun olması
    • D) Bakırın Anadolu'da hiç bulunmaması
    • E) Tuncun ateşte eritilememesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Tuncun bakırdan daha sert ve dayanıklı olması

    Bakır kolay işlendiği için önce takı ve kap yapılmış; bakır ve kalay karışımı olan tunç daha sert olduğundan silah ve av aletlerinde kullanılmıştır.

  10. Orta

    10Ders kitabına göre demir, Maden Çağları'nın sonuna doğru çıkarılıp işlenebilmiştir. Demirin bakır ve tunçtan sonra işlenmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Yalnız süs eşyası yapımına uygun olması
    • B) Doğada bakırdan daha bol bulunması
    • C) Sert ve işlenmesi zor bir maden olması
    • D) Ateşe hiç dayanıklı olmaması
    • E) Kalayla karıştırılmadan kullanılamaması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Sert ve işlenmesi zor bir maden olması

    Kitapta demirin sert ve işlenmesi zor bir maden olduğu, bu yüzden çağın sonuna doğru işlenebildiği belirtilir.

  11. Orta

    11Kültepe'de bulunan Asurca çivi yazılı tabletler, araştırmacılara dönemin günlük yaşamı ve ticareti hakkında ayrıntılı bilgi vermektedir. Bu durum, Anadolu tarihi açısından en çok hangi gelişmenin göstergesidir?

    • A) Anadolu'da avcı-toplayıcı yaşamın başlamasının
    • B) Anadolu'da ilk mağara resimlerinin yapılmasının
    • C) Anadolu'da madenlerin unutulmasının
    • D) Anadolu'da yazılı tarih devirlerinin başlamasının
    • E) Anadolu'da Ana Tanrıça inancının bitmesinin
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Anadolu'da yazılı tarih devirlerinin başlamasının

    Asurlu tüccarların Kültepe'ye getirdiği yazıyla Anadolu'da yazılı tarih devirleri başlamıştır; tabletler bu dönemin yazılı belgeleridir.

  12. Orta

    12Bir öğrenci Kalkolitik Çağ'ın Anadolu'daki önemli yerleşimlerini araştırıyor. Aşağıdakilerden hangisi ders kitabına göre bu yerleşimlerden biridir?

    • A) Antalya Karain
    • B) Samsun Tekkeköy
    • C) Ankara Çubuk
    • D) Antalya Öküzini
    • E) Karaman Canhasan
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Karaman Canhasan

    Kitapta Karaman Canhasan, Burdur Hacılar, İstanbul Fikirtepe ve Denizli Çivril'deki Beycesultan Kalkolitik Çağ'ın önemli yerleşimleri olarak sayılır. Karain, Öküzini ve Çubuk Paleolitik, Tekkeköy Mezolitik Çağ'la anılır.

  13. Orta

    13Kalkolitik Çağ'a ait bir yerleşimde madenden yapılmış küpe, yüzük ve iğneler ile Ana Tanrıça heykelcikleri birlikte bulunuyor. Bu buluntulara göre aşağıdaki yargılardan hangisi söylenebilir?

    • A) Maden kullanımı başlayınca Ana Tanrıça inanışı sona ermiştir.
    • B) Bu yerleşimde yalnız taştan aletler kullanılmıştır.
    • C) Bu yerleşimde yaşayanlar yazıyı bilmekteydi.
    • D) Ana Tanrıça heykelcikleri demirden dökülmüştür.
    • E) Maden kullanımı başlarken Ana Tanrıça inanışı da sürmüştür.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Maden kullanımı başlarken Ana Tanrıça inanışı da sürmüştür.

    Kitaba göre Kalkolitik Çağ'da Ana Tanrıça Kybele inanışı devam etmiş, madenden yapılmış küpe, yüzük, iğne gibi takılar da ele geçirilmiştir.

  14. Orta

    14Bir kazı ekibi Çorum'daki bir höyükte Maden Çağları'na ait önemli buluntular ortaya çıkarıyor. Bu höyüğün kazısı Cumhuriyet'in ilk yıllarında Atatürk'ün desteğiyle başlatılmıştır. Sözü edilen höyük aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kültepe
    • B) Çatalhöyük
    • C) Truva
    • D) Çayönü
    • E) Alacahöyük
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Alacahöyük

    Çorum'daki Alacahöyük'ün kazısı Atatürk'ün desteğiyle başlatılmıştır ve Maden Çağları'nın önemli höyüklerindendir.

  15. Orta

    15Bir sanat tarihçisi, Kültepe tabletlerinin büyük bölümünün tüccarlar arasındaki yazışmalar ve ticari kayıtlar olduğunu belirtiyor. Bu bilgi sanat tarihçisine hangi bilim dalının desteğiyle ulaşmış olabilir?

    • A) Nümizmatik
    • B) Paleografya
    • C) Antropoloji
    • D) Coğrafya
    • E) Etnografya
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Paleografya

    Eski yazıların okunmasını sağlayan bilim dalı paleografyadır; tabletlerin içeriğini öğrenmek için yazının okunması gerekir.

  16. Orta

    16Bir öğrenci şu notu alıyor: "Truva, büyüklüğü ve buluntuları göz önüne alındığında arkeoloji açısından Maden Çağı'nın en önemli höyüğüdür." Aşağıdakilerden hangisi bu höyüğün ders kitabında anılan özelliklerinden biridir?

    • A) Kerpiç evlere damdan girilmesi
    • B) Çivi yazılı tabletlerin bulunması
    • C) Dokuz kültür katının bulunması
    • D) Mikrolitlerin ilk kez görülmesi
    • E) Paleolitik mağara resimlerinin bulunması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Dokuz kültür katının bulunması

    Kitapta Truva'nın 9 kültür katı bulunduğu ve Homeros'un destanına konu olduğu belirtilir. Damdan girilen evler Çatalhöyük'ün, tabletler Kültepe'nin özelliğidir.

  17. Zor

    17Bir öğrenci üç buluntuyu sıraya koymak istiyor: I. Bakır ve kalay karışımından yapılmış bir hançer II. Çakmak taşından yapılıp kemik sapa takılmış küçük bir alet III. Bakırdan yapılmış bir yüzük Bu buluntular ait oldukları dönemlere göre eskiden yeniye nasıl sıralanır?

    • A) I – II – III
    • B) III – I – II
    • C) II – I – III
    • D) II – III – I
    • E) III – II – I
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) II – III – I

    Kemik sapa takılan çakmak taşı alet (mikrolit) Mezolitik, bakır yüzük Kalkolitik ya da Bakır Çağı, tunç hançer Tunç Çağı'na aittir; sıra II, III, I'dir.

  18. Zor

    18Kalkolitik Çağ'da tarımsal üretimin hız kazandığı, ticaretin geliştiği ve kapların boyayla süslendiği bilinmektedir. Bu bilgiler arasında kurulabilecek en uygun ilişki aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Ticaretin gelişmesi tarımın tümüyle bırakılmasına ve göçebeliğe yol açmıştır.
    • B) Kapların süslenmesi madenlerin unutulmasıyla ortaya çıkmıştır.
    • C) Tarımın gelişmesi insanları yeniden mağaralara yöneltmiştir.
    • D) Ekonomik gelişme, günlük eşyalarda estetik kaygıya da zemin hazırlamıştır.
    • E) Ticaret yalnız süslenmiş kapların takasıyla sınırlı kalmıştır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Ekonomik gelişme, günlük eşyalarda estetik kaygıya da zemin hazırlamıştır.

    Kitap Kalkolitik Çağ'da üretimin ve ticaretin geliştiğini, kapların boyayla süslendiğini ve bunun estetik duygunun gelişmesini gösterdiğini belirtir; refah arttıkça estetik kaygı da gelişmiştir.

  19. Zor

    19Bir öğrenci şu çıkarımı yapıyor: "Anadolu'da yazıyı Asurlu tüccarlar getirdiğine göre, Anadolu'daki yazılı tarih bir siyasi fetihle değil ticari ilişkilerle başlamıştır." Bu çıkarımı destekleyen bilgi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Asurlular Kültepe'de bir ticaret kolonisi (karum) kurmuştur.
    • B) Asurlular Anadolu'ya ordularıyla girip krallık kurmuştur.
    • C) Yazı Anadolu'da Paleolitik Çağ'dan beri kullanılmaktaydı.
    • D) Kültepe tabletleri Türkçe yazılmış belgelerdir.
    • E) Asurlular yazıyı yalnız tapınaklarda kullanmıştır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Asurlular Kültepe'de bir ticaret kolonisi (karum) kurmuştur.

    Kitaba göre yazıyı Anadolu'ya Kayseri yakınlarındaki Kaniş Karumu'na (Kültepe) yerleşen Asur ticaret kolonileri getirmiştir; bu da yazının ticari ilişkilerle geldiğini gösterir.

  20. Zor

    20Alacahöyük kazısı Atatürk'ün desteğiyle başlatılmıştır. Bu durum, sanat eserlerinin korunmasıyla ilgili ders kitabındaki hangi düşünceyle ilişkilendirilebilir?

    • A) Kültürel mirasın ortaya çıkarılıp korunması geçmişle gelecek arasında bağ kurar.
    • B) Kazılar yalnız turizm geliri sağlamak ve yabancı ziyaretçi çekmek amacıyla yapılır.
    • C) Kazılar yalnız turizm geliri sağlamak amacıyla yapılır.
    • D) Höyükler sanat eseri sayılmadığı için korunmaya gerek yoktur.
    • E) Yalnız yazılı belgeler bulunan yerleşimlerde kazı yapılmalıdır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Kültürel mirasın ortaya çıkarılıp korunması geçmişle gelecek arasında bağ kurar.

    Kitaba göre eserleri koruyabildiğimiz oranda geçmişle gelecek arasında bağ kurabiliriz; devletin desteklediği kazılar bu mirasın ortaya çıkarılıp korunmasına hizmet eder.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.