12. Sınıf Sanat Tarihi · Tarih Öncesi Çağlarda Anadolu
Prehistorya ve Paleolitik Çağ
- prehistorya
- Paleolitik Çağ
- avcılık ve toplayıcılık
- mağara resmi
- Karain Mağarası
- el baltası
- ateş
Prehistorya nedir ve Paleolitik Çağ'ın özellikleri nelerdir?
Prehistorya, yazının bulunmasından önceki devirlerin adıdır; Paleolitik Çağ da bu dönemin ilk ve en uzun evresidir. Prehistorya insanın yeryüzünde görülmesiyle başlar ve yazı olmadığı için kalıntılardan, fosillerden ve kemiklerden öğrenilir. Çağlar sırasıyla Paleolitik (Yontma Taş), Mezolitik (Orta Taş), Neolitik (Cilalı Taş), Kalkolitik (Bakır-Taş) ve Maden Çağları'dır. Paleolitik Çağ yaklaşık MÖ 2.000.000 ile MÖ 10.000 arasını kapsar ve değişim çok yavaş olmuştur. İnsanlar avcılık ve toplayıcılıkla geçinmiş, mağara ve kaya sığınaklarında yaşamıştır. Ateşin kullanılmaya başlanması çağın en büyük gelişmelerindendir. Taş ve kemikten aletler ile taşların yontulmasıyla yapılan el baltaları kullanılmıştır. Mağara duvarlarına çizilen hayvan ve av resimleri ile el izleri dönemin en önemli sanat kalıntılarıdır. Anadolu'da Antalya'daki Karain, Beldibi, Belbaşı ve Öküzini mağaraları bu çağın yerleşimleridir. Paleolitik Çağ insanı üretici değil tüketicidir; yiyeceğini avlayarak ve toplayarak bulur.
Prehistorya ve Paleolitik Çağ: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, yazının bulunmasından önceki uzun dönemi ve bu dönemin ilk ve en uzun evresi olan Paleolitik Çağ'ı anlatıyor. Yazı olmadığı için bu dönemi kalıntılardan, fosillerden ve kemiklerden öğreniyoruz.
- Prehistorya: Yazıdan önceki devirlerin adıdır. İnsanın yeryüzünde görülmesiyle başlar ve yaklaşık iki milyon yıl öncesine uzanır.
- Çağların sırası: Paleolitik (Yontma Taş), Mezolitik (Orta Taş), Neolitik (Cilalı Taş), Kalkolitik (Bakır-Taş) ve Maden Çağları.
- Paleolitik Çağ: Yaklaşık MÖ 2.000.000 ile MÖ 10.000 arasıdır. En uzun süren çağdır; değişim çok yavaş olmuştur.
- Yaşam biçimi: İnsanlar avcılık ve toplayıcılıkla geçinmiş, mağara ve kaya sığınaklarında yaşamıştır. Ateşin kullanılmaya başlanması bu çağın en büyük gelişmelerindendir.
- Aletler: Taş ve kemikten aletler, taşların yontulmasıyla yapılan el baltaları bu çağa aittir.
- Sanat: Mağara duvarlarına çizilen hayvan ve av resimleri, el izleri dönemin en önemli sanat kalıntılarıdır.
- Anadolu'daki yerleşimler: Antalya'da Karain, Beldibi, Belbaşı ve Öküzini mağaraları ile Ankara Çubuk çevresi.
Unutma: Paleolitik Çağ insanı üretici değil tüketicidir; yiyeceğini avlayarak ve toplayarak bulur.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Çağları sırayla bir zaman şeridine yaz ve her birine kısa bir etiket ver.
- Paleolitik insanın neyle beslendiğini, nerede yaşadığını ve ne ürettiğini üç satırda yaz.
- Antalya'daki mağaraları harita üzerinde göster.
Günlük hayattan: Kampa gidip ateş yakarken ve çevreden yiyecek toplarken, aslında Paleolitik insanın gündelik işlerini kısa bir süre yaşamış olursun. Fark şu: o insanlar bunu hayatta kalmak için her gün yapıyordu.
Sık yapılan hata: Neandertal insanını "ilk insan" saymak. Kitap öyle anlatsa da Neandertaller insan türlerinden yalnızca biridir; insan soyunun daha eski türleri vardır.
İpucu: "Paleo = eski, lit = taş" bilgisini hatırla; Mezolitik "orta taş", Neolitik "yeni taş" anlamına gelir. Adlardan çağların sırasını çıkarabilirsin.
Derinleş
Kitaptaki Karain ve Beldibi mağara görsellerini incele. Bir mağara duvarına resim yapan Paleolitik bir insanın bu resmi neden yapmış olabileceğine dair iki farklı açıklama yaz (haberleşme, av büyüsü vb.). Düşün: Yazının olmadığı bir dönemde resim bir tür dil olabilir mi?
Bu konuda neler var?
- Prehistorya (Tarih Öncesi Çağlar)
- Paleolitik Çağ
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir arkeolog, yazının henüz bilinmediği bir döneme ait bir yerleşimi incelerken yazılı belge bulamıyor; bunun yerine fosillere, kemik kalıntılarına ve taş aletlere dayanarak yorum yapıyor. Arkeoloğun incelediği bu uzun döneme verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Klasik Çağ
- B) Yazılı tarih devri
- C) Maden Çağı
- D) Orta Çağ
- E) Prehistorya
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Prehistorya
Yazının bulunup kullanılmasından önceki devirlere prehistorya (tarih öncesi devirler) denir; bu dönem kalıntı, fosil ve kemiklerden anlaşılır.
Kolay
2Bir müzenin tarih öncesi salonunda dönemler eskiden yeniye doğru sıralanacak. Aşağıdakilerden hangisi bu sıralamayı doğru vermektedir?
- A) Mezolitik – Paleolitik – Kalkolitik – Neolitik
- B) Neolitik – Mezolitik – Paleolitik – Kalkolitik
- C) Paleolitik – Neolitik – Mezolitik – Kalkolitik
- D) Paleolitik – Mezolitik – Neolitik – Kalkolitik
- E) Kalkolitik – Neolitik – Mezolitik – Paleolitik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Paleolitik – Mezolitik – Neolitik – Kalkolitik
Tarih öncesi çağlar eskiden yeniye Paleolitik (Yontma Taş), Mezolitik (Orta Taş), Neolitik (Cilalı Taş) ve Kalkolitik (Bakır-Taş) diye sıralanır; ardından Maden Çağları gelir.
Kolay
3Bir belgeselde bir insan topluluğunun yiyeceğini yalnız hayvan avlayarak ve bitki toplayarak bulduğu, geceleri mağara ve kaya sığınaklarında barındığı anlatılıyor. Bu yaşam biçimi en çok hangi çağın özelliğidir?
- A) Neolitik Çağ
- B) Kalkolitik Çağ
- C) Tunç Çağı
- D) Demir Çağı
- E) Paleolitik Çağ
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Paleolitik Çağ
Avcılık ve toplayıcılıkla geçinmek, mağara ve kaya sığınaklarında yaşamak Paleolitik Çağ'ın özelliğidir. Neolitik Çağ'da üretim ve yerleşik hayat başlar.
Kolay
4Antalya çevresinde bir okul gezisi düzenleniyor. Rehber, Karain, Beldibi, Belbaşı ve Öküzini mağaralarının ortak olarak hangi çağın en bilinen yerleşimleri arasında sayıldığını soruyor. Rehberin sorusunun cevabı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Paleolitik Çağ
- B) Kalkolitik Çağ
- C) Demir Çağı
- D) Tunç Çağı
- E) Bakır Çağı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Paleolitik Çağ
Ders kitabında Ankara Çubuk ile Antalya'daki Karain, Beldibi, Belbaşı ve Öküzini mağaraları Paleolitik Çağ'ın en bilinen yerleşimleri olarak verilir.
Kolay
5Bir öğrenci tarih çağları şeridinde en geniş aralığı kaplayan çağı işaretliyor. Öğrencinin işaretlediği, tarih çağları içinde en uzun süren çağ aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mezolitik Çağ
- B) Neolitik Çağ
- C) Kalkolitik Çağ
- D) Maden Çağları
- E) Paleolitik Çağ
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Paleolitik Çağ
Paleolitik Çağ yaklaşık MÖ 2.000.000'den MÖ 10.000'e uzanır ve tarih çağları içinde en uzun süren çağdır.
Kolay
6Paleolitik Çağ'a ait bir kazı alanında sivri uçlu, yontularak biçimlendirilmiş taşlar ve hayvan kemiklerinden yapılmış araçlar bulunuyor. Bu buluntular bu çağın insanlarıyla ilgili hangi bilgiyi doğrular?
- A) Madenleri eritip araç gereç yaptıklarını
- B) Çömlekçi çarkıyla kap kacak yaptıklarını
- C) Tahıl öğüttüklerini
- D) Yazıyla kayıt tuttuklarını
- E) Taştan ve kemikten aletler yaptıklarını
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Taştan ve kemikten aletler yaptıklarını
Paleolitik Çağ'da insanlar taştan ve kemikten aletler yapmıştır; taş balta bunun örneklerindendir. Maden işleme, çömlekçi çarkı ve yazı sonraki çağlara aittir.
Kolay
7Paleolitik Çağ'a ait bir mağarada duvarlara çizilmiş hayvan figürleri ve av sahneleri bulunuyor. Ders kitabına göre bu resimler Paleolitik Çağ açısından nasıl değerlendirilir?
- A) Yazılı tarih devrine ait belgeler sayılır.
- B) Bu çağdan sonra yapıldığı kesin olarak bilinir.
- C) Dönemin en önemli kalıntılarının başında gelir.
- D) Yalnız süs amacıyla yapıldığı kanıtlanmıştır.
- E) Maden boyalarla yapıldığı için sonraki çağa aittir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dönemin en önemli kalıntılarının başında gelir.
Kitaba göre mağara duvarlarına çizilen resimler Paleolitik Çağ'ın en önemli kalıntılarının başında gelir.
Kolay
8Bir öğretmen Paleolitik Çağ insanını tanıtırken "Bu insanlar üretmiyor, doğada hazır bulduklarını kullanıyordu." diyor. Öğretmenin bu sözü Paleolitik insanın hangi özelliğini anlatır?
- A) Yerleşik yaşadığını
- B) Tüketici olduğunu
- C) Tarım yaptığını
- D) Hayvan beslediğini
- E) Takas yaptığını
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tüketici olduğunu
Paleolitik Çağ insanı üretici değil tüketicidir; yiyeceğini avlayarak ve toplayarak bulur. Tarım, hayvancılık ve takas Neolitik Çağ'da başlar.
Orta
9Bazı kaynaklarda Paleolitik Çağ için "Buzul Çağı" adı da kullanılır. Ders kitabı, bu çağda iklim değişikliklerinin yaklaşık 100.000 yılda bir gerçekleştiğini belirtir. Bu bilgiler Paleolitik Çağ'ın hangi özelliğini açıklamaya yardım eder?
- A) Yazının bu çağda bulunup hızla yaygınlaşmasını
- B) İnsanların bu çağda köyler ve kentler kurmasını sağlamasını
- C) Çağı değiştirecek gelişmelerin çok yavaş ortaya çıkmasını
- D) Bu çağda madenlerin işlenmeye başlamasını
- E) Bu çağda tarımın hızla gelişmesini
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çağı değiştirecek gelişmelerin çok yavaş ortaya çıkmasını
Kitaba göre insanın gelişimi ve değişimi çok yavaş olduğu, büyük değişiklikler çok geç meydana geldiği için bu çağ uzun sürmüştür; iklim değişikliklerinin de çok uzun aralıklarla olması bu yavaşlığa uyar.
Orta
10Paleolitik Çağ'da insanlar bir süre açık alanlarda yaşadıktan sonra mağara kovuklarını keşfetmiş ve buralara yerleşmiştir. Ders kitabına göre bu değişikliğin insanlara sağladığı başlıca yarar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Daha güvenli bir yaşama geçmeleri
- B) Tarım ürünlerini saklayabilmeleri
- C) Madenleri kolayca işleyebilmeleri
- D) Komşu köylerle takas yapabilmeleri
- E) Yazılı kayıt tutmaya başlamaları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Daha güvenli bir yaşama geçmeleri
Kitapta mağara kovuklarının keşfedilmesiyle insanların orada daha güvenli bir yaşama geçtiği belirtilir. Ürün saklama, maden işleme ve takas sonraki çağlara aittir.
Orta
11Bir öğrenci tarih öncesi devirlerle ilgili şu yargıyı yazıyor: "Bu dönemi öğrenmek için başvurduğumuz başlıca kaynaklar kil tabletler ve kitabelerdir." Ders kitabına göre öğrencinin yargısındaki hata aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bu dönem yalnız sikkeler ve madenî paralar incelenerek öğrenilebilir.
- B) Yazı olmadığı için bu dönem kalıntı, fosil ve kemik izlerinden öğrenilir.
- C) Bu dönemin bilgisi yalnız kuşaktan kuşağa aktarılan sözlü destanlardan gelir.
- D) Bu dönemde kitabeler vardır ama kil tabletler yoktur.
- E) Bu dönemin incelenmesine sanat tarihi hiç katkı sağlamaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yazı olmadığı için bu dönem kalıntı, fosil ve kemik izlerinden öğrenilir.
Prehistoryada yazı yoktur; bu yüzden dönem ilkel insanların bıraktığı kalıntı ve izlerden, özellikle fosil ve kemik kalıntılarından anlaşılır. Kil tablet ve kitabe yazılı kaynaklardır.
Orta
12Ders kitabındaki bir zaman çizelgesinde tarih öncesi devirlerin yaklaşık iki milyon yıl öncesine dayandığı belirtiliyor. Bu devirlerin başlangıcı olarak ders kitabında hangi olay gösterilir?
- A) Yazının Anadolu'da öğrenilmesi
- B) Madenlerin işlenmeye başlanması
- C) İlk köylerin kurulması
- D) İnsanlığın yeryüzünde görülmesi
- E) Tarım ve hayvancılığın başlaması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İnsanlığın yeryüzünde görülmesi
Kitaba göre prehistorya insanlığın yeryüzünde görülmesiyle başlar. Köyler, tarım ve maden işleme sonraki çağlarda, yazı ise prehistoryanın sonunda ortaya çıkar.
Orta
13Bir sınıf Paleolitik Çağ'ın yerleşimlerini haritada işaretliyor. Öğrencilerden biri Antalya'daki mağaraların yanına İç Anadolu'dan da bir yer eklemek istiyor. Ders kitabına göre İç Anadolu'dan eklenebilecek Paleolitik yerleşim aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ankara Çubuk
- B) Konya Çatalhöyük
- C) Çorum Alacahöyük
- D) Kayseri Kültepe
- E) Karaman Canhasan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ankara Çubuk
Kitapta Ankara Çubuk, Antalya'daki mağaralarla birlikte Paleolitik Çağ'ın bilinen yerleşimleri arasında sayılır. Çatalhöyük Neolitik, Canhasan Kalkolitik, Kültepe ve Alacahöyük daha sonraki dönemlerle anılır.
Orta
14Paleolitik Çağ insanının ateşi kullanmaya başlaması bu çağın en büyük gelişmelerinden biri sayılır. Aşağıdakilerden hangisi bu gelişmenin insan yaşamına olası katkılarından biri değildir?
- A) Soğuk havada ısınmanın kolaylaşması
- B) Yiyeceklerin pişirilerek tüketilmesi
- C) Yırtıcı hayvanlardan korunmanın kolaylaşması
- D) Madenlerin eritilerek tunç elde edilmesi
- E) Karanlık mağaraların aydınlatılabilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Madenlerin eritilerek tunç elde edilmesi
Isınma, pişirme, korunma ve aydınlatma ateşin Paleolitik insana olası katkılarıdır. Madenlerin eritilip tunç elde edilmesi ise çok daha sonra, Maden Çağları'nda gerçekleşmiştir.
Orta
15Bir müzede iki vitrin yan yana duruyor: Birinde yontularak biçimlendirilmiş taş baltalar, ötekinde parlatılmış (cilalanmış) taş aletler var. Rehber, ilk vitrindekilerin ait olduğu çağı soruyor. Rehberin sorusunun cevabı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yontma Taş Çağı (Paleolitik)
- B) Cilalı Taş Çağı (Neolitik)
- C) Bakır-Taş Çağı (Kalkolitik)
- D) Orta Taş Çağı (Mezolitik)
- E) Tunç Çağı (Maden Çağı)
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yontma Taş Çağı (Paleolitik)
Paleolitik Çağ'ın öteki adı Yontma Taş Çağı'dır; taşların yontulmasıyla yapılan el baltaları bu çağa aittir. Cilalı Taş Çağı Neolitik Çağ'dır.
Orta
16Bir öğrenci şunu soruyor: "Paleolitik Çağ'daki mağara resimleri sanat tarihinin konusu mudur, yoksa yalnız arkeolojinin mi?" Ders kitabındaki bilgilere göre bu soruya verilecek en uygun cevap aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yalnız arkeolojinin konusudur; çünkü sanat tarihi yazılı belgelerle çalışır.
- B) Yalnız antropolojinin konusudur; çünkü resimler insan fosili sayılır.
- C) Sanat tarihinin konusudur; çünkü sanat tarihi insan elinden çıkmış her türlü eseri inceler.
- D) Hiçbir bilimin konusu değildir; çünkü bu resimlerin kopyaları yapılmıştır.
- E) Yalnız nümizmatiğin konusudur; çünkü resimler değişim aracı olarak kullanılmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sanat tarihinin konusudur; çünkü sanat tarihi insan elinden çıkmış her türlü eseri inceler.
Sanat tarihi, insanın varoluşundan bu yana elinden çıkmış her türlü nesneyi inceler; mağara resimleri de bu kapsamdadır. Arkeoloji onları ortaya çıkarır, sanat tarihi değerlendirir.
Zor
17Bir araştırmacı Paleolitik Çağ'ın neden çok uzun sürdüğünü açıklarken şu iki bilgiyi kullanıyor: - İnsanın gelişimi ve değişimi çok yavaştı. - Çağı değiştirecek nitelikteki gelişmeler çok geç ortaya çıktı. Bu açıklamadan, tarih çağlarının birbirinden ayrılmasıyla ilgili hangi sonuca ulaşılabilir?
- A) Çağlar, her biri eşit uzunlukta olacak biçimde bin yıllık dilimlere ayrılır.
- B) Çağlar, yalnız iklimin değiştiği yıllara göre ve buzullara bakılarak ayrılır.
- C) Çağlar, insan yaşamını köklü biçimde değiştiren gelişmelere göre ayrılır.
- D) Çağlar, yalnız yerleşim yerlerinin sayısına göre ayrılır.
- E) Çağlar, yalnız hükümdarların değişmesine göre ayrılır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çağlar, insan yaşamını köklü biçimde değiştiren gelişmelere göre ayrılır.
Kitaba göre Paleolitik Çağ, onu değiştirecek nitelikte gelişmeler çok geç olduğu için uzun sürmüştür; bu da çağların köklü gelişmelerle ayrıldığını gösterir.
Zor
18Bir arkeoloji ekibi Antalya'daki bir mağarada yaptığı kazıda alt katmanlarda yalnız yontma taş aletlere ve hayvan kemiklerine, üst katmanlarda ise sap takılan küçük çakmak taşı aletlere rastlıyor. Bu buluntular birlikte değerlendirildiğinde en güçlü çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mağarada yaşayan insanlar madenleri işleyerek aletlerini yapmıştır.
- B) Mağara Paleolitik Çağ'dan sonraki dönemde de kullanılmaya devam etmiştir.
- C) Mağaradaki yaşam yazının bulunmasıyla birlikte sona ermiştir.
- D) Mağarada yaşayanlar tarım yapıp ürünlerini küplerde saklamıştır.
- E) Mağaradaki bütün katmanlar aynı döneme aittir ve aynı yaşa sahiptir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Mağara Paleolitik Çağ'dan sonraki dönemde de kullanılmaya devam etmiştir.
Alt katmandaki yontma taş aletler Paleolitik, üstteki sap takılan küçük çakmak taşı aletler (mikrolitler) Mezolitik Çağ'ı gösterir; mağaralarda yaşam Mezolitik Çağ'da da sürmüştür.
Zor
19Bir öğrenci şu karşılaştırmayı yapıyor: "Paleolitik Çağ insanı ile bugünün insanı arasındaki en temel fark, ilkinin yalnız doğada hazır bulduğunu kullanması, ikincisinin ise üretmesidir." Ders kitabındaki bilgilere göre bu karşılaştırmanın Paleolitik Çağ'la ilgili kısmını destekleyen bilgi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mağara duvarlarına hayvan figürleri ve av sahneleri çizmeleri
- B) Hayvanları avlayıp bitki toplayarak yaşamlarını sürdürmeleri
- C) Taşları birbirine sürterek sivri aletler yapıp avlanmaları
- D) Mağara kovuklarını keşfederek yerleşmeleri
- E) Taştan ve kemikten çeşitli aletler yapmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hayvanları avlayıp bitki toplayarak yaşamlarını sürdürmeleri
Avlanma ve toplayıcılık, insanın doğada hazır bulduğunu tükettiğini doğrudan gösterir. Öteki seçenekler de Paleolitik Çağ'a aittir ama tüketici yaşamı değil, alet yapımını, barınmayı ya da sanatı anlatır.
Zor
20Bir sanat tarihi öğrencisi şu yorumu yapıyor: "Paleolitik Çağ'ın sonlarına doğru insanlar taşları birbirine sürterek sivri aletler yapmış ve avlanmaya başlamıştır. Bu aletler aynı zamanda sanatın ortaya çıkışı hakkında da ipucu verir." Ders kitabında sanatın ortaya çıkışıyla ilgili hangi bilgi bu yorumu destekler?
- A) Sanat eseri tektir; taklit ve kopyaları sanat eseri olarak kabul edilmez.
- B) Sanat ile kültür birbirinden ayrılamaz; sanat kültürün bir parçasıdır.
- C) Sanatçı toplumun aynasıdır ve toplumdan beslenir.
- D) İlk sanat eserleri ihtiyaçları karşılamak amacıyla ortaya çıkmıştır.
- E) Turizmin en büyük kaynağı sanat eserleridir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İlk sanat eserleri ihtiyaçları karşılamak amacıyla ortaya çıkmıştır.
Kitaba göre ilk sanat eserleri ihtiyaçları karşılamak amacıyla ortaya çıkmış ve bu nesneler bugün sanat eseri olarak değerlendirilir; av aletleri de böyle nesnelerdir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.
