5. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · Mimarimizde Dinî Motifler
Kültürümüzden Cami Örnekleri
- Kâbe
- Mescid-i Haram
- Mescid-i Aksa
- Mescid-i Nebevi
- ulu cami
- selatin camisi
- çini
- hat
Kültürümüzdeki önemli cami örnekleri nelerdir?
Kültürümüzdeki önemli cami örnekleri; Mescid-i Haram, Mescid-i Aksa ve Mescid-i Nebevi gibi kutsal mabetlerle ulu camiler ve selatin camileridir. Kâbe yeryüzünün ilk mabedidir ve Müslümanların kıblesidir; Hz. İbrahim ve oğlu Hz. İsmail tarafından yeniden inşa edilmiştir. Kâbe'yi çevreleyen alana Mescid-i Haram denir. Kudüs'teki Mescid-i Aksa Müslümanların ilk kıblesidir, Medine'deki Mescid-i Nebevi ise Hz. Peygamber'in yaptırdığı ve kabrinin bulunduğu mescittir. Ulu camiler şehrin en büyük ve cuma namazı kılınan camileridir; Diyarbakır, Bursa ve Sivas Ulu camileri buna örnektir. Selatin camileri, Osmanlı padişahları ve hanedan üyelerinin yaptırdığı Süleymaniye, Sultanahmet ve Edirne'deki Selimiye gibi camilerdir. Hat, tezhip, çini ve taş işçiliği camileri süsler; Divriği Ulu Camii taş işçiliğiyle, İznik Yeşil Cami çinileriyle ünlüdür.
Kültürümüzden Cami Örnekleri: konu anlatımı ve özeti
Müslümanlar tarihte farklı coğrafyalarda, yerel kültürü yansıtan pek çok cami yapmıştır. Bu konu, İslam'ın önemli mabetlerini ve ülkemizdeki cami örneklerini tanıtır.
- Kâbe yeryüzünün ilk mabedidir ve Müslümanların kıblesidir; Hz. İbrahim ve oğlu Hz. İsmail tarafından yeniden inşa edilmiştir. Kâbe'yi çevreleyen alana Mescid-i Haram denir.
- Kudüs'teki Mescid-i Aksa, Müslümanların ilk kıblesidir; Hz. Peygamber'in isra yolculuğu buraya yapılmıştır.
- Medine'deki Mescid-i Nebevi, Hz. Peygamber'in yaptırdığı ve kabrinin bulunduğu mescittir.
- Ulu camiler, şehrin en büyük ve cuma namazı kılınan camileridir; Diyarbakır, Bursa ve Sivas Ulu camileri örnektir.
- Selatin camileri, Osmanlı padişahları ve hanedan üyelerinin yaptırdığı camilerdir; Süleymaniye, Sultanahmet ve Edirne'deki Selimiye bunlardandır.
- Hat, tezhip, çini ve taş işçiliği camileri süsleyen sanatlardır; Divriği Ulu Camii taş işçiliğiyle, İznik Yeşil Cami çinileriyle ünlüdür.
Unutma: Ulu cami ile selatin camisini karıştırma: ulu cami şehrin en büyük camisi, selatin camisi ise sultan yaptırmasıdır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Cami örneklerini üç grupta toplamak işini kolaylaştırır.
- Kutsal üç mescit: Mekke'deki Mescid-i Haram (ortasında Kâbe var), Medine'deki Mescid-i Nebevi ve Kudüs'teki Mescid-i Aksa.
- Ulu camiler: Şehrin cuma namazı kılınan en büyük camileri. Örnek: Bursa, Diyarbakır, Sivas ulu camileri.
- Selatin camileri: Padişahların ve ailelerinin yaptırdığı camiler. Örnek: Süleymaniye, Sultanahmet, Selimiye.
Günlük hayattan: Bir camide duvarlardaki mavi-yeşil süslü çinileri, kubbedeki güzel yazıları (hat) görürsen, bunların her birinin ayrı bir sanat dalı olduğunu hatırla.
Sık yapılan hata: Kâbe ile Mescid-i Haram'ı aynı şey sanmak. Doğrusu: Kâbe ortadaki küp biçimli yapıdır; Mescid-i Haram ise Kâbe'yi çevreleyen büyük mescittir.
Derinleş
Divriği Ulu Camii taş işçiliğiyle UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girmiştir. Bu camiyi ya da bildiğin başka bir tarihî camiyi seç; hangi malzemeyle yapıldığını, hangi süsleme sanatlarının kullanıldığını araştır. Görsel sanatlar dersinde öğrendiklerinden yararlanarak bu süslemelerden esinlenen bir desen tasarla ve tarihî yapıların gelecek kuşaklara aktarılmasında kimin hangi sorumluluğu taşıdığını tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
DKAB.5.5.3Kültürümüzde yer alan cami örneklerini karşılaştırabilme
- a) Kültürümüzde yer alan cami örneklerinin özelliklerini araştırır.
- b) Kültürümüzde yer alan cami örneklerinin benzer özelliklerini listeler.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Arapça sözlüğe bakan Mert, "mescit" kelimesinin "secde edilen yer", "aksa" kelimesinin ise "uzak" anlamına geldiğini öğreniyor. Bu bilgilerle bir mescidin adını Türkçeye çevirmeye çalışıyor. Mert'in bulduğu "Mescid-i Aksa" ifadesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Peygamber mescidi
- B) Büyük cami
- C) Allah'ın evi
- D) Uzak mescit
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Uzak mescit
Mescit "secde edilen yer", aksa da "uzak" anlamına geldiği için Mescid-i Aksa "uzak mescit" demektir. "Peygamber mescidi" ise Mescid-i Nebevi'nin anlamıdır; iki mescidin adı benzer kalıpta olduğu için karıştırılabilir.
Kolay
2Hz. Peygamber ve Müslümanlar, Medine'ye hicretten sonraki bir süre boyunca namazlarını Kudüs'teki bir mescide yönelerek kılmışlardır. Daha sonra kıble Kâbe olarak değiştirilmiştir. Müslümanların ilk kıblesi olan bu mescit hangisidir?
- A) Mescid-i Haram
- B) Mescid-i Nebevi
- C) Kubâ Mescidi
- D) Mescid-i Aksa
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mescid-i Aksa
Kudüs'teki Mescid-i Aksa, Müslümanların ilk kıblesidir. Mescid-i Haram ise Kâbe'nin bulunduğu mescittir; kıble sonradan bu yöne çevrildiği için iki mescit karıştırılabilir.
Kolay
3Umreye giden dedesinden bir mektup alan Ayşe, dedesinin Medine'de Hz. Peygamber'in kabrinin bulunduğu mescidi ziyaret ettiğini okuyor. Bu mescidi Hz. Peygamber hicretten sonra kendisi yaptırmıştır. Ayşe'nin dedesinin ziyaret ettiği mescit hangisidir?
- A) Mescid-i Aksa
- B) Mescid-i Haram
- C) Kubâ Mescidi
- D) Mescid-i Nebevi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mescid-i Nebevi
Medine'de bulunan ve içinde Hz. Peygamber'in kabri olan mescit Mescid-i Nebevi'dir. Kubâ Mescidi de Medine yakınlarındadır ve Hz. Peygamber yaptırmıştır; ancak kabri Kubâ'da değil, Mescid-i Nebevi'dedir.
Kolay
4Kur'an-ı Kerim'de insanlar için kurulan ilk ibadet evinin Mekke'de olduğu bildirilir. (Âl-i İmrân suresi, 96. ayet) Hac ve umre ibadetleri de bu yapının çevresinde yapılır. Ayette sözü edilen, yeryüzünün ilk mabedi hangisidir?
- A) Mescid-i Aksa
- B) Mescid-i Nebevi
- C) Kâbe
- D) Kubâ Mescidi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kâbe
Ayette Mekke'de kurulduğu bildirilen ilk ibadet evi Kâbe'dir; hac ve umre de onun çevresinde yapılır. Mescid-i Aksa da çok eski ve kutsal bir mabettir; ancak Kudüs'tedir ve ilk mabet değildir.
Kolay
5Ülkemizde yapılış tarihi bin yıla yaklaşan birçok ulu cami bulunmaktadır. Anadolu'daki bu ulu camilerin çoğu hangi dönemlerde imar edilmiştir?
- A) Hz. Peygamber Dönemi'nde
- B) Selçuklu ve Beylikler Dönemi'nde
- C) Hz. Süleyman Dönemi'nde
- D) Cumhuriyet Dönemi'nde
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Selçuklu ve Beylikler Dönemi'nde
Anadolu'daki ulu camilerin çoğu Selçuklu ve Beylikler Dönemi'nde imar edilmiştir. Hz. Peygamber Dönemi'nde ise Medine'de Mescid-i Nebevi yapılmıştır.
Kolay
6Osmanlı Dönemi'nde padişahların yaptırdığı selatin camilerinde genellikle görülen mimari özellik hangisidir?
- A) Hiç minarelerinin olmaması
- B) Yalnızca ahşaptan yapılmaları
- C) Birden fazla minareye sahip olmaları
- D) Şehrin dışında yapılmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Birden fazla minareye sahip olmaları
Selatin camileri genellikle birden fazla minareye sahiptir. Bu camiler İstanbul, Bursa ve Edirne gibi şehirlerin içinde yer alır.
Kolay
7Hz. Davud, Kudüs'te Yüce Allah'a adamak üzere bir mabet yapmak istemiş, yerini belirleyip planlarını hazırlamıştır. Ancak bu mabedi inşa etmek oğluna nasip olmuştur. Bu mabedi inşa eden peygamber kimdir?
- A) Hz. İbrahim
- B) Hz. Süleyman
- C) Hz. İsmail
- D) Hz. Zekeriyya
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hz. Süleyman
Hz. Davud'un planladığı Beytülmakdis'i oğlu Hz. Süleyman inşa etmiştir. Hz. İbrahim ve Hz. İsmail ise Kâbe'yi yeniden inşa etmiştir.
Kolay
8Şehrin en büyük ibadethanesi olarak yapılan ve cuma namazının kılındığı ulu camilere başka adlar da verilmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu adlardan biridir?
- A) Beytullah
- B) Mescid-i Haram
- C) Beytülmakdis
- D) Cami-i kebir
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Cami-i kebir
Ulu camilere cuma camisi ve “büyük cami” anlamında cami-i kebir de denilmiştir. Beytullah ise Kâbe'nin Kur'an'daki adıdır.
Kolay
9Yüce Allah, Hz. Süleyman'a pek çok özel yetenek vermiştir. Aşağıdakilerden hangisi kitapta Hz. Süleyman'a verildiği belirtilen yeteneklerden biridir?
- A) Gemi yapma
- B) Ateşte yanmama
- C) Denizi ikiye ayırma
- D) Kuşların dillerini bilme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kuşların dillerini bilme
Allah, Hz. Süleyman'a rüzgârı kullanma ve kuşların dillerini bilme gibi yetenekler vermiştir. Gemi yapma ise Hz. Nuh kıssasında anlatılır.
Kolay
10Dinî mimarinin odağında mabetler yer alır. Mabetler hem ibadet edilen hem de sosyal hayatın şekillendiği yerlerdir. İslam coğrafyasında mabet denince hangi yapılar anlaşılır?
- A) Kervansaraylar ve hanlar
- B) Camiler ve mescitler
- C) Hamamlar ve çeşmeler
- D) Medreseler ve kütüphaneler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Camiler ve mescitler
Kitapta İslam coğrafyasında mabedin camiler ve mescitler olduğu belirtilir. Medrese ve kütüphaneler ise eğitimle ilgili yapılardır.
Kolay
11Medine'deki bir mescidin adı “Mescid-i Nebevi” ya da “Mescid-i Nebi”dir. Bu adın anlamı hangisidir?
- A) Uzak mescit
- B) Kutsal ev
- C) Büyük cami
- D) Peygamber mescidi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Peygamber mescidi
Mescid-i Nebevi “Peygamber mescidi” anlamına gelir. “Uzak mescit” ise Mescid-i Aksa'nın anlamıdır.
Kolay
12Kudüs'te bulunan ve “kutsal ev” anlamına gelen “Beytülmakdis” adıyla da bilinen mescit hangisidir?
- A) Mescid-i Aksa
- B) Mescid-i Haram
- C) Mescid-i Nebevi
- D) Kubâ Mescidi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mescid-i Aksa
Kudüs'teki Beytülmakdis, diğer adıyla Mescid-i Aksa'dır. Mescid-i Haram ise Mekke'de Kâbe'yi içine alan alandır.
Kolay
13Kur'an-ı Kerim'de “Beytullah”, yani “Allah'ın evi” olarak anılan ve Müslümanların kıblesi olan yapı hangisidir?
- A) Mescid-i Aksa
- B) Kâbe
- C) Mescid-i Nebevi
- D) Selimiye Camii
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kâbe
Kâbe, Kur'an-ı Kerim'de “Beytullah” olarak anılır ve Müslümanların kıblesidir. Mescid-i Aksa ise Müslümanların ilk kıblesidir.
Kolay
14Hac için Mekke'ye giden Zeynep'in dedesi, Kâbe'yi de içine alan geniş alanda namaz kıldığını anlatıyor. Kâbe'yi de içine alan bu geniş alana ne ad verilir?
- A) Mescid-i Aksa
- B) Mescid-i Haram
- C) Mescid-i Nebevi
- D) Beytülmakdis
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Mescid-i Haram
Kâbe'yi de içine alan geniş alana Mescid-i Haram denir. Beytülmakdis ise Kudüs'teki Mescid-i Aksa'nın diğer adıdır.
Kolay
15Yeryüzünün ilk mabedi olan Kâbe, hangi şehirde bulunmaktadır?
- A) Mekke
- B) Medine
- C) Kudüs
- D) Konya
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mekke
Kâbe Suudi Arabistan'ın Mekke şehrindedir. Medine'de ise Mescid-i Nebevi bulunur.
Kolay
16Osmanlı Dönemi'nde padişahların ve hanedan üyelerinin yaptırdığı camilere “selatin camileri” denir. “Selatin” kelimesinin anlamı hangisidir?
- A) Sultanlar
- B) Büyük cami
- C) Peygamber mescidi
- D) Allah'ın evi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sultanlar
Selatin, sultan kelimesinin çoğuludur; yani “sultanlar” demektir. “Büyük cami” ise ulu camilere verilen cami-i kebir adının anlamıdır.
Kolay
17Diyarbakır Ulu Camii, Bursa Ulu Camii ve Sivas Ulu Camii adlarında bulundukları şehrin adı yer alır. Bu durum ulu camilerle ilgili hangi bilgiyle açıklanır?
- A) Ulu camileri yalnızca Osmanlı padişahları kendi imkânlarıyla yaptırmıştır.
- B) Ulu camiler yalnızca Kâbe'ye yakın şehirlerde inşa edilmiş camilerdir.
- C) Ulu camiler, cuma namazı kılınmayan küçük mahalle camileridir.
- D) Ulu camiler çoğunlukla bulundukları şehrin ya da yaptıranın adıyla anılır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ulu camiler çoğunlukla bulundukları şehrin ya da yaptıranın adıyla anılır.
Ders kitabına göre ulu camiler genellikle bulundukları şehrin veya yaptıranların ismiyle anılır; Diyarbakır, Bursa ve Sivas Ulu camileri de şehir adlarıyla anılır. Padişahların ve hanedan üyelerinin kendi imkânlarıyla yaptırdığı camiler selatin camileridir. Ulu camiler Anadolu'nun birçok şehrinde bulunur; cuma namazının kılındığı, şehrin en büyük ibadethaneleridir.
Kolay
18Hz. Peygamber'in bir gece Mescid-i Haram'dan Mescid-i Aksa'ya yaptığı yolculuğa isra denir. Hz. Peygamber daha sonra Mescid-i Aksa'dan göğe yükselmiştir. Hz. Peygamber'in Mescid-i Aksa'dan göğe yükselmesine ne ad verilir?
- A) Hicret
- B) Miraç
- C) Umre
- D) Tufan
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Miraç
Ders kitabına göre Hz. Peygamber'in Mescid-i Haram'dan Mescid-i Aksa'ya yaptığı gece yolculuğuna isra, oradan göğe yükselmesine miraç denir. Hicret, Hz. Peygamber'in Mekke'den Medine'ye göçüdür. Umre Kâbe'yi ziyaret ibadetidir; tufan ise Hz. Nuh kıssasındaki büyük sel felaketidir.
Orta
19Kur'an-ı Kerim'de Hz. Peygamber'in bir gece Mescid-i Haram'dan Mescid-i Aksa'ya götürüldüğü bildirilir. (İsrâ suresi, 1. ayet) Bu olay, adını taşıyan surenin ilk ayetinde anlatılır. Hz. Peygamber'in bu gece yolculuğuna ne ad verilir?
- A) İsra
- B) Miraç
- C) Hicret
- D) Umre
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İsra
Hz. Peygamber'in bir gece Mescid-i Haram'dan Mescid-i Aksa'ya yaptığı yolculuğa isra denir. Miraç ise aynı gece Mescid-i Aksa'dan göğe yükselmesidir; iki olay art arda yaşandığı için sık karıştırılır.
Orta
20Osmanlı Dönemi'nde padişahların, şehzadelerin veya hanedan üyelerinin kendi imkânlarıyla yaptırdığı camilere selatin camileri denir. Sınıf gezisinde bu tür bir camiyi ziyaret etmek isteyen öğrenciler bir liste hazırlıyor. Listedeki camilerden hangisi bir selatin camisidir?
- A) Süleymaniye Camii
- B) Diyarbakır Ulu Camii
- C) Sivas Ulu Camii
- D) Kubâ Mescidi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Süleymaniye Camii
Süleymaniye Camii, Kanuni Sultan Süleyman'ın yaptırdığı bir selatin camisidir. Diyarbakır ve Sivas Ulu Camileri de tarihî camilerdir; ancak bunlar ulu camilerdir ve Osmanlı padişahlarınca yaptırılmamıştır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.