5. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · Mimarimizde Dinî Motifler
Dinin Mimarimize Etkisi
- kültür
- mimari
- mabet
- medrese
- külliye
- kervansaray
- şadırvan
- sebil
Din, mimarimizi nasıl etkilemiştir?
Dinin mimariye etkisi, İslam'ın ibadet, temizlik, ilim ve yardımlaşma ilkelerinin cami, medrese, külliye ve kervansaray gibi yapılara yansımasıyla görülür. Din ile kültür, suya karışmış şeker gibi iç içedir. Kültür, nesilden nesile aktarılan maddi ve manevi değerlerin tamamıdır; mimari de toplumun ihtiyaçlarını karşılarken inancını ve estetik anlayışını yansıtan yapım sanatıdır. Mimarinin sivil, dinî ve resmî mimari gibi türleri vardır. Namaz ibadeti camilerin, mescitlerin ve namazgâhların yapılmasını sağlamıştır. Abdest ve temizlik için şadırvanlar, çeşmeler ve hamamlar inşa edilmiştir. Zekât, sadaka ve yardımlaşma anlayışıyla aşevleri, sebiller ve yolcular için kervansaraylar kurulmuştur. İlme verilen değer medreseleri, mektepleri ve kütüphaneleri yaygınlaştırmıştır. Külliye, merkezinde cami bulunan ve çevresinde medrese, aşevi gibi yapılar olan geniş yapı topluluğudur; Müslüman şehirlerinin merkezinde de genellikle cami yer alır.
Dinin Mimarimize Etkisi: konu anlatımı ve özeti
Din ile kültür, suya karışmış şeker gibi iç içedir. Bu konu, İslam'ın inanç ve ibadetlerinin Müslümanların yaptığı yapıları ve şehirleri nasıl şekillendirdiğini anlatır.
- Kültür, insanların nesilden nesile aktardığı maddi ve manevi değerlerin tamamıdır; mimari de kültürün ögelerinden biridir.
- Mimari, toplumun ihtiyaçlarını karşılarken inancını ve estetik anlayışını da yansıtan yapım sanatıdır.
- Namaz ibadeti camilerin, mescitlerin ve namazgâhların yapılmasını sağlamıştır.
- Abdest ve temizlik için şadırvanlar, çeşmeler ve hamamlar yapılmıştır.
- Zekât, sadaka ve yardımlaşma anlayışıyla aşevleri, sebiller ve yolcular için kervansaraylar inşa edilmiştir.
- İlme verilen değer sayesinde medreseler, mektepler ve kütüphaneler yaygınlaşmıştır.
- Külliye, merkezinde cami bulunan ve çevresinde medrese, aşevi gibi yapılar olan geniş yapı topluluğudur. Müslüman şehirlerinin merkezinde de genellikle cami yer alır.
Unutma: Yapıların malzemesi ve biçimi, yapıldığı bölgenin iklim ve çevre koşullarına göre farklılık gösterebilir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Dinin mimariye etkisini görmek için bir ihtiyaçtan bir yapıya giden yolu izle.
- İbadet ihtiyacı: Namaz kılmak için cami ve mescitler yapılmıştır.
- Temizlik ihtiyacı: Abdest için şadırvanlar, çeşmeler ve hamamlar yapılmıştır.
- Yardımlaşma ihtiyacı: Yoksullar için aşevleri, susayanlar için sebiller, yolcular için kervansaraylar yapılmıştır.
- Bilgi ihtiyacı: Okumak ve öğrenmek için medreseler ve kütüphaneler kurulmuştur.
Günlük hayattan: Şehrinde eski bir çeşme gördüğünde, onun yalnızca su için değil, insanlara iyilik yapma düşüncesiyle de yapıldığını hatırlayabilirsin.
Sık yapılan hata: "Külliye, büyük bir caminin adıdır." Doğrusu: Külliye, merkezinde cami bulunan ve çevresinde medrese, aşevi gibi yapılar olan bir yapılar topluluğudur.
Derinleş
Yaşadığın yerdeki eski bir yapıyı (çeşme, han, hamam, cami ya da medrese) seç; yapıldığı dönemi ve amacını araştır. Bu yapının bugün nasıl kullanıldığını öğren. Eski yapıların korunması mı, yeni ihtiyaçlara göre yeniden düzenlenmesi mi daha doğrudur? Belediyeye sunulacakmış gibi bir koruma ve kullanım önerisi hazırla ve gerekçelerini yaz.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
DKAB.5.5.1Dinin mimarimize etkisini çözümleyebilme
- a) Dinin mimariye etki ettiği hususları araştırır.
- b) Dinin mimariye etki ettiği hususlar arasındaki ilişkiyi inceler.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Camiyi gezen Zehra, duvarlarda ve kubbede Arap harfleriyle büyük bir özenle yazılmış ayet ve isimler görüyor. Rehber bu yazıların bir güzel yazı sanatının örnekleri olduğunu söylüyor. Zehra'nın gördüğü güzel yazı sanatına ne ad verilir?
- A) Hüsnühat
- B) Tezhip
- C) Çini
- D) Minyatür
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hüsnühat
Arap harfleriyle güzel yazı yazma sanatına hüsnühat denir. Tezhip de yazıların çevresinde sık görülen bir sanattır; ancak tezhip yazı değil, altın ve boyayla yapılan süslemedir.
Kolay
2Cuma namazından önce camiye giden Emre, avlunun ortasında etrafına musluklar yerleştirilmiş, üstü kubbeli bir yapı görüyor. Cemaat burada abdest alıyor. Emre'nin gördüğü bu yapıya ne ad verilir?
- A) Medrese
- B) Kervansaray
- C) Şadırvan
- D) Minber
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Şadırvan
Cami avlularında abdest almak için yapılan yapılara şadırvan denir. Minber de caminin bir bölümüdür; ancak minber caminin içindedir ve hutbe okumak için kullanılır.
Kolay
3Şehir gezisinde rehber, bir camiyi, bir kiliseyi ve bir sinagogu gösteriyor. Hepsinin farklı dinlere ait ama aynı amaçla yapılmış yapılar olduğunu anlatıyor ve onları ortak bir kelimeyle adlandırıyor. Rehberin kullandığı "mabet" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yolcuların konakladığı yer
- B) Hastaların tedavi edildiği yer
- C) İbadet edilen yer
- D) Abdest alınan yer
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İbadet edilen yer
Mabet, ibadet edilen yer, ibadethane demektir; cami, kilise ve sinagog farklı dinlerin mabetleridir. Abdest alınan yer de camiyle ilgili olduğu için çekicidir; ancak bu yere şadırvan denir.
Kolay
4Tarih dersinde Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde açılan okulları öğrenen Can, bu okullarda dinî bilgilerin yanında matematik, tıp ve astronomi gibi derslerin de okutulduğunu öğreniyor. Can'ın öğrendiği bu eğitim kurumlarına ne ad verilir?
- A) Medrese
- B) Sebil
- C) Şadırvan
- D) Kervansaray
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Medrese
Dinî ilimlerin yanında fen ve sosyal bilimlerin de okutulduğu eğitim kurumlarına medrese denir. Kervansaray da Selçuklu ve Osmanlı'da yaygın bir yapıdır; ancak eğitim için değil, yolcuların konaklaması için yapılmıştır.
Kolay
5Mahallelerindeki camiyi ziyaret eden Ece, öğretmeninin cami ve mescitler hakkında söylediklerini hatırlıyor. Kitaba göre cami ve mescitler hangi amaçla kullanılan yerlerdir?
- A) Yolcuların konakladığı ve dinlendiği yerler
- B) Müslümanların ibadet ettiği ve toplandığı yerler
- C) Hastaların tedavi edildiği yerler
- D) Kitapların saklandığı yerler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Müslümanların ibadet ettiği ve toplandığı yerler
Cami ve mescitler Müslümanların ibadet ettiği ve bir araya geldiği yerlerdir. Yolcuların konakladığı yerler ise kervansaraylardır.
Kolay
6Müslümanlar İslam'ın hayat anlayışını şehir mimarisine de yansıtmıştır. Bu anlayışa göre kurulan şehirlerin merkezinde genellikle hangi yapı yer alır?
- A) Kervansaray
- B) Hamam
- C) Çeşme
- D) Cami
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Cami
Müslümanların kurduğu şehirlerin merkezinde cami bulunur, ihtiyaç duyulan diğer yapılar ise caminin çevresinde yer alır. Kervansaraylar daha çok yolların üzerinde yapılmıştır.
Kolay
7Kültürü oluşturan ögelerden biri, insanın yaşadığı yeri imar etmesidir. Toplumun ihtiyaçlarını karşılarken inancını ve estetik anlayışını da yansıtan bu yapım sanatına ne ad verilir?
- A) Minyatür
- B) Tezhip
- C) Mimari
- D) Hüsnühat
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mimari
İnsanın yaşadığı yeri imar etmesi ve bunu yaparken inancını, estetik anlayışını yansıtması mimaridir. Minyatür ise küçük, renkli resim sanatıdır.
Kolay
8Tarihî bir sokakta eski bir çeşme gören Zeynep, bu çeşmelerin neden yapıldığını merak ediyor. Kitaba göre çeşmeler hangi amaçla yapılmıştır?
- A) Yolcuların geceyi geçirmesini sağlamak
- B) İnsanların ve hayvanların su ihtiyacını karşılamak
- C) Öğrencilerin ders görmesini sağlamak
- D) Hastaların tedavi edilmesini sağlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İnsanların ve hayvanların su ihtiyacını karşılamak
Çeşme ve sebiller, insanların ve hayvanların su ihtiyacını karşılamak için yapılmıştır. Öğrencilerin ders gördüğü yerler ise medreselerdir.
Kolay
9Edirne'deki II. Bayezid Darüşşifası, eğitimden sağlığa kadar pek çok ihtiyacın İslam mimarisinde yapılar ortaya çıkardığını gösteren örneklerdendir. Darüşşifa ve şifahane gibi yapılar hangi ihtiyaç için yapılmıştır?
- A) Hastaların tedavi edilmesi için
- B) Yolcuların konaklaması için
- C) Abdest alınması için
- D) Kitapların saklanması için
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hastaların tedavi edilmesi için
Şifahane ve darüşşifa, sağlık ihtiyacını karşılamak için hastaların tedavi edildiği yapılardır. Yolcuların konakladığı yapılar ise kervansaraylardır.
Kolay
10Ders kitabında dinî mimari örneği olarak Selimiye Camii'nin görseline yer verilmiştir. Selimiye Camii hangi ilimizdedir?
- A) Sivas
- B) Mardin
- C) Edirne
- D) Bilecik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Edirne
Kitapta Selimiye Camii'nin Edirne'de olduğu belirtilir. Sivas'ta ise Divriği Ulu Camii yer alır.
Kolay
11Ders kitabında “Mahir mimar ve ustaların elinde taşa ve ahşaba işlenen desenler...” ifadesi geçiyor. Bu ifadedeki “mahir” kelimesinin anlamı hangisidir?
- A) Acemi, yeni başlayan
- B) Usta, işini iyi bilen
- C) Yorgun, bitkin
- D) Yabancı, uzaktan gelen
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Usta, işini iyi bilen
“Mahir” kelimesi uzman, işini iyi bilen, usta anlamına gelir. Acemi kelimesi ise bunun tam tersidir.
Kolay
12Kitapta dinî mimariyle birlikte gelişen ve cami, medrese ile külliyeleri süsleyen sanat dallarından söz edilir. Bu sanat dalları aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?
- A) Şadırvan, sebil, çeşme, hamam
- B) Hat, tezhip, minyatür, çini
- C) Medrese, mektep, kütüphane, şifahane
- D) Aşevi, imarethane, kervansaray, sebil
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hat, tezhip, minyatür, çini
Hat, tezhip, minyatür ve çini dinî mimariyle birlikte gelişen sanat dallarıdır. Diğer seçeneklerde sanat dalları değil yapı türleri sayılmıştır.
Kolay
13Müslümanların yaşadığı şehirlerde camiler, mescitler ve namazgâhlar yapılmıştır. Bu yapıların ortaya çıkmasını sağlayan ibadet hangisidir?
- A) Oruç
- B) Hac
- C) Zekât
- D) Namaz
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Namaz
Günde beş vakit kılınan namaz ibadeti sayesinde camiler, mescitler ve namazgâhlar ortaya çıkmıştır. Zekât ise aşevleri ve sebiller gibi yardımlaşma yapılarının yapılmasını sağlamıştır.
Kolay
14İlim öğrenmek ve öğretmek Müslümanlar için ibadet kadar önemlidir. Bu anlayış aşağıdaki yapılardan hangilerinin yaygınlaşmasını sağlamıştır?
- A) Aşevi, sebil ve kervansaray
- B) Şadırvan, çeşme ve hamam
- C) Medrese, mektep ve kütüphane
- D) Cami, mescit ve namazgâh
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Medrese, mektep ve kütüphane
İlme verilen değer medreselerin, mekteplerin ve kütüphanelerin yaygınlaşmasını sağlamıştır. Şadırvan, çeşme ve hamam ise temizlik ihtiyacıyla ilgilidir.
Kolay
15Müzeyi gezen Can, eski bir el yazması Kur'an'ın sayfa kenarlarının altın yaldız ve boyayla desen desen süslendiğini görüyor. Bu süsleme sanatına ne ad verilir?
- A) Tezhip
- B) Çini
- C) Minyatür
- D) Hüsnühat
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tezhip
Levhaların ve yazma kitapların sayfalarının yaldız ve boyayla bezenmesine tezhip denir. Hüsnühat ise Arap harfleriyle güzel yazı yazma sanatıdır.
Kolay
16Namaz için abdestli olmak şarttır. Bu nedenle abdest almak ve temizlenmek amacıyla bazı yapılar inşa edilmiştir. Bu yapılar hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A) Medrese, mektep ve kütüphane
- B) Aşevi, sebil ve kervansaray
- C) Şifahane, imarethane ve türbe
- D) Şadırvan, çeşme ve hamam
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Şadırvan, çeşme ve hamam
Abdest ve temizlik ihtiyacı şadırvanların, çeşmelerin ve hamamların yapılmasını sağlamıştır. Medrese, mektep ve kütüphane ise ilimle ilgilidir.
Kolay
17Ders kitabında “mabet” kelimesi “ibadet edilen yer, ibadethane” diye açıklanır. Ayşe'nin mahallesinde bir çeşme, bir aşevi, bir medrese ve bir cami bulunuyor. Bu yapılardan hangisi “mabet” tanımına uyar?
- A) Çeşme
- B) Medrese
- C) Aşevi
- D) Cami
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Cami
Mabet, ibadet etmek için inşa edilen yapıdır; ders kitabına göre cami ve mescitler Müslümanların ibadet ettiği ve toplandığı yerlerdir. Çeşme abdest ve su ihtiyacı için, medrese ilim öğrenmek için, aşevi ise yardımlaşma için yapılmıştır. Bu yapılar dinin etkisiyle ortaya çıkmış olsa da ibadet edilen yer değildir.
Kolay
18Bir köyün halkı, dere üzerinden karşı yakaya geçebilmek için bir köprü, birlikte namaz kılabilmek için de bir mescit yapıyor. Bu örnek, mimari ile ilgili hangi bilgiyi destekler?
- A) Yapıların ortaya çıkmasında hem ihtiyaçlar hem de inanç etkilidir.
- B) Yapılar yalnızca dinî amaçlarla inşa edilir.
- C) İnanç, yapıların yalnızca süslemesini etkiler.
- D) Köylerde yapılan yapılar kültürün parçası olmaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yapıların ortaya çıkmasında hem ihtiyaçlar hem de inanç etkilidir.
Köprü bir ulaşım ihtiyacından, mescit ise namaz ibadetinden doğmuştur. Ders kitabına göre insanın yaşadığı yeri imar etmesi olan mimariyi ihtiyaçlar kadar din ve inanç da etkiler. Köprü dinî amaçla yapılmadığı için yapıların yalnızca dinî amaçla yapıldığı söylenemez; mescidin kendisi inançtan doğduğu için inancın yalnızca süslemeyi etkilediği de söylenemez. Mimari, kültürün ögelerinden biridir.
Orta
19İstanbul'u gezen Defne, ortasında büyük bir cami bulunan, çevresinde medrese, aşevi, hamam ve kütüphanenin yer aldığı geniş bir yapı topluluğunu ziyaret ediyor. Defne'nin ziyaret ettiği bu yapı topluluğuna ne ad verilir?
- A) Sebil
- B) Külliye
- C) Şadırvan
- D) Mescit
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Külliye
Merkezinde cami bulunan ve çevresi medrese, aşevi gibi yapılarla kuşatılmış yapı topluluğuna külliye denir. Mescit de bir ibadet yeridir; ancak mescit tek ve küçük bir ibadet mekânıdır, yapı topluluğu değildir.
Orta
20Karadeniz'in ormanlık bir köyünü ziyaret eden Kerem, köy camisinin tamamen ahşaptan yapıldığını görüyor. Bir yıl önce gittiği İç Anadolu'daki bir camide ise taş kullanıldığını hatırlıyor. İki cami arasındaki malzeme farkının en önemli sebebi hangisidir?
- A) Mimarların yalnızca tek bir malzemeyi bilmesi
- B) Bölgelerin iklim ve coğrafya şartlarının farklı olması
- C) Ahşap kullanmanın her yerde yasaklanmış olması
- D) Taşın her bölgede ahşaptan daha pahalı olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bölgelerin iklim ve coğrafya şartlarının farklı olması
Mimari eserlerde genellikle bölgede kolay bulunan ve iklime uygun malzeme kullanılır; ormanlık Karadeniz'de ahşap, İç Anadolu'da taş öne çıkar. Mimarların tek malzeme bildiği düşüncesi, iki farklı malzemenin kullanılmasını açıklayamaz.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.