5. Sınıf Fen Bilimleri · Gökyüzündeki Komşularımız ve Biz

Dünya'mız ve Gökyüzündeki Komşularımız

dönme hareketi
dolanma hareketi
hacim
güneş
dünya
ay
model

Güneş, Dünya ve Ay birbirine göre nasıl hareket eder?

Güneş, Dünya ve Ay kendi eksenleri etrafında döner; Dünya Güneş'in, Ay da Dünya'nın etrafında dolanır ve bu hareketlerin hepsi batıdan doğuya doğrudur. Dönme, bir cismin kendi ekseni etrafındaki hareketidir; dolanma ise başka bir cismin etrafında tur atmasıdır. Dünya kendi etrafındaki dönmesini yaklaşık 24 saatte, Güneş etrafındaki dolanmasını yaklaşık 365 gün 6 saatte tamamlar. Ay hem kendi etrafındaki dönmesini hem de Dünya etrafındaki dolanmasını yaklaşık 27 gün 8 saatte tamamlar ve Dünya ile birlikte Güneş'in etrafında da dolanır. Bu dönme ve dolanmaların yönü saatin dönme yönünün tersinedir. Güneş'in gün içinde gökyüzünde farklı yerlerde görülmesinin sebebi Dünya'nın kendi etrafında dönmesidir. Hacim, bir cismin boşlukta kapladığı yerdir ve cm³ ya da m³ ile ifade edilir; Güneş Dünya'dan, Dünya da Ay'dan çok daha büyüktür.

Dünya'mız ve Gökyüzündeki Komşularımız: konu anlatımı ve özeti

Güneş, Dünya ve Ay sürekli hareket hâlindedir ve büyüklükleri birbirinden çok farklıdır. Bu konu, üç gök cisminin birbirine göre hareketlerini ve hacimlerini bir model üzerinde düşünmeni sağlar.

Hacim, bir cismin boşlukta kapladığı yerdir; cm³ ve m³ gibi birimlerle ifade edilir.
Büyüklük sıralaması: Güneş, Dünya'dan; Dünya da Ay'dan çok daha büyüktür.
Güneş, Dünya ve Ay kendi eksenleri etrafında döner. Hepsinin dönme yönü saatin dönme yönünün tersine, yani batıdan doğuya doğrudur.
Dünya kendi etrafındaki dönmesini yaklaşık 24 saatte, Güneş etrafındaki dolanmasını yaklaşık 365 gün 6 saatte tamamlar.
Ay, hem kendi etrafındaki dönmesini hem de Dünya etrafındaki dolanmasını yaklaşık 27 gün 8 saatte tamamlar.
Ay, Dünya ile birlikte Güneş'in etrafında da dolanır; bu dolanmaların yönü de saatin tersinedir.
Güneş'i gün içinde farklı yerlerde görmemizin sebebi Dünya'nın kendi etrafında dönmesidir.

Unutma: Dönme bir cismin kendi ekseni etrafındaki hareketidir, dolanma ise başka bir cismin etrafında tur atmasıdır; bu iki kavramı karıştırma.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu konunun iki anahtarı vardır: dönme ile dolanmayı ayırmak ve büyüklükleri sıralamak.

Dönme: Bir cismin kendi ekseni etrafında dönmesidir. Olduğun yerde topaç gibi dönersen dönme hareketi yaparsın.
Dolanma: Bir cismin başka bir cismin etrafında tur atmasıdır. Bir ağacın çevresinde yürürsen dolanma hareketi yaparsın.
İkisi birlikte: Ağacın çevresinde yürürken bir yandan da kendi etrafında dönersen Dünya'nın yaptığına benzer bir hareket yapmış olursun.
Büyüklük: Güneş > Dünya > Ay. Bunu "en büyük ortada, en küçük en dışta" diye hatırlayabilirsin: Güneş merkezde, Dünya onun çevresinde, Ay da Dünya'nın çevresinde.

Günlük hayattan: Güneş'in sabah doğudan doğup akşam batıdan batması, Güneş'in değil Dünya'nın hareketinden kaynaklanır.

Sık yapılan hata: "Güneş Dünya'nın etrafında döner." Doğrusu: Dünya döndüğü için Güneş gökyüzünde hareket ediyor gibi görünür; hareket eden trende ağaçların geriye kaçıyor gibi görünmesine benzer.

Derinleş

Sınıfınla birlikte okul bahçesinde Güneş, Dünya ve Ay'ı canlandıran bir "insan modeli" tasarla. Kim hangi gök cismini oynayacak, kim nerede duracak, kim hem dönüp hem dolanacak? Modelde dönme ve dolanma sürelerini nasıl gösterebileceğini planla. Modelin gerçeği hangi yönlerden doğru, hangi yönlerden eksik gösterdiğini (büyüklük, uzaklık, süre) bir tabloda karşılaştır.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.5.1.4Güneş, Dünya ve Ay’ın birbirlerine göre hareketlerini ve hacimsel büyüklüklerini temsil eden bilimsel model oluşturabilme
- a) Güneş, Dünya ve Ay’ın birbirlerine göre hareketlerini ve büyüklüklerini temsil eden bir model önerir.

Bu konuda neler var?

Güneş, Dünya ve Ay'ın Birbirlerine Göre Hareketleri

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Beden eğitimi dersinde Arda sahanın ortasında duruyor, Melis ise Arda'nın çevresinde bir tur koşuyor. Öğretmen, Melis'in yaptığı hareketin Ay'ın Dünya çevresindeki hareketine benzediğini söylüyor. Melis'in yaptığı hareket aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dönme
- B) Titreşim
- C) Dolanma
- D) Evre
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dolanma
Bir cismin başka bir cismin çevresinde tur atmasına dolanma denir. Dönme ise cismin kendi ekseni çevresinde dönmesidir; Melis yalnızca kendi etrafında dönseydi bu dönme olurdu.
Kolay
2Nisa, bir kutuyu tamamen kumla dolduruyor. Kutuya bir taş koyup yeniden doldurmaya çalışınca bu kez daha az kum sığdığını görüyor. Taş, kutunun içinde bir yer kaplamıştır. Bir cismin boşlukta kapladığı bu yere ne ad verilir?
- A) Kütle
- B) Ağırlık
- C) Uzunluk
- D) Hacim
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hacim
Bir cismin boşlukta kapladığı yere hacim denir; taş yer kapladığı için kutuya daha az kum sığmıştır. Kütle ise cisimdeki madde miktarıdır ve terazi ile ölçülür; kapladığı yeri göstermez.
Kolay
3Sınıfta Güneş, Dünya ve Ay'ın büyüklüklerini gösteren bir sıralama yapılacak. Ege, Güneş'in içine çok sayıda Dünya sığabileceğini, Dünya'nın içine ise yaklaşık 50 Ay sığabileceğini okuyor. Bu üç gök cisminin büyükten küçüğe doğru sıralaması hangisidir?
- A) Güneş, Dünya, Ay
- B) Dünya, Güneş, Ay
- C) Güneş, Ay, Dünya
- D) Ay, Dünya, Güneş
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Güneş, Dünya, Ay
Güneş'e çok sayıda Dünya, Dünya'ya da çok sayıda Ay sığdığına göre sıralama Güneş, Dünya, Ay'dır. Ay gökyüzünde Güneş kadar büyük göründüğü için yanılgıya düşülebilir; ama bu, Ay'ın bize çok daha yakın olmasından kaynaklanır.
Kolay
4İlayda, Türkiye'de akşam yemeği yerken Avustralya'daki kuzeniyle görüntülü konuşuyor. Kuzeni o sırada sabah kahvaltısı yapıyor. İlayda, Dünya'nın bir tur dönmesiyle bir gece ve bir gündüzün oluştuğunu biliyor. Dünya kendi ekseni etrafında bir turu yaklaşık ne kadar sürede tamamlar?
- A) 12 saat
- B) 24 saat
- C) 27 gün 8 saat
- D) 365 gün 6 saat
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 24 saat
Dünya kendi ekseni etrafında yaklaşık 24 saatte bir tur döner ve bir gece ile bir gündüz oluşur. 12 saat yalnızca gündüz ya da gece kadar bir süredir; bir tam dönme için yetmez.
Kolay
5Dünya ve Ay'ın Güneş etrafındaki dolanma yönü, saatin dönme yönüne göre nasıl ifade edilir?
- A) Saatin dönme yönüyle aynı
- B) Saatin dönme yönünün tersine
- C) Bazen saat yönünde, bazen tersine
- D) Kuzeyden güneye doğru
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Saatin dönme yönünün tersine
Dünya ve Ay'ın Güneş etrafındaki dolanmaları saatin dönme yönünün tersinedir; bu yön hiç değişmez.
Kolay
6Bir gök cisminin başka bir gök cisminin etrafında tur atmasına ne ad verilir?
- A) Dönme hareketi
- B) Evre
- C) Dolanma hareketi
- D) Hacim
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dolanma hareketi
Başka bir cismin etrafında tur atmak dolanma, kendi ekseni etrafında tur atmak dönme hareketidir.
Kolay
7Ay, Dünya'nın etrafında dolanırken aynı zamanda Dünya ile birlikte hangi gök cisminin etrafında dolanır?
- A) Mars
- B) Kutup Yıldızı
- C) Jüpiter
- D) Güneş
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Güneş
Ay, Dünya ile birlikte Güneş'in etrafında dolanır ve bu dolanmanın yönü de saatin dönme yönünün tersinedir.
Kolay
8Ay'ın kendi ekseni etrafındaki dönme hareketi yaklaşık ne kadar sürede tamamlanır?
- A) 24 saat
- B) 365 gün 6 saat
- C) 27 gün 8 saat
- D) 12 saat
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 27 gün 8 saat
Ay'ın dönme hareketi yaklaşık 27 gün 8 saat sürer ve Dünya etrafındaki dolanması da yaklaşık aynı sürede tamamlanır.
Kolay
9Güneş, Dünya ve Ay'ın kendi eksenleri etrafındaki dönme yönleri için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Üçü de doğudan batıya döner.
- B) Üçü de batıdan doğuya döner.
- C) Yalnızca Dünya batıdan doğuya döner.
- D) Güneş saat yönünde, Dünya ve Ay saat yönünün tersine döner.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Üçü de batıdan doğuya döner.
Güneş, Dünya ve Ay'ın dönme yönü saatin dönme yönünün tersine, yani batıdan doğuya doğrudur.
Kolay
10Sınıfta Güneş, Dünya ve Ay modeli yapılacak. Modelde Güneş'i temsil etmek için aşağıdaki malzemelerden hangisi en uygundur?
- A) Bir nohut tanesi
- B) Küçük bir bilye
- C) Büyük bir balon
- D) Bir pinpon topu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Büyük bir balon
Güneş, üç gök cisminin en büyüğüdür; bu yüzden modelde en büyük malzemeyle, örneğin büyük bir balonla gösterilmelidir.
Kolay
11Dünya'nın Güneş etrafındaki dolanma hareketi yaklaşık ne kadar sürede tamamlanır?
- A) 365 gün 6 saat
- B) 24 saat
- C) 29,5 gün
- D) 27 gün 8 saat
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 365 gün 6 saat
Dünya Güneş etrafındaki bir dolanmasını yaklaşık 365 gün 6 saatte tamamlar. 27 gün 8 saat ise Ay'ın dönme ve dolanma süresidir.
Kolay
12Dünya, kendi ekseni etrafındaki bir dönme hareketini yaklaşık ne kadar sürede tamamlar?
- A) 24 saat
- B) 7 gün
- C) 27 gün 8 saat
- D) 365 gün 6 saat
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 24 saat
Dünya'nın dönme hareketi yaklaşık 24 saat sürer. 365 gün 6 saat Dünya'nın Güneş etrafındaki dolanma süresidir.
Kolay
13Hacim kavramının doğru tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir cismin ne kadar ağır olduğu
- B) Bir cismin ne kadar sıcak olduğu
- C) Bir cismin ne kadar hızlı döndüğü
- D) Bir cismin boşlukta kapladığı yer
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir cismin boşlukta kapladığı yer
Hacim, maddelerin ve cisimlerin boşlukta kapladığı yerdir. Ağırlık ya da sıcaklık hacim değildir.
Kolay
14Aşağıdakilerden hangisi hacim birimidir?
- A) km
- B) kg
- C) °C
- D) cm³
Cevabı göster
Doğru cevap: D) cm³
Hacim, cismin boşlukta kapladığı yerdir ve cm³, m³ gibi birimlerle ifade edilir. km uzunluk, kg kütle, °C sıcaklık birimidir.
Kolay
15Güneş, Dünya ve Ay'ın hacimce büyükten küçüğe doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dünya, Güneş, Ay
- B) Güneş, Ay, Dünya
- C) Güneş, Dünya, Ay
- D) Ay, Dünya, Güneş
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Güneş, Dünya, Ay
Güneş Dünya'dan, Dünya da Ay'dan çok daha büyüktür. Ay'ın gökyüzünde Güneş kadar büyük görünmesi, gerçek büyüklüklerini göstermez.
Kolay
16Aşağıdakilerden hangisi Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesinin bir sonucudur?
- A) Güneş'i gün içinde gökyüzünde farklı yerlerde görmemiz
- B) Ay'ın evrelerinin yaklaşık 29,5 günde tamamlanması
- C) Güneş'in hacminin Dünya'nın hacminden çok büyük olması
- D) Ay'ın yüzeyinde gök taşlarının açtığı kraterler bulunması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Güneş'i gün içinde gökyüzünde farklı yerlerde görmemiz
Güneş'in gün içinde gökyüzünde farklı konumlarda görünmesi Dünya'nın dönme hareketinin sonucudur. Diğer seçenekler dönme hareketiyle ilgili değildir; ayrıca Ay ışık üretmez.
Kolay
17Ada, Güneş, Dünya ve Ay modelinde Güneş'i temsil edecek cismi seçiyor. Elinde içi hava dolu büyük bir plaj topu ile ondan çok daha küçük ama daha ağır bir demir bilye var. Arkadaşı, “Güneş çok büyük olduğuna göre ağır olan bilyeyi seçmelisin.” diyor. Modelde gök cisimlerinin hacimsel büyüklükleri gösterileceğine göre Ada hangi cismi seçmelidir ve neden?
- A) Demir bilyeyi; çünkü plaj topundan daha ağırdır.
- B) Plaj topunu; çünkü boşlukta daha çok yer kaplar.
- C) Plaj topunu; çünkü içi havayla doludur.
- D) Demir bilyeyi; çünkü daha sert bir maddedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Plaj topunu; çünkü boşlukta daha çok yer kaplar.
Hacim, bir cismin boşlukta kapladığı yerdir. Modelde hacimsel büyüklük gösterileceği için en çok yer kaplayan cisim, yani plaj topu Güneş'i temsil etmelidir. Bir cismin ağır ya da sert olması hacminin büyük olduğunu göstermez; demir bilye daha ağır olduğu hâlde daha az yer kaplar. Plaj topunun seçilme sebebi içinin havayla dolu olması değil, hacminin büyük olmasıdır.
Kolay
18Zeynep'in hazırladığı modelde Ay, Dünya'nın etrafında dolanırken Dünya ile birlikte Güneş'in etrafında da dolanıyor. Zeynep modelinin yanına bu hareketlerin sürelerini yazmak istiyor. Ay, Güneş etrafındaki dolanma hareketini Dünya ile birlikte tamamladığına göre bu dolanma yaklaşık ne kadar sürer?
- A) 24 saat
- B) 27 gün 8 saat
- C) 29,5 gün
- D) 365 gün 6 saat
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 365 gün 6 saat
Ay, Güneş'in etrafındaki dolanma hareketini Dünya ile birlikte yapar ve birlikte tamamlar. Dünya'nın Güneş etrafındaki bir dolanması yaklaşık 365 gün 6 saat sürdüğüne göre Ay'ın Güneş etrafındaki dolanması da yaklaşık bu kadar sürer. 24 saat Dünya'nın dönme süresidir. 27 gün 8 saat Ay'ın dönme ve Dünya etrafındaki dolanma süresidir. 29,5 gün ise Ay'ın bütün evrelerinin tamamlanma süresidir.
Orta
19Doruk, Güneş, Dünya ve Ay'ı temsil eden bir model yapacak. Elinde bir basketbol topu, bir pinpon topu ve bir bilye var. Modelde cisimlerin büyüklük sırasının doğru gösterilmesi gerekiyor. Doruk'un yapması gereken doğru eşleştirme hangisidir?
- A) Basketbol topu: Dünya, pinpon topu: Güneş, bilye: Ay
- B) Basketbol topu: Güneş, pinpon topu: Ay, bilye: Dünya
- C) Basketbol topu: Ay, pinpon topu: Dünya, bilye: Güneş
- D) Basketbol topu: Güneş, pinpon topu: Dünya, bilye: Ay
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Basketbol topu: Güneş, pinpon topu: Dünya, bilye: Ay
En büyük cisim Güneş, sonra Dünya, en küçük Ay olduğu için en büyük top Güneş'e, en küçük bilye Ay'a verilir. Pinpon topunu Ay'a vermek, Ay'ın gökyüzünde büyük görünmesinden kaynaklanan bir yanılgıdır.
Orta
20Sena, Güneş, Dünya ve Ay'ın hareketleri hakkında bir bilgi kartı hazırlıyor. Kartlardan birinde bir hata yaptığını fark ediyor. Sena'nın hazırladığı bilgilerden hangisi yanlıştır?
- A) Güneş, Dünya ve Ay kendi eksenlerinde aynı yönde döner.
- B) Ay, Dünya ile birlikte Güneş'in çevresinde dolanır.
- C) Dünya, Güneş etrafındaki bir turunu 24 saatte bitirir.
- D) Dünya, Güneş çevresinde saat yönünün tersine dolanır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dünya, Güneş etrafındaki bir turunu 24 saatte bitirir.
Dünya'nın Güneş çevresindeki dolanması yaklaşık 365 gün 6 saat sürer; 24 saat ise Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönme süresidir. Ay'ın Dünya ile birlikte Güneş'in çevresinde dolandığı bilgisi doğrudur, çünkü Ay Dünya'dan ayrılmaz.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.