5. Sınıf Fen Bilimleri · Kuvveti Tanıyalım

Kuvvet ve Kuvvetin Ölçülmesi

kuvvet
dinamometre
newton
kuvvet birimi
esneklik
yay
esnek cisim

Kuvvet nedir ve dinamometre ile nasıl ölçülür?

Kuvvet, duran bir cismi hareket ettirebilen, hareketli bir cismi hızlandırıp yavaşlatabilen ya da durdurabilen, yönünü ve şeklini değiştirebilen etkidir. Kuvvetin birimi newtondur ve N harfiyle gösterilir; birim adını bilim insanı Isaac Newton'dan alır. Kuvvetin büyüklüğü dinamometre ile ölçülür; pazarda kullanılan el kantarı da bir çeşit dinamometredir. Dinamometrenin içinde esnek bir yay bulunur: esnek cisimler kuvvet etkisiyle şekil değiştirir, kuvvet kalkınca eski hâline döner. Yay kalınlaştıkça dinamometrenin ölçebileceği en büyük kuvvet artar, ince yaylı dinamometre ise daha hassas ölçüm yapar. Örneğin 50 N'luk ve 5 bölmeli bir dinamometrede her bölme 50 ÷ 5 = 10 N'dur; yay 3 bölme uzarsa ölçülen kuvvet 3 × 10 = 30 N olur. Ölçümden önce kuvvete uygun dinamometre seçilmelidir, çünkü küçük bir dinamometreye ağır yük asılırsa yay bozulabilir.

Kuvvet ve Kuvvetin Ölçülmesi: konu anlatımı ve özeti

Bir topa vurmak, bir kapıyı itmek ya da bir lastiği germek kuvvetin etkileridir. Bu konu, kuvvetin ne olduğunu ve nasıl ölçüldüğünü öğretir.

Kuvvet; duran bir cismi hareket ettirebilen, hareketli bir cismi hızlandırıp yavaşlatabilen veya durdurabilen, yönünü değiştirebilen ve cismin şeklini bozabilen etkidir.
Kuvvetin birimi newtondur ve N harfiyle gösterilir. Birim adını bilim insanı Isaac Newton'dan alır.
Kuvvetin büyüklüğü dinamometre ile ölçülür. Pazarda kullanılan el kantarı da bir çeşit dinamometredir.
Dinamometrenin içinde esnek bir yay vardır. Esnek cisimler kuvvet etkisiyle şekil değiştirir, kuvvet kalkınca eski hâline döner.
Yay kalınlaştıkça dinamometrenin ölçebileceği en büyük kuvvet artar; ince yaylı dinamometre daha hassas ölçüm yapar.
Örnek: 50 N'luk ve 5 bölmeli bir dinamometrede her bölme 50 ÷ 5 = 10 N'dur. Yay 3 bölme uzarsa ölçülen kuvvet 3 × 10 = 30 N olur.
50 N'luk, 5 bölmeli dinamometre: her bölme 10 N; gösterge 3. bölmede, ölçülen kuvvet 30 N

Unutma: Ölçüm yapmadan önce ölçeceğin kuvvete uygun dinamometreyi seç; çok küçük bir dinamometreye ağır yük asarsan yay bozulabilir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Kuvveti anlamak için bir cisme yaptığın etkiye ve sonucuna bak.

İtme ya da çekme: Bir kapıyı itmek ya da bir çekmeceyi çekmek kuvvettir.
Sonuçları: Kuvvet duran cismi harekete geçirebilir, hareketli cismi hızlandırıp yavaşlatabilir, durdurabilir, yönünü ya da şeklini değiştirebilir.

Dinamometreyle ölçüm yaparken şu adımları izle:

Dinamometrenin ölçebileceği en büyük değere ve bölme sayısına bak.
Bir bölmenin değerini bul: en büyük değer ÷ bölme sayısı. Örneğin 20 N'luk, 10 bölmeli bir dinamometrede bir bölme 2 N'dur.
Cismi kancaya as, ibrenin durduğu bölmeyi say ve bölme değeriyle çarp: 4 bölme × 2 N = 8 N.

Günlük hayattan: Pazarda kullanılan el kantarının içinde de bir yay vardır; yay ne kadar çok uzarsa ibre o kadar büyük bir değer gösterir.

Sık yapılan hata: "Bölme sayısı, kuvvetin değeridir." Doğrusu: İbrenin gösterdiği bölme sayısını bir bölmenin değeriyle çarpman gerekir.

Derinleş

Bir lastik bant, karton, cetvel ve ataç kullanarak kendi dinamometreni tasarla. Ölçeğini işaretlemek için hangi bilinen kuvvetlerden yararlanabilirsin? Yaptığın aleti okuldaki dinamometreyle karşılaştır ve farkların nedenini tartış. Lastik bandın zamanla gevşemesi ölçümlerini nasıl etkiler? Pazardaki kantarların neden belirli aralıklarla denetlendiğini de bu deneyime göre değerlendir.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.5.2.1Kuvveti büyüklüğü ile operasyonel tanımlayabilme
- a) Kuvvetin niteliklerini tanımlar.
- b) Kuvvetin büyüklüğünü dinamometre ile ölçer.
- c) Kuvvetin büyüklüğünü Newton (N) birimi ile tanımlar.
FB.5.2.2Basit araç gereçle bilimsel bir dinamometre modeli oluşturabilme
- a) Basit araç gereçle bir dinamometre modeli önerir.

Bu konuda neler var?

Kuvvetin Özellikleri ve Ölçülmesi

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Fen dersinde Hira'nın elinde ucunda kanca bulunan, içinde yay olan ve üzerinde N yazan çizgilerin bulunduğu bir alet var. Hira kancaya bir kalemlik asınca yayın uzadığını ve göstergenin 3 çizgisini gösterdiğini görüyor. Hira'nın kullandığı ölçme aleti hangisidir?
- A) Dinamometre
- B) Eşit kollu terazi
- C) Termometre
- D) Cetvel
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dinamometre
İçinde yay bulunan ve kuvveti newton cinsinden ölçen alet dinamometredir. Eşit kollu terazi kütle ölçer ve yay yerine iki kefe kullanır.
Kolay
2Futbol maçında kaleci, hızla gelen topu yumruğuyla farklı bir yöne çeliyor. Bir oyuncu duran topa vurarak onu harekete geçiriyor. Topun üzerine basan başka bir oyuncu ise topun biraz ezilmesine neden oluyor. Aşağıdakilerden hangisi kuvvetin bir cisim üzerindeki etkilerinden biri değildir?
- A) Cismin kütlesini değiştirmek
- B) Duran cismi harekete geçirmek
- C) Hareketli cismin yönünü değiştirmek
- D) Cismin şeklini değiştirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Cismin kütlesini değiştirmek
Kuvvet cismi hareket ettirebilir, yönünü ya da şeklini değiştirebilir; ama cismin madde miktarını yani kütlesini değiştirmez. Topun ezilmesi kütlenin azaldığı anlamına gelmez, yalnızca şekli değişmiştir.
Kolay
3Bir oyuncak mağazasında kutuların üzerinde "Bu yayı germek için en az 20 birim kuvvet gerekir." yazıyor. Yiğit, kuvvetin büyüklüğünün bir bilim insanının adıyla anılan birimle ölçüldüğünü biliyor. Kutuda kısaltılarak yazılan bu kuvvet birimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kilogram (kg)
- B) Gram (g)
- C) Newton (N)
- D) Derece Celsius (°C)
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Newton (N)
Kuvvetin birimi newtondur ve N harfiyle gösterilir. Kilogram ise kütle birimidir; kuvvetin değil madde miktarının ölçüsüdür.
Kolay
4Ahmet bir oyun hamurunu sıkınca şekli değişiyor ve elini çekince de öyle kalıyor. Bir sünger topu sıktığında ise top ezilip elini çektiğinde yeniden eski şekline dönüyor. Sünger top gibi davranan cisimlere ne ad verilir?
- A) Esnek cisim
- B) Kırılgan cisim
- C) Opak cisim
- D) Akışkan madde
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Esnek cisim
Kuvvet kalkınca eski şekline dönen cisimlere esnek cisim denir; sünger top bu özelliği gösterir. Oyun hamuru da kuvvetle şekil değiştirir ama eski şekline dönmez, bu yüzden esnek değildir.
Kolay
5Kuvvet birimine soyadı verilen bilim insanı kimdir?
- A) Galileo Galilei
- B) Isaac Newton
- C) Uluğ Bey
- D) Ali Kuşçu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Isaac Newton
Isaac Newton kuvvet konusundaki çalışmaları nedeniyle önemli katkılar yapmıştır; kuvvet birimi newton onun soyadından gelir.
Kolay
6Bir dinamometrenin göstergesinde 12 N değeri okunuyor. Bu ölçüm sonucunda yer alan “N” neyi ifade eder?
- A) Dinamometrenin numarasını
- B) Kuvvetin birimini
- C) Yayın uzunluğunu
- D) Cismin hacmini
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kuvvetin birimini
N, kuvvet birimi olan newtonun kısaltmasıdır. Ölçüm sonucu, cisme etki eden kuvvetin 12 newton olduğunu gösterir.
Kolay
7Elif, yokuş aşağı yuvarlanan bir topu ayağıyla durduruyor. Elif'in uyguladığı kuvvet topta hangi etkiyi oluşturmuştur?
- A) Hareketli topu durdurmuştur.
- B) Duran topu harekete geçirmiştir.
- C) Topun rengini değiştirmiştir.
- D) Topu kalıcı olarak ezmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hareketli topu durdurmuştur.
Yuvarlanan, yani hareketli topu durdurmak kuvvetin etkilerinden biridir. Top zaten hareket ettiği için harekete geçirilmemiştir.
Kolay
8Kuvvetin birimi olan newton, aşağıdaki harflerden hangisiyle gösterilir?
- A) K
- B) M
- C) W
- D) N
Cevabı göster
Doğru cevap: D) N
Kuvvetin birimi newtondur ve N harfiyle gösterilir. Birim adını Isaac Newton'dan alır.
Kolay
9Aşağıdakilerden hangisi kuvvetin etkilerinden biri değildir?
- A) Cismin rengini değiştirmesi
- B) Duran cismi hareket ettirmesi
- C) Hareketli cismi durdurması
- D) Cismin şeklini değiştirmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Cismin rengini değiştirmesi
Kuvvet cisimleri hareket ettirebilir, durdurabilir, hızlandırıp yavaşlatabilir, yönünü ve şeklini değiştirebilir. Bir cismin rengini değiştirmek kuvvetin etkisi değildir.
Kolay
10Kuvvet etkisiyle şekli değişen, kuvvet ortadan kalkınca eski şekline dönen cisimlere ne ad verilir?
- A) Esnek cisim
- B) Kırılgan cisim
- C) Saydam cisim
- D) Sert cisim
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Esnek cisim
Kuvvet kalkınca eski şekline dönen cisimlere esnek cisim denir. Yaylar esnek oldukları için dinamometrelerde kullanılır.
Kolay
11Dinamometrenin içinde kuvvet etkisiyle uzayan ve kuvvet kalkınca eski hâline dönen parça hangisidir?
- A) Yay
- B) Pil
- C) Mıknatıs
- D) Ampul
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yay
Dinamometrenin içinde esnek bir yay bulunur. Yay kuvvet etkisiyle uzar, kuvvet ortadan kalkınca eski hâline döner.
Kolay
12Aşağıdaki cisimlerden hangisi esnek cisme örnektir?
- A) Cam bardak
- B) Tebeşir
- C) Lastik bant
- D) Kuru dal
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Lastik bant
Lastik bant gerilince uzar ve bırakılınca eski hâline döner; bu yüzden esnektir. Cam, tebeşir ve kuru dal kuvvet etkisiyle kırılır.
Kolay
13Kuvvetin büyüklüğünü ölçmek için kullanılan araç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Termometre
- B) Cetvel
- C) Kronometre
- D) Dinamometre
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dinamometre
Kuvvetin büyüklüğü dinamometre ile ölçülür. Termometre sıcaklığı, cetvel uzunluğu, kronometre zamanı ölçer.
Kolay
14Aşağıdaki durumların hangisinde kuvvet, cismin hareket yönünü değiştirmiştir?
- A) Voleybolcunun gelen topa vurup karşı sahaya göndermesi
- B) Bir kişinin oyun hamurunu sıkıp yassılaştırması
- C) Duran bir el arabasının itilerek harekete geçmesi
- D) Bir kişinin süngeri elinde sıkması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Voleybolcunun gelen topa vurup karşı sahaya göndermesi
Gelen topa vurarak onu karşı sahaya göndermek topun hareket yönünü değiştirir. Hamuru ve süngeri sıkmak şekil değişikliği, duran arabayı itmek harekete geçirmedir.
Kolay
15Selin, basit bir dinamometre modeli yapmak için malzeme seçiyor. Modeldeki yay görevini görmesi için aşağıdakilerden hangisini seçmelidir?
- A) Tahta çubuk
- B) Lastik bant
- C) Cam pipet
- D) Taş parçası
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Lastik bant
Dinamometrede kuvvet etkisiyle uzayıp eski hâline dönen esnek bir parça gerekir. Lastik bant bu görevi görür; tahta, cam ve taş esnek değildir.
Kolay
16Okuldaki dinamometrenin üzerinde “En fazla 20 N” yazıyor. Bu yazı dinamometrenin hangi özelliğini belirtir?
- A) Yayının uzunluğunu
- B) Ölçebileceği en büyük kuvveti
- C) Ağırlığının ne kadar olduğunu
- D) Kaç bölmeden oluştuğunu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ölçebileceği en büyük kuvveti
“En fazla 20 N” ifadesi, dinamometrenin ölçebileceği en büyük kuvvetin 20 N olduğunu gösterir. Bu değeri aşan yük yayı bozabilir.
Kolay
17Fen laboratuvarındaki bir dinamometreye, ölçebileceği en büyük kuvvetten çok daha ağır bir çanta asılıyor. Çanta çıkarıldıktan sonra dinamometrenin yayı eskisinden uzun kalıyor ve gösterge, üzerinde yük yokken sıfırı göstermiyor. Bu dinamometrenin yayı, ölçüm için gerekli olan hangi özelliğini kaybetmiştir?
- A) Kuvvet kalkınca eski hâline dönme özelliğini
- B) Kuvvet uygulanınca şekil değiştirme özelliğini
- C) Asılan cismi kancasında taşıma özelliğini
- D) Kuvvetin birimini newton olarak gösterme özelliğini
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kuvvet kalkınca eski hâline dönme özelliğini
Esnek cisimler kuvvet etkisiyle şekil değiştirir, kuvvet ortadan kalkınca eski hâline döner. Dinamometre bu özellikten yararlanır. Yay, çanta çıkarıldıktan sonra eski boyuna dönmediğine göre esnekliği bozulmuştur; bu yüzden gösterge yük yokken sıfırı göstermez ve ölçümler hatalı olur. Yay kuvvet uygulanınca yine şekil değiştirmiştir; kaybolan özellik eski hâline dönmedir. Bu nedenle dinamometre, ölçülecek kuvvetin büyüklüğüne uygun seçilmelidir.
Kolay
18Markette Ece'nin ittiği alışveriş arabası ileri doğru gidiyor. Ece, araba rafa yaklaşınca tutma kolundan arabayı gidiş yönünün tersine doğru hafifçe çekiyor. Araba durmuyor, aynı yönde gitmeyi sürdürüyor. Ece'nin arabayı çekerken uyguladığı kuvvet, arabanın hareketinde aşağıdaki değişikliklerden hangisine yol açar?
- A) Arabanın hızı artar.
- B) Arabanın hareket yönü değişir.
- C) Arabanın hızı azalır.
- D) Arabanın hızı ve yönü aynı kalır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Arabanın hızı azalır.
Kuvvet, hareketli bir cismi hızlandırabilir, yavaşlatabilir, durdurabilir ya da yönünü değiştirebilir. Ece kuvveti arabanın gidiş yönünün tersine uyguladığı için araba yavaşlar. Araba aynı yönde gitmeyi sürdürdüğüne göre yönü değişmemiştir. Kuvvet hareket yönünde uygulansaydı araba hızlanırdı.
Orta
19Tatilden dönen Berk, valizinin ağırlığını merak ediyor ve en fazla 10 N ölçebilen okul dinamometresine valizi asmak istiyor. Öğretmeni bunun dinamometreye zarar vereceğini söylüyor. Öğretmenin uyarısının sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Valizin kütlesi azalır ve küçük bir değer okunur.
- B) Dinamometre sıcaklık ölçtüğü için valizi ölçemez.
- C) Yay kısalır ve valiz olduğundan ağır ölçülür.
- D) Yay aşırı uzar ve esnekliğini kaybederek bozulabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yay aşırı uzar ve esnekliğini kaybederek bozulabilir.
Ölçme sınırının üstünde bir kuvvet uygulanırsa yay fazla uzar ve eski hâline dönemez; dinamometre artık doğru ölçmez. Valizi asmak valizin kütlesini değiştirmez; kütle yalnızca madde eklenip çıkarılınca değişir.
Orta
20Merve, küçük bir silgiye etki eden kuvveti ölçmek istiyor. Elinde aynı maddeden yapılmış, biri ince diğeri kalın yaylı iki dinamometre var. Silgiyi kalın yaylı dinamometreye astığında yayın neredeyse hiç uzamadığını görüyor. Merve en hassas ölçüm için hangi dinamometreyi seçmelidir?
- A) Kalın yaylıyı; büyük kuvvetleri de ölçebilir.
- B) İnce yaylıyı; küçük kuvvetlerde daha çok uzar.
- C) Kalın yaylıyı; yayı daha az uzar.
- D) Fark etmez; ikisi de aynı hassaslıktadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İnce yaylıyı; küçük kuvvetlerde daha çok uzar.
İnce yay küçük bir kuvvetle bile belirgin uzar, bu yüzden küçük kuvvetleri daha hassas ölçer. Kalın yaylı dinamometre büyük kuvvetler için uygundur; büyük kuvvet ölçebilmek hassas ölçmek anlamına gelmez.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.