5. Sınıf Fen Bilimleri · Kuvveti Tanıyalım

Kütle ve Ağırlık İlişkisi

kütle
ağırlık
yer çekimi kuvveti
dinamometre
eşit kollu terazi
kuvvet
ekvator

Kütle ile ağırlık arasındaki fark nedir?

Kütle, bir cisimdeki madde miktarıdır; ağırlık ise bu kütleye etki eden yer çekimi kuvvetidir. Kütlenin birimi gram ya da kilogramdır ve kütle eşit kollu terazi ile ölçülür. Ağırlık bir kuvvet olduğu için birimi N'dur ve dinamometre ile ölçülür. Yer çekimi kuvveti Dünya'nın merkezine doğrudur ve Dünya'nın yüzeyinden uzaklaştıkça azalır. Bu nedenle kütle her yerde aynı kalırken ağırlık konuma göre değişir. Dünya Ekvator'dan şişkin, kutuplardan basık olduğu için bir cismin ağırlığı kutuplarda Ekvator'a göre daha fazladır. Dünya, 1 kg kütleye yaklaşık 10 N kuvvet uygular ve Ay'ın çekimi Dünya'nınkinin yaklaşık altıda biridir. Örneğin 60 kg kütleli bir cismin ağırlığı Dünya'da yaklaşık 600 N, Ay'da ise 100 N olur; kütlesi iki yerde de 60 kg'dır. "İki kilogram elma aldım." cümlesinde ağırlıktan değil, kütleden söz edilir.

Kütle ve Ağırlık İlişkisi: konu anlatımı ve özeti

Günlük hayatta kütle ve ağırlık çoğu zaman karıştırılır. Bu konu, ikisinin farkını ve ağırlığın bulunduğun yere göre neden değiştiğini anlatır.

Kütle, bir cisimdeki madde miktarıdır. Birimi gram (g) ya da kilogramdır (kg) ve eşit kollu terazi ile ölçülür.
Ağırlık, kütleye etki eden yer çekimi kuvvetidir. Bir kuvvet olduğu için birimi N'dur ve dinamometre ile ölçülür.
Yer çekimi kuvveti Dünya'nın merkezine doğrudur. Bu yüzden yukarı atılan her cisim yere düşer.
Kütle her yerde aynı kalır, ağırlık ise konuma göre değişir. Dünya'nın yüzeyinden uzaklaştıkça yer çekimi ve dolayısıyla ağırlık azalır.
Dünya kutuplardan basık, Ekvator'dan şişkindir. Kutuplar merkeze daha yakın olduğu için bir cismin ağırlığı kutuplarda Ekvator'dan fazladır.
Dünya, 1 kg kütleye yaklaşık 10 N kuvvet uygular. Ay'ın çekimi Dünya'nınkinin yaklaşık altıda biridir.
Örnek: 60 kg kütleli bir cismin ağırlığı Dünya'da yaklaşık 60 × 10 = 600 N, Ay'da 600 ÷ 6 = 100 N olur; kütlesi ise iki yerde de 60 kg'dır.
60 kg kütleli cismin ağırlığı Dünya'da 600 N, Ay'da 100 N; kütlesi iki yerde de 60 kg

Unutma: "İki kilogram elma aldım." dediğinde ağırlıktan değil, kütleden söz edersin.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Kütle ile ağırlığı ayırmak için iki soru sor: "Ne kadar madde var?" ve "Bu maddeyi ne kadar güçlü bir çekim aşağı çekiyor?"

Kütle: Birinci sorunun cevabıdır. Bir elmanın içindeki madde miktarı Dünya'da da Ay'da da aynıdır. Birimi kilogram (kg) ya da gramdır (g).
Ağırlık: İkinci sorunun cevabıdır. Ay'ın çekimi Dünya'nınkinden zayıf olduğu için aynı elma Ay'da daha az ağırdır. Birimi newtondur (N).
Hesap: Dünya'da 1 kg için yaklaşık 10 N düşünülür. 3 kg'lık bir çantanın ağırlığı yaklaşık 3 × 10 = 30 N olur.

Günlük hayattan: Bir astronotun Ay'da büyük sıçramalar yapabilmesi, kütlesinin değil ağırlığının azalmasından kaynaklanır.

Sık yapılan hata: "Banyo tartısı ağırlığımızı kilogram olarak gösterir." Doğrusu: Kilogram kütlenin birimidir. Ağırlık bir kuvvettir ve newtonla ifade edilir; günlük dilde "kilom arttı" dediğimizde aslında kütlemizden söz ederiz.

Derinleş

Bir uzay ajansı Ay'a 60 kg'lık bir keşif aracı göndermek istiyor. Aracın Dünya'daki ve Ay'daki ağırlığını hesapla ve bu farkın aracın tekerleklerini, tırmanma gücünü ya da yerde kayma riskini nasıl etkileyebileceğini tartış. Matematik dersinde öğrendiğin bölme işlemiyle Güneş sistemindeki başka bir gök cismi için araştırma yap ve sonuçlarını bir tabloda karşılaştır.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.5.2.3Kütle ve ağırlık kavramlarını karşılaştırabilme
- a) Kütle ve ağırlığa ilişkin özellikleri belirler.
- b) Belirlenen özelliklere ilişkin benzerlikleri listeler.
- c) Belirlenen özelliklere ilişkin farklılıkları listeler.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Türkiye'de bir çocuk elindeki topu bırakınca top yere düşüyor. Aynı anda Arjantin'de, Dünya'nın öbür tarafındaki bir çocuk da topunu bırakıyor ve onun topu da kendi bulunduğu yerde yere düşüyor. Bu iki gözleme göre yer çekimi kuvvetinin yönü nasıldır?
- A) Dünya'nın merkezinden dışarıya doğru
- B) Her zaman Kuzey Kutbu'na doğru
- C) Her zaman Güneş'e doğru
- D) Dünya'nın merkezine doğru
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dünya'nın merkezine doğru
Dünya'nın her yerinde cisimler yere düştüğüne göre yer çekimi her yerde Dünya'nın merkezine doğrudur. Kuzey Kutbu'na doğru olsaydı Arjantin'deki top yere değil kuzeye doğru giderdi.
Kolay
2Manavda çalışan Hasan Amca, bir kefesine elmaları, diğer kefesine 1 kg'lık metal ağırlığı koyduğu aleti dengeye getirerek elma satıyor. Alet, cismin bulunduğu yer değişse de aynı sonucu verir. Hasan Amca'nın elmaların kütlesini ölçmek için kullandığı alet hangisidir?
- A) Dinamometre
- B) Eşit kollu terazi
- C) Termometre
- D) Mikroskop
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Eşit kollu terazi
İki kefesi bulunan ve dengeyle ölçüm yapan alet eşit kollu terazidir; kütle bu aletle ölçülür. Dinamometre de bir şey asılarak kullanılır ama kütleyi değil ağırlığı yani kuvveti ölçer.
Kolay
3Aras, okul çantasını dinamometreye asıyor ve çantanın ağırlığını ölçüyor. Öğretmeni, ağırlığın yer çekiminin cisme uyguladığı bir kuvvet olduğunu hatırlatıyor. Aras ölçüm sonucunu hangi birimle yazmalıdır?
- A) Kilogram (kg)
- B) Newton (N)
- C) Gram (g)
- D) Santimetreküp (cm³)
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Newton (N)
Ağırlık bir kuvvet olduğu için birimi newtondur. Günlük hayatta "ağırlığım 40 kilo" denmesi yaygın bir yanılgıdır; kilogram kütlenin birimidir.
Kolay
4Ela, kumbarasına bozuk para atıyor. Kumbaradaki para arttıkça kumbaranın içindeki madde miktarının da arttığını düşünüyor. Bu miktarı ölçmek için kumbarayı eşit kollu teraziye koyuyor. Bir cisimdeki madde miktarına ne ad verilir?
- A) Ağırlık
- B) Kütle
- C) Hacim
- D) Sıcaklık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kütle
Bir cisimdeki madde miktarına kütle denir ve eşit kollu teraziyle ölçülür. Ağırlık ise yer çekiminin cisme uyguladığı kuvvettir ve dinamometreyle ölçülür.
Kolay
5Aşağıdakilerden hangisi kütle birimidir?
- A) Kilogram
- B) Newton
- C) Santimetre
- D) Litre
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kilogram
Kütle gram ya da kilogramla ifade edilir. Newton kuvvetin, dolayısıyla ağırlığın birimidir.
Kolay
6Dünya'nın üzerindeki cisimleri kendine doğru çekmesine ne ad verilir?
- A) Sürtünme kuvveti
- B) Hava direnci
- C) Esneklik
- D) Yer çekimi kuvveti
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yer çekimi kuvveti
Dünya'nın cisimleri kendine doğru çekmesine yer çekimi kuvveti denir. Sürtünme ve hava direnci hareketi zorlaştıran kuvvetlerdir.
Kolay
7Aşağıdaki ifadelerden hangisi ağırlık için doğrudur?
- A) Bir cisimdeki madde miktarıdır.
- B) Eşit kollu teraziyle ölçülür.
- C) Birimi kilogramdır.
- D) Bir kuvvettir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir kuvvettir.
Ağırlık, kütleye etki eden yer çekimi kuvvetidir. Madde miktarı, eşit kollu terazi ve kilogram kütleyle ilgilidir.
Kolay
8Dünya, 1 kg kütleye yaklaşık 10 N kuvvet uygular. Buna göre 3 kg kütleli bir karpuzun Dünya'daki ağırlığı yaklaşık kaç N'dur?
- A) 3
- B) 30
- C) 13
- D) 300
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 30
Dünya'da 1 kg kütlenin ağırlığı yaklaşık 10 N'dur; 3 kg kütlenin ağırlığı 3 × 10 = 30 N olur.
Kolay
9Bir pırlantanın kütlesi ifade edilirken kullanılan karat sözcüğü, eskiden kütle birimi olarak kullanılan bir tohumdan gelir. Bu tohum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Keçiboynuzu çekirdeği
- B) Fındık
- C) Buğday tanesi
- D) Ceviz
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Keçiboynuzu çekirdeği
Kütleleri hemen hemen aynı olan, yaklaşık 0,2 gramlık keçiboynuzu çekirdekleri eskiden elmas tüccarlarınca kütle birimi olarak kullanılmış; karat adı buradan gelmiştir.
Kolay
10Aynı ortamda bulunan iki karpuzdan birinin kütlesi 2 kg, diğerinin kütlesi 5 kg'dır. Bu karpuzların ağırlıkları için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) 5 kg'lık karpuzun ağırlığı daha fazladır.
- B) 2 kg'lık karpuzun ağırlığı daha fazladır.
- C) İkisinin ağırlığı eşittir.
- D) Kütle ağırlığı etkilemez.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 5 kg'lık karpuzun ağırlığı daha fazladır.
Aynı ortamdaki iki cisimden kütlesi fazla olanın ağırlığı da fazladır. Kütle, ağırlığı etkileyen bir özelliktir.
Kolay
11Bir cismin kütlesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Dağın tepesine çıkınca azalır.
- B) Ay'a götürülünce altıda birine düşer.
- C) Bulunduğu yere göre değişmez.
- D) Kutuplarda Ekvator'dakinden fazladır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bulunduğu yere göre değişmez.
Kütle cismin madde miktarıdır ve her yerde aynı kalır. Konuma göre değişen ağırlıktır.
Kolay
12Ağırlığı ölçmek için kullanılan araç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Eşit kollu terazi
- B) Dinamometre
- C) Termometre
- D) Metre
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dinamometre
Ağırlık bir kuvvet olduğu için dinamometre ile ölçülür. Eşit kollu terazi kütleyi ölçer.
Kolay
13Dünya'nın en kuzey ve en güney noktalarına eşit uzaklıkta bulunan ve Dünya'yı tam ortadan ikiye böldüğü düşünülen hayalî çizgiye ne ad verilir?
- A) Kutup noktası
- B) Yörünge
- C) Eksen
- D) Ekvator
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ekvator
Kutup noktalarına eşit uzaklıktaki ve Dünya'yı ikiye böldüğü düşünülen hayalî çizgi Ekvator'dur.
Kolay
14Yer çekimi kuvvetinin yönü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dünya'dan uzağa, uzaya doğru
- B) Her zaman doğuya doğru
- C) Dünya'nın merkezine doğru
- D) Her zaman kuzeye doğru
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dünya'nın merkezine doğru
Yer çekimi kuvveti Dünya'nın merkezine doğrudur. Bu yüzden Dünya'nın neresinde olursa olsun bırakılan cisimler yere düşer.
Kolay
15Bir cisimdeki madde miktarını ölçmek isteyen Emre hangi aracı kullanmalıdır?
- A) Eşit kollu terazi
- B) Dinamometre
- C) Kronometre
- D) Termometre
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Eşit kollu terazi
Madde miktarı kütledir ve eşit kollu terazi ile ölçülür. Dinamometre ağırlığı, yani kuvveti ölçer.
Kolay
16Ağırlığın birimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kilogram (kg)
- B) Newton (N)
- C) Gram (g)
- D) Metre (m)
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Newton (N)
Ağırlık, kütleye etki eden yer çekimi kuvvetidir; kuvvet olduğu için birimi newtondur.
Kolay
17Bir belgeselde Dünya'nın tam bir küre olmadığı anlatılıyor: Dünya, Ekvator çevresinde biraz şişkin, kutuplarda ise biraz basıktır. Bu yüzden Ekvator, Dünya'nın merkezine kutuplardan yaklaşık 21 km daha uzaktır ve bir cismin ağırlığı kutuplarda Ekvator'dakinden biraz fazla ölçülür. Dünya'nın Ekvator'dan şişkin, kutuplardan basık olan bu özel şekline ne ad verilir?
- A) Ekvator
- B) Geoit
- C) Yörünge
- D) Kutup
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Geoit
Dünya'nın Ekvator'dan şişkin, kutuplardan basık olan özel şekline geoit denir. Bu şekil yüzünden kutuplar Dünya'nın merkezine daha yakındır ve yer çekimi kuvveti kutuplarda Ekvator'a göre daha fazladır. Ekvator, Dünya'yı ortadan ikiye böldüğü düşünülen hayalî çizgidir. Kutup, Dünya'nın en kuzey ve en güney noktalarının adıdır. Yörünge ise bir gök cisminin başka bir gök cismi etrafında izlediği yoldur.
Kolay
18Hassas teraziler yokken elmas tüccarları, taşların kütlesini keçiboynuzu çekirdekleriyle karşılaştırarak belirlerdi. Terazinin bir kefesine elması, öbür kefesine denge sağlanana kadar çekirdek koyar ve çekirdekleri sayarlardı. Keçiboynuzu çekirdeğinin kütle ölçmede kullanılabilmesini sağlayan özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çekirdeklerin elmas kadar sert ve dayanıklı olması
- B) Çekirdeklerin her mevsim kolayca bulunabilmesi
- C) Çekirdeklerin kütlelerinin birbirine çok yakın olması
- D) Çekirdeklerin kütlesinin konuma göre değişmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çekirdeklerin kütlelerinin birbirine çok yakın olması
Bir cismin ölçü birimi olarak kullanılabilmesi için her birinin aynı büyüklükte olması gerekir. Keçiboynuzu çekirdeklerinin kütleleri hemen hemen birbirinin aynıdır (yaklaşık 0,2 gram); bu yüzden çekirdek sayısı elmasın kütlesini güvenilir biçimde gösterir. Karat sözcüğü de buradan gelir. Sertlik ya da kolay bulunma ölçümün doğruluğunu sağlamaz. Kütle konuma göre değişmez.
Orta
19Bir dağcı, deniz kenarındaki bir dağın eteğinde, ortasında ve zirvesinde aynı su şişesini dinamometreyle tartıyor. Dağcı, yukarı çıktıkça Dünya'nın merkezinden uzaklaştığını biliyor. Şişenin ağırlığı en büyük nerede ölçülür?
- A) Dağın zirvesinde (en yüksek yerde)
- B) Dağın eteğinde (deniz kenarında)
- C) Dağın ortasında (yarı yükseklikte)
- D) Üç noktada da aynı değerde
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dağın eteğinde (deniz kenarında)
Dünya'nın merkezine yaklaştıkça yer çekimi ve dolayısıyla ağırlık artar; en yakın nokta dağın eteğidir. Kütle değişmediği için ağırlığın da değişmeyeceğini düşünmek, kütle ile ağırlığı aynı sanmaktır.
Orta
20Dünya'nın 1 kg kütleye yaklaşık 10 N kuvvet uyguladığı, Ay'ın çekiminin ise Dünya'nınkinin yaklaşık altıda biri olduğu biliniyor. Bir astronot, 30 kg kütleli bir alet kutusunu Ay'a götürüyor. Alet kutusu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Ağırlığı Dünya'da 300 N, Ay'da da 300 N; kütlesi Ay'da 5 kg
- B) Ağırlığı Dünya'da 30 N, Ay'da 5 N; kütlesi ikisinde de 30 kg
- C) Ağırlığı Dünya'da 300 N, Ay'da 50 N; kütlesi ikisinde de 30 kg
- D) Ağırlığı Dünya'da 300 N, Ay'da 50 N; kütlesi Ay'da 5 kg
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ağırlığı Dünya'da 300 N, Ay'da 50 N; kütlesi ikisinde de 30 kg
Dünya'da ağırlık 30 × 10 = 300 N, Ay'da bunun altıda biri 50 N olur; kütle bulunulan yere göre değişmediği için 30 kg kalır. Kütlenin de Ay'da 5 kg'a düştüğünü düşünmek, kütle ile ağırlığı karıştırmaktır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.