5. Sınıf Fen Bilimleri · Yaşamımızdaki Elektrik

Devre Elemanlarının Sembolleri ve Devre Şeması

devre şeması
devre elemanı
sembol
pil
ampul
anahtar
bağlantı kablosu

Devre şeması nedir, devre elemanlarının sembolleri nelerdir?

Devre şeması, bir elektrik devresindeki elemanların sembollerle gösterilmesidir. Basit bir elektrik devresi pil, ampul, anahtar ve bağlantı kablosuyla kurulabilir ve bu dört elemanın her birinin kendine özgü bir sembolü vardır. Pil devreye enerji sağlar ve (+) ile (-) kutuplarına sahiptir; ampul ışık verir, anahtar devreyi açıp kapatır, bağlantı kablosu ise elemanları birbirine bağlar. Pil yatağı ve duyun ise belirli bir sembolü yoktur. Semboller dünyanın her yerinde aynı anlama geldiği için farklı dil konuşan insanlar bile bir devreyi aynı şekilde anlayabilir; teknik servisler de cihazları bu ortak dille onarır. Anahtar kapalıyken devre tamamlanır ve ampul yanar; anahtar açıkken akım geçemez ve ampul söner. Şema çizilirken her eleman doğru sayıda gösterilir ve bağlantı kabloları cetvelle düz çizgiler hâlinde birleştirilir.

Devre Elemanlarının Sembolleri ve Devre Şeması: konu anlatımı ve özeti

Bir elektrik devresini her seferinde resmini çizerek anlatmak zordur. Bu konu, devre elemanlarının sembollerini ve bu sembollerle devre şeması çizmeyi öğretir.

Basit bir elektrik devresi pil, ampul, anahtar ve bağlantı kablosuyla kurulabilir.
Pil devreye enerji sağlar ve (+) ile (-) kutupları vardır. Ampul ışık verir, anahtar devreyi açıp kapatır, bağlantı kablosu elemanları birbirine bağlar.
Bu dört elemanın her birinin kendine özgü bir sembolü vardır. Pil yatağı ve duyun ise belirli bir sembolü yoktur.
Devre elemanlarının sembollerle gösterilmesine devre şeması denir.
Pil, ampul, anahtar ve bağlantı kablosuyla çizilmiş basit devre şeması; anahtar açık olduğu için ampul yanmaz
Semboller dünyanın her yerinde aynı anlama gelir. Böylece farklı dil konuşan insanlar bile bir devreyi aynı şekilde anlayabilir; teknik servisler cihazları bu ortak dille onarır.
Anahtar kapalıyken devre tamamlanır ve ampul yanar; anahtar açıkken akım geçemez ve ampul söner.

Unutma: Şema çizerken her elemanı doğru sayıda göster ve bağlantı kablolarını cetvelle düz çizgiler hâlinde birleştir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Devre şeması bir haritaya benzer: gerçek eşyaların resmini değil, herkesin anlayacağı işaretleri kullanır.

Bir devrenin şemasını çizmek için şu adımları izle:

Devredeki elemanları say: kaç pil, kaç ampul, kaç anahtar var?
Her elemanın sembolünü çiz. Pil sembolünde uzun çizgi (+) kutbu, kısa çizgi (-) kutbu gösterir.
Sembolleri cetvelle çizdiğin düz çizgilerle, devredeki sırayla birleştir.
Son olarak kontrol et: Pilin bir ucundan çıkıp bütün elemanlardan geçerek öbür ucuna dönebiliyor musun? Dönebiliyorsan devre tamamdır.

Günlük hayattan: Trafik işaretleri gibi devre sembolleri de dilden bağımsızdır; başka bir ülkede yazılmış bir şemayı da okuyabilirsin.

Sık yapılan hata: "Anahtar açıkken devre çalışır." Doğrusu: Anahtar açıksa yol kesiktir ve ampul yanmaz. Anahtar kapandığında yol tamamlanır, ampul yanar.

Derinleş

Evindeki bir masa lambası, el feneri ya da oyuncak gibi basit bir cihazın (yalnızca pille çalışanlardan birinin) devresini incele ve şemasını çiz. Cihazda hangi elemanların olduğunu ve nasıl bağlandığını nasıl anladığını açıkla. Cihazların kullanım kılavuzlarında neden devre şeması bulunduğunu ve bunun onarımı, atık miktarını ve tüketiciyi nasıl etkilediğini tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.5.6.1Bir elektrik devresindeki elemanları sembollerinin olup olmamasına göre sınıflandırabilme
- a) Bir elektrik devresindeki elemanların sembollerini belirler.
- b) Bir elektrik devresindeki elemanları sembollerinin olup olmamasına göre ayrıştırır.
- c) Bir elektrik devresindeki elemanları sembollerinin olup olmamasına göre gruplandırır.
- ç) Bir elektrik devresindeki elemanların sembollerini niteliklerine göre etiketler.
FB.5.6.2Şemasını çizdiği elektrik devresine uygun deney yapabilme
- a) Çizdiği elektrik devresine uygun deney düzeneği tasarlar.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Devre şeması çizen Kerem, kurduğu devredeki her elemanın sembolünü kitaptan bulup çizimine ekliyor. Ancak elemanlardan biri için kitapta hiçbir sembol bulamıyor; öğretmeni bu elemanın şemada gösterilmediğini söylüyor. Aşağıdaki devre elemanlarından hangisinin belirli bir sembolü yoktur?
- A) Duy
- B) Pil
- C) Ampul
- D) Anahtar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Duy
Ampulün takıldığı duy, devre şemalarında ayrıca gösterilmez; belirli bir sembolü yoktur. Anahtarın ise açık ve kapalı hâllerini gösteren sembolleri vardır.
Kolay
2Odasına giren Merve duvardaki düğmeye basınca lamba yanıyor, tekrar basınca sönüyor. Düğmenin içinde, devreyi birleştirip ayıran küçük bir parça bulunuyor. Elektrik devresinde anahtarın görevi nedir?
- A) Devreyi açıp kapatmak
- B) Devreye enerji vermek
- C) Işık vermek
- D) Elektrik enerjisini depolamak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Devreyi açıp kapatmak
Anahtar devreyi kapatınca elektrik akımı geçer ve lamba yanar; açınca akım kesilir ve lamba söner. Devreye enerji veren pildir; anahtar enerji üretmez, yalnızca akımın yolunu açar ya da keser.
Kolay
3Bir elektrik mühendisi, kuracağı devreyi önce kâğıda çiziyor. Çiziminde pil, ampul ve anahtar gibi elemanları gerçek görünüşleriyle değil, her yerde aynı anlamı taşıyan basit işaretlerle gösteriyor. Bir devrenin elemanlarının sembolleri kullanılarak çizilmesine ne ad verilir?
- A) Devre düzeneği
- B) Pil yatağı
- C) Devre şeması
- D) Işın çizimi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Devre şeması
Devre elemanlarının sembollerle gösterildiği çizime devre şeması denir. Devre düzeneği ise gerçek malzemelerle kurulmuş devredir, kâğıt üzerindeki çizim değildir.
Kolay
4Uzaktan kumandanın çalışmadığını fark eden Deniz, kapağını açıp içindeki küçük silindir şeklindeki iki parçayı yenileriyle değiştiriyor. Kumanda yeniden çalışmaya başlıyor. Basit bir elektrik devresinde devreye enerji sağlayan eleman hangisidir?
- A) Ampul
- B) Anahtar
- C) Pil
- D) Bağlantı kablosu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Pil
Pil, devreye elektrik enerjisi sağlayan elemandır; Deniz'in değiştirdiği parçalar pillerdir. Ampul ise enerjiyi kullanarak ışık veren elemandır, enerji sağlamaz.
Kolay
5Elif fen dersinde basit bir elektrik devresi kurmak için malzeme hazırlıyor. Aşağıdakilerden hangisi basit bir elektrik devresinin elemanlarından biri değildir?
- A) Pil
- B) Ampul
- C) Termometre
- D) Bağlantı kablosu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Termometre
Basit bir elektrik devresi pil, ampul, anahtar ve bağlantı kablosuyla kurulur. Termometre sıcaklık ölçen bir araçtır, devre elemanı değildir.
Kolay
6Öğretmen tahtaya şu tanımı yazıyor: “Devre elemanlarının sembollerle gösterilmesi.” Öğrencilerden bu tanımın neyi anlattığını bulmalarını istiyor. Doğru cevap hangisidir?
- A) Pil yatağı
- B) Bağlantı kablosu
- C) Ampul parlaklığı
- D) Devre şeması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Devre şeması
Devre elemanlarının sembollerle gösterilmesine devre şeması denir. Pil yatağı ve bağlantı kablosu birer malzemedir; bir gösterim biçimi değildir.
Kolay
7Defne kurduğu devrede ampulü söndürmek istiyor. Kabloları sökmeden ve pili çıkarmadan ampulü söndürmek için devrede hangi elemanı kullanmalıdır?
- A) Duy
- B) Pil yatağı
- C) Anahtar
- D) Ampul
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Anahtar
Anahtar devreyi açıp kapatır; anahtar açılınca akım geçemez ve ampul söner. Duy ve pil yatağı yalnızca ampulü ve pili yerinde tutar.
Kolay
8Bir öğrenci devre elemanlarının görevlerini kartlara yazıyor. “Devreye enerji sağlar, (+) ve (−) kutupları vardır.” kartını hangi elemanın yanına koymalıdır?
- A) Ampul
- B) Pil
- C) Anahtar
- D) Bağlantı kablosu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Pil
Pil devreye enerji sağlar ve (+) ile (−) kutupları vardır. Ampul ışık verir, anahtar devreyi açıp kapatır, kablo ise elemanları birbirine bağlar.
Kolay
9Bir teknik servis çalışanı, farklı ülkelerde üretilmiş cihazları onarırken cihazların devre şemalarını inceliyor. Şemaların farklı dillerde hazırlanmasına rağmen çalışan şemaları kolayca anlıyor. Bunun nedeni nedir?
- A) Devre sembollerinin dünyanın her yerinde aynı anlama gelmesi
- B) Çalışanın bütün dilleri bilmesi
- C) Şemalarda elemanların fotoğraflarının olması
- D) Her ülkenin kendine özgü sembol kullanması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Devre sembollerinin dünyanın her yerinde aynı anlama gelmesi
Devre elemanlarının sembolleri dünyanın her yerinde aynı anlama gelir; teknik servisler cihazları bu ortak dille onarır. Her ülke kendi sembolünü kullansaydı şemalar kolayca anlaşılamazdı.
Kolay
10Yusuf, el fenerinin içinde ampulü yerinde tutan ve ampulün takıldığı parçayı inceliyor. Bu parçanın adı duydur. Yusuf bu el fenerinin şemasını çizerken duy için ne yapmalıdır?
- A) Duyu şemada göstermemelidir.
- B) Duy için ampul sembolü çizmelidir.
- C) Duy için pil sembolü çizmelidir.
- D) Duy için anahtar sembolü çizmelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Duyu şemada göstermemelidir.
Duyun belirli bir sembolü yoktur; bu nedenle devre şemasında gösterilmez. Duy yerine başka bir elemanın sembolünü çizmek şemayı yanlış yapar.
Kolay
11Zeynep, devre elemanlarını “sembolü olanlar” ve “sembolü olmayanlar” diye iki gruba ayırıyor. Aşağıdaki gruplardan hangisinin bütün elemanlarının sembolü vardır?
- A) Pil, duy, anahtar, bağlantı kablosu
- B) Pil yatağı, ampul, anahtar, duy
- C) Pil, ampul, anahtar, bağlantı kablosu
- D) Pil yatağı, duy, ampul, pil
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Pil, ampul, anahtar, bağlantı kablosu
Pil, ampul, anahtar ve bağlantı kablosunun her birinin kendine özgü sembolü vardır. Pil yatağı ve duyun belirli bir sembolü yoktur.
Kolay
12Mehmet devre kurarken pili, anahtarı ve ampulü birbirine bağlamak için ince, plastik kaplı teller kullanıyor. Bu tellerin devredeki görevi nedir?
- A) Devre elemanlarını birbirine bağlamak
- B) Devreye enerji sağlamak
- C) Işık vermek
- D) Devreyi açıp kapatmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Devre elemanlarını birbirine bağlamak
Bağlantı kabloları devre elemanlarını birbirine bağlar. Devreye enerji sağlamak pilin, ışık vermek ampulün, devreyi açıp kapatmak anahtarın görevidir.
Kolay
13Ayşe televizyon kumandasının pil yatağını açtığında pillerin ve yatağın üzerinde (+) ve (−) işaretleri görüyor. Bu işaretler pilin neyini gösterir?
- A) Parlaklığını
- B) Sıcaklığını
- C) Ağırlığını
- D) Kutuplarını
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kutuplarını
Pilin (+) ve (−) olmak üzere iki kutbu vardır; bu işaretler kutupları gösterir. Pil yerleştirilirken kutupların doğru yöne bakması gerekir.
Kolay
14Can bir pil, bir ampul, bir anahtar ve bağlantı kablolarıyla devre kuruyor. Bütün bağlantıları doğru yapıyor ve anahtarı kapalı konuma getiriyor. Bu durumda ampul için ne söylenebilir?
- A) Ampul yanmaz.
- B) Ampul yanar.
- C) Ampul önce yanar sonra hemen kendiliğinden söner.
- D) Ampulün yanıp yanmayacağı bilinemez.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ampul yanar.
Anahtar kapalıyken devre tamamlanır ve ampul yanar. Anahtar açık olsaydı akım geçemez ve ampul sönük kalırdı.
Kolay
15Emre, defterine devre şeması çizerken bağlantı kablolarını elle eğri büğrü çiziyor. Öğretmeni şemanın daha düzenli olması için bir öneride bulunuyor. Öğretmenin önerisi hangisi olabilir?
- A) Kabloları renkli kalemle dalgalı çizmek
- B) Kabloları şemada hiç göstermemek
- C) Kabloların yerine elemanların resmini çizmek
- D) Kabloları cetvelle düz çizgiler hâlinde çizmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kabloları cetvelle düz çizgiler hâlinde çizmek
Şema çizerken bağlantı kabloları cetvelle düz çizgiler hâlinde çizilir. Kabloları göstermemek elemanların nasıl bağlandığını anlaşılmaz hâle getirir.
Kolay
16Öğretmen bir devreyi tahtaya resmini çizerek anlatmanın uzun sürdüğünü söylüyor. Bunun yerine devre elemanlarını basit işaretlerle gösteriyor. Öğretmenin bu yöntemi seçmesinin en önemli yararı nedir?
- A) Devre elemanlarının rengini göstermek
- B) Devreyi kısa sürede ve herkesin anlayacağı biçimde göstermek
- C) Devrenin ne kadar ağır olduğunu göstermek
- D) Devre elemanlarının fiyatını göstermek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Devreyi kısa sürede ve herkesin anlayacağı biçimde göstermek
Devreyi her seferinde resmiyle çizmek zordur; sembollerle çizilen şema devreyi hızlı ve herkesin anlayacağı biçimde gösterir. Semboller elemanların rengi, ağırlığı ya da fiyatı hakkında bilgi vermez.
Kolay
17Bir devre şemasında bir daire ve dairenin içinde çarpı (×) biçiminde kesişen iki çizgiden oluşan bir sembol görülüyor. Bu sembol hangi devre elemanını gösterir?
- A) Pil
- B) Ampul
- C) Anahtar
- D) Duy
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ampul
Devre şemalarında ampul, içinde çarpı işareti bulunan bir daireyle gösterilir. Pil uzunlu kısalı iki paralel çizgiyle, anahtar iki noktayı birleştiren ya da yukarı kalkık bir çizgiyle gösterilir. Duyun belirli bir sembolü yoktur; şemada ampulün sembolü çizilir.
Kolay
18Devre şemalarında anahtar iki ayrı sembolle gösterilir. Birinde çizgi iki noktayı birleştirip aradaki boşluğu kapatır; ötekinde çizgi bir uçtan yukarı kalkıktır ve öbür noktaya değmez. Çizginin iki noktayı birleştirdiği sembol için hangisi doğrudur?
- A) Açık anahtarı gösterir; devre tamamlandığı için akım geçemez.
- B) Kapalı anahtarı gösterir; çizgi boşluğu kapattığı için akım geçemez.
- C) Kapalı anahtarı gösterir; devre tamamlandığı için akım geçebilir.
- D) Açık anahtarı gösterir; çizgi kalkık olmadığı için ampul söner.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kapalı anahtarı gösterir; devre tamamlandığı için akım geçebilir.
Çizginin iki noktayı birleştirdiği sembol kapalı anahtardır. Anahtar kapalıyken devre tamamlanır, akım geçer ve devredeki ampul yanar. Çizginin kalkık olduğu sembol ise açık anahtardır; bu durumda devre tamamlanmaz, akım geçemez ve ampul söner.
Orta
19Ezgi bir pil, bir ampul ve bir anahtarla devre kuruyor. Bütün kabloları doğru bağlıyor, ama anahtarı açık konumda bırakıyor. Ampule bakınca bir şey değişmediğini görüyor. Bu durumda ampul için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Daha parlak yanar.
- B) Devre tamamlanmadığı için ışık vermez.
- C) Pil enerji verdiği için yine yanar.
- D) Kısa bir süre yanıp söner.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Devre tamamlanmadığı için ışık vermez.
Anahtar açıkken devrede bir boşluk vardır ve akım dolaşamaz; ampul ışık vermez. Pilin devrede olması tek başına yetmez; enerjinin ampule ulaşması için devrenin tamamlanması gerekir.
Orta
20Bilim kulübünde Ayten'e bir devre şeması veriliyor. Şemada 2 pil, 3 ampul ve 1 anahtar sembolü var; elemanları birbirine bağlayan çizgiler de görülüyor. Ayten şemaya uygun devreyi kurmak için malzeme listesi hazırlayacak. Ayten'in listesinde hangi malzemeler olmalıdır?
- A) 3 pil, 2 ampul, 1 anahtar ve bağlantı kabloları
- B) 2 pil, 3 ampul, 1 anahtar ve bağlantı kabloları
- C) 2 pil, 3 ampul ve kablolar; anahtar gerekmez
- D) 1 pil, 3 ampul, 2 anahtar ve bağlantı kabloları
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 2 pil, 3 ampul, 1 anahtar ve bağlantı kabloları
Şemadaki her sembol bir malzemeye karşılık gelir; elemanları bağlayan çizgiler de bağlantı kablolarını gösterir. 3 pil ve 2 ampul yazan kişi, pil ve ampul sayılarının yerini karıştırmıştır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.