5. Sınıf Fen Bilimleri · Maddenin Doğası

Madde ve Isı

ısı
ısı iletkeni
ısı yalıtkanı
ısı yalıtımı
termos
enerji tasarrufu

Isı iletkeni ve ısı yalıtkanı maddeler nelerdir?

Isı iletkeni ısıyı iyi ileten madde, ısı yalıtkanı ise ısıyı iyi iletmeyen maddedir. Demir, bakır, alüminyum, çelik, altın ve gümüş gibi metaller iyi ısı iletkenidir. Tahta, plastik, yün, pamuk, saman, strafor ve hava ise ısı yalıtkanıdır. Metal kaşıkla sıcak çorba karıştırılınca el yanabilir, tahta kaşıkta bu olmaz. Tencerelerin gövdesi metal, kulpları plastik ya da tahtadır; böylece yemek çabuk pişer, el yanmaz. Isı yalıtımı, maddeler arasındaki ısı akışını azaltmak ya da engellemek için yapılan uygulamalardır. Binalara yalıtım malzemesi koymak ve çift camlı pencere kullanmak kışın ısının kaçmasını, yazın içeri girmesini azaltır ve enerji tasarrufu sağlar. Termos, iki çeper arasındaki havası boşaltılmış yapısı sayesinde içeceğin sıcaklığını uzun süre korur. Kışın kalın mont, eldiven ve yünlü kıyafetler de vücut ısısının korunmasına yardım eder.

Madde ve Isı: konu anlatımı ve özeti

Metal bir kaşıkla sıcak çorbayı karıştırınca elinin yandığını hissedebilirsin ama tahta kaşıkta bu olmaz. Bu konu, maddelerin ısıyı iletme durumlarını ve ısı yalıtımını anlatır.

Isıyı iyi ileten maddelere ısı iletkeni denir. Demir, bakır, alüminyum, çelik, altın ve gümüş gibi metaller iyi iletkendir.
Isıyı iyi iletmeyen maddelere ısı yalıtkanı denir. Tahta, plastik, yün, pamuk, saman, strafor ve hava yalıtkandır.
Tencerelerin gövdesi metal, kulpları ise plastik ya da tahtadır; böylece yemek çabuk pişer, elimiz yanmaz.
Isı yalıtımı, maddeler arasındaki ısı akışını azaltmak ya da engellemek için yapılan uygulamalardır.
Binaların duvarlarına yalıtım malzemesi koymak, çift camlı pencere kullanmak kışın ısının kaçmasını, yazın içeri girmesini azaltır ve enerji tasarrufu sağlar.
Termos, iki çeper arasındaki havası boşaltılmış yapısı sayesinde içeceğin sıcaklığını uzun süre korur.
Kışın kalın mont, eldiven ve yünlü kıyafetler giymemiz vücut ısımızı korumaya yardım eder.

Unutma: Ocaktaki sıcak bir tencereyi tutarken metal kısmına değil, yalıtkan kulpuna dokun ya da tutacak kullan.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Isı iletkenliğini anlamak için ısıyı bir koşucu gibi düşün.

İletken maddelerde koşucu hızlı ilerler. Sıcak çorbaya konan metal kaşığın sapı kısa sürede ısınır.
Yalıtkan maddelerde koşucu yavaş ilerler. Aynı çorbaya konan tahta kaşığın sapı uzun süre ılık kalır.

Bir maddenin iletken mi yalıtkan mı olduğunu seçerken amacına bak:

Isının hızla geçmesini istiyorsan (tencere gövdesi, ütü tabanı) metal gibi iletken seç.
Isının geçmesini engellemek istiyorsan (tencere kulpu, mont, duvar yalıtımı) tahta, plastik, yün ya da strafor gibi yalıtkan seç.

Günlük hayattan: Kuşlar soğukta tüylerini kabartır; tüylerin arasında kalan hava iyi bir yalıtkandır.

Sık yapılan hata: "Mont bizi ısıtır." Doğrusu: Montun kendisi ısı üretmez; vücudumuzun ürettiği ısının dışarı kaçmasını yavaşlatır.

Derinleş

Eski yapıların çoğunda kalın taş ya da kerpiç duvarlar, bugünkü binalarda ise yalıtım levhaları kullanılıyor. Yaşadığın bölgedeki geleneksel evlerin kışın sıcak, yazın serin kalmak için hangi malzeme ve yöntemleri kullandığını araştır. Bu yöntemleri günümüzün yalıtım malzemeleriyle maliyet, enerji tasarrufu ve doğaya etki yönünden karşılaştıran bir tablo hazırla.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.5.5.5Maddeleri ısı iletimi bakımından sınıflandırabilme
- a) Maddelerin ısı iletimi bakımından niteliklerini belirler.
- b) Maddeleri ısı iletkeni veya yalıtkanı olarak ayrıştırır.
- c) Maddeleri ısı iletkeni veya yalıtkanı olarak gruplandırır.
- ç) Maddeleri ısı iletkeni veya yalıtkanı olarak etiketler.
FB.5.5.6Isı yalıtımını gösteren bilimsel model oluşturabilme
- a) Isı yalıtımı ile ilgili model önerir.

Bu konuda neler var?

Isı İletimi

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Kışın giyilen yün kazak, vücudumuzun ısısının dışarı çıkmasını zorlaştırır. Mutfakta kullanılan tahta kaşık da sıcak tencereye konduğunda uzun süre ısınmaz. Yün ve tahta gibi ısıyı iyi iletmeyen maddelere ne ad verilir?
- A) Isı iletkeni
- B) Isı yalıtkanı
- C) Saydam madde
- D) Esnek madde
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Isı yalıtkanı
Isıyı iyi iletmeyen maddelere ısı yalıtkanı denir; yün ve tahta bu gruptadır. Isı iletkeni ise metaller gibi ısıyı kolayca ileten maddelerdir.
Kolay
2Yeni bir tencere almak isteyen Hakan Bey, mağazada tencerelerin kulplarını inceliyor. Satıcı, kulpun yemek pişerken bile ele sıcak gelmemesi için ısıyı iyi iletmeyen bir maddeden yapıldığını söylüyor. Tencere kulpları genellikle hangi maddeden yapılır?
- A) Bakır
- B) Alüminyum
- C) Plastik
- D) Demir
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Plastik
Plastik ısıyı iyi iletmediği için kulpun ısınmasını engeller ve eli korur. Alüminyum hafif bir metaldir, ancak ısıyı iyi ilettiği için kulp yapımına uygun değildir.
Kolay
3Mutfakta yemek yapan Nermin Hanım, tencerenin hızlı ısınması için tabanı bir metalden yapılmış tencereyi seçiyor. Bu metal, elektrik kablolarının içinde de kullanılan kırmızımsı renkli bir metaldir. Aşağıdaki maddelerden hangisi ısıyı iyi iletir?
- A) Tahta
- B) Plastik
- C) Bakır
- D) Yün
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bakır
Bakır gibi metaller ısıyı iyi iletir; bu yüzden tencere tabanında kullanılır. Yün sıcak tuttuğu için ısı ile ilişkili görünebilir, ama ısıyı iyi iletmediği için sıcak tutar.
Kolay
4Ahmet Bey, evini kışın daha az yakıtla ısıtmak için dış duvarlarını özel levhalarla kaplatıyor ve pencerelerini çift camlı pencerelerle değiştiriyor. Bu uygulamalar, ev ile dış ortam arasındaki ısı akışını azaltmayı amaçlıyor. Bu tür uygulamalara ne ad verilir?
- A) Isı yalıtımı
- B) Isı iletimi
- C) Hâl değişimi
- D) Geri dönüşüm
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Isı yalıtımı
Maddeler arasındaki ısı akışını azaltmak ya da engellemek için yapılan uygulamalara ısı yalıtımı denir. Isı iletimi ise ısının madde içinde aktarılmasıdır; yalıtımın amacı bunu azaltmaktır.
Kolay
5Bir sınıf panosunda “Isıyı iyi iletmeyen maddeler” başlığı altına örnekler yazılacak. Aşağıdakilerden hangisi bu başlığın altına yazılmalıdır?
- A) Pamuk
- B) Demir
- C) Gümüş
- D) Çelik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Pamuk
Pamuk ısıyı iyi iletmeyen, yani ısı yalıtkanı bir maddedir. Demir, gümüş ve çelik metal oldukları için ısı iletkenidir.
Kolay
6Sofrayı kuran Aybüke, sıcak tencerenin konacağı yere bir nihale koyuyor. Aybüke'nin nihale kullanmasının amacı nedir?
- A) Tencerenin daha hızlı ısınmasını sağlamak
- B) Çorbanın daha çabuk soğumasını sağlamak
- C) Tencereden masaya ısı geçişini azaltmak
- D) Masanın ısıyı daha iyi iletmesini sağlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tencereden masaya ısı geçişini azaltmak
Nihale ısıyı iyi iletmeyen bir maddeden yapılır ve sıcak tencereden masaya ısı geçişini azaltarak masanın zarar görmesini önler. Tencereyi ısıtmak ya da çorbayı soğutmak nihalenin görevi değildir.
Kolay
7Elif mutfakta yemek kaplarını inceliyor: yün örtü, strafor kutu, alüminyum folyo ve plastik kap. Bu maddelerden hangisi ısı iletkenidir?
- A) Yün örtü
- B) Strafor kutu
- C) Plastik kap
- D) Alüminyum folyo
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Alüminyum folyo
Alüminyum bir metaldir ve ısıyı iyi iletir. Yün, strafor ve plastik ise ısıyı iyi iletmeyen yalıtkan maddelerdir.
Kolay
8Zeynep annesinin altın yüzüğünü sıcak suyla yıkarken yüzüğün kısa sürede ısındığını fark ediyor. Altının ısı iletimi bakımından hangi gruba girdiği sorulduğunda doğru cevap hangisidir?
- A) Isı yalıtkanı
- B) Isı iletkeni
- C) Hem iletken hem yalıtkan
- D) Isı ile etkileşmeyen madde
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Isı iletkeni
Altın bir metaldir ve ısıyı iyi ilettiği için ısı iletkenidir. Kısa sürede ısınması da ısıyı iyi ilettiğini gösterir.
Kolay
9Fen dersinde öğretmen “maddeler arasındaki ısı akışını azaltmak ya da engellemek için yapılan uygulamalar” tanımını yapıyor. Bu tanım hangi kavrama aittir?
- A) Isı iletkeni
- B) Hâl değişimi
- C) Sıcaklık
- D) Isı yalıtımı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Isı yalıtımı
Maddeler arasındaki ısı akışını azaltmak ya da engellemek için yapılan uygulamalara ısı yalıtımı denir. Isı iletkeni ise ısıyı iyi ileten maddedir; bir uygulama değildir.
Kolay
10Necmettin çorbayı metal kaşıkla karıştırırken kaşığın sapı kısa sürede ısınıyor. Öğretmen, metal kaşık gibi ısıyı iyi ileten maddelere özel bir ad verildiğini söylüyor. Bu maddelere ne ad verilir?
- A) Isı yalıtkanı
- B) Isı iletkeni
- C) Isı kaynağı
- D) Isı birimi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Isı iletkeni
Isıyı iyi ileten maddelere ısı iletkeni denir; metaller bu gruptadır. Isı yalıtkanı ise ısıyı iyi iletmeyen maddelerdir.
Kolay
11Yusuf, ısı yalıtkanı maddeleri sınıflandırırken çevremizdeki havanın da bu gruba girip girmediğini merak ediyor. Hava ısı iletimi bakımından nasıl sınıflandırılır?
- A) Isı iletkenidir.
- B) Metal gibi ısıyı çok iyi iletir.
- C) Isı yalıtkanıdır.
- D) Isı iletimi bakımından sınıflandırılamaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Isı yalıtkanıdır.
Hava ısıyı iyi iletmeyen bir maddedir; tahta, plastik ve yün gibi ısı yalıtkanıdır. Metaller gibi ısıyı iyi iletmez.
Kolay
12Ayşe fırından sıcak tepsiyi çıkarırken kalın kumaştan yapılmış bir fırın eldiveni kullanıyor. Fırın eldiveninin yapıldığı malzeme hangi özelliğe sahip olmalıdır?
- A) Isı yalıtkanı olmalıdır.
- B) Isı iletkeni olmalıdır.
- C) Metalden yapılmış olmalıdır.
- D) Isıyı çok hızlı iletmelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Isı yalıtkanı olmalıdır.
Fırın eldiveni ısıyı iyi iletmemeli ki sıcak tepsinin ısısı ele geçmesin; bu yüzden yalıtkan olmalıdır. Metal bir eldiven ısıyı iyi ileteceği için eli yakar.
Kolay
13Can, bakır tavada pişirilen yumurtanın çok çabuk piştiğini görüyor. Tavanın gövdesinin bakır gibi bir metalden yapılmasının nedeni nedir?
- A) Ocaktaki ısıyı yiyeceğe hızla iletmesi
- B) Ocaktaki ısının yiyeceğe geçmesini engellemesi
- C) Tavanın ele sıcak gelmemesini sağlaması
- D) Tavanın hiç ısınmamasını sağlaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ocaktaki ısıyı yiyeceğe hızla iletmesi
Bakır ısıyı iyi ileten bir metaldir; ocaktaki ısıyı yiyeceğe hızla ileterek yemeğin çabuk pişmesini sağlar. Ele sıcak gelmemesi yalıtkan kulpun görevidir.
Kolay
14Kış günü dışarı çıkan Emre kalın montunu, yün beresini ve eldivenlerini giyiyor. Bu giysilerin Emre'ye sağladığı fayda nedir?
- A) Dışarıdaki soğuğun vücuda girmesini artırır.
- B) Vücudun ısıyı daha hızlı iletmesini sağlar.
- C) Vücut ısısının dışarı kaçmasını azaltır.
- D) Vücut sıcaklığının düşmesini hızlandırır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Vücut ısısının dışarı kaçmasını azaltır.
Mont, yün bere ve eldiven ısı yalıtkanıdır; vücut ısısının dışarı kaçmasını azaltarak ısıyı korur. Yalıtkan giysiler ısı iletimini hızlandırmaz, yavaşlatır.
Kolay
15Köyde yaşayan Ahmet amca, kış gelmeden su saatinin üzerine saman döküyor. Bir kış saman dökmeyi unuttuğunda su saatindeki su donuyor. Samanın su saatini korumasının nedeni nedir?
- A) Samanın ısı iletkeni olması
- B) Samanın suyu ısıtması
- C) Samanın su saatine ısı vermesi
- D) Samanın ısı yalıtkanı olması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Samanın ısı yalıtkanı olması
Saman ısıyı iyi iletmeyen yalıtkan bir maddedir; su saatindeki ısının soğuk havaya kaçmasını azaltarak donmayı önler. Saman bir ısı kaynağı değildir, suyu ısıtmaz.
Kolay
16Mehmet'in ütüsünün tabanı metalden yapılmıştır. Ütü açıldığında taban ısınıyor ve ısıyı kumaşa aktarıyor. Ütü tabanının metalden yapılmasının nedeni nedir?
- A) Metallerin ısıyı hiç iletmemesi
- B) Metallerin ısıyı iyi iletmesi
- C) Metallerin ısı yalıtkanı olması
- D) Metallerin kolay erimesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Metallerin ısıyı iyi iletmesi
Metaller ısıyı iyi ileten maddelerdir; ütü tabanı bu sayede ısıyı kumaşa hızla aktarır. Metaller ısı yalıtkanı değildir.
Kolay
17Bir mühendis, binalarda ısı yalıtımının insan sağlığına katkısını anlatan bir afiş hazırlıyor. Afişe yazılacak en uygun cümle hangisidir?
- A) Yalıtım, dışarıdaki soğuğu evin içine taşıyarak evdeki mikropların çoğalmasını önler.
- B) Yalıtım, evin içindeki havayı tamamen boşaltarak hastalık yapan mikropları yok eder.
- C) Yalıtım, evlerde nem, rutubet ve mantar oluşumunu azaltarak daha sağlıklı bir ortam sağlar.
- D) Yalıtım, duvarların ısıyı daha iyi iletmesini sağlayarak evin her yerini aynı sıcaklıkta tutar.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yalıtım, evlerde nem, rutubet ve mantar oluşumunu azaltarak daha sağlıklı bir ortam sağlar.
Isı yalıtımı yapılan binalarda nem, rutubet ve mantar oluşumu gibi etkiler azalır; böylece daha sağlıklı bir yaşam ortamı oluşur. Yalıtım soğuk taşımaz, maddeler arasındaki ısı akışını azaltır. Evin havası boşaltılmaz; vakum yalnızca termos gibi özel kaplarda kullanılır. Yalıtım malzemeleri ısıyı iyi iletmeyen maddelerden yapılır.
Kolay
18Okul gezisine giden Ada, sıcak ıhlamur doldurduğu termosun kapağını kapatmayı unutuyor. Kapağı kapalı olan özdeş bir termosla karşılaştırıldığında Ada'nın ıhlamuru için ne beklenir?
- A) Kapak açık kaldığı için ısı dışarı daha kolay geçer, ıhlamur daha çabuk soğur.
- B) Çeperler arasındaki hava boşaltıldığı için ıhlamur aynı sürede soğur.
- C) Açık kapaktan içeri soğuk girer ama ıhlamurun sıcaklığı değişmez.
- D) Açık kapaktan giren hava yalıtkan olduğu için ıhlamur daha uzun sıcak kalır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kapak açık kaldığı için ısı dışarı daha kolay geçer, ıhlamur daha çabuk soğur.
Termosun kapağı hava geçirmeyecek biçimde tasarlanmıştır; çeperler arasındaki vakumla birlikte kapak da ısının ortamlar arasında geçişini engellemeye yardım eder. Kapak açık kalınca ısı açık ağızdan dış ortama daha kolay geçer ve ıhlamur daha çabuk soğur. Vakumlu çeperler yalnızca yanlardan geçişi azaltır. İçeri "soğuk" girmez; ıhlamur ısı vererek soğur.
Orta
19Bir sitedeki binaların dış duvarları ısı yalıtım levhalarıyla kaplanıyor. Site yöneticisi, bu kaplamanın hem kış hem yaz aylarında işe yarayacağını söylüyor. Binalara ısı yalıtımı yapılmasının faydası aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kışın işe yarayıp yazın dışarıdaki ısının içeri girmesini artırması
- B) Kışın ısı kaybını, yazın ısı girişini azaltarak enerji tasarrufu sağlaması
- C) Isınma giderlerini artırıp duvarların daha çabuk soğumasına neden olması
- D) Duvarların ısıyı daha hızlı iletmesini sağlayıp içeriyi çabuk ısıtması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kışın ısı kaybını, yazın ısı girişini azaltarak enerji tasarrufu sağlaması
Yalıtım ısı akışını her iki yönde de azaltır: kışın içerinin ısısı dışarı çıkmaz, yazın dışarının ısısı içeri girmez. Yalıtımın yalnızca kışın işe yaradığını düşünmek, ısının yazın dışarıdan içeri aktarıldığını gözden kaçırmaktır.
Orta
20Okul gezisine giden Yağmur, termosuna sıcak ıhlamur koyuyor. Akşam termosu açtığında içeceğin hâlâ sıcak olduğunu görüyor. Termosun iç ve dış çeperleri arasındaki havanın boşaltıldığını öğreniyor. Termos çeperleri arasındaki havanın boşaltılmasının amacı nedir?
- A) Termosu daha ağır hâle getirmek
- B) İçeceğin daha hızlı soğumasını sağlamak
- C) Termosun ısıyı daha iyi iletmesini sağlamak
- D) Isı geçişini azaltarak içeceğin sıcaklığını korumak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Isı geçişini azaltarak içeceğin sıcaklığını korumak
Havası boşaltılmış bölmeden ısı çok zor geçer; bu yüzden içecek uzun süre sıcak kalır. Havanın boşaltılması termosu ağırlaştırmaz; tersine çeperler arasındaki madde azalır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.