5. Sınıf Sosyal Bilgiler · Hayatımızdaki Ekonomi
İlimizdeki Ekonomik Faaliyetler
- ekonomik faaliyet
- tarım
- sanayi
- ticaret
- turizm
- hizmet
- coğrafi özellikler
Ekonomik faaliyetler nelerdir, illere göre neden değişir?
Ekonomik faaliyetler, insanların temel ihtiyaçlarını karşılamak ve gelir sağlamak için yaptığı tarım, hayvancılık, ormancılık, madencilik, sanayi, ticaret, ulaşım, turizm ve hizmet gibi işlerdir. Ekonomik faaliyetler beş gruba ayrılır. Birincil faaliyetler tarım ve madencilik gibi doğadan ham madde elde etmeyi, ikincil faaliyetler sanayi ve inşaat gibi ham maddeyi işlemeyi kapsar. Üçüncül faaliyetler eğitim, sağlık, ticaret ve turizm gibi hizmetlerdir; dördüncül faaliyetler reklam ve çevrim içi hizmetler gibi bilginin toplanıp yayılmasıyla, beşincil faaliyetler ise üst düzey karar ve yönetimle ilgilidir. Yer şekilleri, iklim, bitki örtüsü ve yer altı kaynakları bir ilin ekonomisini belirler. Bu yüzden Antalya'da seracılık, Erzurum'da kış turizmi, Kars'ta büyükbaş hayvancılık, Rize'de ormancılık ve Adana'da tarım gelişmiştir. Atatürk de Türkiye İktisat Kongresi'nde tam bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla desteklenmesi gerektiğini vurgulamıştır.
İlimizdeki Ekonomik Faaliyetler: konu anlatımı ve özeti
İnsanlar ihtiyaçlarını karşılamak ve gelir elde etmek için çeşitli ekonomik faaliyetlerde bulunur. Bu konu, ekonomik faaliyet türlerini ve bunların illerin coğrafi özelliklerine göre nasıl değiştiğini anlatır.
- Ekonomik faaliyet, insanların gelir sağlamak ve daha iyi yaşamak için yaptığı işlerdir.
- Tarım, hayvancılık, ormancılık, madencilik, sanayi, ticaret, ulaşım, turizm ve hizmet başlıca ekonomik faaliyetlerdir.
- Ekonomik faaliyetler beş gruba ayrılır. Birincil: doğadan ham madde elde etme (tarım, madencilik). İkincil: ham maddeyi işleme (sanayi, inşaat).
Ekonomik faaliyetlerin beş grubu ve örnekleri: birincilden beşincile - Üçüncül: hizmetler (eğitim, sağlık, ticaret, ulaşım, turizm). Dördüncül: bilginin toplanması ve yayılması (reklam, çevrim içi hizmetler). Beşincil: üst düzey karar ve yönetim.
- Yer şekilleri, iklim, bitki örtüsü ve yer altı kaynakları bir ilin ekonomisini belirler.
- Örneğin Antalya'da seracılık, Erzurum'da kış turizmi, Kars'ta büyükbaş hayvancılık, Rize'de ormancılık ve Adana'da tarım gelişmiştir.
- Atatürk, tam bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla desteklenmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Unutma: Bir ilin ekonomisini anlamak için önce onun coğrafyasına bakmalısın; iklim ve yer şekilleri hangi işlerin yapılacağını büyük ölçüde belirler.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Ekonomik faaliyetlerin gruplarını anlamak için bir ürünün yolculuğunu izle.
- Birincil: Çiftçi pamuk yetiştirir. Doğadan ham madde elde edilir.
- İkincil: Fabrika pamuktan kumaş, kumaştan tişört üretir. Ham madde işlenir.
- Üçüncül: Tır tişörtü mağazaya taşır, satıcı onu satar. Bu hizmettir.
- Dördüncül: Bir ajans tişörtün reklamını hazırlar ve genel ağda tanıtır. Bilgi üretilir ve yayılır.
- Beşincil: Şirketin yöneticileri yeni bir fabrika kurulup kurulmayacağına karar verir.
Günlük hayattan: Sofrandaki ekmeğin yolculuğu da tarladan değirmene, fırından markete aynı basamaklardan geçer.
Sık yapılan hata: "Bir ilde yalnızca tek bir ekonomik faaliyet olur." Doğrusu: Her ilde birçok faaliyet bir arada yapılır; coğrafi koşullar yalnızca hangilerinin daha çok öne çıkacağını etkiler.
Derinleş
İlinde üretilen bir ürünü seç (bir tarım ürünü, bir el sanatı ya da bir fabrika ürünü) ve bu ürünün tarladan ya da atölyeden tüketiciye ulaşana kadarki yolculuğunu bir akış şemasıyla göster. Her basamağı hangi ekonomik faaliyet grubuna ait olduğuna göre renklendir. İlin coğrafi özellikleri bu ürünün üretilmesini nasıl etkiliyor? Ürünün ilin ekonomisine katkısını artırmak için bir fikir öner.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
SB.5.5.3Yaşadığı ildeki ekonomik faaliyetleri özetleyebilme
- a) Yaşadığı ildeki ekonomik faaliyetleri çözümler.
- b) Yaşadığı ildeki ekonomik faaliyetleri alanlarına göre sınıflandırır.
- c) Yaşadığı ildeki ekonomik faaliyetleri yorumlar.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir ilin tanıtım broşüründe şunlar yazıyor: Ovalarda buğday ekilir, fabrikalarda un üretilir, çarşılarda ürünler satılır, otellerde turistler ağırlanır. Bu işlerin hepsi insanların ihtiyaçlarını karşılamak ve gelir elde etmek için yapılır. Broşürde anlatılan bu etkinliklerin ortak adı nedir?
- A) Doğal afet
- B) Göç
- C) Ekonomik faaliyet
- D) Kültür
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ekonomik faaliyet
İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak ve gelir sağlamak için yaptıkları etkinliklere ekonomik faaliyet denir. Kültür bir toplumun değerler bütünüdür; tarım, sanayi, ticaret gibi gelir getiren işleri tek başına anlatmaz.
Kolay
2Konya Ovası'nda yaşayan bir aile ilkbaharda tarlasını sürüp tohum ekiyor, yaz boyunca suluyor ve yaz sonunda buğdayını hasat ediyor. Ailenin geçimi bu işe bağlı. Ailenin yaptığı ekonomik faaliyet hangisidir?
- A) Madencilik
- B) Tarım
- C) Turizm
- D) Ticaret
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tarım
Toprağı ekip dikerek ürün elde etmeye tarım denir. Ticaret ise elde edilen ürünlerin alınıp satılmasıdır; aile ürünü kendisi yetiştirmektedir.
Kolay
3Gaziantep'te bir esnaf, çiftçilerden fıstık satın alıp dükkânında müşterilerine satıyor; aldığı ve sattığı fiyat arasındaki farkla da geçimini sağlıyor. Bu esnaf hiçbir şey üretmiyor. Esnafın yaptığı ekonomik faaliyet hangisidir?
- A) Sanayi
- B) Ormancılık
- C) Hayvancılık
- D) Ticaret
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ticaret
Kazanç amacıyla mal alıp satmaya ticaret denir; esnaf fıstığı üretmeden alıp satmaktadır. Sanayi ise ham maddeyi işleyerek yeni ürün yapmaktır; esnaf fıstığı işlememektedir.
Kolay
4Yaz tatilinde Muğla'ya giden bir aile denize giriyor, antik kentleri geziyor ve bir otelde kalıyor. Otel çalışanları, rehberler ve lokantacılar bu ziyaretçiler sayesinde gelir elde ediyor. Ailenin katıldığı ve ilin ekonomisine katkı sağlayan faaliyet hangisidir?
- A) Sanayi
- B) Madencilik
- C) Turizm
- D) Tarım
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Turizm
Dinlenme, eğlenme, görme ve tanıma amacıyla yapılan gezilere turizm denir; bu faaliyet otel, rehberlik ve lokanta işlerini de canlandırır. Tarım da Muğla'da yapılır ama ailenin katıldığı etkinlik tatil gezisidir.
Kolay
5Madenlerin çıkarılıp işlendiği Batman gibi illerimizde hangi ekonomik faaliyet öne çıkar?
- A) Arıcılık
- B) Yaz turizmi
- C) Balıkçılık
- D) Madencilik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Madencilik
Yer altındaki madenleri çıkarma ve işleme faaliyetine madencilik denir; Batman bu faaliyete örnek bir ildir. Arıcılık ise çiçekli bitkilerin bol olduğu yaylalarda yaygındır.
Kolay
6Yolcu ya da yükün demir, hava, kara ve deniz yoluyla bir yerden başka bir yere aktarılmasına ne ad verilir?
- A) Ticaret
- B) Ulaşım
- C) Sanayi
- D) Tarım
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ulaşım
Yolcu ya da yükün bir yerden başka bir yere aktarılması ulaşımdır. Ticaret ise kazanç amacıyla yapılan alım satım işleridir.
Kolay
7Ulaşım ağının çok gelişmiş olduğu İstanbul gibi illerde hangi ekonomik faaliyetler gelişmiştir?
- A) Arıcılık ve kış turizmi
- B) Ticaret ve sanayi
- C) Ormancılık ve madencilik
- D) Büyükbaş hayvancılık ve seracılık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ticaret ve sanayi
Ulaşım ağının zengin olduğu İstanbul gibi illerde ticaret ve sanayi faaliyetleri gelişmiştir; çünkü ham madde ve ürünler kolayca taşınabilir. Kış turizmi ise karlı ve dağlık illerde gelişir.
Kolay
8Trabzon'da yaşayan Emre'nin babası her sabah teknesiyle Karadeniz'e açılıyor ve tuttuğu hamsileri limanda satıyor. Emre'nin babasının yaptığı ana ekonomik faaliyet hangisidir?
- A) Ormancılık
- B) Balıkçılık
- C) Madencilik
- D) Seracılık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Balıkçılık
Denizde, gölde ve akarsularda balık tutmak balıkçılıktır; Trabzon bu faaliyetin önemli örneklerindendir. Ormancılık ise ormandan kereste ve odun gibi ürünler elde etmektir.
Kolay
9Bir köyde dut ağaçlarının yapraklarıyla böcekler besleniyor ve bu böceklerin ördüğü kozalardan ipek elde ediliyor. Bu faaliyet aşağıdaki ekonomik faaliyetlerden hangisinin kapsamındadır?
- A) Hayvancılık
- B) Madencilik
- C) Ticaret
- D) Turizm
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hayvancılık
İpek böcekçiliği, arıcılık ve balıkçılık gibi faaliyetler hayvancılık kapsamındadır. Madencilik ise yer altındaki madenleri çıkarıp işleme faaliyetidir.
Kolay
10Ormanlık alanların geniş yer kapladığı Rize gibi illerimizde aşağıdaki ekonomik faaliyetlerden hangisinin yapılması beklenir?
- A) Çöl turizmine yönelik faaliyetler
- B) Seracılığa yönelik faaliyetler
- C) Maden çıkarmaya yönelik faaliyetler
- D) Orman ürünlerine yönelik faaliyetler
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Orman ürünlerine yönelik faaliyetler
Ormanlık alanların geniş olduğu Rize gibi illerde orman ürünlerine yönelik faaliyetler yapılır. Maden çıkarmak için ormanın değil yer altı kaynaklarının bulunması gerekir.
Kolay
11Bir şirketin genel müdürü, şirketin hangi ülkelerde iş yapacağı ve yeni fabrikaların nerede kurulacağı gibi üst düzey kararları alıyor. Bu iş hangi ekonomik faaliyet grubundadır?
- A) Beşincil ekonomik faaliyetler
- B) Birincil ekonomik faaliyetler
- C) İkincil ekonomik faaliyetler
- D) Dördüncül ekonomik faaliyetler
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Beşincil ekonomik faaliyetler
Karar verme, yönetim ve kontrol etme faaliyetleri beşincil gruptadır; büyük şirket ve ülke yöneticiliği buna örnektir. Dördüncül faaliyetler ise bilginin toplanıp yayılmasıyla ilgilidir.
Kolay
12Çanakkale'yi ziyaret eden bir okul grubu tarihî mekânları ve şehitlikleri geziyor. Çanakkale gibi tarihî mekânlarıyla ünlü illerde hangi turizm türü gelişmiştir?
- A) Kış turizmi
- B) Termal turizm
- C) Kültür turizmi
- D) Yayla turizmi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kültür turizmi
Tarihî mekânlarıyla ünlü Çanakkale gibi yerlerde kültür turizmi gelişmiştir. Kış turizmi ise kar yağışının bol olduğu dağlık yerlerde yapılır.
Kolay
13Aşağıdakilerden hangisi "ekonomik faaliyet" kavramının en doğru tanımıdır?
- A) İnsanların gelir sağlamak ve daha iyi yaşamak için yaptığı işler
- B) Yalnızca fabrikalarda yapılan üretim işleri
- C) Sadece tatil ve gezi amacıyla yapılan etkinlikler
- D) Yalnızca devlet kurumlarında yapılan işler
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İnsanların gelir sağlamak ve daha iyi yaşamak için yaptığı işler
Ekonomik faaliyet, insanların ihtiyaçlarını karşılamak ve daha iyi yaşamak için gelir sağlamak amacıyla yaptığı işlerdir. Fabrika üretimi bunlardan yalnızca biridir.
Kolay
14Ece'nin ablası, bir şirketin ürünlerini tanıtmak için bilgisayarda reklam afişleri tasarlıyor ve bunları genel ağda yayımlıyor. Ece'nin ablasının yaptığı iş hangi ekonomik faaliyet grubunda yer alır?
- A) Birincil ekonomik faaliyetler
- B) İkincil ekonomik faaliyetler
- C) Dördüncül ekonomik faaliyetler
- D) Beşincil ekonomik faaliyetler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dördüncül ekonomik faaliyetler
Bilginin toplanması, işlenmesi ve yayılmasıyla ilgili grafik tasarım ve reklam yayıncılığı dördüncül faaliyetlerdir. Beşincil faaliyetler ise üst düzey karar verme ve yönetimle ilgilidir.
Kolay
15Eğitim, sağlık, haberleşme, bankacılık ve ulaşımın geliştiği Ankara gibi illerde hangi ekonomik faaliyetler daha fazladır?
- A) Balıkçılığa yönelik faaliyetler
- B) Arıcılığa yönelik faaliyetler
- C) Orman ürünlerine yönelik faaliyetler
- D) Hizmete yönelik faaliyetler
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hizmete yönelik faaliyetler
Eğitim, sağlık ve bankacılık gibi alanlar hizmet faaliyetleridir; bu alanların geliştiği Ankara'da hizmete yönelik faaliyetler fazladır. Balıkçılık deniz, göl ve akarsulara bağlı bir faaliyettir.
Kolay
16Dericilik, yün dokuma, et ve süt ürünlerinin üretimi için gerekli ham madde hangi ekonomik faaliyetten sağlanır?
- A) Madencilik
- B) Turizm
- C) Hayvancılık
- D) Bankacılık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hayvancılık
Deri, yün, et ve süt hayvanlardan elde edilir; bu yüzden bu sanayi kollarının ham maddesi hayvancılıkla karşılanır. Madencilik ise metal ve maden ürünleri sağlar.
Kolay
17Ece, yaşadığı ildeki ekonomik faaliyetleri araştırıp sınıfa sunacak. Doğru ve güvenilir bilgiye ulaşmak istiyor. Ece'nin öncelikle yararlanması gereken kaynak hangisidir?
- A) Tanımadığı kişilerin sosyal medyadaki paylaşımları
- B) Kaynağı belirtilmemiş bir forum sitesindeki yazılar
- C) Valilik ve il tarım ve orman müdürlüğünün resmî genel ağ sayfaları
- D) Bir arkadaşının daha önce başkalarından duyduklarına dayanarak anlattıkları
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Valilik ve il tarım ve orman müdürlüğünün resmî genel ağ sayfaları
Ders kitabındaki etkinlikte ildeki ekonomik faaliyetler valilik, kaymakamlık, il tarım ve orman müdürlüğü gibi resmî kurumların genel ağ adreslerinden belirlenir; bu kaynaklar sorumlu kurumlarca hazırlandığı için daha güvenilirdir. Tanımadığı kişilerin paylaşımları, kaynağı belirsiz forum yazıları ve kulaktan dolma bilgiler doğrulanmadan kullanılmamalıdır.
Kolay
18Ekonomik faaliyetler konusunu işleyen öğrenciler, turizmin dinlenme, eğlenme, görme ve tanıma gibi amaçlarla yapılan geziler olduğunu öğreniyor. Aşağıdaki yolculuklardan hangisi turizm faaliyetine örnektir?
- A) Bir ailenin tarihî bir şehri görmek için hafta sonu gezisine çıkması
- B) Bir öğrencinin her sabah servisle okuluna gitmesi
- C) Bir kamyonun fabrikadaki ürünleri markete taşıması
- D) Bir çiftçinin ürününü satmak için pazara gitmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir ailenin tarihî bir şehri görmek için hafta sonu gezisine çıkması
Turizm; dinlenme, eğlenme, görme ve tanıma amacıyla yapılan gezilerdir. Tarihî bir şehri görmek için yapılan gezi bu tanıma uyar. Okula gitmek günlük bir yolculuktur; yük taşımak ulaşım faaliyetidir; ürünü pazara götürüp satmak ise ticarettir. Her yolculuk turizm değildir.
Orta
19Kariyer gününde okula üç konuk geliyor: bir öğretmen, bir doktor ve bir banka çalışanı. Üçü de bir ürün üretmediklerini, insanlara hizmet sunarak çalıştıklarını anlatıyor. Bu konukların meslekleri hangi ekonomik faaliyet grubunda yer alır?
- A) Birincil
- B) Üçüncül
- C) İkincil
- D) Dördüncül
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Üçüncül
Eğitim, sağlık ve bankacılık gibi hizmet sunulan işler üçüncül ekonomik faaliyetlerdir. İkincil faaliyetler fabrikada ürün üretmektir; konuklar ise hizmet sunmaktadır.
Orta
20Adana'da tarladan toplanan pamuk bir fabrikaya getiriliyor. Fabrikada pamuk önce iplik hâline getiriliyor, sonra dokunarak kumaşa dönüştürülüyor ve kumaş diğer illere gönderiliyor. Fabrikadaki bu üretim hangi ekonomik faaliyet grubuna girer?
- A) İkincil
- B) Birincil
- C) Üçüncül
- D) Dördüncül
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İkincil
Ham maddenin fabrikada işlenip yeni bir ürüne dönüştürülmesi ikincil ekonomik faaliyettir. Pamuğun tarlada yetiştirilmesi birincil faaliyettir; ancak fabrikadaki iş, toplanan pamuğun işlenmesidir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.