Gazi Mustafa Kemal ve Sığırtmaç Mustafa

atatürk
eğitim
kişilik özellikleri
şiir
benzetme
kişileştirme
bağlamdan anlam
ön bilgileri harekete geçirme

Gazi Mustafa Kemal ve Sığırtmaç Mustafa metninde ne anlatılır?

Gazi Mustafa Kemal ve Sığırtmaç Mustafa, Hikmet Ulusoy'un Atatürk'ün çocuklara ve eğitime verdiği değeri anlatan hikâyesidir. Olay 1929 yılında Yalova'da geçer. Yolunu kaybeden Gazi, sığır otlatarak geçimini sağlayan sekiz yaşındaki Mustafa adlı çocuğa çiftliğin yolunu sorar. Ayda 3 lira kazanan çocuk, okuma yazma bilmediği için yıllık kazancını hesaplayamaz. Gazi ona 36 lira uzatır; çocuk hak etmediği parayı almak istemez ve ancak cevizleri karşılığında kabul eder. Bu davranış çocuğun dürüst ve onurlu kişiliğini gösterir. Gazi, sararmış benzinden ve şiş karnından çocuğun hasta olduğunu fark eder, onu Şişli'deki Himaye-i Etfal Hastanesi'nde tedavi ettirir ve Beşiktaş'taki 19. İlk Mektep'e gönderir. Mustafa daha sonra Kara Harp Okulu'ndan Tankçı Teğmen olarak mezun olur. Hikâye, Atatürk'ün şefkatli ve yardımsever kişiliğini öne çıkarır.

Gazi Mustafa Kemal ve Sığırtmaç Mustafa: konu anlatımı ve özeti

Bu hikâye, Gazi Mustafa Kemal'in yolunu kaybettiği bir gün hasta ve yoksul bir çoban çocukla karşılaşmasını anlatır. Metin, Atatürk'ün çocuklara ve eğitime verdiği değeri, çocuğun da onurlu davranışını öne çıkarır.

Çocuk sığırları otlatarak geçimini sağlar; okuma yazma bilmediği için kazancını hesaplamakta zorlanır.
Gazi, çocuğun hasta olduğunu fark eder, onun tedavi olmasını ve okula gitmesini sağlar.
Çocuk hak etmediği parayı almak istemez; bu davranış onun dürüst ve onurlu bir kişiliği olduğunu gösterir.
Kahramanların davranışlarından kişilik özelliklerini çıkarırsın: şefkatli, yardımsever, dürüst.
Bir kelimenin metindeki anlamını bulmak için cümlenin öncesine ve sonrasına bakarsın.
Şiir duyguları dizelerle anlatır. Dörtlük, dize sayısı ve dize sonlarındaki ses benzerlikleri şiirin düzenini oluşturur.
Benzetmede bir varlık özelliği daha güçlü olan başka bir varlığa benzetilir. Kişileştirmede ise insana ait özellikler başka varlıklara verilir. Ön bilgileri harekete geçirme stratejisinde önce bildiklerini hatırlar, sonra yeni öğrendiklerinle bağlantı kurarsın.

Unutma: "Okuyan çocuk" bir varlığı niteler, "Çocuk okuyor" ise bir iş bildirir; kelimenin cümlede ne iş yaptığına bak.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir kahramanın kişiliğini bulmak için davranışından özelliğe gitmelisin.

Kahramanın yaptığı bir işi seç: Çocuk hak etmediği parayı almak istemez.
Kendine sor: "Bu davranış onun hakkında bana ne söylüyor?"
Bir özellik yaz ve davranışı kanıt olarak göster: Çocuk dürüsttür, çünkü hak etmediği parayı geri çevirir.

Günlük hayattan: Yere düşen bir cüzdanı sahibine götüren birine "dürüst" deriz; bunu bize söylemesine gerek yoktur, davranışı gösterir.

Sık yapılan hata: Kelimenin türünü yalnızca kendisine bakarak belirlemek. Doğrusu: Cümlede ne iş yaptığına bak; "okuyan çocuk" bir varlığı niteler, "Çocuk okuyor." ise bir iş bildirir.

Derinleş

Okuma yazma bilmeyen bir çocuk günlük hayatta hangi zorluklarla karşılaşır? Alışveriş, yol bulma ve ilaç kullanma gibi üç durum seç ve her birinde yaşanabilecek sorunu yaz. Okulun bu sorunları nasıl çözdüğünü düşünerek eğitimin bir insanın hayatını nasıl değiştirebileceğini anlatan kısa bir konuşma hazırla.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.D.5.5Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.5.3Okumada strateji, yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilme
T.O.5.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.5.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.5.8Basit çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme
T.O.5.13Öyküleyici metinde hikâye unsurlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.5.17Şiirin biçim özelliklerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.5.19Metindeki söz sanatlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme

Bu konuda neler var?

Atatürk İçin

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Öğretmen tahtaya şu cümleyi yazdı: “Çocuğun gözleri, sabah güneşi gibi pırıl pırıl parlıyordu.” Ardından öğrencilerden cümlede kullanılan söz sanatını açıklamalarını istedi. Bu cümlede kullanılan söz sanatı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) İnsan dışındaki bir varlık insan gibi konuşturulmuştur.
- B) Bir kelime anlamı güçlensin diye art arda tekrarlanmıştır.
- C) Bir varlığın özelliği, ortak yönü olan başka bir varlığa benzetilerek anlatılmıştır.
- D) Bir olay oluş sırasına göre baştan sona anlatılmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir varlığın özelliği, ortak yönü olan başka bir varlığa benzetilerek anlatılmıştır.
Gözler, parlaklık yönünden “gibi” sözüyle sabah güneşine benzetilmiştir; bu, benzetme sanatıdır. Cümlede “pırıl pırıl” ikilemesi de vardır ama bu bir tekrar ögesidir; öğretmenin sorduğu sanat gözlerle güneş arasında kurulan benzerliktir.
Kolay
2Anlatılan bir anıya göre 1929 yazında Yalova'da yürüyüşe çıkan Gazi Mustafa Kemal, yolda bir çocukla karşılaşır. Çocuk her sabah köyün sığırlarını dağa çıkarıp akşama kadar başlarında beklediğini, bunun karşılığında ayda üç lira aldığını anlatır. Bu bölüme göre çocuk geçimini nasıl sağlamaktadır?
- A) Pazarda ceviz satarak
- B) Bir çiftlikte bahçıvanlık yaparak
- C) Köylülerin hayvanlarını otlatarak
- D) Derede balık tutarak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Köylülerin hayvanlarını otlatarak
Çocuk, sığırları dağa çıkarıp başlarında beklediğini, yani onları otlattığını ve bunun için para aldığını söyler. Böyle çocuklara “sığırtmaç” denir. Çiftlikte çalışmak da kırsalda yapılan bir iştir ama metinde bahçıvanlıktan söz edilmez.
Kolay
3Bir anı kitabında şöyle yazıyor: “O yaz Gazi, dinlenmek için Yalova'ya gelmişti. Takvimler 1929'u gösteriyordu. Bir sabah kaplıcalara giden yolda yürürken sığırlarını otlatan bir çocukla karşılaştı.” Bu bölüme göre olay ne zaman ve nerede geçmektedir?
- A) 1929 yazında, Yalova'da
- B) 1919 baharında, Samsun'da
- C) 1923 sonbaharında, Ankara'da
- D) 1938 kışında, İstanbul'da
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 1929 yazında, Yalova'da
Metin, olayın Gazi'nin dinlenmek için Yalova'ya geldiği yaz, takvimlerin 1929'u gösterdiği bir sabah geçtiğini söyler. 1919 ve Samsun, Millî Mücadele'nin başlangıcıyla bilinen tarih ve yer olduğu için akla gelebilir ama bu olayla ilgisi yoktur.
Kolay
4Gazi, çocukla konuşurken onun benzinin sapsarı olduğunu, karnının da şişkin durduğunu fark etti. Çocuk kendini iyi hissettiğini söylese de Gazi yanındaki doktora dönüp çocuğu muayene etmesini istedi. Gazi'nin doktordan çocuğu muayene etmesini istemesinin nedeni nedir?
- A) Çocuğun görünüşündeki belirtilerden hasta olabileceğini düşünmesi
- B) Çocuğun konuşurken sürekli öksürüp durması
- C) Çocuğun kendisine hasta olduğunu söylemesi
- D) Çocuğun yürürken ayağını taşa çarpıp topallaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çocuğun görünüşündeki belirtilerden hasta olabileceğini düşünmesi
Gazi, çocuğun sararmış benzini ve şiş karnını görünce onun hasta olabileceğini düşünür. Çocuğun hasta olduğunu söylemesi akla gelebilir ama metinde tam tersine çocuğun kendini iyi hissettiğini söylediği belirtilir.
Kolay
5Öğretmen, şiirlerin bölümlerini anlatırken dört dizeden oluşan bölüme özel bir ad verildiğini söyledi. Dört dizeden oluşan şiir bölümüne ne ad verilir?
- A) Dize
- B) Paragraf
- C) Başlık
- D) Dörtlük
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dörtlük
Şiirde dört dizeden oluşan bölüme dörtlük denir. Dize ise şiirin her bir satırıdır.
Kolay
6Hikâyenin başında Mustafa'nın doğanın güzelliklerini fark edemeyecek kadar yorgun olduğu, çünkü hasta olduğu anlatılır. Metne göre Mustafa'nın yakalandığı hastalık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Grip
- B) Kızamık
- C) Sıtma
- D) Su çiçeği
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sıtma
Metinde “Çünkü o hastaydı. Sıtma olmuştu.” cümleleri açıkça yer alır.
Kolay
7“Gazi Mustafa Kemal ve Sığırtmaç Mustafa” hikâyesi “Yıl 1929'du. Güzel bir ... sabahında, Mustafa erkenden uyandı.” cümleleriyle başlar. Metne göre olaylar yılın hangi ayında geçmektedir?
- A) Ocak
- B) Nisan
- C) Eylül
- D) Haziran
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Eylül
Hikâyenin ilk cümlelerinde “Güzel bir eylül sabahında” denir; zaman unsuru bu cümleyle verilmiştir.
Kolay
8Benzetmede bir varlık, bir özelliği daha güçlü olan başka bir varlığa benzetilir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde benzetme yapılmıştır?
- A) Bulutlar pamuk gibi bembeyazdı.
- B) Rüzgâr kapıyı çalıp içeri girmek istedi.
- C) Bulutlar o sabah bembeyazdı.
- D) Kuşlar dalda neşeyle ötüyordu.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bulutlar pamuk gibi bembeyazdı.
Bulutlar beyazlık yönünden pamuğa benzetilmiştir; “gibi” sözü benzetmeyi kurar. “Rüzgâr kapıyı çalıp içeri girmek istedi.” cümlesinde ise rüzgâra insan özelliği verildiği için kişileştirme vardır.
Kolay
9Hikâyede Gazi ve yanındakiler atlarıyla Sığırtmaç Mustafa'nın yanına gelir ve Gazi atından inerek çocuğa bir soru sorar. Gazi'nin çocuğa ilk sorusu aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir?
- A) Çocuğun kaç yaşında olduğu
- B) Çiftliğe nasıl gidileceği
- C) Sığırların kime ait olduğu
- D) Köyde okul olup olmadığı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çiftliğe nasıl gidileceği
Gazi ve kurmayları kaybolmuştur; Gazi çocuğa ilk olarak “Çocuğum, çiftliğe nasıl gidilir?” diye sorar.
Kolay
10Kişileştirmede insana ait özellikler başka varlıklara verilir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kişileştirme vardır?
- A) Köyün girişindeki çınar çok yaşlıydı.
- B) Yaşlı çınar, köye gelenlere gülümsüyordu.
- C) Yapraklar altın gibi sapsarıydı.
- D) Çınarın gölgesinde dinlendik.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yaşlı çınar, köye gelenlere gülümsüyordu.
Gülümsemek insana ait bir davranıştır; bu özellik çınara verildiği için kişileştirme vardır. “Yapraklar altın gibi sapsarıydı.” cümlesinde ise benzetme yapılmıştır.
Kolay
11Metinde Gazi'nin sorusu karşısında Sığırtmaç Mustafa'nın bir an duraksadığı ve hesabı nasıl yapacağını şaşırdığı anlatılır. Metne göre Sığırtmaç Mustafa kaç yaşındadır?
- A) Altı
- B) Sekiz
- C) On
- D) On iki
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sekiz
Metinde “Sekiz yaşındaki Sığırtmaç Mustafa bir an durakladı.” cümlesi yer alır.
Kolay
12Zeynep, “Gazi Mustafa Kemal ve Sığırtmaç Mustafa” metnini okumadan önce Atatürk'ün eğitime verdiği önem hakkında bildiklerini hatırladı ve bunları defterine yazdı. Zeynep'in kullandığı okuma stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Okuduğunu özetleme
- B) Metinleri karşılaştırma
- C) Ön bilgileri harekete geçirme
- D) Anahtar kelime belirleme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ön bilgileri harekete geçirme
Okumadan önce konuyla ilgili bildiklerini hatırlamak, ön bilgileri harekete geçirme stratejisidir. Özetleme ise metin okunduktan sonra yapılır.
Kolay
13Çocuk yıllık kazancını hesaplayamayınca Gazi, onun daha fazla zorlanmaması için yanındakilere işaret eder; çocuk onların yardımıyla hesabı yapar. Gazi'nin bu davranışı onun hangi özelliğini gösterir?
- A) Sabırsızlık
- B) Kibirlilik
- C) Düşünceli olma
- D) İlgisizlik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Düşünceli olma
Gazi, çocuğun mahcup olmaması ve zorlanmaması için ona yardım ettirir; bu düşünceli bir davranıştır. Sabırsız biri çocuğa yardım ettirmek yerine konuyu kapatırdı.
Kolay
14Gazi çiftliğin yolunu sorunca Sığırtmaç Mustafa, onların yanlış yoldan geldiğini söyler. Metne göre çocuk doğru yolu neyle göstermiştir?
- A) Parmağıyla
- B) Bir haritayla
- C) Sığırlarını yürüterek
- D) Elindeki sopayla
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Elindeki sopayla
Metinde “Mustafa, yolu elindeki sopayla göstererek ‘Yanlış yoldan gelmişsiniz.’ dedi.” cümlesi yer alır.
Kolay
15Metne göre Gazi, Yalova'da çalışmalarını bitirdikten sonra kurmaylarıyla birlikte gezintiye çıkmıştır. Bu gezintinin amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sığırtmaç bir çocuğu bulmak
- B) Yeni bir okul yeri seçmek
- C) Çiftliğe hayvan satın almak
- D) Yöreyi daha iyi tanımak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yöreyi daha iyi tanımak
Metinde Gazi'nin “yöreyi daha iyi tanımak için” kurmaylarıyla gezintiye çıktığı açıkça belirtilir. Çocukla karşılaşma, yolu kaybettikleri için tesadüfen olur.
Kolay
16Gazi, çocuğun adının Mustafa olduğunu öğrenince “Benim adım da Mustafa. Demek ki seninle adaşız.” der. Bu cümlede “adaş” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Aynı köyde yaşayan kimseler
- B) Aynı yaşta olan kimseler
- C) Adları aynı olan kimseler
- D) Birbirine akraba olan kimseler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Adları aynı olan kimseler
Gazi'nin “Benim adım da Mustafa.” demesinden sonra “adaşız” sözü gelir; bu, adlarının aynı olduğunu gösterir. Cümlede yaş ya da akrabalıkla ilgili bir ipucu yoktur.
Kolay
17“Elif ertesi gün ilk kez denizi görecekti. Akşam boyunca içi içine sığmadı; valizini üç kez açıp kapattı, sabahın olmasını sabırsızlıkla bekledi.” Bu metinde geçen “içi içine sığmamak” sözü hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Yorgunluktan ayakta duramayacak hâle gelmek
- B) Yapacağı işten korkup vazgeçmeyi düşünmek
- C) Sevinç ve heyecandan yerinde duramamak
- D) Karnı çok acıktığı için huzursuzlanmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sevinç ve heyecandan yerinde duramamak
Elif'in valizini tekrar tekrar açıp kapatması ve sabahı sabırsızlıkla beklemesi, sevinçli ve heyecanlı olduğunu gösterir. “İçi içine sığmamak”, sevinç ya da heyecan yüzünden yerinde duramamak anlamındadır. Metinde yorgunluk, korku ya da açlıkla ilgili bir ipucu yoktur.
Kolay
18Bir hikâyede Gazi Mustafa Kemal, yolda tanıştığı ve okuma yazma bilmeyen çoban çocuğu okutmaya karar verir. Çocuğu okula göndermeden önce ailesiyle görüşür ve onların da onayını alır. Gazi'nin çocuğu okula göndermeden önce ailesinin onayını alması aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Çocuğun okula gitmeyi istemediğini düşündüğünü
- B) Çocukla ilgili kararda ailenin görüşüne değer verdiğini
- C) Okulun masraflarını aileden karşılamayı planladığını
- D) Çocuğun okulda başarılı olacağından kuşku duyduğunu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çocukla ilgili kararda ailenin görüşüne değer verdiğini
Gazi, çocuğu okutmaya kendisi karar verdiği hâlde bunu ailenin onayını aldıktan sonra uygulamıştır. Bu davranış, çocukla ilgili bir kararda ailenin görüşüne değer verdiğini ve saygı duyduğunu gösterir. Verilen bilgilerde çocuğun isteksizliğinden, masrafların aileden istenmesinden ya da başarı kuşkusundan söz edilmemektedir.
Orta
19Sınıfta Cumhuriyet Bayramı için şiir panosu hazırlanıyor. Öğrenciler panoya kendi yazdıkları dizeleri astı ve her dizede söz sanatı olup olmadığını tartıştı. Panodaki dizelerden hangisinde insana ait bir özellik insan dışındaki bir varlığa verilmiştir?
- A) Rüzgâr, bayrağa eski bir masal fısıldadı.
- B) Bir gemi yanaştı limana sabaha karşı.
- C) Kurtardık bu vatanı el ele verip.
- D) Bayrağım dalgalanır en yüksek direkte.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Rüzgâr, bayrağa eski bir masal fısıldadı.
Fısıldamak ve masal anlatmak insana ait davranışlardır; bu özelliğin rüzgâra verilmesi kişileştirmedir. Bayrağın dalgalanması da canlı bir hareket gibi görünür ama rüzgârda dalgalanmak bayrağın gerçek bir özelliğidir, insana ait değildir.
Orta
20Gazi, yol gösterdiği için çocuğa otuz altı lira uzattı. Çocuk parayı almak istemedi: “Ben yalnızca yol gösterdim, bu kadarı hakkım değil.” Sonunda parayı, cebindeki bir avuç cevizi Gazi'ye vermek şartıyla kabul etti. Çocuğun bu davranışı onun hangi özelliğini gösterir?
- A) Yabancılardan çekinen utangaç biri olduğunu
- B) Paranın değerini bilmeyen biri olduğunu
- C) Hak etmediği kazancı istemeyen onurlu biri olduğunu
- D) Cevizleri hiç sevmeyen biri olduğunu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hak etmediği kazancı istemeyen onurlu biri olduğunu
Çocuk, yaptığı işin bu parayı hak etmediğini düşünür ve karşılıksız para almaz; cevizlerini vererek bir karşılık sunar. Bu, onun onurlu ve dürüst olduğunu gösterir. Parayı geri çevirmesi parayı önemsemediği gibi görünebilir ama gerekçesi “hakkım değil” sözüdür.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.