Duygularımız

duygular
temel duygular
derin anlam
düşünceyi geliştirme yolları
giriş gelişme sonuç
isim türleri
soyut isim
yaratıcı yazma

Duygular nedir, temel ve ikincil duygular nelerdir?

Duygular, belirli bir durum karşısında aklımızda canlanan düşüncelerin sonucu olarak verdiğimiz psikolojik tepkilerdir. Mutluluk, üzüntü, korku, öfke, iğrenme ve şaşkınlık gibi doğuştan gelen duygulara temel duygular denir. Utanç gibi yaşanılan çevrede sonradan öğrenilen duygular ise ikincil duygulardır ve temel duygularla ilişkilidir. Bebekler duygularını gülmek, ağlamak, sarılmak gibi tepkilerle gösterir ama adlandıramaz; insan büyüdükçe duygularını daha iyi anlar ve ifade eder. Olumlu ya da olumsuz duygular yaşamak normaldir; olumsuz duygulardan kaçmak yerine nedenini anlamaya çalışmak onları azaltır. Duyguları bağırmadan söylemek sorunları kavga etmeden çözer; izinsiz alınan bir eşya için sormadan aldığın için sinirleniyorum demek buna örnektir. Duygularımız metni giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşan bilgilendirici bir metindir. Merhamet ve korku gibi duyularla algılanamayan kavramlar somut değil, soyut isimdir.

Duygularımız: konu anlatımı ve özeti

Bu bilgilendirici metin, duyguların ne olduğunu, nasıl oluştuğunu ve onları nasıl yönetebileceğimizi anlatır. Duygularını tanıyıp doğru ifade etmek, çevrendekilerle daha iyi ilişkiler kurmanı sağlar.

Duygular, bir durum karşısında verdiğimiz iç tepkilerdir. Mutluluk, korku, öfke ve üzüntü doğuştan gelen temel duygulardır; utanç gibi duygular ise sonradan öğrenilen ikincil duygulardır.
Olumsuz duygulardan kaçmak yerine nedenini anlamaya çalışmak onları azaltır.
Duygularını bağırmadan, "Şöyle hissediyorum." diyerek söylemek sorunları kavga etmeden çözer.
Derin anlam, metinde açıkça yazılmayan ama ipuçlarından çıkardığın anlamdır.
Bilgilendirici metinler giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur.
Düşünceyi geliştirme yolları anlatımı güçlendirir: tanımlama, örneklendirme, benzetme ve karşılaştırma.
İsimler türlerine göre ayrılır: somut-soyut (kalem, sevgi), özel-cins (Karabaş, köpek), tekil-çoğul (kapı, kapılar) ve topluluk (sürü, ordu).

Unutma: "Merhamet" ve "korku" gibi duyularla algılanamayan kavramlar soyut isimdir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Duygularını tanımak için onları adlandırmak ilk adımdır.

Bir durum karşısında içinde ne olduğunu fark et: Yüzün ısındı mı, kalbin hızlandı mı?
Duyguya bir ad ver: mutluluk, korku, öfke, üzüntü…
Nedenini sor: "Bunu neden hissediyorum?"
Bağırmadan söyle: "Sözüm kesilince öfkeleniyorum."

Günlük hayattan: Arkadaşın sözünü kestiğinde "Sen hep böylesin!" demek kavga başlatır; "Sözümü bitirmek istiyorum." demek ise sorunu çözer.

Sık yapılan hata: Duyguların adını somut isim sanmak. Doğrusu: Sevgi, korku, merhamet gibi beş duyuyla algılanamayan kavramlar soyut isimdir; kalem, masa gibi görülüp dokunulabilenler somuttur.

Derinleş

Bir hafta boyunca her akşam o gün en çok hissettiğin duyguyu ve nedenini bir "duygu takvimi"ne yaz. Hafta sonunda hangi duyguları daha sık yaşadığını bir grafikle göster. Olumsuz bir duyguyu yaşadığın bir günde neyin işe yaradığını fark ettin? Bunu bir arkadaşına önerirken nasıl anlatırdın?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.O.5.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.5.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.5.8Basit çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme
T.O.5.11Metindeki unsurları sınıflandırabilme
T.O.5.16Metnin bölümlerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.5.18Bilgilendirici metinde düşünceyi geliştirme yollarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.5.19Metindeki söz sanatlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.5.20Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.Y.5.16Yazım ve noktalama işaretleriyle ilgili kuralları uygulayabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir dergide şöyle yazıyor: “Bazı duygularla doğarız; dünyanın her yerindeki bebekler bunları yüz ifadeleriyle gösterir. Mutluluk, üzüntü, şaşkınlık, korku, öfke ve iğrenme bu temel duygulardandır. Utanç, suçluluk ve gurur gibi duyguları ise çevremizdeki insanlarla yaşarken sonradan öğreniriz.” Bu bilgilere göre yeni doğmuş bir bebeğin yüzünde aşağıdaki duygulardan hangisinin izi görülebilir?
- A) Utanç
- B) Korku
- C) Suçluluk
- D) Gurur
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Korku
Metne göre korku, doğuştan gelen ve bebeklerin yüz ifadeleriyle gösterdiği temel duygulardandır. Utanç da yüzün kızarması gibi belirtilerle görülebilen bir duygudur ama metinde sonradan, çevreyle öğrenilen duygular arasında sayılır.
Kolay
2Sınıfın “Duygu Kutusu” etkinliğinde öğrenciler kutuya üzerinde bir kelime yazan kartlar atıyor. Öğretmen kartları iki gruba ayırıyor: Gözle görülebilen, elle tutulabilen varlıkların adları bir grupta; yalnızca zihnimizde ya da gönlümüzde var olan kavramların adları öteki grupta. Aşağıdaki kartlardan hangisi ikinci gruba girer?
- A) kalem
- B) serçe
- C) merhamet
- D) bank
Cevabı göster
Doğru cevap: C) merhamet
Merhamet görülemez, dokunulamaz; yalnızca hissedilir. Bu yüzden duyu organlarıyla algılanamayan soyut bir isimdir. Serçe de canlı bir varlıktır ama görülebilir ve sesi duyulabilir; yani somut bir isimdir.
Kolay
3Çoban Hüseyin Amca, köydeki herkesin koyunlarını sabah erkenden toplar ve otlağa götürürdü. Akşam olunca da hayvanları birer birer sahiplerinin kapısına bırakırdı. Çocuklar onun geldiğini çanların sesinden anlardı. Hüseyin Amca'nın otlağa götürdüğü hayvanların oluşturduğu topluluğu tek kelimeyle karşılayan topluluk ismi hangisidir?
- A) koyunlar
- B) sürü
- C) otlak
- D) çoban
Cevabı göster
Doğru cevap: B) sürü
Topluluk isimleri, birden çok varlığın oluşturduğu topluluğu ekleri olmadan, tekil biçimde karşılar: sürü, ordu, orman gibi. “Koyunlar” da birden çok hayvanı anlatır ama “-lar” ekiyle yapılmış çoğul bir isimdir, topluluk ismi değildir.
Kolay
4Bazı duygularla doğarız; bazılarını ise yaşadığımız çevrede öğreniriz ve bunlara ikincil duygular denir. Üç yaşındaki Efe, kardeşinin oyuncağını habersizce saklarken hiçbir şey hissetmiyordu. Annesi bunun kardeşini nasıl üzdüğünü ona birkaç kez anlattı. Efe beş yaşına geldiğinde, benzer bir şey yapınca yüzü kızarıp başını öne eğmeye başladı. Efe'nin örneğine göre ikincil duygular nasıl kazanılır?
- A) Doğduğumuz andan itibaren hazır bulunur.
- B) Yalnızca rüyalarda ortaya çıkar.
- C) Çevremizdeki insanlarla yaşadıklarımızdan öğrenilir.
- D) Kitaplardaki tanımlar ezberlenerek edinilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çevremizdeki insanlarla yaşadıklarımızdan öğrenilir.
Efe önce hiçbir şey hissetmezken annesinin anlattıkları ve yaşadıklarıyla utanmayı öğrenir; ikincil duygular böyle, çevreyle kurulan ilişkiler içinde kazanılır. Annenin anlatması bir tür bilgi verme olduğu için ezberlemeyle karıştırılabilir ama Efe duyguyu tanım ezberleyerek değil, yaşayarak öğrenir.
Kolay
5Zeynep yazısında şu cümleyi kullandı: “Bazı duygular bize huzur verir; örneğin ailemizle sofrada sohbet ederken hissettiğimiz mutluluk böyledir.” Zeynep bu cümlede düşüncesini nasıl desteklemiştir?
- A) Bir uzmanın sözünü aktararak
- B) İki şeyi benzeterek
- C) Bir tanım yaparak
- D) Bir örnek vererek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir örnek vererek
“Örneğin” ifadesinden sonra huzur veren duyguya günlük hayattan bir durum verilmiştir; bu örneklendirmedir. Cümlede herhangi bir uzmanın sözü aktarılmamıştır.
Kolay
6Bir bilgilendirici yazıda şu örnekler veriliyor: Sevdiğimiz bir arkadaşımızı görünce yüzümüzün gülmesi, heyecanlandığımızda kalbimizin hızlı atması, sinirlendiğimizde kaşlarımızın çatılması. Yazar bu örneklerle duyguların hangi özelliğini anlatmak istemiştir?
- A) Sonradan öğrenilen alışkanlıklar olduklarını
- B) Her zaman sözcüklerle ifade edildiklerini
- C) Yalnızca yetişkinlerde görülen tepkiler olduklarını
- D) Bir durum karşısında verdiğimiz iç tepkiler olduklarını
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir durum karşısında verdiğimiz iç tepkiler olduklarını
Örneklerin hepsi bir durumla karşılaşınca ortaya çıkan tepkileri gösterir; duygular da böyle iç tepkilerdir. Bu tepkiler sözle değil yüz ve beden tepkileriyle anlatıldığı için “sözcüklerle ifade edilir” seçeneği yanlıştır.
Kolay
7Kerem, “Merhamet” konulu yazısına şu cümleyle başladı: “Merhamet, bir canlının sıkıntısını gördüğümüzde içimizde doğan acıma ve yardım etme isteğidir.” Kerem bu cümlede hangi düşünceyi geliştirme yolunu kullanmıştır?
- A) Karşılaştırma
- B) Tanımlama
- C) Benzetme
- D) Örneklendirme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tanımlama
Cümle, merhametin ne olduğunu açıklayarak bir kavramı tanımlamaktadır. Cümlede somut bir örnek verilmediği için örneklendirme yoktur.
Kolay
8Okulun rehberlik panosunda şu cümle yazıyor: “Ne hissettiğimizi karşımızdakine sakince söylediğimizde sorunlar daha kolay çözülür.” Bu cümlede “çözülmek” sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Bir düğümün açılması
- B) Bir sorunun ortadan kalkması
- C) Bir bütünün parçalarına ayrılması
- D) Donmuş bir şeyin erimesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir sorunun ortadan kalkması
Cümlede sorunlardan söz edildiği için “çözülmek” sorunun ortadan kalkması anlamındadır. Düğümün açılması bu sözcüğün başka bir anlamıdır ve cümlenin bağlamına uymaz.
Kolay
9Elif'in sekiz aylık kardeşi, annesini görünce kahkahalarla gülüyor, oyuncağı elinden alınınca ağlıyor. Okuduğu yazıda bebeklerin duygularını yüz ifadeleri ve tepkilerle gösterdiğini öğrenen Elif, bebeklerin bir şeyi henüz yapamadığını da öğrenmiştir. Yazıya göre bebeklerin yapamadığı şey hangisidir?
- A) Duygularını adlandırıp nedenini anlatmak
- B) Sevindiğini gülerek belli etmek
- C) Üzüldüğünü ağlayarak göstermek
- D) Sevgisini sarılarak göstermek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Duygularını adlandırıp nedenini anlatmak
Bebekler duygularını gülme, ağlama, sarılma gibi tepkilerle gösterir ama onlara ad veremez ve nedenini anlatamaz. Gülme ve ağlama, bebeklerin zaten yapabildiği tepkilerdir.
Kolay
10Sınıf panosundaki afişte şu cümle var: “Duygularımızı yönetebilmek, arkadaşlarımızla daha iyi anlaşmamızı sağlar.” Bu cümlede “yönetebilmek” sözcüğüne en yakın anlam hangisidir?
- A) Kontrol edebilmek
- B) Kaçınabilmek
- C) Erteleyebilmek
- D) Değiştirebilmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kontrol edebilmek
Duyguları yönetmek, onları fark edip kontrol altında tutabilmek demektir. “Kaçınabilmek” ise duygulardan uzak durmak anlamına gelir; metin duygulardan kaçmayı değil onları kontrol etmeyi önerir.
Kolay
11Mert, defterine kuşlarla ilgili cümleler yazdı. Öğretmeni, bu cümlelerden yalnızca birinde topluluk ismi bulunduğunu söyledi. Topluluk ismi bulunan cümle hangisidir?
- A) Bahçedeki serçe dala kondu.
- B) Kuşlar sabah erkenden ötmeye başladı.
- C) Kardeşim kuşlara ekmek kırıntısı verdi.
- D) Gölün üzerinden bir kuş sürüsü havalandı.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Gölün üzerinden bir kuş sürüsü havalandı.
“Sürü”, tekil biçimdeyken birden çok varlığı karşılayan bir topluluk ismidir. “Kuşlar” ise çoğul eki almış bir isimdir; çoğul isimler topluluk ismi sayılmaz.
Kolay
12Bir dergi yazısında şöyle deniyor: “Küçük çocuklar ne hissettiğini anlatamaz. Büyüdükçe duygularımızı daha iyi anlar ve ifade ederiz. Böylece duygularımız hakkında konuşabilir, sorunlarımızı daha kolay çözebiliriz.” Yazıya göre duygularımızı ifade edebilmenin bize kazandırdığı nedir?
- A) Duygularımızı başkalarından saklamak
- B) Hiç olumsuz duygu yaşamamak
- C) Sorunlarımızı daha kolay çözebilmek
- D) Çevremizdekileri her zaman haklı bulmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sorunlarımızı daha kolay çözebilmek
Yazıda duygular hakkında konuşabilmenin sorunları çözmeyi kolaylaştırdığı açıkça söylenmiştir. Yazıda olumsuz duyguların tamamen ortadan kalkacağına dair bir bilgi yoktur.
Kolay
13Emre, öfke ile kırgınlık hakkında şunları yazdı: “Öfke çoğu zaman birden parlar ve çabuk geçer. Kırgınlık ise sessizce gelir ama günlerce sürebilir.” Emre bu cümlelerde hangi düşünceyi geliştirme yolunu kullanmıştır?
- A) Benzetme
- B) Örneklendirme
- C) Karşılaştırma
- D) Tanımlama
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Karşılaştırma
Emre iki duyguyu ele alıp aralarındaki farkları göstermiştir; bu karşılaştırmadır. Cümlelerde “gibi” ile bir benzetme kurulmamıştır.
Kolay
14Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir duygu, başka bir varlığa benzetilerek anlatılmıştır?
- A) Öfkeyi azaltmak için derin nefes alabiliriz.
- B) Öfke, içimizde birden alevlenen bir ateş gibidir.
- C) Öfke herkesin zaman zaman yaşadığı bir duygudur.
- D) Öfkelendiğimizde yüzümüz kızarır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Öfke, içimizde birden alevlenen bir ateş gibidir.
Öfke, “gibi” sözcüğüyle alevlenen bir ateşe benzetilmiştir. “Yüzümüz kızarır” cümlesi ise öfkenin bedendeki etkisini anlatır, bir benzetme içermez.
Kolay
15Can, gece geç saatte eve döndü. Kapıyı yavaşça açtı, ayakkabılarını elinde taşıyarak parmak uçlarında odasına yürüdü. Bu metni okuyan Ayşe, Can'ın evdekileri uyandırmak istemediği sonucuna vardı. Ayşe'nin yaptığı çalışma aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İpuçlarından yola çıkarak derin anlamı bulma
- B) Metni giriş, gelişme ve sonuca ayırma
- C) Bilmediği kelimenin anlamını sözlükte bulma
- D) Metnin anahtar kelimelerini belirleme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İpuçlarından yola çıkarak derin anlamı bulma
Metinde Can'ın kimseyi uyandırmak istemediği açıkça yazmaz; Ayşe bunu ipuçlarından çıkarmıştır. Bu, derin anlama ulaşmaktır. Anahtar kelime belirleme ise metnin konusunu yansıtan kelimeleri seçmektir.
Kolay
16Ayşe, okul gazetesi için evcil hayvanını anlatan bir yazı yazıyor: “Kedimiz Tarçın, bütün gün pencerenin önünde uyur.” Bu cümlede özel isim olan kelime hangisidir?
- A) Kedimiz
- B) Pencere
- C) Tarçın
- D) Gün
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tarçın
“Tarçın”, tek bir kediye verilmiş addır; bu yüzden özel isimdir ve büyük harfle başlar. “Kedi” ise bütün kedilere verilen ortak addır, yani cins isimdir.
Kolay
17Sahneye çıkma sırası yaklaştıkça Nehir'in kalbi küt küt atıyordu, elleri de hafifçe titriyordu. Bu cümlede "atmak" sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Nabız vurmak, çarpmak
- B) Bir şeyi yere doğru bırakmak
- C) Bir işi sonraya ertelemek
- D) Fırlatıp uzaklaştırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Nabız vurmak, çarpmak
Kalp için kullanılan "atmak", nabız vurmak, çarpmak anlamındadır; "küt küt" sözü de kalbin hızlı çarpışını anlatır. Öteki şıklar "atmak" sözcüğünün başka bağlamlardaki anlamlarıdır (çöpü yere atmak, toplantıyı ileri bir tarihe atmak, topu uzağa atmak); bu cümleye uymaz.
Kolay
18Ayşe, okul gazetesi için köpeklerini anlatan bir yazı yazıyor. Yazısında köpeğin adını ve bu ada gelen eki doğru yazmak istiyor. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım kurallarına uyulmuştur?
- A) Köpeğimiz karabaş'ı her akşam parka götürürüz.
- B) Her akşam Karabaşı parka götürür, oynatırız.
- C) Her akşam köpeğimiz Karabaş'ı parka götürürüz.
- D) Her akşam Köpeğimizle birlikte parka gideriz.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Her akşam köpeğimiz Karabaş'ı parka götürürüz.
"Karabaş" bir hayvana verilmiş özel isimdir; büyük harfle başlar ve aldığı ek kesme işaretiyle ayrılır: Karabaş'ı. "karabaş'ı" yazımında büyük harf, "Karabaşı" yazımında kesme işareti eksiktir. "Köpeğimizle" ise cins isimdir; cümle ortasında büyük harfle başlamaz.
Orta
19Bir dergideki “Duygular” yazısında şu cümleler yer alıyor: “Sevinç, içimizi ısıtan bir güneş gibidir. O geldiğinde en kasvetli gün bile aydınlanır.” Yazar, okurun sevinci daha kolay hayal edebilmesini istemiştir. Yazar bu cümlelerde düşünceyi geliştirme yollarından hangisini kullanmıştır?
- A) Benzetme
- B) Tanımlama
- C) Örneklendirme
- D) Karşılaştırma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Benzetme
Sevinç, “gibi” sözüyle içimizi ısıtan bir güneşe benzetilmiştir; bu, benzetme yoluyla düşünceyi geliştirmektir. Cümle “Sevinç … -dir” yapısında olduğu için tanımlama sanılabilir ama sevincin ne olduğu açıklanmamış, bir başka varlığa benzetilmiştir.
Orta
20Ece, “Duygularımızı Tanıyalım” başlıklı bilgilendirici bir yazı hazırlıyor. İlk paragrafta konuyu tanıtıp duyguların ne olduğunu soruyor; ortadaki paragraflarda duyguları örneklerle açıklıyor; son paragrafta ise yazısını kısa bir değerlendirmeyle bitiriyor. Ece'nin yazısının bölümleri sırasıyla hangi adlarla anılır?
- A) Giriş, gelişme, sonuç
- B) Serim, düğüm, çözüm
- C) Hitap, tarih, imza
- D) Dörtlük, dize, uyak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Giriş, gelişme, sonuç
Bilgilendirici metinler giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur; Ece'nin yazısı da bu düzende ilerler. Serim, düğüm ve çözüm de bir metnin başını, ortasını ve sonunu anlatır ama yalnızca olay anlatan öyküleyici metinlerin bölümleridir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.