Korkuluk

şiir
konuşturma
kişileştirme
korku
büyük harf
amaç bildiren ifadeler
öyküleyici metin yapısı

Korkuluk şiirinde korkuluk neden adını değiştirmek ister?

Korkuluk şiirinde tarladaki korkuluk, herkesin korkusunu silebilmek için adının korku yerine korkusuzluk olmasını ister. Mürüvvet Adalı Uygun'un bu neşeli şiirinde korkuluk kendi ağzından konuşur ve kendini tarif eder: Kollarını iki yana açar, saçları saman sarısıdır, şapkası başından hiç eksik olmaz. Güneş doğarken ilk onunla selamlaşır ve masallara, kitaplara konu olur. Şaire göre mutluluk ve neşe varken korkuya gerek yoktur; korkuyu boş beyinler üretir, içten sevgi ve gülümseme ise korkuları yok eder. Şiir çocuklara seslenerek sona erer ve onlara korkularını korkuluklara teslim edip günlerini gün etmelerini öğütler. Şiirde konuşturma ve kişileştirme sanatları kullanılır. Konuşturma insan dışındaki varlıkları insan gibi konuşturmak, kişileştirme ise onlara insana özgü duygu ve davranışlar vermektir. Metin üzerinden büyük harflerin kullanımı ile için, diye, amacıyla gibi amaç bildiren ifadeler de işlenir.

Korkuluk: konu anlatımı ve özeti

Bu metin, tarladaki bir korkuluğun kendi ağzından konuştuğu neşeli bir şiirdir. Şiir, korkuların sevgi ve mutlulukla azalabileceğini, çocukların günlerini korkusuzca yaşaması gerektiğini anlatır.

Korkuluk kendini anlatır: kolları iki yana açık, saçları saman sarısı, başında şapkası vardır.
Korkuluk, adının korku yerine korkusuzluk olmasını ister; böylece herkesin korkusunu silmek ister.
Şaire göre içten sevgi ve gülümseme korkuları yok eder.
Şiir, çocuklara seslenerek sona erer ve onlara günlerini güzel geçirmelerini öğütler.
Konuşturma, insan dışındaki varlıkları insan gibi konuşturmaktır. Kişileştirme ise onlara insana özgü duygu ve davranışlar vermektir.
Büyük harf; millet, dil, devlet, din, gezegen ve yıldız adlarının başında kullanılır: Türkçe, İtalyanca, Merkür.
"-mak için, -sın diye, amacıyla, üzere" gibi ifadeler amaç bildirir; amaç bir işin neden yapıldığını değil, ne için yapıldığını gösterir. Öyküleyici metinlerde önemli bilgiler olay akışı, şahıs kadrosu, yer ve zamandır.

Unutma: "Yağmur yağdığı için" neden bildirir, "pikniğe gitmek için" ise amaç bildirir; ikisini karıştırma.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu şiirde korkuluk konuşur. Bunu anlamak için iki söz sanatını ayırt etmelisin.

Konuşturma: İnsan dışındaki bir varlığa konuşma özelliği verilir. Korkuluk kendini anlatır.
Kişileştirme: İnsana özgü duygu ve davranışlar başka bir varlığa verilir. Korkuluğun bir şey istemesi, dilemesi kişileştirmedir.

Günlük hayattan: "Rüzgâr kapıyı çalıp kaçtı." dediğinde rüzgârı bir çocuk gibi davranıyormuş gibi anlatırsın; bu da kişileştirmedir.

Sık yapılan hata: Amaç ile nedeni karıştırmak. Doğrusu: "Yağmur yağdığı için evde kaldık." neden bildirir; "Kitap almak için çarşıya gittik." ise amaç bildirir. Amaç, işin ne için yapıldığını gösterir.

Derinleş

Korkuluk, adının korku değil korkusuzluk olmasını ister. Sen de evinde ya da okulunda bir eşyayı seç ve onu konuşturan dört dizelik bir şiir yaz: Eşya ne iş yapar, ne ister, insanlardan ne bekler? Ardından şiirindeki konuşturma ve kişileştirme örneklerini işaretle.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.K.5.21Konuşma sürecini değerlendirebilme
T.O.5.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.5.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.5.8Basit çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme
T.O.5.19Metindeki söz sanatlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.Y.5.16Yazım ve noktalama işaretleriyle ilgili kuralları uygulayabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir öğrencinin yazdığı şiirin ilk dörtlüğü: “Ben tarladaki korkuluğum, Kollarım rüzgâra açık; Eski bir şapka başımda, Saçlarım kuru saman sarısı.” Bu dizeler kimin ağzından söylenmektedir?
- A) Bir serçenin
- B) Bir çiftçinin
- C) Korkuluğun
- D) Bir çocuğun
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Korkuluğun
Dizelerde “Ben tarladaki korkuluğum” diyen, korkuluğun kendisidir; şiir onun ağzından yazılmıştır. Korkuluğu tarlaya diken çiftçi de akla gelebilir ama dizelerde konuşan, kendi kollarını ve saçlarını anlatan korkuluktur.
Kolay
2Sınıfa yurt dışından yeni bir öğrenci geldi. Öğrenciler onu tanıtan bir pano hazırladı ama panodaki cümlelerin çoğunda büyük harf yanlışları vardı. Öğretmen yalnızca bir cümlenin kurallara uygun yazıldığını söyledi. Panodaki cümlelerden hangisi yazım kurallarına uygundur?
- A) Lucas'ın ailesi ispanyol, kendisi Madrid'de doğmuş.
- B) Yeni arkadaşımız Lucas, İspanyolca ve Türkçe konuşuyor.
- C) Lucas, türkçe kelimeleri çok çabuk öğreniyor.
- D) Lucas'ın ablası da ingilizce öğretmeni olacakmış.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yeni arkadaşımız Lucas, İspanyolca ve Türkçe konuşuyor.
Dil ve millet adları büyük harfle başlar: İspanyolca, Türkçe, İspanyol, İngilizce. Doğru cümlede bu kurala uyulmuştur. “Madrid” geçen cümlede şehir adı doğru yazılmıştır ama millet adı olan “İspanyol” küçük harfle başladığı için cümle yanlıştır.
Kolay
3Bir şiirden alınan dizeler: “‘Ey çocuklar,’ dedi yaşlı çınar, ‘Gölgem sizin, gelin oynayın.’” Öğretmen, öğrencilerden dizelerde kullanılan söz sanatını bulup açıklamalarını istedi. Bu dizelerde kullanılan söz sanatı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Bir kelime anlamı güçlensin diye art arda tekrarlanmıştır.
- B) İki varlık “gibi” sözüyle birbirine benzetilmiştir.
- C) Bir olay oluş sırasına göre baştan sona anlatılmıştır.
- D) İnsan dışındaki bir varlık insan gibi konuşturulmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İnsan dışındaki bir varlık insan gibi konuşturulmuştur.
Çınar ağacı çocuklara seslenip onları oyuna çağırır; insan dışındaki bir varlığa konuşma özelliği verilmesine konuşturma denir. Dizelerde bir varlık insan gibi davrandığı için benzetme sanılabilir ama ortada “gibi” sözüyle kurulmuş bir benzetme yoktur.
Kolay
4Bir şiirde korkuluk kendini şöyle tanıtıyor: “Kollarımı iki yana gererim, Başımdan eksik olmaz hasır şapkam; Samandan saçlarım güneşte sararır, Gece gündüz beklerim tarlamı.” Bu dizelere göre korkuluğun görünüşü hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) Gözleri mavi, elinde sopa, sırtında çanta
- B) Uzun boylu, siyah paltolu, başı açık
- C) Kolları açık, başında şapka, saçları saman renginde
- D) Elinde fener, geceleri tarlada dolaşan
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kolları açık, başında şapka, saçları saman renginde
Korkuluk kollarını iki yana gerdiğini, başında hasır şapka olduğunu ve saçlarının samandan olduğunu söyler. Geceleri tarlada olması da dizelerde geçer ama korkuluk dolaşmaz, “beklerim” diyerek yerinde durduğunu anlatır; elinde fenerden de söz edilmez.
Kolay
5“Kardeşim uyanmasın diye odada fısıldayarak konuştuk.” Bu cümlede “uyanmasın diye” ifadesi aşağıdakilerden hangisini bildirmektedir?
- A) Amaç
- B) Koşul
- C) Zaman
- D) Neden
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Amaç
Fısıldayarak konuşmanın amacı kardeşin uyanmamasıdır; “-sın diye” amaç bildiren bir ifadedir. Neden bildiren ifadeler ise bir işin hangi sebeple olduğunu anlatır (örneğin “uyuduğu için”).
Kolay
6Yaz tatilinde köye giden Elif, dedesinin buğday tarlasının ortasında eski bir ceket giydirilmiş, kolları iki yana açık bir korkuluk gördü ve dedesine bunun ne işe yaradığını sordu. Dedesinin vereceği doğru cevap hangisidir?
- A) Kuşları ürküterek ekinleri korumaya yarar.
- B) Rüzgârın yönünü göstermeye yarar.
- C) Tarlanın sınırlarını göstermeye yarar.
- D) Tarlaya gelen misafirleri karşılamaya yarar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kuşları ürküterek ekinleri korumaya yarar.
Korkuluk, tarlaları korumak için kullanılan insan biçimindeki bir nesnedir; kuşları ürküterek ekinleri korur. Rüzgârın yönünü göstermek ise rüzgârgülü gibi başka araçların işidir.
Kolay
7Okulumuza değişim programıyla gelen öğrenciler için hazırlanan panoda şu cümle var: “Fransız arkadaşlarımız Türk yemeklerini çok beğendi.” Bu cümlede “Fransız” ve “Türk” kelimelerinin büyük harfle başlamasının nedeni nedir?
- A) Devlet adı olmaları
- B) Millet adı olmaları
- C) Kişi adı olmaları
- D) Dil adı olmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Millet adı olmaları
Fransız ve Türk birer millet adıdır; millet adları büyük harfle başlar. Dil adları ise “Fransızca, Türkçe” biçimindedir.
Kolay
8Öğretmen, büyük harflerin kullanıldığı yerleri anlatırken “Dil ve lehçe adları büyük harfle başlar.” kuralını tahtaya yazdı. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harf bu kural nedeniyle kullanılmıştır?
- A) Yaz tatilinde Antalya'ya gideceğiz.
- B) Komşumuz Ayşe Hanım bize çörek getirdi.
- C) Annem pazartesi günü İstanbul'a gitti.
- D) Kardeşim bu yıl okulda Almanca öğrenmeye başladı.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kardeşim bu yıl okulda Almanca öğrenmeye başladı.
“Almanca” bir dil adıdır; bu yüzden büyük harfle başlar. Antalya ve İstanbul ise yer adı, Ayşe kişi adı olduğu için büyük harfle yazılmıştır.
Kolay
9“Korkuluk” şiiri, korkuluğun çocuklara “Siz çocuklar gününüzü gün edin” demesiyle biter. Bu dizedeki “gününü gün etmek” sözünün anlamı hangisidir?
- A) Günleri tek tek saymak
- B) Erken kalkıp güneşi beklemek
- C) Zamanını neşe içinde, güzel geçirmek
- D) Bütün gün ders çalışmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Zamanını neşe içinde, güzel geçirmek
“Gününü gün etmek”, vaktini keyifli ve mutlu geçirmek demektir; şiirin korkuları bırakıp mutlu olma çağrısıyla da uyumludur. “Günleri saymak” ise sözün gerçek anlamına takılan bir yanılgıdır.
Kolay
10Can, gökyüzü defterine şunu yazdı: “Bu akşam teleskopla Mars'ı gördüm; kırmızımsı bir nokta gibiydi.” “Mars” kelimesinin büyük harfle başlamasının nedeni hangisidir?
- A) Cümlenin ilk kelimesi olması
- B) Bir dil adı olması
- C) Bir millet adı olması
- D) Gezegen adı olması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Gezegen adı olması
Gezegen ve yıldız adları büyük harfle başlar; Mars bir gezegendir. Kelime cümlenin başında olmadığı için büyük harfin nedeni cümle başı olamaz.
Kolay
11“Korkuluk” şiirinde korkuluk, kollarını iki yana açtığını, saçlarının saman sarısı olduğunu ve şapkasının başından eksik olmadığını anlatır; ardından “Bir tek insanlar benden korkmaz.” der. Bu dizeye göre korkuluktan kimler korkmaz?
- A) Kuşlar
- B) Böcekler
- C) İnsanlar
- D) Tarladaki hayvanlar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İnsanlar
Korkuluk, dizede kendisinden yalnızca insanların korkmadığını açıkça söyler. Kuşlar ise korkuluğun ürkütmek için yapıldığı canlılardır.
Kolay
12Şiirde korkuluk şöyle der: “Varsa içinde korkudan bir eser, / İçten bir gülüver, hepsi geçer...” Bu dizelerde “eser” sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Ses, gürültü
- B) İz, belirti
- C) Sanat yapıtı, kitap
- D) Büyük bölüm, çoğunluk
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İz, belirti
“Korkudan bir eser” ifadesi, içimizde korkunun küçük bir izi bile kalmışsa anlamına gelir. “Sanat yapıtı” anlamı da sözcüğün anlamlarından biridir ama bu dizenin bağlamına uymaz.
Kolay
13“Hava çok soğuk olduğu için kalın montumu giydim.” Bu cümlede “soğuk olduğu için” ifadesi neyi bildirmektedir?
- A) Zaman
- B) Karşılaştırma
- C) Neden
- D) Amaç
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Neden
Mont giymenin sebebi havanın soğuk olmasıdır; bu ifade neden bildirir. Amaç bildirseydi ulaşılmak istenen bir hedefi anlatırdı (örneğin “üşümemek için”).
Kolay
14Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kişileştirme sanatı vardır?
- A) Rüzgârlı havalarda uçurtma uçururuz.
- B) Rüzgâr, sabaha kadar pencereyi sabırsızca tıklattı.
- C) Rüzgâr, sabaha kadar şiddetle esti.
- D) Sabah rüzgâr dinince dışarı çıktık.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Rüzgâr, sabaha kadar pencereyi sabırsızca tıklattı.
Sabırsızlanmak insana özgü bir duygudur; bu özellik rüzgâra verildiği için kişileştirme yapılmıştır. “Şiddetle esti” ise rüzgârın kendi doğal özelliğidir.
Kolay
15Ece, sınıfta “En mutlu olduğum yer” konusunda konuşma yapacak. Aşağıdakilerden hangisi, Ece'nin konuşmaya başlamadan önce yapması gereken bir hazırlıktır?
- A) Konuşmasının amacını ve süresini düşünerek plan yapmak
- B) Konuşmasını öz değerlendirme ölçeğiyle değerlendirmek
- C) Konuşma bittikten sonra arkadaşlarından görüş almak
- D) Konuşma sırasında ses tonunu ayarlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Konuşmasının amacını ve süresini düşünerek plan yapmak
Konuşma türünü, amacını ve süresini göz önünde bulundurarak plan yapmak, konuşma öncesinde yapılır. Ses tonunu ayarlamak ise konuşma sırasında, değerlendirme ise konuşmadan sonra yapılır.
Kolay
16Şiir şu dizelerle başlar: “Güneş doğarken ufuktan, / İlk benle selamlaşır, uçan kuşların arasından.” Bu dizelerde güneşe insana özgü hangi davranış yüklenmiştir?
- A) Saklanmak
- B) Uçmak
- C) Doğmak
- D) Selamlaşmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Selamlaşmak
Selamlaşmak insana özgü bir davranıştır; güneşe verildiği için kişileştirme yapılmıştır. Doğmak ise güneşin kendi doğal özelliğidir.
Kolay
17Elif, büyük harflerin kullanıldığı yerlerle ilgili dört cümle yazdı. Öğretmeni, cümlelerden yalnız birinde büyük harf kuralına uyulmadığını söyledi. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harf kullanımıyla ilgili bir yanlışlık vardır?
- A) Kardeşim İtalyanca şarkılar dinlemeyi çok seviyor.
- B) Bayramda bütün müslümanlar birbirini ziyaret eder.
- C) Gece gökyüzünde Venüs'ü çıplak gözle gördük.
- D) Sınıfımıza Kazak bir öğrenci geldi.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bayramda bütün müslümanlar birbirini ziyaret eder.
Din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını bildiren sözler büyük harfle başlar; bu yüzden "müslümanlar" sözcüğü "Müslümanlar" biçiminde yazılmalıdır. "İtalyanca" dil adı, "Venüs" gezegen adı, "Kazak" millet adı olduğu için büyük harfle doğru yazılmıştır.
Kolay
18"Korkuluk" şiirinde korkuluk kendini tanıtırken "Masallara, kitaplara konu olurum," der. Korkuluk bu dizeyle kendisi hakkında ne anlatmaktadır?
- A) Çocuklara her gece masal anlattığını
- B) Boş zamanlarında kitap okumayı sevdiğini
- C) Masal ve kitap yazan biri olduğunu
- D) Hakkında masallar, kitaplar yazıldığını
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hakkında masallar, kitaplar yazıldığını
"Konu olmak", bir yazının ya da anlatının üzerine kurulduğu şey olmak demektir. Korkuluk, masallarda ve kitaplarda kendisinden söz edildiğini, hakkında yazıldığını anlatır. Masal anlatmak, kitap okumak ya da yazmak korkuluğun yaptığı işler değildir; dizede böyle bir anlam yoktur.
Orta
19Bir şiirin son dizeleri: “Ne karanlık kalır ne kara bulut, Bir dost gülüşü yeter, korkunu unut.” Şiiri okuyan Aras, şairin korkulara karşı bir çare önerdiğini fark etti. Bu dizelere göre korkuları ortadan kaldıran nedir?
- A) Yalnız kalıp sessizce beklemek
- B) Hiç kimseyle konuşmamak
- C) Karanlık yerlerden uzak durmak
- D) İçten bir gülümseme ve dostluk
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İçten bir gülümseme ve dostluk
Şair, bir dost gülüşünün korkuları unutturmaya yettiğini söyler; çare içten bir gülümseme ve dostluktur. Karanlıktan uzak durmak da korkudan korunmanın yolu gibi görünebilir ama dizelerde karanlığın, dost gülüşü sayesinde ortadan kalktığı anlatılır.
Orta
20Bir şiirin son dörtlüğünden iki dize: “Siz ey çocuklar, korkunuzu bana verin, Doya doya oynayın, gülün, eğlenin.” Şiirde bu dizeleri söyleyen, tarladaki korkuluktur. Bu dizelerde kime seslenilmekte ve ne öğütlenmektedir?
- A) Çiftçilere; tarlalarını kuşlardan korumaları
- B) Kuşlara; tarlalardan ve bahçelerden uzak durmaları
- C) Çocuklara; korkularını bırakıp neşeyle vakit geçirmeleri
- D) Büyüklere; çocukları korkuluklarla korkutmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çocuklara; korkularını bırakıp neşeyle vakit geçirmeleri
Korkuluk “Siz ey çocuklar” diye çocuklara seslenir; onlardan korkularını kendisine bırakıp doya doya oynamalarını ister. Korkuluğun asıl görevi kuşları uzak tutmak olduğu için kuşlara seslendiği sanılabilir ama dizelerdeki hitap açıkça çocuklaradır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.